II UK 335/18

Sygn. akt II UK 335/18 POSTANOWIENIE Dnia 16 października 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Kuźniar w sprawie z wniosku T.Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o rekompensatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 października 2019 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2018 r., III AUa (…), Sąd Apelacyjny w (…), oddalił apelację wnioskodawcy T.Ł. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 16 czerwca 2017 r., którym oddalono jego odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 21 grudnia 2016 r., odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty w oparciu o art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1924 ze zm.), wobec niespełnienia przez wnioskodawcę wymaganej przesłanki – przepracowania 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. 2 W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości, pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 21 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, i przyjęcie, że „rekompensata (…) przysługuje jedynie tym ubezpieczonym, którzy spełnili wszystkie przesłanki do przyznania emerytury w obniżonym wieku (…) podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych przepisów prowadzi do wniosku, iż nie nakładają one na ubezpieczonego żadnych dodatkowych warunków,(…)”. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania - art. 365 k.p.c., poprzez jego zastosowanie co doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na istotne zagadnienie prawne – „jaki jest zakres badania w sprawie o przyznanie rekompensaty na podstawie powołanych wyżej przepisów, a zatem czy może poprzestać na zbadaniu, czy i z jakich powodów ubezpieczony wcześniej nie uzyskał prawa do prawa do emerytury z tytułu warunków szczególnych, czy też winien badać również w postępowaniu, którego przedmiotem jest prawo do rekompensaty, czy ubezpieczony spełnił przesłankę stażu - pracy w warunkach szczególnych”. W ocenie pełnomocnika wnioskodawcy „niniejsze zagadnienie dotyczy również kwestii związania Sądu a quo orzeczeniem lub orzeczeniami wcześniej wydawanymi przez Sądy powszechne w przedmiocie prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, a więc zakresu stosowania przepisu art. 365 k.p.c.” W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu rentowego wniósł o wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, ewentualnie o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - o jej oddalenie wraz z orzeczeniem o kosztach zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie ma uzasadnienia. Przede wszystkim trzeba wstępnie zauważyć, że w istocie skarżący formułuje nie tyle zagadnienia prawne, wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, ale wątpliwości co do trafności procedowania Sądu Apelacyjnego. Tymczasem zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu cytowanego przepisu uznaje się zagadnienie dotychczas niewyjaśnione i nierozwiązane w orzecznictwie, a więc cechujące się nowością, którego rozstrzygnięcie może sprzyjać rozwojowi prawa. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że powołanie się na tę okoliczność wymaga, obok sformułowania tego zagadnienia, także przytoczenia związanych z nim konkretnych przepisów prawnych, wskazania, dlaczego jest ono istotne oraz przedstawienia argumentacji wskazującej na rozbieżne oceny prawne (por. postanowienia: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51; z dnia 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, LEX nr 180841). W sytuacji gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jest potrzeba wykładni przepisów prawa, konieczne jest określenie, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Wypada również dodać, że podobnie jak w przypadku gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), nie zachodzi ona, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, brak nadto okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu 4 Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNAPiUS – wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5). W ocenie Sądu Najwyższego pełnomocnik wnioskodawcy nie zdołał wykazać występowania tak rozumianych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a sformułowany przez niego problem prawny, w istocie nie spełnia wymogów z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. i zmierza jedynie do podważenia ustaleń stanu faktycznego i jego oceny prawnej dokonanej przez Sąd drugiej instancji. W ogólności tylko można wskazać, z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., III UK 88/17 (OSNP 2019 nr 2, poz. 23), że ustawa o emeryturach pomostowych, określiła reguły nabycia prawa do emerytury pomostowej z uwzględnieniem bardziej rygorystycznych kryteriów oceny wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze od tych, które obowiązywały wcześniej co do uprawnień do emerytury w niższym wieku. Jednocześnie ustawa o emeryturach pomostowych przewidziała dla ubezpieczonych, którzy nie nabędą prawa do emerytury pomostowej i którzy utracili równocześnie prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze prawo do rekompensaty, które w art. 2 pkt 5 zawarło ustawową definicję rekompensaty zaś w art. 21-23 określiło przesłanki nabycia prawa do tego świadczenia oraz zasady jego ustalania. Zgodnie z ta definicją, rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu tego wyroku zwrócono również uwagę, że świadczenie to dotyczy takich ubezpieczonych, którzy nie mogą nabyć prawa do emerytury pomostowej i którzy równocześnie utracili możliwość nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to znaczy takich ubezpieczonych, którzy nie spełnili łącznie warunków przewidzianych w art. 32, art. 46 lub art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.). Celem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jest bowiem przyznanie odszkodowania za rzeczywistą utratę określonych uprawnień, co 5 oznacza, że musi dotyczyć tylko tych ubezpieczonych, którzy ze względu na niespełnienie choćby jednego ustawowego warunku (wieku, ogólnego stażu emerytalnego) nie mogli skorzystać z dotychczasowych regulacji i nabyć prawa do emerytury w wieku niższym niż powszechny wiek emerytalny, a także nie mogą skorzystać z regulacji nowych, przewidzianych ustawą o emeryturach pomostowych. Przesłanki te były przedmiotem oceny Sądu – jak to wynika z uzasadnienia wyroku (mimo jego „skromności”, nie podnoszonej jednak w zarzutach skargi), który uwzględnił również fakt uprzedniego występowania przez wnioskodawcę z wnioskami o przyznanie emerytury w niższym wieku z uwagi na zatrudnienie w warunkach szczególnych. Powyższe wprost dotyczy kwestii „związania Sądu a quo orzeczeniem lub orzeczeniami wcześniej wydawanymi przez Sądy powszechne w przedmiocie prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, a więc zakresu stosowania przepisu art. 365 k.p.c.” Ogólnie również należy w związku z tym przypomnieć, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powszechnie przyjmuje się, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy aspekt (prawomocność w sensie pozytywnym) oznacza, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to przyjęto w prawomocnym wcześniejszym wyroku, co zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. Określone w art. 365 k.p.c. związanie stron, sądów i innych podmiotów i osób treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez nie, że w objętej nim sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to wynika z sentencji wyroku (orzeczenia). Natomiast negatywna strona prawomocności materialnej polega na wykluczeniu możliwości ponownego rozpoznania sprawy między tymi samymi stronami. Pogląd, że art. 365 § 1 k.p.c., przypisujący prawomocnemu orzeczeniu sądu moc wiążącą nie tylko wobec stron i sądu, który je wydał, lecz również innych sądów, organów państwowych, a w wypadkach prawem przewidzianych także innych osób oznacza to, że żaden z wymienionych 6 podmiotów nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści, niezależnie od tego czy był, czy nie był stroną tego postępowania. Nie jest wątpliwe, w świetle ustaleń faktycznych, że wnioskodawca już trzykrotnie występował z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych i dochodzonego świadczenia nie uzyskał w związku z niewykazaniem piętnastoletniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, zaś jego odwołania do Sądu Okręgowego zostały oddalone. Wyroki te oznaczają – gdy chodzi o sprawę obecnie ocenianą, że wnioskodawca nie uzyskał uprawnień do dochodzonego świadczenia - emerytury w niższym wieku, ponieważ nie wykazał okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Uwzględnienie powyższego było oczywistym obowiązkiem Sądów rozpoznających niniejszą sprawę. W tym stanie rzeczy, brak było podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o czym orzeczono na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 265). as