WZ 55/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk E. Matwijów. Sędziowie: płk A. Kamieński (sprawozdawca), ppłk B. Rychlicki.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr J. Żak.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 września 1991 r. zażalenia obrońcy na postanowienie Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 9 lipca 1991 r. w przedmiocie oddalenia wniosku Władysława Z. o odszkodowanie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie;zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Okręgu Wojskowego w W. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW dniach od 27 kwietnia do 25 października 1985 r. Wojskowa Prokuratura Garnizonowa w Z. prowadziła śledztwo w sprawie włamania i kradzieży broni palnej w JW w K. W toku postępowania przygotowawczego w dniu 27 kwietnia 1985 r. prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Z. przedstawił Władysławowi Z. zarzut popełnienia przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k., a następnie zastosował wobec niego środek zapobiegawczy - areszt tymczasowy. Władysław Z. w toku aresztowania dwukrotnie składał środki odwoławcze od decyzji prokuratora o tymczasowym aresztowaniu: zażalenie do Wojskowego Sądu Garnizonowego w Z., a także - po jego nieuwzględnieniu przez sąd - wniosek do prokuratora Wojskowego Prokuratury Garnizonowej w Z. o jego uchylenie. Wniosek ten również nie został uwzględniony.W dniu 25 lipca 1985 r. Prokurator Okręgu Wojskowego w W. przedłużył, stosownym postanowieniem, zastosowanym wobec Władysława Z. środek zapobiegawczy do dnia 26 października 1985 r.W przeddzień upłynięcia tego terminu postanowieniem prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Z., umorzono postępowanie przygotowawcze przeciwko Władysławowi Z., ze względu na brak dostatecznych dowodów popełnienia przez niego zarzuconego mu przestępstwa i tego samego dnia, tj. 25 października 1985 r., uchylono zastosowany wobec niego środek zapobiegawczy.Naczelny Prokurator Wojskowy, postanowieniem z dnia 20 marca 1991 r., wydanym w trybie nadzoru, zmienił prawomocne postanowienie o umorzeniu śledztwa w sprawie Władysława Z., uznając, że właściwą podstawą tej decyzji procesowej powinno być stwierdzenie, iż podoficer ten nie dopuścił się zarzuconego mu przestępstwa.W dniu 16 kwietnia 1991 r. pełnomocnik procesowy pokrzywdzonego Władysława Z. złożył w Sądzie Okręgu Wojskowego w W. wniosek o przyznanie mu odszkodowania i zadośćuczynienia za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie, określając przy tym wysokość tego roszczenia na 50 mln zł.Postanowieniem z dnia 9 lipca 1991 r. Sąd Okręgu Wojskowego w W. wniosek ten oddalił, uznając że w sprawie tej nastąpiło przedawnienie do żądania takiego odszkodowania. Słowem, sąd ten uznał, że pokrzywdzony uchybił terminowi prekluzyjnemu, wynikającemu z dyspozycji art. 489 pkt 2 k.p.k., albowiem orzeczeniem kończącym postanowienie w tej sprawie było postanowienie prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Z., wydane w dniu 25 października 1985 r.Na postanowienie to złożył zażalenie pełnomocnik pokrzywdzonego.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej popierającego zażalenie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie jest zasadne.Z treści art. 489 pkt 2 k.p.k., wynika, że formalną podstawą do wysuwania roszczeń przez pokrzywdzonego o odszkodowanie i zadośćuczynienie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie jest prawomocne orzeczenie "kończące postępowanie w sprawie". Ze względu na to, że zgodnie z art. 210 § 1 i 2 k.p.k., środki zapobiegawcze, w tym także areszt tymczasowy, stosować mogą zarówno sąd w toku postępowania procesowego przed sądem, jak i prokurator w postępowaniu przygotowawczym, użyte w art. 489 pkt 2 k.p.k. określenie, w zależności od tego, w jakiej fazie procesu postępowanie się skończyło, oznaczać może zarówno wyrok sądowy, jak i inne orzeczenia wydawane przez sądy, a także, w toku postępowania przygotowawczego, postanowienie prokuratora o jego umorzeniu danej sprawy.Przepisy procesowe, zamieszczone w rozdziałach 47 i 48 Kodeksu postępowania karnego, przewidują pozainstancyjne środki zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądowych, po złożeniu których m.in. można zmieniać lub uchylać te orzeczenia. Zmodyfikowane w wyniku tego trybu postępowania orzeczenia sądowe również traktowane są jako "orzeczenia kończące postępowanie", albowiem w sposób definitywny zamykają toczące się postępowanie w danej sprawie. Wynika to wyraźnie z art. 487 § 1 k.p.k., który uzależnia możliwość dochodzenia roszczeń za niesłuszne skazanie od wyników rewizji nadzwyczajnej lub wznowienia postępowania. Ze względu zaś na to, że art. 487 § 4 k.p.k. nakazuje "odpowiednio" zastosować przepisy rozdziału 50 kodeksu postępowania karnego, w którym znajduje się również cytowana wyżej norma, w stosunku do roszczeń z tytułu oczywiście niesłusznego tymczasowego aresztowania, to nasuwa się oczywisty wniosek, że i ta kategoria orzeczeń sądowych mieści się w tym określeniu, które zawarte zostało w art. 489 pkt 2 k.p.k.Z kolei kodeks postępowania karnego wyposaża niektórych prokuratorów, w tym również i prokuratorów wojskowych, w uprawnienia do stosowania nadzwyczajnych środków prawnych, służących do reformacji (zmiany) prawomocnych postanowień prokuratorów niższego szczebla o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Tak więc, zgodnie z art. 294 in fine k.p.k., Prokurator Generalny, a także i Naczelny Prokurator Wojskowy - w zakresie swojej właściwości - mogą w formie postanowienia zmienić lub uchylić prawomocne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego prowadzonego przeciwko osobie, którą przesłuchano w charakterze podejrzanego. Dlatego też po (...) zmianie takich prawomocnych orzeczeń prokuratorskich, kończących postępowanie przygotowawcze przeciwko określonej osobie, podejrzanej o popełnienie ściśle oznaczonego przestępstwa, sprawa ta kończy się dopiero definitywnie w chwili wydania tego postanowienia przez Prokuratora Generalnego lub Naczelnego Prokuratora Wojskowego.Innymi słowy, postanowienia te również traktować należy jako "orzeczenia kończące postępowanie w sprawie", o których mowa w dyspozycji art. 489 pkt 2 k.p.k.Mając to na względzie, a więc przyjmując - wbrew stanowisku sądu I instancji - że orzeczeniem kończącym postępowanie przygotowawcze w sprawie Władysława Z. było postanowienie Naczelnego Prokuratora Wojskowego z dnia 20 marca 1991 r. o zmianie postanowienia prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Z., z dnia 25 października 1985 r. o umorzeniu toczącego się przeciwko temu podejrzanemu śledztwa, konsekwentnie przyjąć też trzeba, że bieg terminu prekluzyjnego, o którym mowa w art. 489 in fine k.p.k., rozpoczął się z dniem 20 marca 1991 r., a nie, jak przyjął to Sąd Okręgu Wojskowego w W., w dniu 26 października 1985 r. Tym samym Sąd Najwyższy stwierdza, że pokrzywdzony - za pośrednictwem swojego pełnomocnika - w ustawowym terminie złożył wniosek przed właściwym sądem o przyznanie mu odszkodowania za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie. (...)