K 23/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 24 stycznia 2024 r. Pozycja 10 POSTANOWIENIE z dnia 9 stycznia 2024 r. Sygn. akt K 23/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący Justyn Piskorski Bartłomiej Sochański Bogdan Święczkowski Rafał Wojciechowski – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 stycznia 2024 r., wniosku grupy posłów o zbadanie zgodności: 1) art. 231 § 1 i § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444, ze zm.) w zakresie, w jakim przewidują odpowiedzial-ność karną funkcjonariuszy publicznych za zachowanie mające na celu ochronę życia lub zdrowia publicznego, podjęte w sytuacji występowania uzasadnionego ryzyka zagrożenia dla tych dóbr, gdy jednocześnie dobro po-święcone nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 38 i art. 68 Konstytucji, 2) art. 296 § 1, 1a, 3 i 4 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przewidują odpowiedzialność karną funkcjonariuszy publicznych i członków zarządów spółek z udziałem Skarbu Państwa za zachowanie mające na celu ochronę życia lub zdrowia publicznego, podjęte w sytuacji występowania uzasadnionego ryzyka zagrożenia dla tych dóbr, gdy jednocześnie dobro po-święcone nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 38 i art. 68 Konstytucji, postanawia: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Grupa posłów na Sejm (dalej: wnioskodawca) we wniosku z 13 października 2020 r. zwróciła się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności: OTK ZU A/2024 K 23/20 poz. 10 2 1) art. 231 § 1 i § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444, ze zm., dalej: k.k.) w zakresie, w jakim przewidują odpowiedzialność karną funk-cjonariuszy publicznych za zachowanie mające na celu ochronę życia lub zdrowia publiczne-go, podjęte w sytuacji występowania uzasadnionego ryzyka zagrożenia dla tych dóbr, gdy jednocześnie dobro poświęcone nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra rato-wanego, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 38 i art. 68 Konstytucji; 2) art. 296 § 1, 1a, 3 i 4 k.k. w zakresie, w jakim przewidują odpowiedzialność karną funkcjonariuszy publicznych i członków zarządów spółek z udziałem Skarbu Państwa za za-chowanie mające na celu ochronę życia lub zdrowia publicznego, podjęte w sytuacji wystę-powania uzasadnionego ryzyka zagrożenia dla tych dóbr, gdy jednocześnie dobro poświęcone nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 38 i art. 68 Konstytucji. 1.1. W odniesieniu do art. 231 § 1 i 3 k.k. wnioskodawca wskazał, że „[p]rzywołane przepisy określają znamiona przestępstwa nadużycia władzy polegającego na przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu obowiązków przez funkcjonariusza publicznego. Zakresem zaskarżenia objęte są dwa podstawowe typy przestępstwa – umyślne i nieumyślne przekro-czenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków”. Wnioskodawca podkreślił, że celem zło-żonego przez niego wniosku jest zakwestionowanie konstytucyjności art. 231 § l i 3 k.k. je-dynie w zakresie, w jakim wywiedziona z nich norma nie przewiduje możliwości wyłączenia odpowiedzialności karnej funkcjonariuszy publicznych działających w celu ochrony życia lub zdrowia publicznego w sytuacji występowania uzasadnionego ryzyka zagrożenia dla tych dóbr. Zdaniem wnioskodawcy wątpliwości konstytucyjne budzi obecny stan prawny, zgodnie z którym funkcjonariusz publiczny podlega odpowiedzialności karnej również w sytuacji, gdy jego działania lub zaniechania wyczerpujące znamiona czynów, o których mowa w art. 231 k.k., miały na celu ochronę życia i zdrowia publicznego i były podjęte w sytuacji występowa-nia uzasadnionego ryzyka zagrożenia dla tych dóbr, gdy jednocześnie dobro poświęcone nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego. 1.2. W odniesieniu do art. 296 § 1, 1a, 3 i 4 k.k. wnioskodawca wskazał, że wniosek został ograniczony jedynie do zakresu, w jakim wprowadzają odpowiedzialność karną za za-chowanie mające na celu ochronę życia i zdrowia publicznego. W odniesieniu do przestępstw stypizowanych w art. 296 k.k. wniosek został ograniczony do dwóch grup sprawców – funk-cjonariuszy publicznych i członków zarządów spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wątpliwo-ści konstytucyjne wnioskodawcy budzi kształt zaskarżonych przepisów, które jego zdaniem nie zawierają mechanizmów pozwalających na uwzględnienie okoliczności, jaką jest działa-nie w celu ochrony życia i zdrowia publicznego podczas rozpoznawania spraw o przestępstwa stypizowane w art. 296 k.k. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 16 listopada 2020 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. Prokurator Generalny, w piśmie z 12 grudnia 2023 r., zajął stanowisko, zgodnie z którym postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym – wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. 4. Do dnia wydania niniejszego postanowienia Sejm nie przedstawił stanowiska w sprawie. OTK ZU A/2024 K 23/20 poz. 10 3 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wszczęcie postępowania przed Trybunałem następuje na podstawie wniosku, pytania prawne-go albo skargi konstytucyjnej uprawnionego podmiotu. Podmioty te zostały enumeratywnie wskazane w art. 191, art. 192, art. 193 oraz w art. 79 Konstytucji. W niniejszej sprawie wnio-skodawcą była grupa posłów na Sejm IX kadencji (art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji). 2. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 listopada 2023 r. (M. P. poz. 1208) pierwsze posiedzenie wybranego 15 października 2023 r. Sejmu Rzeczypo-spolitej Polskiej zwołano na 13 listopada 2023 r. Zgodnie z art. 98 ust. 1 zdanie drugie Kon-stytucji, stanowiącym, że kadencja Sejmu rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji, 12 listo-pada 2023 r. zakończyła się IX kadencja Sejmu, skutkiem czego wygasły też mandaty posłów na ten Sejm. 3. Stosownie do treści art. 59 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK, obligatoryjną przesłanką umorze-nia przez Trybunał postępowania w niezakończonych sprawach wszczętych m.in. na podsta-wie wniosku grupy posłów jest zakończenie kadencji Sejmu. W związku z powyższym postę-powanie w niniejszej sprawie należało umorzyć w następstwie zaistnienia przewidzianych ustawą okoliczności. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.