WZ 14/03

67 POSTANOWIENIE Z DNIA 22 MAJA 2003 R. WZ 14/03 Ze względu na to, że osoba, która wykonywała zawód sędziego lub prokuratora, nie może w ciągu dwóch lat od zaprzestania wykonywania tego zawodu wykonywać zawodu adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której zajmowała powyższe stanowiska (art. 67 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), środek odwoławczy wniesiony przez adwokata objętego wspomnianą karencją od orzeczenia sądu wydanego w tym okręgu, chociażby kierowany był do Sądu Najwyższego, należy uznać za pochodzący od osoby nieuprawnionej (art. 429 § 1 k.p.k.). Przewodniczący: sędzia SN W. Błuś. Sędziowie SN: M. Pietruszyński, B. Rychlicki (sprawozdawca). Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk W. Dubas. Sąd Najwyższy w sprawie Kazimierza J., podejrzanego o popełnienie przestępstw określonych w art. 228 § 3 i in. k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 22 maja 2003 r. zażalenia podejrzanego oraz w związku z zażaleniem jego obrońcy adw. Artura J., na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 kwietnia 2003 r., w kwestii przedłużenia środka zapobiegawczego – tymczasowego aresztowania na podstawie art. art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1, 437 § 1 k.p.k. 1) pozostawił zażalenie obrońcy podejrzanego adw. Artura J. bez rozpoznania, 2) nie uwzględnił zażalenia podejrzanego i zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Z uzasadnienia: Wojskowy Sąd Okręgowy w W., postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2003 r., na podstawie art. 263 § 2 k.p.k., przedłużył środek zapobiegawczy – tymczasowe aresztowanie wobec Kazimierza J., podejrzanego o popełnienie przestępstw określonych w art. 228 § 3 i in. k.k., do dnia 11 sierpnia 2003 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W., uzasadniając swoje stanowisko, wywiódł, iż organy ścigania aktywnie prowadzą czynności procesowe o szerokim zakresie (przesłuchanie świadków, gromadzenie stosownej dokumentacji, zasięganie opinii biegłych). Ze względu na szeroki zakres śledztwa, do wykonania pozostają jeszcze inne czynności procesowe w kontekście zarzucanego podejrzanemu czynu (pkt 2 stosownego postanowienia prokuratora o przedstawieniu zarzutów). Ponadto zważywszy, na „chwiejną postawę” podejrzanego, istnieje obawa, iż podejrzany będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań bądź w inny sposób utrudniał postępowanie karne. Aktualna nadal jest przesłanka surowej kary grożącej podejrzanemu za zarzucane przestępstwa. W tej sytuacji, według oceny Wojskowego Sądu Okręgowego w W., tylko ten środek zapobiegawczy zabezpieczy prawidłowy tok postępowania, skoro nie zaistniały uwarunkowania, o których mowa w art. 259 k.p.k. Na postanowienie to zażalenie wniósł obrońca podejrzanego adw. Artur J. oraz podejrzany Kazimierz J. Obrońca, zaskarżając postanowienie w całości, zarzucił, na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 3 k.p.k., błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść orzeczenia, polegający na uznaniu, iż nie zaistniały negatywne przesłanki określone w art. 259 k.p.k. w sytuacji, kiedy właściwa analiza materiału dowodowego, w szczególności zaświadczeń od lekarza psychiatry, w sposób jednoznaczny wskazuje na istnienie przesłanek negatywnych z art. 259 § 1 pkt 2 k.p.k. Ponadto, na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2, zarzucił rażącą obrazę art. 263 § 2 k.p.k., polegającą na przedłużeniu tymczasowego aresztowania, bez wykazania, jakie to szczególne okoliczności sprawy uniemożliwiły ukończenie postępowania przygotowawczego w terminie określonym w art. 263 § 1 k.p.k. Skarżący, na tych podstawach, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w W. Z kolei podejrzany w zażaleniu sformułował oba zarzuty tożsame z tymi, które podniósł jego obrońca, a ponadto w uzupełnieniu zażalenia podniósł „zarzut obrazy art. 249 § 1 k.p.k., polegający na błędnym uznaniu, iż dopuścił się on zarzuconych mu czynów, gdy tymczasem w sprawie brak jest dowodów wskazujących na duże prawdopodobieństwo popełnienia tych czynów; zarzut obrazy art. 309 § 2 i 3 k.p.k. w zw. z art. 263 § 2 k.p.k., polegający na przedłużeniu okresu trwania tymczasowego aresztowania do dnia 11 sierpnia 2003 r., tj. ponad okres trwania śledztwa, które od dnia 18 lutego 2003 r. nie zostało przedłużone. W sytuacji gdy w aktach głównych sprawy nie było w tym przedmiocie postanowienia prokuratora nadrzędnego (Wojskowej Prokuratury Okręgowej w W.), Wojskowy Sąd Okręgowy w W. rażąco naruszył przepis art. 263 § 2 k.p.k.”