III UK 285/16

Sygn. akt III UK 285/16 POSTANOWIENIE Dnia 31 sierpnia 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania Z. […] w S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z udziałem zainteresowanych: L.G., W.Ł., R.S. i L.Z. o objęcie ubezpieczeniem społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 31 sierpnia 2017 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującego się na rzecz pozwanego kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Decyzjami z dnia 13 marca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. stwierdził, że R.S., L.G., W.Ł., L.Z. oraz J.J. (dalej zainteresowani), jako osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia na rzecz Z. […] w S. (dalej także jako płatnik), podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu w okresach wskazanych w decyzjach. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w S. zmienił zaskarżoną decyzję w odniesieniu do J.J. i stwierdził, że ów nie podlega obowiązkowo 2 ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym w dniach 16 maja i 14 czerwca 2009 r. W pozostałej części odwołania płatnika oddalił i orzekł o kosztach procesu. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację Z. [...] w S. od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 20 kwietnia 2015 r. Sądy obu instancji ustaliły, że Z. […] w S. prowadzi działalność w zakresie wspierania twórczości artystycznej, rozpowszechniania kultury i sztuki oraz badania, dokumentowania i propagowania dziejów i historycznej roli Z. [...] w S., miasta S. i województwa […]. W związku z tym zawarte z zainteresowanymi umowy obejmowały: opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych dla recytatorów, przygotowanie kryteriów oceny prezentacji w powiatowych przeglądach recytatorskich; przygotowanie i prezentacja utworów poetyckich, granie na gitarze, na instrumentach perkusyjnych w zespole instrumentalnym w ramach koncertów, przygotowanie i prezentacja rzemiosła garncarskiego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, zawarte z zainteresowanymi umowy nie ujawniły konkretnego przedmiotu umowy (umów), jak też nie zostały określone cechy indywidualizujące utwór (dzieło). W takim wypadku nie można mówić o zawarciu umowy o dzieło. W dalszej części rozważań Sąd drugiej instancji odwołał się do poglądów judykatury (zob. wyroki Sądu Apelacyjnego: we Wrocławiu z dnia 19 stycznia 2012 r., III AUa 1539/11, LEX nr 1127086; w Szczecinie z dnia 20 września 2012 r., III AUa 497/12 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 24 marca 2015 r., II UK 184/14 i 25 marca 2015 r., III UK 159/14), które w jego ocenie dostatecznie przekonują w płaszczyźnie oceny rodzaju zawartych umów. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł z mocy art. 385 k.p.c. Z rozstrzygnięciem Sądu Apelacyjnego nie zgodził się płatnik składek. Skargę kasacyjną oparł na podstawach naruszenia przepisów prawa materialnego. Domagając się przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, odwołał się do przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Skarżący przedstawił do rozpoznania istotne zagadnienie prawne, które sprowadza się do pytania, czy umowy zawierane przez samorządowe instytucje kultury w ramach prowadzonej przez siebie statutowej działalności, o której mowa w art. 9 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności 3 kulturalnej, w celu podjęcia współpracy o charakterze okazjonalnym, w tym jednorazowym, mają charakter umów o dzieło? Skarżący powołał się również na potrzebę wykładni przepisów dotyczących umów o dzieło oraz umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące umów zlecenia, zwłaszcza że w praktyce występują istotne rozbieżności przy ocenie płynnej granicy między umową o dzieło a umową o świadczenie usług, co znajduje szczególne odbicie przy ocenie umów zawieranych w takich sferach życia jak działalność kulturalna i artystyczna. W końcu skarżący zauważył, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ Sąd drugiej instancji odmówił przyznania przymiotu utworu rezultatom co najmniej części umów zawieranych przez skarżącego w ramach swojej statutowej działalności, przyznając jednocześnie w skarżonym wyroku, że gdyby w ramach wyżej wymienionych umów powstawały utwory chronione prawem autorskim to umowom tym odpowiadałaby umowa o dzieło. W ten sposób doszło do naruszenia art. 3531 k.c. w związku z art. 1 ust. 1 i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na przyjęcie jej do rozpoznania. Przede wszystkim oceniana sprawa jest jedną z kilku spraw, jakie z problemem prawnym usiłuje przedstawić Sądowi Najwyższemu płatnik składek. Rzecz dotyczy oceny, czy w okolicznościach sprawy doszło do zawarcia umów o dzieło (jak twierdzi skarżący), czy też umów o świadczenie usług (jak przyjął Sąd drugiej instancji). Geneza tego rodzaju rozbieżności nie jest nowa, o czym świadczy bogaty dorobek judykatury na tym tle (na przykład: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2000 r., II UKN 386/99, OSNAPiUS 2001 nr 16, poz. 522; z dnia 3 listopada 2000 r., IV CKN 152/00, LEX nr 45451; z dnia 18 września 2013 r., II UK 39/13, LEX nr 1378531; z dnia 21 lutego 2017 r., I UK 123/16, LEX nr 2269195; z dnia 10 stycznia 2017 r., II UK 518/15, LEX nr 