K 12/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 12 stycznia 2023 r. Pozycja 10 POSTANOWIENIE z dnia 20 grudnia 2022 r. Sygn. akt K 12/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz Justyn Piskorski – II sprawozdawca Bartłomiej Sochański Jakub Stelina Wojciech Sych Bogdan Święczkowski Michał Warciński Rafał Wojciechowski Jarosław Wyrembak – I sprawozdawca Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2022 r., wniosku grupy posłów o zbadanie zgodności: 1) art. 11037 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) w zakresie, w jakim wyłącza zobowiązania o odszkodowanie należne od obcego państwa z tytułu zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości, ze względu na stwier-dzenie przez sąd orzekający istnienia w tych sprawach immunitetu jurysdyk-cyjnego państwa, z art. 9, art. 21 ust. 1, art. 30 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, 2) art. 1113 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim do-puszcza wywiedzenie immunitetu państwa dla ochrony obcych państw przed pozwaniem przed sąd polski za czyny stanowiące zbrodnie wojenne, ludobój-stwo i zbrodnie przeciwko ludzkości, z art. 9, art. 30 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. OTK ZU A/2023 K 12/17 poz. 10 2 UZASADNIENIE I 1. Pismem z 26 października 2017 r. grupa posłów na Sejm VIII kadencji wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie, że art. 11037 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w ja-kim wyłącza zobowiązania o odszkodowanie należne od obcego państwa z tytułu zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości, ze względu na stwierdzenie przez sąd orzekający istnienia w tych sprawach immunitetu jurysdykcyjnego państwa, jest niezgodny z art. 9, art. 21 ust. 1, art. 30 i art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz, że art. 1113 k.p.c. w zakresie, w jakim dopuszcza wywiedzenie immunitetu państwa dla ochrony obcych państw przed po-zwaniem przed sąd polski za czyny stanowiące zbrodnie wojenne, ludobójstwo i zbrodnie przeciwko ludzkości, jest niezgodny z art. 9, art. 30 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. 2. W piśmie z 26 lipca 2018 r. Marszałek Sejmu wniósł o stwierdzenie, że art. 1113 k.p.c. w zakresie, w jakim bezwarunkowo nakazuje odrzucenie pozwu lub wniosku albo umo-rzenie postępowania w sprawach dotyczących zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciw ludzkości, jest niezgodny z art. 30 i art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 9 Konstytucji oraz o umorzenie postępowania w pozostałej części na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Try-bunałem Konstytucyjnym Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK), ze względu na niedo-puszczalność wydania wyroku. 3. W piśmie z 8 października 2018 r. Prokurator Generalny wniósł o stwierdzenie, że art. 1113 k.p.c. w zakresie, w jakim bezwarunkowo nakazuje odrzucenie pozwu lub wniosku albo umorzenie postępowania w sprawach dotyczących zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciw ludzkości, jest niezgodny z art. 30 i art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 9 Konstytucji oraz o umorzenie postępowania w pozostałej części na podsta-wie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 4. Sędzia sprawozdawca, 25 kwietnia 2019 r., skierował do Przewodniczącego składu orzekającego wniosek o wezwanie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i Ministra Spraw Zagranicznych do przedstawienia stanowiska i udziału w postępowaniu, w trybie art. 72 pkt 4 u.o.t.p.TK – i o wydanie stosownego zarządzenia w tej sprawie. Sędzia sprawozdawca wyra-ził przekonanie, że jest to celowe – a nawet niezbędne – do należytego wyjaśnienia sprawy. W uzasadnieniu powołanego wniosku sędzia sprawozdawca wskazał, że z wniosku stanowiącego podstawę postępowania wynika, iż problem konstytucyjny, przedstawiony Try-bunałowi Konstytucyjnemu do rozpoznania, definiowany jest w oparciu o szerokie i bardzo istotne odwołania do prawa międzynarodowego oraz zwyczajów międzynarodowych – a nad-to: wywodzony jest na podstawie interpretacji konsekwencji z nich wynikających. Jakkolwiek wniosek dotyczy wprost przepisów kodeksu postępowania cywilnego, to jednak żaden z przedstawionych tam problemów konstytucyjnych nie może się aktualizować w związku z brzmieniem przepisów tego tylko kodeksu. Przedstawione Trybunałowi do oceny normy prawne, wnioskodawca rekonstruuje z powołaniem się na judykaturę, która – jego zdaniem – treść objętych wnioskiem norm wywodzi właśnie z prawa międzynarodowego i ze zwyczajów międzynarodowych. 5. Na wniosek składu orzekającego, 21 maja 2019 r., Prezes Trybunału Konstytucyj-nego zarządził rozpoznanie sprawy w pełnym składzie Trybunału Konstytucyjnego. OTK ZU A/2023 K 12/17 poz. 10 3 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wszczęcie postępowania przed Trybunałem następuje na podstawie wniosku, pytania prawne-go albo skargi konstytucyjnej uprawnionego podmiotu. Podmioty te zostały enumeratywnie wskazane w art. 191, art. 192, art. 193 oraz w art. 79 Konstytucji. W niniejszej sprawie wnio-skodawcą była grupa posłów na Sejm VIII kadencji (art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji). 2. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 listopada 2019 r. (M. P. poz. 1056), pierwsze posiedzenie wybranego 13 października 2019 r. Sejmu Rzeczy-pospolitej Polskiej zwołano na 12 listopada 2019 r. Zgodnie z art. 98 ust. 1 Konstytucji, sta-nowiącym, że kadencja Sejmu rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji, 11 listopada 2019 r. za-kończyła się VIII kadencja Sejmu, skutkiem czego wygasły też mandaty posłów na ten Sejm. 3. Stosownie do treści art. 59 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK, obligatoryjną przesłanką umorze-nia przez Trybunał postępowania w niezakończonych sprawach wszczętych m.in. na podsta-wie wniosku grupy posłów, jest zakończenie kadencji Sejmu. W związku z powyższym, po-stępowanie w niniejszej sprawie należało umorzyć w następstwie zaistnienia przewidzianych ustawą okoliczności. Z tych względów Trybunał postanowił jak w sentencji.