K 28/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 14 października 2016 r. Pozycja 75 POSTANOWIENIE z dnia 5 października 2016 r. Sygn. akt K 28/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący Stanisław Biernat Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Małgorzata Pyziak-Szafnicka Stanisław Rymar Piotr Tuleja Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – sprawozdawca Andrzej Wróbel Marek Zubik, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2016 r., wniosku grupy senatorów o zbadanie zgodności: art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 listopada 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1928), z art. 2 w związku z art. 10 ust. 1 oraz art. 188 w związku z art. 194 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 40 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Kon-stytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów. UZASADNIENIE I 1. 18 maja 2016 r. grupa senatorów (dalej także: wnioskodawca albo senatorowie) wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; aktualnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.), w brzmieniu na- OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 2 danym ustawą z dnia 19 listopada 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1928; dalej: listopadowa ustawa zmieniająca), z art. 2 w związku z art. 10 ust. 1 oraz art. 188 w związku z art. 194 ust. 2 Konstytucji. Merytoryczne uzasadnienie wniosku senatorowie poprzedzili krótkim opisem trybu uchwalenia listopadowej ustawy zmieniającej oraz ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmia-nie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: grudniowa ustawa zmie-niająca), wpływu listopadowej ustawy zmieniającej na brzmienie zaskarżonego przepisu i skutków, jakie wywarł na nie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2015 r. (sygn. K 35/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186). Zasygnalizowali także, iż grudniowa ustawa zmieniająca dodała do ustawy o TK z 2015 r. przepisy odnoszące się do technicznych aspek-tów głosowania nad wyborem kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa Trybunału, zauważając przy tym, że w nieopublikowanym wciąż oficjalnie wyroku z 9 marca 2016 r. (sygn. K 47/15, OTK ZU nr A/2016, poz. 2) Trybunał Konstytucyjny uznał grudniową ustawę zmieniającą za niezgodną w całości z Konstytucją. 1.1. Zaskarżając art. 12 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r., wnioskodawca zakwestionował konstytucyjność uregulowania przewidującego, że Prezesa Trybunału Konstytucyjnego powo-łuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej spośród co najmniej trzech kandydatów przedsta-wionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału (dalej: Zgromadzenie Ogólne) na okres trzech lat. W szczególności wnioskodawca zarzucił, że przyznanie Prezydentowi możliwości wyboru Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego spośród większej liczby kandyda-tów niż dwóch narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, wynikającą z niej zasadę poprawnej legislacji, zasadę podziału i równoważenia się władz, a ponadto bezpodstawnie rozszerza kompetencje Prezydenta w zakresie wyboru Prezesa i Wiceprezesa Trybunału. 