III UK 162/18

Sygn. akt III UK 162/18 POSTANOWIENIE Dnia 20 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z odwołania U. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. o prawo do emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 20 lutego 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w […] III Wydział Pracy i Ubezpieczeń apelację wnioskodawczyni U. T. od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 4 maja 2017 r. oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. z dnia 12 maja 2016 r. odmawiającej przyznania jej prawa do emerytury. W sprawie tej ustalono, że wnioskodawczyni (ur. 4 kwietnia 1961 r.) była zatrudniona w […] „P.” w P. (następnie: […] „E.”, „E.” Spółka Akcyjna, Zakład […] Sp. z o.o. oraz Zakład […] Sp. z o.o. w likwidacji) od 1 września 1980 r., w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku stażysty - montera sprzętu gospodarstwa domowego w Wydziale Pr-3, początkowo na trzymiesięczny wstępny staż pracy, a następnie od 1 grudnia 1980 r. na czas nieokreślony na stanowisku montera sprzętu gospodarstwa domowego. Z dniem 12 stycznia 1981 r. pracodawca powierzył jej stanowisko tłoczarza w metalu do 31 marca 1982 r. 2 Do jej obowiązków należało wykrawanie detali z materiałów stalowych, z wykrojników zakładanych na prasach mimośrodowych. Pracowała w odzieży ochronnej w postaci fartucha, słuchawek i nakrycia głowy. W pomieszczeniu ustawionych było 5-8 pras, które generowały intensywny hałas, a ponadto pracownicy byli narażeni na kontakt z olejami smarującymi detale. Od 1 kwietnia 1982 r. do 24 stycznia 1988 r. pracowała na stanowisku robotnika rozdzielni robót, zajmując się zaopatrzeniem wydziałów w surowce chemiczne, odlewy aluminiowe, pakiety blach wirnika, pakiety blach stojana, odlewy aluminiowe, materiały chemiczne, wypraski z wtryskarek, wyroby z galwanizerni, z hartowni, opakowania drewniane, wałki metalowe, blachy stalowe, druty nawojowe, taśmy izolacyjne. Jej praca polegała na liczeniu i spisywaniu detali na wydziale kooperacyjnym, załadowaniu i przewiezieniu na wydziały i dostarczaniu elementów na konkretne stanowisko pracy lub do magazynu wydziałowego. Towar był pakowany w wykonane z metalu tak zwane „regałówki”, po czym był przewożony za pomocą wózków ręcznych i akumulatorowych, które wnioskodawczyni załadowywała i rozładowywała. Od 23 do 30 lipca 1982 r. oraz od 3 do 9 sierpnia 1982 r. wnioskodawczyni korzystała z urlopów bezpłatnych, a od 27 stycznia 1985 r. do 25 stycznia 1988 r. z urlopu wychowawczego, po którym rozpoczęła pracę na stanowisku nawijacza uzwojeń w Wydziale Pr-1, gdzie pracowała do 2 kwietnia 1989 r. Na tym stanowisku wykonywała czynności polegające na spawaniu elektrycznym, otrzymywała pakiet stojana (komplet blach z wmontowanymi cewkami z drutu miedzianego), wkładała plastikowe wsuwki w żeberka, potem brała cewki i wkładała w każde żeberkowanie, następnie łączyła przewody za pomocą spawarki. Przy spawaniu elektrycznym powstawał łuk elektryczny, wydzielały się opary z plastikowych części osłonowych, a także opary żywicy używanej do izolowania cewek. Po zakończeniu tych czynności oddawała pakiet stojana do dalszej impregnacji. Nawijacze uzwojeń stosowali okulary zabezpieczające przed błyskiem z łuku elektrycznego i ubrania robocze. Na powierzchni około 40 metrów kwadratowych ulokowano około 20 stanowisk nawijaczy, wyposażonych w mało wydajną instalację wentylacyjną. Z dniem 3 kwietnia 1989 r. wnioskodawczyni powróciła do Wydziału Pr-5 na stanowisko robotnika rozdzielni robót, gdzie pracowała do 31 lipca 1991 r., wykonując analogiczne czynności, jak w poprzednim 3 okresie zatrudnienia na takim stanowisku pracy. Następnie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 października 1996 r. została ponownie zatrudniona na stanowisku nawijacza uzwojeń w Wydziale Pr-5. W końcowym okresie zatrudnienia od 1 listopada 1996 r. do 31 lipca 2000 r. pracowała na stanowisku montera w wydziale Pr-5. Był to wydział mechaniczny oddziału wtryskarek. Wykonywała tam różne czynności, tj. pobierała detale z impregnacji (wirnik, stojan), które oczyszczała ręcznie z nadmiaru lakieru za pomocą noża, pilników, skrobaków, nadto zeskrobywała izolację z przewodów, składała poszczególne elementy w gotowy silnik. Wymagało to między innymi zaciskania elementów za pomocą prasy pneumatycznej, a zdarzało się, że prasę obsługiwała przez cały dzień. Przygotowywała też podzespoły, co wymagało lutowania przewodów do cewek, które potem montowała do stojanu, montowała też w silniku tarcze bakelitowe, skręcała gotowy silnik śrubami za pomocą wkrętarki. Zajmowała się także demontażem starych silników i sprężarek, które rozbierała na poszczególne części i następnie poddawała procesowi odpowiedniej segregacji. Najważniejszy był odzysk stojana, który był najdroższą częścią silnika. Po wyjęciu czyściła stojan za pomocą skrobaka, po czym małą szlifierką czyściła kanaliki w stojanie. W czasie czyszczenia kanalików stojana powstawało zapylenie z żywicy. W przypadku demontażu zużytej sprężarki, tokarz rozcinał sprężarkę, otwierał ją, po czym przekazywał wnioskodawczyni, do zadań której należało wylanie oleju, a po odsączeniu za pomocą narzędzi ślusarskich odkręcała śruby i demontowała sprężarki na poszczególne podzespoły. Następnie dokonywała segregacji wymontowanych detali do odpowiednich pojemników, które odnosiła do rozdzielni robót. