K 27/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 września 2017 r. Pozycja 58 POSTANOWIENIE z dnia 21 września 2017 r. Sygn. akt K 27/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – sprawozdawca Mariusz Muszyński Małgorzata Pyziak-Szafnicka Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2017 r., połączonych wnio-sków: 1) Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności art. 168a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także z art. 2, art. 7 i art. 40 Konstytucji, w związku z art. 3 i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawo-wych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), 2) Krajowej Rady Sądownictwa o zbadanie zgodności art. 168a ustawy powoła-nej w punkcie 1, w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437), z uwagi na to, że wprowadzone przez tę ustawę roz-wiązania prawne pozwolą na przyznanie waloru dowodu obciążającego strony procesu i czynienie w tym zakresie ustaleń faktycznych niekorzystnych dla stron na podstawie materiałów uzyskanych z naruszeniem przepisów postępo-wania lub za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.), z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 2, art. 174 i art. 178 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 3 i art. 6 ust. 1 Konwencji, postanawia: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umorzyć postępowanie w zakresie dotyczącym wniosku Krajowej Rady Sądownictwa na skutek cofnięcia wniosku. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. OTK ZU A/2017 K 27/16 poz. 58 2 UZASADNIENIE I 1. We wniosku z 6 maja 2016 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o stwierdze-nie niezgodności art. 168a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k. lub kodeks postępowania karnego) z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 2, art. 7 i art. 40 Konstytucji w związku z art. 3 i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: EKPC). 2. Na podstawie uchwały z 12 maja 2016 r., nr 363/2016, Krajowa Rada Sądownictwa skierowała do Trybunału wniosek o stwierdzenie, że art. 168a k.p.k., w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437), z uwagi na to, że wprowadzone przez tę ustawę rozwiązania prawne pozwolą na przyznanie waloru dowodu obciążającego strony procesu i czynienie w tym zakresie ustaleń faktycznych niekorzystnych dla stron na podstawie mate-riałów uzyskanych z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronione-go, o którym mowa w art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.), jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 2, art. 174 i art. 178 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 3 i art. 6 ust. 1 EKPC. Zdaniem KRS, wprowadzenie do porządku prawnego art. l68a k.p.k. w obecnie obo-wiązującym brzmieniu jest pierwszą próbą legalizacji dowodów uzyskanych z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, mającą swe podstawy w akcie normatywnym o randze ustawy. Takie rozwiązanie może nieść zagrożenia, szczególnie w kontekście zasady demokratycznego państwa prawnego. W krótkiej tradycji, uregulowane-go na gruncie poprzedniego stanu prawnego zakazu przeprowadzania i wykorzystywania do-wodów pozyskanych za pomocą czynu zabronionego, orzecznictwo w tej kwestii było jedno-lite i uznawało posługiwanie się w procesie, nie tylko karnym, dowodami stanowiącymi tzw. owoc zatrutego drzewa za niedopuszczalne i niespełniające podstawowych wymagań konstytucyjnych oraz naruszające prawa obywatelskie. KRS uznała, że przez wprowadzenie kwestionowanego przepisu do systemu ustawo-dawca doprowadził do paradoksu prawnego. Z jednej strony sąd jest zobowiązany do prowa-dzenia procesu i wydawania orzeczeń na podstawie kodeksu postępowania karnego oraz w jego zakresie, a z drugiej strony, wykonując dyspozycję art. 168a k.p.k., sąd będzie musiał wykorzystać dowód uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania. W ocenie KRS, art. 168a k.p.k. stwarza też zagrożenie bezpieczeństwa prawnego, po-nieważ możliwe jest, że instytucje takie jak tajemnica zawodowa będą pozbawione ochrony prawnej. Może to doprowadzić do pozbawienia zaufania publicznego do wymiaru sprawie-dliwości. KRS uznała, że niekonstytucyjność zastosowanych rozwiązań przejawia się w nie-pewności co do podstaw prawnych działania organów władzy publicznej. Jest to związane z akceptowaną prawnie możliwością niezastosowania się do obowiązujących przepisów pra-wa. Rada wskazała, że kwestionowany przepis ogranicza prawa wynikające z przepisów procedury karnej i innych ustaw. Posługiwanie się art. 168a k.p.k. może zagrażać gwarancjom autonomii informacyjnej wynikającej z art. 51 ust. 2 Konstytucji. OTK ZU A/2017 K 27/16 poz. 58 3 Zdaniem KRS, skarżony przepis stanowi też ingerencję w niezawisłość sędziowską. Jeżeli ustawodawca wprowadza aktem o randze ustawy rozwiązania sprzeczne z Konstytucją, innymi ustawami, a w końcu wewnętrznie sprzeczne oraz nieznajdujące podstawy w tradycji ustrojowej, to należy uznać, że nie zapewnia sędziom odpowiednich warunków pracy orzecz-niczej. Praca sędziów zostaje utrudniona zarówno w zakresie rozstrzygania na poziomie mate-rialnym, proceduralnym, jak i moralnym, etycznym i aksjologicznym w odniesieniu do prze-pisów konstytucyjnych. KRS wskazała niespójność art. 168a k.p.k. z innymi przepisami kodeksu postępowania karnego, innymi ustawami, z których wywodzone są zakazy dowodowe przestrzegane w toku procesu karnego oraz niezgodność z powołanymi w petitum wniosku przepisami Konstytucji. 3. Zarządzeniem Prezesa TK z 25 maja 2016 r. z uwagi na tożsamość przedmiotu wniosku Krajowej Rady Sądownictwa zawartego w uchwale z 12 maja 2016 r. oraz wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z 6 maja 2016 r. połączono sprawy i zarządzono ich łączne rozpoznanie pod wspólną sygnaturą K 27/16. 4. W piśmie z 16 marca 2017 r. Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa przed-stawił uchwałę nr 72/2017 Krajowej Rady Sądownictwa z 8 marca 2017 r. o wycofaniu wnio-sku do Trybunału Konstytucyjnego wniesionego na podstawie uchwały nr 363/2016 Krajowej Rady Sądownictwa z 12 maja 2016 r. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą nr 72/2017 z 8 marca 2017 r. wycofała w ca-łości wniosek z 12 maja 2016 r. w sprawie, która zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytu-cyjnego z 25 maja 2016 r. z uwagi na tożsamość przedmiotową została skierowana do łączne-go rozpoznania z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich z 6 maja 2016 r. pod wspólną sygnaturą K 27/16. 2. Zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: otpTK), Trybunał podczas orzekania jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skardze konstytucyjnej. Nie może działać z urzędu. To powoduje, że w świetle art. 59 ust. 1 pkt 1 otpTK cofnięcie wniosku, pytania prawnego lub skargi stanowi obligato-ryjną przesłankę umorzenia postępowania. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.