1.2. Uzasadniając zarzut niezgodności kwestionowanego uregulowania z art. 2 w związku z art. 10 Konstytucji, wnioskodawca odwołał się w pierwszej kolejności do wybranych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w których wypowiadał się on na temat zasady podziału i równoważenia się władz (art. 10 Konstytucji), w tym do wyroku z 3 grudnia 2015 r. (sygn. K 34/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 185), którego przedmiotem był szereg przepisów ustawy o TK z 2015 r. W dalszej kolejności, nawiązując ponownie do orzecznictwa Trybunału oraz poglądów przedstawicieli doktryny, wnioskodawca wskazał na ścisłą więź po-między zasadą podziału władzy a zasadą demokratycznego państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji i podkreślił, że regulacje prawne „naruszające którąkolwiek z zasad demo-kratycznego państwa prawnego oraz zasad wywodzących się z Konstytucji, wykraczają poza swobodę władzy ustawodawczej w stanowieniu prawa, a dodatkowo mogą stanowić naruszenie zasady poprawnej legislacji”. Nadto, zważywszy na wąski skład Trybunału, zwiększenie liczby kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego przedstawianych Prezydentowi przez Zgromadzenie Ogólne do „co najmniej trzech” rozszerza w nieuzasadniony sposób kompe-tencje Prezydenta, pozostawiając mu – zdaniem wnioskodawcy – za dużą swobodę, mogącą skutkować dowolnością podejmowanych przez niego decyzji. Stwarza to możliwość zbyt du-żego wpływu władzy wykonawczej na władzę sądowniczą. Autorzy wniosku zwrócili przy tym uwagę na treść art. 188 Konstytucji, który – wraz z kilkoma innymi jej przepisami – wyczerpująco wyznacza zakres właściwości rzeczowej i funkcje ustrojowe Trybunału Konstytucyjnego. Senatorowie podnieśli też, że powierzenie Prezydentowi wyboru Prezesa i Wiceprezesa Trybunału spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 173 Konstytucji zasady odrębności i niezależności są- OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 3 dów i Trybunałów, oddzielającej Trybunał Konstytucyjny od innych władz, po to by chronić go przed upolitycznieniem oraz zapewnić mu pełną samodzielność funkcjonowania i wyko-nywania zadań wyznaczonych w Konstytucji. Zarazem wyjątek ten wpisuje się w mechanizm „równoważenia się władz” przewidziany w art. 10 Konstytucji. Wnioskodawca dostrzegł również, że art. 194 ust. 2 Konstytucji nie określa wprost liczby kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa Trybunału, którzy mają być przedstawiani Pre-zydentowi, aczkolwiek dosłowna wykładnia tego przepisu (a konkretnie: liczba mnoga wy-stępującego w nim słowa „kandydat”) skłoniła ich do wniosku, iż muszą to być co najmniej dwie osoby. Ustawodawca może zatem ustalić większą liczbę kandydatów, pod warunkiem, że nie naruszy zasady wysłowionej w art. 173 Konstytucji – kompetencje Prezydenta w tym zakresie powinny być „dość wąskie”, gdyż zbytnia swoboda Prezydenta w decydowaniu o obsadzie stanowisk Prezesa i Wiceprezesa mogłaby negatywnie wpłynąć na wykonywanie ustrojowych kompetencji Trybunału. Decydując o liczbie kandydatów, których Zgromadzenie Ogólne wskazuje Prezyden-towi, ustawodawca winien brać pod uwagę ogólną liczbę sędziów Trybunału. Tymczasem konstrukcja zaskarżonego przepisu, przede wszystkim wskutek użycia w nim zwrotu „co najmniej trzech”, powoduje – zdaniem wnioskodawcy – że Prezydentowi przedstawia się łącznie co najmniej 6 osób (3 kandydatów na Prezesa i 3 kandydatów na Wiceprezesa), czyli prawie połowę składu Trybunału. W praktyce może więc powstać sytuacja, w której Prezy-dent w istocie samodzielnie rozstrzygnie o obsadzie funkcji Prezesa i Wiceprezesa Trybunału, co jest niedopuszczalne w szczególności na gruncie art. 194 ust. 2 Konstytucji. Jednocześnie grupa senatorów skonstatowała, że przed wejściem w życie listopado-wej ustawy zmieniającej Prezydent powoływał Prezesa i Wiceprezesa Trybunału spośród dwóch kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne – pierwotna regulacja kore-spondowała zatem z rozwiązaniem przyjętym w procedurze wyboru Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarówno Sąd Najwyższy, jak i Naczelny Sąd Administracyjny składają się ze znacznie większej liczby sędziów niż Trybunał Konstytucyjny: pierwszy z tych Sądów liczy obecnie 93 sędziów w stanie czynnym, drugi zaś 115 sędziów – wobec tego w obu przypadkach