I UK 88/19

Sygn. akt I UK 88/19 POSTANOWIENIE Dnia 10 marca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z odwołania Z. A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o prawo do emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 marca 2020 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od skarżącego na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 października 2018 r. oddalił apelację wnioskodawcy Z. A. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 lipca 2016 r. oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z dnia 25 listopada 2015 r. odmawiającej przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury. W sprawie tej ustalono, że wnioskodawca (ur. 2 stycznia 1956 r.) złożył wniosek o emeryturę w dniu 23 października 2015 r. Na 1 stycznia 1999 r. legitymuje się wymaganym 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, ale złożył wniosek o przekazanie 2 środków zgromadzonych na rachunku tego funduszu za pośrednictwem ZUZ na dochody budżetu państwa. Syndyk masy upadłości E. S.A. w dniu 20 listopada 2002 r. wystawił wnioskodawcy świadectwo pracy w szczególnych warunkach, w którym podał, że „od dnia 6 maja 1975 r. do dnia 6 grudnia 1985 r., od dnia 9 października 1987 r. do dnia 9 lipca 1990 r. oraz od dnia 24 września 1991 r. do dnia 30 czerwca 1998 r., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę konserwatora rozdzielni i sieci elektroenergetycznych, na stanowisku elektromontera wymienionym w wykazie A, dział II, poz. 1, pkt 11 załącznika nr 1 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r.” Wnioskodawca, z zawodu technik elektryk, po ukończeniu nauki w Technikum Hutniczo-Mechanicznym dla pracujących w K. podjął pracę w E. w K. od 31 lipca 1974 r. i tam pracował do 29 marca 1975 r. Ponownie w tym przedsiębiorstwie E. pracował od 6 maja 1975 r. do 31 października 2002 r. Był też oddelegowany do pracy w Hucie w K. na stanowisku elektromontera na wydziałach: aglomerowni, wielkich pieców, stalowni, walcowni i spiekalni, gdzie zajmował się montażem i remontami instalacji elektrycznych. Wykonywał też czynności przygotowujące do spawania oraz inne prace, głównie remonty różnych urządzeń (wiertarek, szlifierek, spawarek, wirówek) oraz prace stolarskie. Pomimo formalnego zatrudnienia w charakterze elektromontera, faktycznie wykonywał rozmaite inne prace, w tym remontowe na zapleczach, remonty pakamer (organizował zasilanie, doprowadzał wodę), naprawiał przeciekające dachy lub drzwi, wykonywał też bieżące naprawy instalacji elektrycznych. Zdarzało się, że przez miesiąc pracował w kotłowni przy załadunku węgla. I tylko od czasu do czasu wykonywał prace elektryczne, które zajmowały mu około 10% rozmiaru pracy. W okresie od 7 grudnia 1985 r. do 8 października 1987 r. wnioskodawca był zatrudniony na eksportowej budowie [...] Elektrowni Atomowej, wykonując niektóre zasilania stacji, a także elektrykę przy budowie szpitali i piekarni w pobliżu elektrowni. W okresie od 9 lipca 1990 r. do 14 sierpnia 1991 r. pracował na budowie eksportowej w Czechosłowacji, gdzie wykonywał prace elektryczne przy budowie papierni. Z kolei od 1 lipca 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. pracował na budowie eksportowej w M. przy montażu instalacji elektrycznej na walcowni gorących blach. 3 Organ rentowy decyzją kontestowaną w przedmiotowej sprawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do wcześniejszej emerytury, ponieważ na 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił on żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach. Sądy obydwu instancji uznały jego odwołanie za nieuzasadnione, argumentując, że chociaż formalnie wnioskodawca zajmował stanowisko elektromontera, to faktycznie wykonywał różne prace. W większości były to prace remontowe w obiektach na zapleczu Huty w K. oraz bieżące remonty tzw. pakamer, naprawy przeciekających dachów i drzwi, a także instalacje elektryczne w pomieszczeniach. Chociaż miał uprawnienia elektromontera, to tylko od czasu do czasu był kierowany do wykonywania typowych czynności elektromontera, które zajmowały mu około 10% jego czasu pracy. Ponadto, prace wykonywane przez wnioskodawcę w okresie jego zatrudnienia w Elektromontażu nr […] w K. od stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1998 r. nie były pracami w szczególnych warunkach „w energetyce", wymienionymi w wykazie A działu II, tj. pracami przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych lub cieplnych. W odniesieniu do wystawionego mu przez syndyka świadectwa pracy z dnia 20 listopada 2002 r., Sąd drugiej instancji wskazał, że świadectwo pracy lub świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c., ale dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód jedynie tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie w nim zawarte, a nie dowód prawdziwości dokumentu. Sporne świadectwo pracy nie ma zatem mocy wiążącej i może być zakwestionowane zarówno przez organ rentowy, jak i przed sądem w postępowaniu odwoławczym. Jeżeli pomimo przedłożenia takiego świadectwa organ rentowy odmawia przyznania prawa do spornej emerytury, nie uznając wymienionej w nim pracy za pracę w warunkach szczególnych, to takie odwołanie stanowi przedmiot postępowania sądowego, a ciężar udowodnienia wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach spoczywa na ubezpieczonym, zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 6 k.