II UK 288/18

Sygn. akt II UK 288/18 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa ,,B.” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z udziałem zainteresowanego I.A. o ustalenie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, ustalenie podstawy wymiaru składek na powyższe ubezpieczenia oraz ustalenie podstawy wymiaru i wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne od 20 listopada 2008 roku do 3 listopada 2016 roku, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 25 czerwca 2019 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]. z dnia 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w […]. oddalił apelację ,,B.” Spółki z o.o. w B. od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 25 października 2017 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. przy udziale zainteresowanego I.A. o ustalenie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, ustalenie podstawy wymiaru składek na powyższe ubezpieczenia oraz ustalenie podstawy wymiaru i 2 wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne od 20 listopada 2008 r. do 3 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że sporne umowy nie zawierały istotnych elementów charakterystycznych dla umów o dzieło, to jest postanowień dotyczących odbioru dzieła, jak również możliwości poddania umówionego dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych lub prawnych. Jednocześnie potencjalne dzieło nie zostało oznaczone w umowie w sposób jednoznaczny. W treści umów strony wskazały, że ich przedmiotem jest ujeżdżanie koni, a więc nie jakiś finalny zidentyfikowany wytwór, lecz działanie systematyczne i podejmowanie określonych powtarzających się czynności. Oczekiwany rezultat umowy nie cechował się odrębnym bytem. Wykonywane czynności nie prowadziły do stworzenia żadnego nowego, unikatowego wytworu o indywidualnych cechach, o właściwościach określonych w umowie. Zdaniem Sądu Okręgowego, przeciwko kwalifikacji przedmiotowych umów jako umów o dzieło przemawiał również sposób ustalenia wynagrodzenia. Jego wysokość nie była bowiem uzależniona od tego, czy ewentualne dzieło posiada wady, czy też jest ich pozbawione. W ocenie Sądu Apelacyjnego rację ma Sąd Okręgowy, że całokształt okoliczności sprawy przemawiał za uznaniem, iż przedmiotowe umowy nie były w istocie umowami o dzieło, ale umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia. Świadczy o tym już sam przedmiot poszczególnych umów wynikający z ich treści, określony w sposób ogólny, jako wykonywanie określonych czynności. Przedmiotem umów zawartych przez spółkę ,,B.” Sp. z o.o. z zainteresowanym w dniach 24 października 2008 r. i 24 października 2009 r. było „ujeżdżanie koni”, natomiast przedmiotem umów z 1 czerwca 2010 r. i z 1 czerwca 2012 r. było wykonywanie czynności „hodowcy koni - stajennego”. Przedmiot umów został określony w sposób ogólnikowy, a ich wykonanie polegało na wykonywaniu przez długie okresy określonych, powtarzających się czynności - ujeżdżania koni i czynności hodowcy koni stajennego. Czynności, które miał wykonać zainteresowany nie zostały oznaczone w umowach w sposób precyzyjny, nie zostały wskazane konkretne konie, które miały zostać wyszkolone (z wyjątkiem jednej umowy wskazującej imię jednego z koni), ich ilość, ani też nie określono szczegółowo zakresu szkolenia, czy 3 oczekiwanego rezultatu. Wynagrodzenie zostało ustalone miesięcznie i było wypłacane nie za efekt w postaci stworzenia dzieła (wyszkolenia określonego konia czy też określonej ilości koni), a za wykonaną pracę w określonym czasie. Treść przedmiotowych umów oraz sposób ich wykonania przemawiały zatem, zdaniem Sądu Apelacyjnego, za uznaniem, iż miały one charakter najbardziej zbliżony do umów o świadczenie usług. Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c., art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 382 k.p.c., a także na naruszeniu prawa materialnego: art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 353 k.c., art. 627 k.c., art. 734 k.c. w zw. z art. 750 k.c. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na występowanie istotnego zagadnienia prawnego, które upatruje w wykładni przepisu art. 627 k.c. pod kątem możliwości uznania za umowę o dzieło zobowiązania, polegającego na wyszkoleniu zwierzęcia, zmierzającego do wyposażenia go w pewne cechy (umiejętności), co w istocie sprowadzałoby się do jego ulepszenia. Ulepszenie to stanowiłoby materialny rezultat umowy o dzieło. Zdaniem skarżącego nie można w tym wypadku w sposób bezpośredni przenosić wniosków wynikających z dotychczasowego orzecznictwa, związanego z umowami szkolenia (nauczania) ludzi. Jeśli bowiem chodzi o zwierzęta (np. konie), to w świetle art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt w sprawach w niej nieuregulowanych odpowiednio stosuje się względem nich przepisy dotyczące rzeczy. Stąd też w obrocie cywilnoprawnym zwierzęta - traktowane jako rzeczy - stanowią przedmiot prawa własności, użyczenia, ale - zdaniem skarżącego - mogą również stanowić przedmiot umowy o dzieło. Przedmiotem umowy w tym wypadku jest zwierzę, które za pomocą nakładu pracy przyjmującego zamówienie oraz jego indywidualnych umiejętności podlega ulepszeniu, w ten sposób, że staje się zwierzęciem wyszkolonym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. 4 W myśl art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Sformułowane zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I PK 19/15, LEX nr 2021941). Istotne zagadnienie prawne może odnosić się zarówno do prawa procesowego, jak i materialnego. Zagadnienie prawne powinno wyrażać problem prawny, którego wyjaśnienie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2012 r., III SK 10/12, LEX nr 1228616; z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, LEX nr 1230170; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109). W razie wątpliwości, czy dana umowa jest - przykładowo - umową o pracę, czy umową cywilnoprawną, należy ustalić, czy w treści i sposobie jej wykonywania przeważają cechy umowy o pracę, czy też umowy cywilnoprawnej. Tak samo należy postąpić, gdy chodzi o zestawienie cech charakterystycznych dla dwóch (lub większej liczby) typów umów cywilnoprawnych, np. umowy o dzieło i umowy zlecenia. Istotne (pomocne) przy kwalifikacji takiej umowy jest też uwzględnienie okoliczności towarzyszących jej zawarciu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2017 r., III UK 204/16, LEX nr 2390703). Nie jest możliwe zatem udzielenie przez Sąd Najwyższy abstrakcyjnej i uniwersalnej odpowiedzi, co do kwalifikacji prawnej umowy mającej za przedmiot określone świadczenie. Ocena ta 5 nie jest bowiem możliwa bez odniesienia się do samej treści umowy, sposoby jej wykonywania, czy okoliczności towarzyszących zawarciu. Ta sama praca (usługa) może być bowiem co do zasady świadczona w oparciu o różne umowy, o rodzaju umowy nie świadczy wyłącznie jej przedmiot, ale również dodatkowe kryteria. Odnosząc się do samego przedmiotu umowy zauważyć należy, że dzieło nie musi wprawdzie być czymś nowatorskim i niewystępującym jeszcze na rynku, jednak powinno posiadać charakterystyczne, wynikające z umowy cechy, umożliwiające zbadanie, czy dzieło zostało wykonane prawidłowo i zgodnie z indywidualnymi wymaganiami bądź upodobaniami zamawiającego. Zatem przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2017 r., I UK 273/16, LEX nr 2337355; z dnia 8 marca 2017 r., II UK 747/15, LEX nr 2271457). Zobowiązanie z art. 627 k.c. polega na wykonaniu nie jakiegokolwiek dzieła, ale na realizacji dzieła oznaczonego. Nie ma przy tym wątpliwości, że "oznaczenie" następuje pierwotnie w trakcie układania postanowień umownych. Przy umowie zlecenia nacisk położono nie na "oznaczenie" efektu, ale na "określenie" kategorii czynności prawnej (usługi) podlegającej wykonaniu. Doszło zatem w umowie o dzieło do przesunięcia punktu ciężkości z aspektu czynnościowego na finalny. Ważne jest jednak, że między "oznaczeniem" a rezultatem pracy istnieje ścisły wektor zależności. Nie można zrealizować dzieła, jeśli nie zostało ono umownie wytyczone (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2017 r., II UK 639/15, LEX nr 2254794). W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny przyjął, że przedmiot kwestionowanych umów został określony w sposób ogólnikowy, czynności które miał wykonać zainteresowany nie zostały oznaczone w umowach w sposób precyzyjny, nie zostały wskazane konkretne konie, które miały zostać wyszkolone, ich ilość, ani też nie określono szczegółowo zakresu szkolenia, czy oczekiwanego rezultatu. Sąd Najwyższy, w świetle art. 39813 § 2 k.p.c., związany jest tymi ustaleniami faktycznymi, stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. 6 Z uwagi na powyższe, wyjaśnienie sformułowanego przez skarżącego problemu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Apelacyjny zakwestionował bowiem sposób, w jaki został określony przedmiot umowy, nie zaś wyłącznie możliwość uznania za umowę o dzieło zobowiązania polegającego na wyszkoleniu zwierzęcia. Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.