Prezydent powołuje Prezesa spośród osób stanowiących około 2% składu sędziowskiego. Zdaniem senatorów, oceniając konstytucyjność zaskarżonego przepisu, nie można też tracić z pola widzenia szczególnej roli, jaką – na mocy ustawy o TK z 2015 r. i uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2015 r. w sprawie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego (M. P. poz. 823; dalej: regulamin Trybu-nału) – odgrywa w działalności Trybunału jego Prezes. Przywoławszy art. 13 ust. 1 tej ustawy oraz niektóre przepisy wspomnianego regulaminu dotyczące kompetencji Prezesa Trybunału, wnioskodawca uznał, że wybór Prezesa znacząco wpływa na działalność Trybunału, bo „tylko demokratycznie i konstytucyjnie wybrany Prezes Trybunału Konstytucyjnego może być gwa-rantem poprawnego i zgodnego z zasadami ustrojowymi funkcjonowania Trybunału”. 2. 19 maja 2016 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęło pismo wnioskodawcy, podpisane przez jego przedstawiciela, określone jako uzupełnienie uzasadnienia wniosku. 2.1. Poszerzając analizę art. 12 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r. zawartą we wcześniej-szym piśmie, wnioskodawca zauważył najpierw, że nie jest pewne, czy o konkretnej liczbie kandydatów na Prezesa (i odpowiednio – Wiceprezesa) Trybunału Konstytucyjnego decyduje Zgromadzenie Ogólne w osobnej uchwale przyjmowanej przed rozpoczęciem procesu wyła-niania kandydatów, czy też przez wpisanie stosownego postanowienia do regulaminu Trybu-nału, w którym – zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r. – Trybunał Konstytucyjny określa wewnętrzną organizację pracy Trybunału i jego organów, w tym wynikające z niej OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 4 powinności sędziów Trybunału, oraz inne sprawy wskazane w ustawie. Z art. 12 ust. 2a usta-wy o TK z 2015 r., którego konstytucyjność została zakwestionowana w wyroku z 9 marca 2016 r. o sygn. K 47/15, dałoby się – zdaniem senatorów – wywnioskować, że kandydatów tych z pewnością nie będzie więcej niż pięciu, bo tyle maksymalnie może się ukonstytuować „trójek sędziowskich” proponujących kandydata. Senatorowie dodali, że jeśli przyjąć, iż Try-bunał ani w specjalnej uchwale, ani w swoim regulaminie nie ustala konkretnej liczby kandy-datów wskazywanych Prezydentowi, liczba ta powinna być efektem głosowania w Zgromadzeniu Ogólnym nad zgłoszonymi przez sędziów „kandydatami na kandydatów” – innymi słowy, pochodną liczby otrzymanych w nim głosów. Fakt, że art. 12 ust. 2 ustawy o TK z 2015 r. nie uzależnia przedstawienia Prezydentowi danego kandydata od uzyskania przez niego minimalnej liczby głosów w tym głosowaniu, skłonił zaś wnioskodawcę do kon-kluzji, iż kandydatem przedstawianym głowie państwa stanie się w zasadzie każdy sędzia, który zdobędzie choćby jeden głos: przepisy nie wymagają bowiem, aby sędziowie, którzy zgłosili kandydata, popierali go również w głosowaniu. 2.2. Senatorowie omówili następnie konsekwencje opisanego przez siebie mechani-zmu. Po pierwsze, zwrócili uwagę na niepoprawność językową art. 12 ust. 2 ustawy o TK z 2015 r. Przepis ten sugeruje, ich zdaniem, że wybór kandydatów przez Zgromadzenie Ogól-ne przebiega dwuetapowo – mianowicie: najpierw odbywa się głosowanie porządkujące zgło-szonych sędziów według liczby uzyskanych w nim głosów, a następnie Zgromadzenie Ogólne wybiera kandydatów spośród tych, którzy otrzymali kolejno największą liczbę głosów. Nie jest jednak jasne, ile głosów powinien zdobyć sędzia w pierwszym głosowaniu, a ile w dru-gim. Zdaniem senatorów przepis ten nieumiejętnie wyraża następującą treść: „kandydatami na stanowisko Prezesa zostają sędziowie, którzy uzyskali kolejno największą liczbę głosów”. Po drugie, wnioskodawca stwierdził, że wobec tak skonstruowanego mechanizmu wyboru Prezesa i