II PK 93/18

Sygn. akt II PK 93/18 POSTANOWIENIE Dnia 16 maja 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Halina Kiryło w sprawie z powództwa D. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o ustalenie pracy w warunkach szczególnych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 maja 2019 r., skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt V Pa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. przyznaje radcy prawnemu D. Ż. od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w B. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił apelację powódki o D. K. od wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 września 2017 r. (którym oddalono jej powództwo przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o ustalenie pracy w warunkach szczególnych) oraz orzekł o kosztach postępowania. Powódka reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w części, tj. w zakresie punktu I, którym 2 oddalono jej apelację. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego: art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm. dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS) w związku z art. 32 tej ustawy w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w pominięciu przez Sąd pierwszej i drugiej instancji faktu, że powódka wykonywała pracę w szczególnych warunkach również w okresie, w którym prowadziła własny zakład kuśnierski, tj. w okresie od 20 września 1990 r. do 31 grudnia 1994 r. i od 24 lutego 1998 r. do 23 kwietnia 2004 r., nie zaś jednie w okresie uznanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. od 05 marca 1981 r. do 30 września 1990 r., w którym to świadczyła pracę w […] „P.”. Powódka podniosła również zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 189 k.p.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu przez Sąd drugiej instancji, że powódka nie posiada interesu prawnego w ustaleniu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, podczas gdy faktycznie interes prawny powódki w ustaleniu wykonywania w okresie od 20 września 1990 r. do 31 grudnia 1994 r. i od 05 marca 1981 r. do 30 września 1990 r. pracy w szczególnych warunkach wyraża się w tym, że powódka uzyskałaby prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 32 tej ustawy oraz w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w B., ewentualnie wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto reprezentujący powódkę pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części. 3 Zdaniem skarżącej, skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna wobec rażącego naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, co doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sądy obu instancji uznając, że brak jest interesu prawnego powódki w zgłoszonym w niniejszej sprawie żądaniu dotyczącym ustalenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu 189 k.p.c. pominęły, że organ rentowy uwzględnił świadczenie pracy w warunkach szczególnych w okresie zatrudnienia w […] „P.”, a nie uwzględnił okresu prowadzenia przez powódkę własnej działalności przy garbowaniu i wykańczaniu skór. Przepisy ustawy nie mogą różnicować sytuacji prawnej podmiotów wykonujących te same prace jedynie z uwagi na fakt innej formy zatrudnienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego 4 oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że chybiona jest teza o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Odwołując się do judykatury Sądy obu instancji trafnie skonstatowały, że skoro kwalifikacja określonej pracy, jako wykonywanej w szczególnych warunkach, dla celów emerytalno-rentowych może być dokonywana wyłącznie w postępowaniu przed organem rentowym w sprawie o przyznanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych a w dalszej kolejności w postępowaniu sądowym wywołanym wniesieniem odwołania od decyzji organu rentowego, to pracownik wytaczający w tej materii przed sądem pracy powództwo o ustalenie nie wykazuje w ogóle interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c., niezależnie od tego, przeciwko komu (pracodawcy, czy organowi rentowemu) skierował pozew (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., I PK 108/11, LEX nr 1215409; por. też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1987 r., III PZP 19/87, OSNC 1988 nr 10, poz. 132 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1994 r., I PZP 45/94, OSNP 1995 nr 6, poz. 74). Powódka zmierza w istocie, z ominięciem przepisów regulujących postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, do uzyskania środka dowodowego potwierdzającego fakt wykonywania pracy w szczególnych warunkach dla potrzeb postępowania o ustalenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. Nie ma jednak interesu prawnego w wytoczeniu takiego powództwa. Brak interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu powództwa o ustalenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach wynika z tego, że organ rentowy samodzielnie ustala okresy przebyte w ubezpieczeniu i inne przesłanki warunkujące nabycie prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, bowiem 5 całokształt postępowania dotyczącego nabycia prawa do świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego należy do tego organu zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 300) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., I UK 245/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 57). Ewentualna decyzja odmawiająca ubezpieczonemu prawa do świadczenia emerytalnego (na przykład z powodu nieuwzględnienia okresów jego zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach) podlega weryfikacji w postępowaniu odwoławczym przed sądem powszechnym (sądem ubezpieczeń społecznych). Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej w postępowaniu kasacyjnym orzeczono na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 18). aw