K 17/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 20 czerwca 2016 r. Pozycja 32 POSTANOWIENIE z dnia 31 maja 2016 r. Sygn. akt K 17/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Stanisław Rymar – sprawozdawca Andrzej Wróbel, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2016 r., wniosku grupy posłów o zbadanie zgodności: art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) w zakresie, w jakim zakazuje stosowania przepisów o waloryzacji sądowej zobowiązań do wkładów zgromadzonych na rachun-kach oszczędnościowych (książeczkach mieszkaniowych) w Banku PKO BP w latach 70. i 80. XX wieku, z art. 2, art. 32, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 71 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 293) umorzyć postępowanie. UZASADNIENIE I 1. We wniosku z 29 czerwca 2015 r. grupa posłów na Sejm VII kadencji zwróciła się do Trybunału Konstytucyjnego o orzeczenie, że art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmia-nie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321; dalej: ustawa zmieniająca kodeks cy-wilny) w zakresie, w jakim zakazuje stosowania przepisów o waloryzacji sądowej zobowią-zań do wkładów zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowych (książeczkach mieszka-niowych) w Banku PKO BP w latach 70. i 80. XX wieku, jest niezgodny z art. 2, art. 32, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji. Zakwestionowany przepis stanowi, że „art. 12 ust. 2 ustawy [zmieniającej kodeks cy-wilny] oraz art. 3581 § 3 Kodeksu cywilnego nie mają zastosowania do kredytów bankowych oraz kwot zdeponowanych na rachunkach bankowych, jak również do kredytów i pożyczek o charakterze socjalnym”. Przepis ten pozostaje w merytorycznym związku z art. 12 ust. 2 OTK ZU A/2016 K 17/15 poz. 32 2 ustawy zmieniającej kodeks cywilny, który stanowi, że „[d]o zobowiązań pieniężnych powsta-łych od dnia 30 października 1950 r., jeszcze nie przedawnionych i nie wykonanych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się art. 3581 § 3 Kodeksu cywilnego tylko do świad-czeń w części nie wykonanej”. Dla obu przywołanych przepisów merytoryczne znaczenie ma zasada waloryzacji świadczeń pieniężnych na drodze sądowej wyrażona w art. 3581 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.; dalej: kodeks cywilny). W ocenie wnioskodawcy, art. 13 ustawy zmieniającej kodeks cywilny narusza zasadę pewności prawa wywodzoną z zasady demokratycznego państwa prawnego, gdyż „osoby, które zgromadziły wystarczający wkład pieniężny w banku PKO BP, mogły doczekać się po latach własnego mieszkania, a prawo to było gwarantowane przez państwo, gdyż to ono poręczało za zobowiązania PKO BP. (…) Posiadacze oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych, do-konując wpłat byli przekonani, że zgromadzenie tamże wystarczających środków będzie się wiązało z uzyskaniem prawa własności lokalu mieszkalnego. Nie mogli zaś przewidywać sytu-acji, w której nie dość, że takiej własności nie uzyskają, to jeszcze z oszczędności gromadzo-nych przez wiele lat uzyskają jedynie ich niewielką część i to jeszcze przy spełnieniu dodatko-wych kryteriów i nie będą mogli domagać się sądowej waloryzacji zgromadzonych kwot, tak jak miałoby to miejsce w przypadku zobowiązań, do których odnosi się art. 3581 § 3 k.c.” (s. 6 wniosku). Zdaniem wnioskodawcy, zakwestionowany przepis narusza konstytucyjny nakaz rów-nego traktowania przez to, że wprowadza „irrelewantne” kryterium różnicowania podmiotów podobnych „tj. zastosowanie przepisu o zakazie waloryzacji do wkładów zgromadzonych przez posiadaczy tzw. książeczek mieszkaniowych w banku PKO BP” (s. 9 wniosku). Wnio-skodawca stwierdził ponadto, że art. 13 ustawy zmieniającej kodeks cywilny narusza