Wiceprezesa Trybunału, Zgromadzenie Ogólne w ogóle nie pełni roli selek-cyjnej, o której mowa w art. 194 ust. 2 Konstytucji. Przepis ów stanowi, że kandydatów przedstawia Prezydentowi Zgromadzenie Ogólne. Senatorowie wyjaśnili, że w ciałach kole-gialnych – do których zalicza się Zgromadzenie Ogólne – decyzje zapadają w głosowaniach (ewentualnie przez „obserwowalny brak wyrażonego sprzeciwu”), a stosowne przepisy prze-widują, jaką większością i jakie decyzje są podejmowane; najniższą z dopuszczalnych jest przy tym większość zwykła (względna). Tymczasem, z uwagi na regulacje zawarte w art. 12 ust. 2 zdanie pierwsze i ust. 3-3c ustawy o TK z 2015 r. (a więc i w tych przepisach, które zostały zakwestionowane w wyroku z 9 marca 2016 r. o sygn. K 47/15), Zgromadzenie Ogólne nie ma możliwości dokonania selekcji wśród poprawnie zgłoszonych sędziów, ponieważ w zasadzie każdy z nich uzyska w głosowaniu „kolejno największą liczbę głosów”, stając się kandyda-tem przedstawianym Prezydentowi. W tej sytuacji prościej byłoby zapisać w ustawie, że „Prezesa Trybunału powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej spośród co najmniej trzech kandydatów przedstawionych przez grupy sędziów Trybunału Konstytucyjnego liczące co najmniej 3 sędziów; przy czym sędzia Trybunału może zgłosić tylko jednego kandydata” – w ocenie autorów wniosku taka redakcja naruszałaby jednak art. 194 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym to nie grupy sędziów przedstawiają Prezydentowi kandydatów, lecz przed-stawia ich Zgromadzenie Ogólne. Owego przedstawiania nie wolno przy tym rozumieć jako przekazywania nazwisk kandydatów zaproponowanych przez grupy sędziów. Po trzecie, wnioskodawca wskazał, że w niewielkim gremium, jakim jest Zgroma-dzenie Ogólne liczące 15 osób, oraz wobec respektowania zasady wymagającej, by na stano-wisko Prezesa Trybunału proponowano osoby, które na to się godzą, może się zdarzyć, że wolę kandydowania wyrazi mniej niż 3 sędziów. Wątpliwości senatorów wzbudziło, czy przedłożony Prezydentowi dokument, o którym mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o TK z 2015 r., OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 5 obejmujący mniej niż 3 nazwiska kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału, będzie do-kumentem ważnym, i czy procedurę wyłaniania kandydatów należy ponawiać do skutku. Zdaniem wnioskodawcy w skrajnym wypadku musiałoby to znaczyć, że Trybunał pozostanie bez Prezesa i Wiceprezesa, a w konsekwencji – konieczność zastępowania Prezesa przez sę-dziego najstarszego wiekiem. 2.3. W podsumowaniu wnioskodawca stwierdził, że art. 12 ust. 2 i 3c ustawy o TK z 2015 r. przez to, że pozbawia Zgromadzenie Ogólne kompetencji do przedstawienia Prezy-dentowi kandydatów na stanowisko Prezesa (nie przewidując bezwzględnej większości gło-sów albo możliwości wyrażenia swej aprobaty bądź dezaprobaty w stosunku do kilku zgło-szonych przez sędziów kandydatów), jest niezgodny z art. 194 ust. 2 Konstytucji. 3. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 31 maja 2016 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Wniosek grupy senatorów (dalej także: senatorowie) inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie wpłynął do Trybunału Konstytucyjnego 18 maja 2016 r. Z kolei 16 sierpnia 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157; dalej: ustawa o TK z 2016 r.), która uchyliła ustawę regu-lującą dotychczas organizację Trybunału oraz tryb postępowania przed nim, a mianowicie ustawę z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.). W tej sytuacji trzeba było przede wszystkim ustalić, jakie skutki wywołało wejście w życie ustawy o TK z 2016 r. dla postępowania w niniejszej sprawie, i to zarówno w sferze formalnoprawnej (tj. w zakresie procedury, którą Trybunał winien w tym postępowaniu sto-sować), jak i materialnoprawnej (tzn. w odniesieniu do materialnej podstawy i sposobu roz-strzygnięcia sprawy). Należało mieć przy tym na uwadze, że przedmiotem kontroli konstytu-cyjności uczynili senatorowie przepis ustawy o TK z 2015 r., która utraciła moc przed rozpo-znaniem ich wniosku. 