. Podejrzany w konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zażalenia te stosownym zarządzeniem Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w W. zostały przyjęte, a ze wzglęgu na niemożność utworzenia składu orzekającego (sędzia przebywa na urlopie i wątpliwości co do okoliczności wniesienia zażalenia przez osobę nieuprawnioną), Wojskowy Sąd Okręgowy w W. w trybie art. 463 § 1 k.p.k. oba te środki odwoławcze przekazał Sądowi Najwyższemu do rozpoznania. (...) Na posiedzeniu Sądu Najwyższego obrońca podejrzanego adw. Artur J. wniósł o uwzględnienie zażalenia w całości. Podniósł, iż w rozumieniu art. 67 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) jest osobą uprawnioną do wniesienia środka odwoławczego, albowiem został wpisany na listę adwokatów i ustanowiony w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. Z kolei drugi obrońca podejrzanego adw. Piotr R., w całości popierał zażalenie podejrzanego. Natomiast prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej wniósł o pozostawienie bez rozpoznania zażalenia obrońcy podejrzanego adw. Artura J., jako wniesionego przez osobę nieuprawnioną, w trybie art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k., oraz o nieuwzględnienie zażalenia podejrzanego i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I. Zażalenie adw. Artura J., obrońcy podejrzanego Kazimierza J., należało pozostawić bez rozpoznania z następujących powodów. Kontrola odwoławcza wniesionego środka odwoławczego nie koncentruje się wyłącznie na jego granicach i zakresie zaskarżenia wydanego in concreto postanowienia, ale z urzędu kontroli sądu odwoławczego w sytuacji, gdy ujawniły się wątpliwości co do okoliczności, o których mowa w art. 429 § 1 k.p.k., ocenie tegoż sądu podlega fakt, czy osoba wnosząca zażalenie do Sądu Najwyższego – Izba Wojskowa jest osobą uprawnioną do wniesienia tego środka (art. 655 § 1 pkt 1 k.p.k.). Z pisma Prokuratury Okręgowej w W. z dnia 30 kwietnia 2003 r. wynika, że adw. Artur J. w okresie od dnia 10 maja 1996 r. do dnia 31 lipca 2002 r. zajmował stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej w W. Z dniem 31 lipca 2002 r. nastąpiło wygaśnięcie stosunku służbowego wobec zrzeczenia się przez Artura J. stanowiska prokuratora. Pismo to wpłynęło do Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w W. w dniu 7 maja 2003 r. i treść tego pisma nie była znana Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. (por. postanowienie tego Sądu z dnia 13 maja 2003 r.). Z kolei z oświadczenia adw. Artura J., złożonego na posiedzeniu Sądu Najwyższego, wynika, iż uzyskał on wpis na listę adwokatów, udzielony przez Okręgową Radę Adwokacką w P., oraz że wyznaczono mu siedzibę w D. Ponadto podniósł on, że art. 67 cyt. ustawy dotyczy karencji odnoszącej się li tylko do wpisu na listę adwokatów. Sąd Najwyższy nie aprobuje wywodów adw. Artura J. w tej części z następujących powodów. Wspomniany art. 67 m.in. stanowi, że „osoby, które wykonywały zawód sędziego lub prokuratora, nie mogą (podkr. SN) w ciągu dwóch lat od zaprzestania wykonywania tego zawodu wykonywać zawodu adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której zajmowały powyższe stanowisko” (...). Z kolei art. 4 ust. 1 tejże ustawy określa, iż zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności m.in. na występowaniu przed sądami i urzędami. Według oceny Sądu Najwyższego, użycie przez ustawodawcę w art. 67 cyt. ustawy tego typu sformułowań było zamierzeniem celowym, jako konsekwencja racjonalności ustawodawcy. „Dwuletni okres karencji jako rezultat ratio legis tego przepisu sprzyja, aby wykluczyć jakiekolwiek tendencje do wykorzystywania przez nowo wpisanego swych znajomości z okresu poprzedniej pracy w sądownictwie czy prokuraturze” (tak Z. Krzemiński: Prawo o adwokaturze – Komentarz, Warszawa 1998, s. 125). Sąd Najwyższy akceptuje pogląd doktryny w tej materii. W niniejszej sprawie nie ma znaczenia fakt, że adw. Artur J. występuje przed Wojskowym Sądem Okręgowym w W., skoro ustawodawca zastrzegł, iż wykonywanie zawodu adwokata przez osobę uprzednio zajmującą stanowisko prokuratora lub sędziego nie może być wykonywane w okręgu tej izby adwokackiej, w której (podkr. SN) osoby te zajmowały powyższe stanowisko. Nie mają też wpływu na to odpowiednie regulacje prawno-ustrojowe, dotyczące obszaru i właściwości Wojskowego Sądu Okręgowego w W. (...) (por. § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 listopada 1998 r. w sprawie utworzenia sądów wojskowych oraz określenia ich siedzib i obszarów ich właściwości, Dz.U. Nr 146, poz. 956 ze zm.). (...) W tej sytuacji Sąd Najwyższy uważa za celowe wyrażenie stanowiska ogólniejszej natury: osoba, która w ciągu dwóch lat od dnia zwolnienia ze stanowiska sędziego lub prokuratora, wykonuje zawód adwokata, z mocy prawa nie może wykonywać zawodu adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której uprzednio zajmowała powyższe stanowiska. A zatem nie jest osobą uprawnioną do wniesienia środka odwoławczego jako obrońca podejrzanego (art. 425 § 1 k.p.k.), skoro zaś środek ten został przyjęty, sąd odwoławczy pozostawia go bez rozpoznania w trybie art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k., jako wniesiony przez osobę nieuprawnioną. Na koniec przedstawionych rozważań zaakcentować należało, iż wbrew temu, co podniósł obrońca podejrzanego adw. Artur J., może on wykonywać zawód adwokata przed Sądem Najwyższym – Izba Wojskowa, albowiem Sąd Najwyższy jako naczelny organ władzy sądowniczej, mający swoją siedzibę w Warszawie, nie jest sądem, który ma siedzibę w okręgu określonej izby adwokackiej ( arg . z art. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.; z uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 8 czerwca 1988 r., III AZP 7/88, OSNCP 1989, z. 1 poz. 5; P. Piszczek, M. Leszczyński: Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Prawo o adwokaturze. Ustawa o radcach prawnych, Warszawa 1994, teza 23, pkt III, s. 158–159). II. Zażalenia podejrzanego Kazimierza J. należało nie uwzględnić z następujących powodów (...).