konsty-tucyjny nakaz różnego traktowania podmiotów różnych, gdyż prowadzi do zrównania sytuacji osób, które zgromadziły środki pieniężne na „książeczkach mieszkaniowych w latach 70. i 80. XX wieku” (s. 9 wniosku) z sytuacją osób, które zdeponowały środki na rachunkach banko-wych. W uzasadnieniu wniosku wskazano zaś, że są to podmioty różne, gdyż „posiadacze książeczek mieszkaniowych nie mogli nimi swobodnie dysponować, nie mogli ich wydatko-wać na inne cele, aniżeli pierwotnie założony, tj. zakup za zdeponowane środki lokalu miesz-kalnego, nie mogli nadto wybrać podmiotu, który w ramach prowadzonej działalności urzą-dzał i prowadził dla nich książeczkę mieszkaniową jak również nie mogli ich zlikwidować w każdym czasie bez utraty środków tam zgromadzonych. (…) wkłady zgromadzone w ra-mach oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych nie są równoważne ze środkami zgro-madzonymi na rachunkach bankowych” (s. 4 wniosku). Ustawodawca tymczasem potrakto-wał wymienione podmioty w jednakowy sposób, wyłączając możliwość zastosowania art. 3581 § 3 kodeksu cywilnego. Odnosząc się do art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji wnioskodawca stwierdził, że zakwestionowany przepis stanowi nieproporcjonalną ingerencję w prawa majątkowe osób, które zgromadziły środki pieniężne na „książeczkach mieszkaniowych w latach 70. i 80. XX wieku”. W uzasadnieniu wniosku wyrażono pogląd, że „prawodawca bowiem nie tyle ograni-czył przysługujące właścicielom książeczek mieszkaniowych prawa podmiotowe, co wyraź-nie dążył do osiągnięcia celu polegającego na uniknięciu jakiejkolwiek odpowiedzialności majątkowej z tytułu zobowiązań, których państwo polskie miało być gwarantem” (s. 11-12 wniosku). Zdaniem wnioskodawcy, art. 13 ustawy zmieniającej kodeks cywilny narusza również konstytucyjne prawo podmiotowe do wynagrodzenia szkody wyrządzonej niezgodnym z pra-wem działaniem władzy publicznej, gdyż zakazując stosowania art. 3581 § 3 kodeksu cywil-nego do kwot zdeponowanych na rachunkach bankowych, w tym tzw. książeczkach mieszka-niowych, „nie kompensuje ani rzeczywistej szkody, ani utraconych przez posiadaczy wkła- OTK ZU A/2016 K 17/15 poz. 32 3 dów korzyści, narusza konstytucyjny model prawa dochodzenia pełnego odszkodowania” (s. 15 wniosku). II Trybunał Konstytucyjny, zważył co następuje: 1. W dniu 30 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 293; dalej: ustawa o TK). Stosownie do art. 69 ustawy o TK „W sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów lub senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji, zakończenie kadencji Sejmu i Senatu nie wstrzymuje postępowania w Trybunale”. Postępowanie to z dniem zakończenia kadencji Sejmu i Senatu ulega zawieszeniu na 6 miesięcy (art. 70 ust. 1 ustawy o TK). Prezes Trybunału, w terminie 30 dni od dnia zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, przekazuje odpowiednio Marszałkowi Sejmu i Marszałkowi Senatu informację o sprawach, o których mowa w art. 69 ustawy o TK, w odniesieniu do których Trybunał po-stanowił o zawieszeniu postępowania (art. 70 ust. 3 ustawy o TK). Stosownie do art. 71 ust. 1 ustawy o TK „Trybunał postanawia o podjęciu zawieszo-nego postępowania, jeżeli w terminie, o którym mowa w art. 70 ust. 1, wniosek grupy posłów lub senatorów uzyska poparcie odpowiednio 50 posłów lub 30 senatorów kolejnej kadencji Sejmu i Senatu. Przepis art. 61 ust. 2 stosuje się odpowiednio”. Jednakże „[p]o bezskutecz-nym upływie terminu, o którym mowa w art. 70 ust. 1, Trybunał zawieszone postępowanie umarza” (art. 71 ust. 3 ustawy o TK). 