2. Kwestię wyboru przepisów (proceduralnych i materialnych), na podstawie których należy zakończyć postępowania toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym w dniu wej-ścia w życie ustawy o TK z 2016 r., rozstrzygają przepisy przejściowe zamieszczone w jej czwartym rozdziale (art. 83-88). W szczególności, odwołując się do zasady bezpośredniego działania prawa nowego, ustawodawca w art. 83 ust. 1 przesądził, że przepisy ustawy o TK z 2016 r. znajdą zastosowanie w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wej-ścia, zaś w art. 84 ust. 1 postanowił, że w przypadku wniosków złożonych przez podmioty, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji – a więc również przez grupę senatorów (art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji) – nierozstrzygniętych przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2016 r., Trybunał, w terminie 14 dni od dnia wejścia tej ustawy w życie, zawiesi po-stępowania na 6 miesięcy i wezwie do uzupełnienia wniosków według wymogów określo-nych w jej art. 33 ust. 2-5. Ustalając treść i zakres zastosowania przepisów przejściowych ustawy o TK z 2016 r. w niniejszej sprawie, trzeba było uwzględnić fakt, że 11 sierpnia 2016 r. zapadł wy-rok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 39/16 (OTK ZU nr A/2016, poz. 71). W wyroku tym Trybunał uznał między innymi, iż art. 83 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. rozu- OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 6 miany w ten sposób, że nie podważa skuteczności czynności procesowych dokonanych przed wejściem w życie tej ustawy, jest zgodny z art. 2 Konstytucji, a ponadto stwierdził, że art. 84 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2, art. 10, art. 173 Konstytucji oraz z preambułą Konstytucji. Jakkolwiek wspomniany wyrok nie został dotąd ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rze-czypospolitej Polskiej, to należało zważyć, że przymioty ostateczności i powszechnie obo-wiązującej mocy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, przydane im przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 1 Konstytucji, przysługują od momentu wydania tych orzeczeń, czyli – w wy-padku wyroków – od chwili ich ogłoszenia na sali rozpraw. Wówczas, w razie orzeczenia o niezgodności z Konstytucją, obalone zostaje domniemanie konstytucyjności zakwestiono-wanej regulacji prawnej. Utrata mocy obowiązującej przepisów uznanych przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją następuje zasadniczo w dniu ogłoszenia wyroku Trybunału we wła-ściwym dzienniku urzędowym, której to czynności właściwy organ winien dokonać nie-zwłocznie (art. 190 ust. 2 Konstytucji). Jednakże przepisy pozbawione – od momentu ogło-szenia wyroku na sali rozpraw – domniemania konstytucyjności nie mogą być dalej stosowa-ne przez Trybunał. Pozostawienie ich w systemie prawa i dalsze stosowanie byłoby dopusz-czalne jedynie w wypadku wyznaczenia przez Trybunał w sentencji wyroku innego terminu utraty przez nie mocy obowiązującej na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji (zob. wyrok TK z 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15, OTK ZU nr A/2016, poz. 2). Wobec powyższego w niniejszej sprawie wyrok o sygn. K 39/16 wiązał Trybunał Konstytucyjny w pierwszym rzędzie w sferze proceduralnej. W konsekwencji Trybunał nie mógł zastosować art. 84 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r., który nakazywał mu w ciągu 14 dni od