II UK 31/19

Sygn. akt II UK 31/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący) SSN Leszek Bielecki SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Z. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o prawo do rekompensaty, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 listopada 2020 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt III AUa (…), uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) uwzględnił apelację wnioskodawcy Z.K. i zmienił oddalający jego odwołanie wyrok Sądu Okręgowego w G. z 5 grudnia 2017 r. w ten sposób, że przyznał mu prawo do emerytury wraz z rekompensatą od 1 lutego 2017 r. Wnioskodawca (urodzony 16 lutego 1951 r.) 17 lutego 2017 r. złożył 2 wniosek o przyznanie prawa do emerytury wraz z rekompensatą z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. decyzją z 7 kwietnia 2017 r. odmówił mu przyznania emerytury z rekompensatą wobec niewykazania 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, gdyż postępowanie nie wykazało wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach. Rozstrzygnięcie to zmienił Sąd Apelacyjny, który ustalił, iż zatrudnienie wnioskodawcy w okresie od 7 listopada 1983 r. do 29 listopada 1986 r. było pracą w szczególnych warunkach i łącznie z okresem uznanym przez pozwanego składało się na przesłankę 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Mając to na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z rekompensatą od 1 lutego 2017 r., „tj. od dnia włożenia wniosku o emeryturę”. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 24 ust. 1b pkt 9 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w oparciu o który pozwany przyznał odwołującemu się emeryturę od 16 marca 2017 r., poprzez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że emerytura wraz z rekompensatą przysługuje nie od 16 marca 2017 r., ale od 1 lutego 2017 r. W odpowiedzi ubezpieczony wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut skargi kasacyjnej jest zasadny. Skarżący nie kwestionuje już prawa do rekompensaty, lecz tylko datę jej przyznania. Rekompensata nie przysługuje wcześniej niż od daty przyznania emerytury. Nie występuje samodzielna sprawa o rekompensatę, jako że uprawnienie otwiera się dopiero z nabyciem emerytury. Wówczas ocenia się prawo do zwiększenia emerytury z tytułu rekompensaty a nie odwrotnie, czyli że nie można toczyć sporu sądowego o rekompensatę, gdy ubezpieczony nie nabywa jeszcze emerytury (art. 21 - 23 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych). 3 Rekompensata (ustalana wedle określonego algorytmu) to dodatek zwiększający kapitał początkowy i w konsekwencji emeryturę. Sąd Apelacyjny przyznał rekompensatę od 1 lutego 2017 r., podając w uzasadnieniu, że „od dnia włożenia wniosku o emeryturę”. Wniosek o emeryturę został jednak złożony – wedle ustaleń Sądu pierwszej instancji – 17 lutego 2017 r. Sam wniosek jednak nie decyduje, jeżeli prawo nie jest spełnione. Wnioskodawca urodził się 16 lutego 1951 r., stąd 65 lat ukończył 16 lutego 2016 r. Jednak w tej dacie nie nabył prawa do emerytury, gdyż ustawa wydłużyła wiek emerytalny i dla mężczyzn urodzonych w okresie od 1 stycznia do 31 marca 1951 r. wynosił co najmniej 66 lat i 1 miesiąc, czyli dla wnioskodawcy upływał 16 marca 2017 r. - art. 24 ust. 1b pkt 9 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r. Jeżeli Sąd Apelacyjny miał na uwadze stan prawny z chwili orzekania, który powraca do poprzedniego wieku emerytalnego (65 lat dla mężczyzn), to pominął art. 17 i art. 18 ustawy z 16 listopada 2016 r. zmieniającej ustawę o emeryturach i rentach (Dz.U. z 2017 r., poz. 38). Art. 17 stanowi, że przepisy ustawy zmieniającej nie naruszają praw osób, które nabyły prawo do świadczeń określonych w przepisach zmienianych tą ustawą. Czyli, gdy ubezpieczony nabył ex lege prawo do emerytury 17 marca 2017 r. (bo decyzja jedynie to potwierdza), to ze względu na ustawowy wiek emerytalny 66 lat i 1 miesiąc (wówczas obowiązujący) nie mógł nabyć wcześniej – 1 lutego 2017 r. - prawa do rekompensaty, czyli przed nabyciem prawa do emerytury. Jeżeli zaś Sąd Apelacyjny kierowałby się nowym („starym”) wiekiem emerytalnym, to nie oznaczałoby to, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury z ukończeniem 65 lat, gdyż art. 18 ustawy zmieniającej, stanowi, iż osoby, którym nie ustalono emerytury na podstawie poprzednich przepisów, mogą nabyć prawo do świadczenia nie wcześniej niż z dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli 1 października 2017 r. Przyjęta w zaskarżonym wyroku data 1 lutego 2017 r. nie ma więc ustawowej podstawy. Uzasadnienie wyroku w ogóle nie wyjaśnia takiego początku prawa do rekompensaty, natomiast łączenie jej z datą wniosku o emeryturę również 4 nie jest wystarczające, gdyż rekompensata przysługuje dopiero od nabycia emerytury. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.).