2209108), czy też stanowiska wyrażone w doktrynie (szerzej: B. L., Zlecenie a umowa o dzieło w systemie ubezpieczeń społecznych – perspektywa cywilnoprawna (-) w: M.S.J., M.W., J.W.R., Umowy cywilnoprawne w 4 ubezpieczeniach społecznych, Wolters Kluwer, Warszawa 2015). Z samego faktu, że rzecz dotyka styku działalności kulturalnej, artystycznej nie wynika dodatkowy impuls do merytorycznego rozpoznania sprawy. Styk regulacji związanych z autorskim prawem majątkowym stanowił już przedmiot wypowiedzi (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r., III UZP 4/11, OSNP 2012 nr 15-16, poz. 198 z glosą A. Górnicz – Mulcahy, Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa 2013 nr 1, s. 97-108 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1998 r., I PKN 196/98, OSNAPiUS 1999 nr 14, poz. 454 z glosą T. Kuczyńskiego, OSP 1999 nr 11, poz. 207). Jednak co najważniejsze, w innych sprawach płatnika składek, opartych na tych samych podstawach i argumentacji, wypowiedział się już dwukrotnie Sąd Najwyższy. Chodzi o wyroki z dnia 10 stycznia 2017 r., III UK 53/16 (LEX nr 2188651) oraz z dnia 2 czerwca 2017 r., III UK 147/16 (LEX nr 2296861). W obu sprawach oddalono praktycznie skargi kasacyjne płatnika składek, a przedmiot analizowanych w powołanych sprawach umów pozostaje w orbicie przedmiotowej sprawy. Natomiast jedyny przypadek uwzględnienia stanowiska płatnika (tłumaczenie tekstów z adjustacją) nie jest objęty analizowanym przypadkiem. Tym niemniej należy zauważyć, że dubeltowy wybór przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. zawiera w sobie swoisty błąd logiczny. Otóż skarżący powołuje się na istotne zagadnienie prawne, a z drugiej argumentuje o oczywistym naruszeniu prawa przez Sąd drugiej instancji. Z przedstawionego spostrzeżenia można wnioskować a priori, że jedna z okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej nie jest trafna. Odnośnie występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to przypomnieć należy, że zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. musi zostać sformułowane na tyle ogólnie, żeby nie chodziło w nim o sposób rozstrzygnięcia konkretnej sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 marca 2014 r., I CSK 343/13, LEX nr 1523355, z dnia 9 września 2004 r., II CZ 94/04, LEX nr 1312727). Analizując, zagadnienie poddane pod ocenę przez wnioskodawcę, trudno wyzbyć się wrażenia, że w istocie sprowadza się ono do przesądzenia zasadniczej kwestii w sporze. Skarżący opisał stan faktyczny (niesporny w sprawie) i pyta, czy wykonane przez zainteresowanych czynności, z 5 uwagi na segment działalności płatnika, można uznać za dzieło (w rozumieniu art. 627 k.c.). Tymczasem w powołanych już wyrokach Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zawarcie umowy o dzieło wymaga odpowiedniego nakładu przy opracowaniu przedmiotu umowy, skoro ona nie rodzi obowiązku ubezpieczenia społecznego, a więc jest wyjątkiem od reguły, dotyczącej skutków wykonania określonej pracy, nawet gdy ma charakter jednorazowy, wszak jednak powtarzający się. W ten sposób próba rekonstrukcji modelu normatywnego, jaki winien mieć zastosowanie w przypadku działań w strefie praw autorskich i praw pokrewnych, zakłada obowiązek wyodrębnienia umówionego między stronami dzieła, jego osadzenia w umowie. Jednocześnie sprzeciwia się schematycznemu i powierzchownemu określaniu przedmiotu umowy, z której nie można dekodować cech wymienionych w art. 627 k.c. Przypomnieć tylko wypada, że w umowie o dzieło świadczenie zmierza do osiągnięcia określonego rezultatu ludzkiej pracy, natomiast świadczeniem w umowie zlecenia jest tylko sama czynność faktyczna lub prawna, a nie osiągnięcie jej rezultatu. Zważywszy na bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, trudno również uznać, że poruszona tematyka jest nowa i niewyjaśniona. Splot przedstawionych racji prowadzi do wniosku, że zagadnienie prawne zaprezentowane przez płatnika składek nie cechuje się istotnością wymaganą w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarga kasacyjna nie jest również oczywiście uzasadniona. Taki stan rzeczy ma miejsce, jeśli bez wdawania się w drobiazgowe badanie podstaw zaskarżenia, widoczne jest oczywiste naruszenie przepisów prawa. Przy ocenie analizowanej przesłanki nie sposób pominąć, że w obowiązującym stanie prawnym Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do badania prawidłowości zarówno ustaleń faktycznych, jak i oceny dowodów, dokonanych przez sąd drugiej instancji. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Uwzględnienie tego paradygmatu wyklucza aprobatę tezy, że w oczywisty sposób doszło do naruszenia reguł stosowania prawa materialnego. Dlatego również w tym zakresie nie ziściła się przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W końcu konieczność dokonania wykładni prawa materialnego (płynne granice między umowami o dzieła a zlecenia) pomija sferę ustaleń faktycznych, 6 które są miarodajnym punktem wyjścia do oceny norm prawa materialnego. W tej kwestii szerzej wypowiedział się Sąd Najwyższy w powołanej już sprawie III UK 147/16. Suma powyższych uwag prowadzi do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z mocy art. 3989 §2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 98 k.p.c.