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2018 r., I UK 242/17, LEX nr 2499874). W przedmiotowej sprawie organ rentowy zanegował walor dowodowy świadectwa pracy wystawionego przez 4 syndyka masy upadłości, a Sądy oceniły, że praca wykonywana przez wnioskodawcę w spornych okresach nie mogła być zakwalifikowana do prac wykonywanych w szczególnych warunkach. W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie: 1/ art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.) przez niezastosowanie, twierdząc, że spełnia przesłanki nabycia prawa do spornej emerytury, w tym warunek 15 lat zatrudnienia w warunkach szczególnych, 2/ § 1, 2, 4 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) przez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że pracownik, który czasowo wykonywał inne, niż typowe czynności dla montażu, remontu i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych, nie spełnia przesłanki stałej pracy w warunkach szczególnych, podczas gdy wykonywanie w sposób nieregularny i uboczny innych czynności obok dominujących czynności elektromontera nie wykluczało ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych, 3/ § 1 oraz załączników nr 1 i 2 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, w których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty, przez ich niezasadne niezastosowanie, 4/ art. 382, art. 233 § 1 i art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. polegające na nieuwzględnieniu dowodu ze świadectwa pracy potwierdzającego wykonywanie przez wnioskodawcę pracy w warunkach szczególnych, 5/ art. 382 i 385 k.p.c. przez niezasadne oddalenie apelacji, pomimo zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności zarzutu nieuwzględnienia świadectwa pracy potwierdzającego 15-letni staż pracy wnioskodawcy w szczególnych warunkach. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawca wskazał na jej oczywistą zasadność oraz sformułował istotne zagadnienie prawne, 5 „czy w przypadku, gdy wnioskodawca ubiegający się o emeryturę udowodnił dowodem z dokumentu w postaci świadectwa nr (…) z dnia 20.11.2002 r., wydanego przez syndyka masy upadłości „E.” S.A. w upadłości, przesłankę 15 lat zatrudnienia w warunkach szczególnych, jego staż pracy w warunkach szczególnych może zostać skutecznie podważony, wbrew treści świadectwa pracy w warunkach szczególnych”. Wniósł o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od ZUS na rzecz skarżącego kosztów postępowania związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej i postępowaniem przed Sądem Najwyższym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego rozpoznania. Przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wskazania za pomocą wywodu prawnego, na kanwie jakich norm (przepisów), sformułowane zagadnienie powstało, jakie są możliwe interpretacje tego problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2009 r., II PK 66/09, LEX nr 553691). Sformułowane zagadnienie prawne wymaga wskazania problemu, który wiąże się z określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego, którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, ale także dla rozstrzygnięcia konkretnej, jednostkowej sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 2 marca 2012 r., I PK 158/11, LEX nr 1215116). Dopiero wtedy Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to ono "istotne" (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN 649/01, OSNP 2004 nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 6 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, s. 51; z dnia 11 kwietnia 2012 r., III SK 41/11, LEX nr 1238126; z dnia 31 stycznia 2013 r., II CSK 479/12, LEX nr 1293729). Ponadto twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub istnieją rozbieżne poglądy w spornym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467 i z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468). Tymczasem sformułowane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zagadnienie prawne nie wywołuje jakichkolwiek wątpliwości w utrwalonej judykaturze Sądu Najwyższego, ponieważ świadectwo pracy o zatrudnieniu w spornych szczególnych warunkach wymaganych do nabycia emerytury w niższym wieku emerytalnym nie ma bezwzględnej ani bezwarunkowej mocy wiążącej, ale może być zakwestionowane zarówno przez organ rentowy i zweryfikowane w sądowym postępowaniu odwoławczym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2018 r., I UK 242/17, LEX nr 2499874). Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 184/13 (LEX nr 1448473) wyjaśnił, że okresami pracy wymaganymi do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach są tylko te okresy, w których praca w szczególnych warunkach była wykonywana stale i w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy i to w branżach uznanych za szkodliwe lub uciążliwe dla zdrowia pracownika. Tymczasem z miarodajnych ustaleń zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 k.p.c.) wynika, że w spornych okresach skarżący nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wprawdzie formalnie zajmował stanowisko elektromontera, ale faktycznie wykonywał rozmaite prace remontowe tzw. pakamer, naprawiał przeciekające dachy, drzwi, a także instalacje elektryczne w pomieszczeniach i tylko „od czasu do czasu” był kierowany do wykonywania typowych prac elektromontera, które zabierały mu około 10% jego czasu pracy. Ponadto sporne prace nie zawsze świadczył w branży „energetyki”, która zajmuje się wytwarzaniem, przetwarzaniem czy przesyłek energii elektrycznej. 7 Powyższe oznaczało, że przedmiotowa skarga kasacyjna nie była oczywiście uzasadniona, ponieważ zaskarżone orzeczenie Sądu drugiej instancji nie zostało dotknięte brakami widocznymi "na pierwszy rzut oka" i bez potrzeby dokonywania głębszej analizy prawnej stanu faktycznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004 nr 3, poz. 49 oraz z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107). Przeciwnie w wyłącznie polemicznej skardze kasacyjnej skarżący nie wykazał jej rzekomo oczywistej zasadności, która byłaby widoczna od razu bez wnikania w szczegóły sprawy, co dyskwalifikowało wniosek o rzekomo oczywistych wadach zaskarżonego wyroku, które wymagałyby kolejnej analizy oraz jurysdykcyjnej oceny materiału dowodowego w sprawie przekonująco wyjaśnionej do prawidłowego orzekania. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., zasądzając od skarżącego należne pozwanemu organowi koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym w zgodzie z art. 98 k.p.c.