K 26/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 23 lutego 2024 r. Pozycja 18 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2024 r. Sygn. akt K 26/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący Julia Przyłębska Bartłomiej Sochański Michał Warciński Rafał Wojciechowski – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 r., wniosku Rady Głównej Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej o zbadanie zgodności: art. 10 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666) z: a) zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie pra-wa i zasadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 Konstytucji, b) art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Rada Główna Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: związek, wnioskodawca) wystąpiła z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666; dalej: ustawa około-budżetowa na 2023 r.) z: – zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa i za-sadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 Konstytucji, – art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W ocenie związku, kwestionowane przepisy pozbawiają prokuratorów prawa do wy-nagrodzenia w 2023 r. nabytego z chwilą ogłoszenia komunikatu Prezesa Głównego Urzędu OTK ZU A/2024 K 26/23 poz. 18 2 Statystycznego z 9 sierpnia 2022 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwarta-le 2022 r. (M. P. poz. 764), obliczonego od wskazanej w nim kwoty. Zdaniem związku, kwestionowane przepisy ustawy okołobudżetowej na 2023 r. mogą być zgodne z zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa i zasadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 Konstytucji tylko wtedy, jeśli ich uchwalenie było uzasadnione występowaniem innych wartości konstytucyjnych, które po-zbawiałyby tego działania arbitralności. Wnioskodawca, powołując się na orzecznictwo Try-bunału, uznał, że takim uzasadnieniem mogą być jedynie poważne trudności budżetowe, za-grażające równowadze finansów publicznych. Po przeprowadzonej we wniosku ocenie stanu finansów publicznych związek doszedł do wniosku, że u progu 2023 r. nie był on na tyle nie-korzystny, by usprawiedliwiać przeprowadzone na mocy art. 10 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. działania „oszczędnościowe”. W odniesieniu do drugiego wzorca kontroli wskazanego w sprawie, czyli art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, związek przytoczył dwa faktory oceny konstytucyj-ności odstąpienia od mechanizmu obliczania wynagrodzeń, na podstawie wyroku Trybunału z 12 grudnia 2012 r. o sygn. K 1/12 (OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 134). Po pierwsze „ko-nieczność sprawiedliwego rozłożenia skutków negatywnej sytuacji gospodarczej i finansowej państwa może być argumentem za wprowadzeniem ograniczeń w odniesieniu do ochrony praw (ekspektatyw) majątkowych” (wniosek, s. 32). Po drugie, w tym kontekście związek wskazał na podkreśloną przez Trybunał konieczność zachowania równoległej sytuacji finan-sowej innych grup zawodowych sfery budżetowej, których wynagrodzenia były zamrażane nawet przez wiele lat. W odniesieniu do tych rozważań, związek wskazał, że w kontekście sytuacji finansów publicznych w momencie uchwalania ustawy okołobudżetowej na 2023 r. „nie można mówić o jakichkolwiek niepowodzeniach państwa polskiego generujących negatywne skutki ekono-miczne, w których partycypowaniu konieczna byłaby potrzeba zachowania równości obciąże-nia obywateli” (wniosek, s. 32). Ponadto nawet gdyby taka sytuacja zaistniała, to ustawodaw-ca „nie potraktował równo obywateli – pracowników sektora publicznego, gdyż przewidując powszechne podwyżki, w odniesieniu do sędziów i prokuratorów zdecydował się na oszczęd-ności, mające wymiar odebrania im nabytych ekspektatyw, przez co wszedł w orbitę oddzia-ływania gwarancji z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji” (wniosek, s. 32). W związku z tym kwe-stionowane przepisy nie spełniają kryteriów tzw. testu proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Kon-stytucji). Przepisy „nie są w stanie wywołać zamierzonych przez ustawodawcę skutków, jeśli skutkiem tym ma być poprawa złej sytuacji finansów państwa, skoro w ogóle nie może być mowy o takiej sytuacji” (wniosek, s. 33). Nawet jeśli taki stan miałby miejsce, to działanie ustawodawcy nie jest zasadne z uwagi na różne traktowanie grup zawodowych w sektorze publicznym oraz równoczesne działania zwiększające deficyt budżetowy w postaci obniżki podatków czy uchwalania nowych programów socjalnych. 2. W piśmie z 12 grudnia 2023 r. stanowisko zajął Prokurator Generalny (dalej: PG), który wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 10 ust. 1 i 2 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. z zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa i zasadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 Konstytucji oraz art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. PG w pełni podzielił stanowisko wnioskodawcy jak i argumenta-cję przedstawioną w uzasadnieniu wniosku. Zdaniem PG w obowiązującym stanie prawnym prokuratorom przysługuje maksymalnie ukształtowana ekspektatywa prawa do wynagrodze-nia ustalonego w sposób zgodny z treścią art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2023 r. poz. 1360). OTK ZU A/2024 K 26/23 poz. 18 3 3. W piśmie z 21 grudnia 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udziału w postępowaniu. 4. W piśmie z 8 stycznia 2024 r. Przewodniczący Prezydium Rady Głównej Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej poinfor-mował o wycofaniu wniosku z uwagi na wyeliminowanie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy okołobu-dżetowej na 2023 r. z systemu prawnego przez ustawodawcę. Wobec tego wniosek stał się bezprzedmiotowy. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) cofnięcie wniosku, pytania prawnego, albo skargi konstytucyjnej powoduje konieczność umorzenia postępowania. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wnioskodawca skutecznie wycofał swój wnio-sek – z zachowaniem wynikających z ustawy warunków. Mając na uwadze wyżej przedstawione okoliczności, Trybunał Konstytucyjny posta-nowił jak w sentencji.