2. Wnioskodawcą w niniejszej sprawie była grupa posłów na Sejm VII kadencji. Ka-dencja Sejmu upłynęła 11 listopada 2015 r. W dniu 12 listopada 2015 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Sejmu VIII kadencji. Oznacza to, że początek terminu, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o TK, przypadł na 12 listopada 2015 r. zaś jego koniec na 12 maja 2016 r. Na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy o TK, postanowieniem z 8 grudnia 2015 r., Trybu-nał Konstytucyjny zawiesił postępowanie w sprawie na okres 6 miesięcy. Pismem z 10 grudnia 2015 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z art. 70 ust. 3 ustawy o TK, przekazał Marszałkowi Sejmu informację o sprawach wszczętych na podstawie wniosków grup posłów na Sejm VII kadencji, w odniesieniu do których Trybunał Konstytucyjny postanowił o zawieszeniu postępowania. Prezes Trybuna-łu poinformował Marszałka Sejmu o możliwości, jaką przewiduje art. 71 ust. 1 ustawy o TK. 3. W niniejszej sprawie 6-miesięczny termin zawieszenia postępowania upłynął bez-skutecznie 12 maja 2016 r., czego skutkiem jest umorzenie postępowania (art. 71 ust. 3 usta-wy o TK). Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. OTK ZU A/2016 K 17/15 poz. 32 4 Zdanie odrębne sędziego TK Zbigniewa Jędrzejewskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt K 17/15 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytu-cyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zgłaszam zdanie odrębne do posta-nowienia z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. K 17/15. 1. Uważam, że postanowienie zostało wydane niezgodnie z przepisami ustawy o TK. Trybunał oparł swoje orzeczenie na niewłaściwym reżimie prawnym. 2. W niniejszej sprawie Trybunał przyjął, że tryb postępowania przed Trybunałem re-guluje ustawa o TK w kształcie określonym wyrokiem TK z dnia 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15. To założenie jest sprzeczne z art. 190 ust. 3 w związku z art. 190 ust. 2 Kon-stytucji. 3. Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji, orzeczenia Trybunału w sprawach wymienio-nych w art. 188 Konstytucji podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Z art. 190 ust. 3 zda-nie pierwsze Konstytucji wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zakładając, że ustawodawca konstytucyjny działał racjonalnie i używał w przepisach prawnych tych samych wyrażeń na określenie tych samych instytucji prawnych nie można różnicować znaczenia pojęć „ogłoszenie” występujących w ust. 2 i 3 art. 190 Konstytucji. Wynika z tego, że określone w art. 190 ust. 3 Konstytucji sformułowanie, iż orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia należy interpretować zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji. Oznacza to, że w art. 190 ust. 3 Konstytucji chodzi o ogłoszenie orzeczenia TK w tym organie urzędowym, w którym będący przedmiotem orzeczenia Trybunału akt normatywny był opublikowany. 4. W wypadku orzeczenia TK z 9 marca 2016 r., mogłoby ono wejść w życie po jego ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Od tego momentu wywoływałoby skutki derogacyjne w nim przewidziane, a tym samym doprowadziłoby do zmian w systemie prawa. Skoro jednak w momencie wydawania postanowienia o sygn. K 17/15, wyrok o sygn. K 47/15 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, jego sentencja nie może określać trybu postępowania przed Trybunałem, gdyż orzeczenie to nie weszło w życie. Z tego względu, orzekając w niniejszej sprawie, Trybunał powinien stosować przepisy ustawy o TK, w brzmieniu wynikającym z tekstu jednolitego ogłoszonego 8 marca 2016 r. oraz odpowiednie przepisy przejściowe ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). 5. Z powyższych względów, zgodnie z 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, postanowienie wydane w niniejszej sprawie powinno zapaść w pełnym składzie.