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd drugiej instancji uznał odwołanie za nieuzasadnione, gdyż łączny okres pracy wnioskodawczyni w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 1999 r. wynosi jedynie 12 lat, 9 miesięcy i 9 dni. Sąd ten uznał, że wnioskodawczyni była zatrudniona w warunkach szczególnych na stanowiskach nawijacza uzwojeń, tłoczarza oraz robotnika rozdzielni, natomiast nie uwzględnił jako pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 1 listopada 1996 r. do 31 grudnia 1998 r. na stanowisku montera, ponieważ praca ta nie była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawczyni na stanowisku montera wykonywała różne czynności, w tym „musiała rozebrać silnik 4 na części, odpowiednio posegregować” lub „zajmowała się demontażem sprężarek”, a te czynności nie są zaliczane do prac w szczególnych warunkach. Samo przebywanie przy stanowiskach osób pracujących przy produkcji w szczególnych warunkach, czy w pobliżu tych stanowisk i wiążące się z tym częściowe narażenie na szkodliwe czynniki, nie wystarcza do ubiegania się o przyznanie wcześniejszej emerytury. O uprawnieniu do emerytury w obniżonym wieku decyduje łączne spełnienie wszystkich przesłanek warunkujących nabycie prawa do tego świadczenia, a nie samo przekonanie, że charakter lub warunki pracy były szczególnym zatrudnieniem. W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła niezastosowanie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.) w związku z § 2 ust. 1 oraz § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), wskutek bezzasadnego przyjęcia, że wnioskodawczyni nie legitymuje się 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach, z powodu niezaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu jej dwukrotnego zatrudnienia na stanowisku montera, podczas gdy wnioskodawczyni w okresie zatrudnienia na przedmiotowym stanowisku wykonywała faktycznie prace określone w wykazie A, dziale III, poz. 45, poz. 78 oraz poz. 83, a inne niewymienione w tym wykazie czynności miały charakter incydentalny, uboczny w stosunku do wykonywanych stale przez wnioskodawczynię, a ponadto były wykonywane w tym samym szkodliwym środowisku pracy jak czynności stanowiące prace w szczególnych warunkach; 2/ art. 382 w związku z art. 227 k.p.c. przez wydanie zaskarżonego wyroku jedynie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez Sąd pierwszej instancji i nieprzeprowadzenie we własnym zakresie żadnego postępowania dowodowego, w tym zwłaszcza niedokonanie zawnioskowanej w apelacji czynności uzupełniającego przesłuchania wnioskodawczyni. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na istnienie istotnego zagadnienia prawnego co do „możliwości zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A pracy rzeczywiście wykonywanej 5 przez ubezpieczonego, która według swej nazwy wyartykułowanej w świadectwie pracy w wykazie A nie jest wymieniona, przy jednoczesnym (wykazywanym przez Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie) braku możliwości badania uciążliwości pracy czy warunków, w których praca była wykonywana”. Ponadto skarżąca wskazała na oczywistą zasadność skargi, która „ogniskuje się wokół zagadnienia naruszenia przepisów prawa procesowego jakiego dopuścił się Sąd II instancji”, który „oparł orzeczenie jedynie na materiale dowodowym zgromadzonym przez Sąd pierwszej instancji, przyjął za własne obarczone wadą niekompletności, ustalenia Sądu Okręgowego i nie przeprowadzając we własnym zakresie żadnego postępowania dowodowego, mimo istnienia takiej konieczności, pozbawił ubezpieczoną możliwości obrony swoich praw”. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a następnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawnie przypisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego rozpoznania. Warunkiem skuteczności wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jest przedstawienie problemu o charakterze abstrakcyjnym, dotychczas nierozstrzygniętego w orzecznictwie lub wymagającego pogłębionej wykładni przepisów prawa. Takim zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, lecz także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Przedstawienie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez sformułowanie problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia, określenie przepisów prawa, w związku z którymi powstało, i powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wtedy Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście 6 zagadnieniem „prawnym” i to „istotnym” (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307). Sformułowane przez skarżącą zagadnienie zmierzało do zakwalifikowania pracy wnioskodawczyni pod „którąś” z pozycji wymienionej w wykazie A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Tymczasem z ustaleń faktycznych wynikało, że skarżąca w spornych okresach pracowała na stanowisku montera, ale pracy szkodliwej nie wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy także dlatego, że za taką nie uznawał tego zatrudnienia jej zakład pracy, który w takich charakterze wskazywał jedynie prace na stanowisku tłoczarza. W tym zakresie nie występuje sformułowane w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne, które nie może zmierzać do poszukiwania przez Sąd Najwyższy za skarżącą „możliwości zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A pracy rzeczywiście wykonywanej przez ubezpieczonego, która według swej nazwy wyartykułowanej w świadectwie pracy w wykazie A nie jest wymieniona”. Takie polemiczne oczekiwania, ani twierdzenie o rzekomo oczywistej zasadności wniesionej skargi nie stanowiły wystarczających podstaw ani okoliczności, które usprawiedliwiałyby przyjęcie polemicznie ogólnikowej skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.