III PK 45/16

Sygn. akt III PK 45/16 POSTANOWIENIE Dnia 26 października 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa P. W. przeciwko P. Sp. z o.o. w S. o ryczałty za noclegi, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 października 2016 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt IV Pa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 900 zł (dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 19 grudnia 2014 r. zasądził od P. Spółki z o.o. w S. na rzecz powoda P. W. należność tytułem ryczałtów za noclegi. Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 15 października 2015 r. oddalił apelację pracodawcy. Sądy zgodnie ustaliły, że pracownik w trakcie wykonywanych podróży spędzał noclegi w kabinie samochodu ciężarowego. Pozwany nie wypłacał mu ryczałtów za noclegi. 2 Rozstrzygniecie Sądu drugiej instancji zaskarżył skarga kasacyjną pozwany. Wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania (art. 328 § 2 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c.). Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołał się na art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Wskazał na istotne zagadnienie prawne, polegające na potrzebie rozważania, czy istota ryczałtu jako świadczenia kompensacyjnego polega na tym, że świadczenie wypłacane w takiej formie z założenia oderwana jest od rzeczywiście poniesionych kosztów i nie pokrywa w całości wszystkich wydatków (bo są one nieudokumentowane). Pozwany po przeprowadzeniu analizy uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14, doszedł do przekonania, że wypłata ryczałtu uzależniona jest od poniesienia kosztu przez kierowcę. W przeciwnym razie ryczałt jest nienależny. Dodatkowo w ocenie pozwanego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec rażącego naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisów prawa materialnego i procesowego, jakie legły u podstaw zaskarżonego wyroku, co skutkowało niezgodnym z prawem oraz z poczuciem sprawiedliwości rozstrzygnięciem, które to uchybienia wpłynęły na wynik sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów uzasadniających jej przyjęcie do rozpoznania merytorycznego. Biorąc pod uwagę funkcje stawiane skardze kasacyjnej, a przede wszystkim zdominowanie jej roli interesem publicznym, przejawiające się w przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. w dążeniu do wyjaśnienia nowych albo kontrowersyjnych instytucji prawnych, zrozumiałe staje się, że Sąd Najwyższy nie powinien przyjmować do rozpoznania skargi kasacyjnej poddającej pod rozwagę zagadnienie prawne, w sytuacji, gdy zostało ono w orzecznictwie wyczerpująco i jednolicie wyjaśnione. W takim przypadku zagadnienie prawne nie charakteryzuje się „istotnością”, czyli nie jest doniosłe dla praktyki stosowania prawa, jak również nie wypływa na rozwój określonych instytucji prawnych. 3 Mając w pamięci to wskazanie, trzeba stwierdzić, że szczegółowa, a nie wybiórcza, analiza uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14, OSNP 2014 nr 12, poz. 164, pozwala na sformułowanie następujących wniosków szczegółowych. Po pierwsze, pojęcia „odpowiednie miejsce do spania” i „bezpłatny nocleg” nie mogą być utożsamiane (zamiennie traktowane), a wręcz odwrotnie - użycie różnych sformułowań w przepisach prawa oznacza, że są to różne pojęcia. Po drugie, zasadniczo prawodawca odnosi pojęcie „noclegu” do usługi hotelarskiej (motelowej; pośrednio także do noclegu opłaconego w cenie karty okrętowej lub promowej), o czym świadczy nie tylko zwrot kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem hotelowym (za usługi hotelarskie), ale także wysokość ustalonych limitów. Po trzecie, usługa hotelarska obejmuje szerszy zakres świadczeń niż tylko udostępnienie „miejsca do spania”, w szczególności możliwość skorzystania z toalety, prysznica, przygotowania gorących napojów itp., a także (ewentualnie) zapewnienie wyżywienia, co powoduje obniżenie diety. Po czwarte, brak przedstawienia rachunku za usługi hotelarskie oznacza, że pracownik nie korzystał z hotelu (wzgląd na racjonalnego prawodawcę, który to przewidział); wówczas zwrot kosztów noclegu zostaje ograniczony do 25% limitu stanowiącego ryczałt za koszty realnie ponoszone w czasie podróży, bez korzystania z usług hotelowych. Po piąte, istota „ryczałtu” jako świadczenia kompensacyjnego (w tym wypadku przeznaczonego na pokrycie kosztów noclegu) polega na tym, że świadczenie wypłacane w takiej formie z założenia jest oderwane od rzeczywistego poniesienia kosztów i nie pokrywa w całości wszystkich wydatków z określonego tytułu (bo nie są one udokumentowane); w zależności od okoliczności konkretnego przypadku kwota ryczałtu - która jako uśredniona i ujednolicona ustalona jest przez prawodawcę - pokryje więc pracownikowi koszty noclegowe w wymiarze mniejszym albo większym niż faktycznie przez niego poniesione. Oznacza to, że pracownika nie ma obowiązku przekonywać o poniesieniu jakichkolwiek kosztów, gdyż dieta przysługuje mu ryczałtowo, z racji niezapewnienia noclegu w warunkach hotelowych. (tak też między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2016 r., II PK 148/15, LEX nr 2075710; z dnia 15 czerwca 2016 r., II PK 148/15, LEX nr 2075710). 4 Suma tych rozważań jest stwierdzenie, że nie doszło do spełnienia się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Niecelowe jest przyjmowanie do rozpoznania skargi kasacyjnej, gdy podnoszone zagadnienie zostało już w orzecznictwie jednolicie wyjaśnione. Zapatrywanie to sprawia, że zgłoszone podstawy naruszenia prawa materialnego nie są oczywiście uzasadnione. Wyrok Sądu drugiej instancji nawiązuje do utrwalonego i jednolitego orzecznictwa Sądu Najwyższego. Nie jest zatem tak, że sposób rozumienia przepisów zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest oczywiście błędny. Konkluzja ta dotyczy także zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Kwestię podnoszoną w ramach art. 328 § 2 k.p.c. Sąd drugiej instancji wyjaśnił na stronie 11-12 uzasadnienia, a poza tym relacja zachodząca między wypłaconymi dietami a ryczałtami noclegowymi stanowi okoliczność faktyczną, przesądzoną przez Sąd, a w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. nie mogącą stanowić podstawy skargi kasacyjnej. Identyczną uwagę należy zgłosić do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy według art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Znaczy to tyle, że powołanie się na argumenty podważające ustalenia faktyczne nie mogą świadczyć o oczywistości skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji. Kierując się regułą wyrażona w art. 98 § 1 k.p.c., stosowaną w postępowaniu kasacyjnym z upoważnienia art. 39821 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., Sad Najwyższy zasądził od pozwanego na rzecz powoda zwrot kosztów procesu w wysokości wskazanej w § 12 ust. 4 pkt 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 490 z późn zm.). 5