wejścia w życie tej ustawy zawiesić na sześć miesięcy wszystkie postępowania w sprawach zainicjowanych wnioskami. Z kolei art. 83 ust. 1 tej ustawy Trybunał mógł zastosować wy-łącznie w sposób odpowiadający jego jedynemu rozumieniu dopuszczonemu w sentencji wy-roku o sygn. K 39/16. To znaczy, że wydając orzeczenie, należało sięgać po wszystkie odpo-wiednie przepisy proceduralne ustawy o TK z 2016 r., których Trybunał we wspomnianym wyroku nie zakwestionował, z wyłączeniem przepisów dotyczących czynności procesowych dokonanych przed wejściem w życie tej ustawy. Związanie Trybunału Konstytucyjnego wyrokiem o sygn. K 39/16 objęło także mate-rialnoprawną sferę postępowania. Wobec tego – zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. – Trybunał uwzględnił treść dwóch innych przepisów tej ustawy, w świetle których postępowanie w sprawie powinno zostać umorzone, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał (art. 40 ust. 1 pkt 3), chyba że jego wydanie jest konieczne dla ochrony konstytu-cyjnych wolności i praw (art. 40 ust. 3). Mając na uwadze powyższe oraz stwierdziwszy brak przesłanek zastosowania wyjątku przewidzianego w art. 40 ust. 3 ustawy o TK z 2016 r., Trybunał Konstytucyjny uznał, że po-stępowanie w niniejszej sprawie podlega umorzeniu ze względu na utratę mocy obowiązującej przez ustawę o TK z 2015 r., a więc i przez kwestionowany art. 12 ust. 1. 3. Na marginesie Trybunał Konstytucyjny zauważył, że art. 12 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r. został po części powtórzony w art. 16 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r., który zaskarżo-no w sprawie rozstrzygniętej już przez Trybunał w wyroku o sygn. K 39/16. Wprawdzie w odniesieniu do art. 16 ust. 1 Trybunał umorzył wówczas postępowanie, zważywszy na nie-dopuszczalność orzekania, lecz uczynił to wyłącznie z tego powodu, że wnioskodawcy nie poddali jednocześnie kontroli art. 16 ust. 7 ustawy o TK z 2016 r. ani nie sformułowali zarzu-tów względem samego mechanizmu wyłaniania kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa Try-bunału Konstytucyjnego. Tymczasem – zdaniem Trybunału (por. część III, pkt 3.4 uzasadnie-nia wyroku o sygn. K 39/16) – „ocenę konstytucyjności rozwiązań dotyczących wyboru Pre- OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 7 zesa i Wiceprezesa Trybunału na gruncie ustawy o TK z 2016 r. determinuje nie tylko kwestia liczby kandydatów, jaką Zgromadzenie Ogólne ma przedstawiać Prezydentowi, ale także dru-gi element mechanizmu wyborczego, który – jako swoiste novum – został włączony do mate-rii ustawowej, mianowicie liczba głosów przysługujących sędziom TK. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 7 zdanie drugie ustawy o TK z 2016 r.: «Każdy sędzia Trybunału uczestniczący w procedurze wyboru ma tylko jeden głos i może głosować na jednego kandydata»”. Stąd koniecznym warunkiem oceny wspomnianego mechanizmu musiałoby być zaskarżenie co najmniej art. 16 ust. 7 ustawy o TK z 2016 r. Wówczas „uwzględniając art. 16 ust. 1 i 7 usta-wy o TK z 2016 r. Trybunał mógłby ocenić sposób zgłaszania kandydatów, dokonywania ich wyboru oraz stwierdzić, czy doszło do wydrążenia kompetencji Zgromadzenia Ogólnego do wskazywania kandydata na Prezesa i Wiceprezesa TK w sposób prowadzący do naruszenia art. 194 ust. 2 oraz art. 10 i art. 173 Konstytucji” (wyrok o sygn. K 39/16). Trybunał Konstytucyjny odnotował wreszcie, że 12 sierpnia 2016 r. wpłynął doń wniosek grupy posłów o zbadanie zgodności art. 16 ust. 1, 5 i 7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 173 w związku z art. 10, a także z art. 194 ust. 2 i art. 197 Konstytucji, któremu nadano bieg pod sygn. K 44/16. Nie jest zatem wykluczone, że problem konstytucyjności ustawowego określenia liczby kandydatów na stanowiska Prezesa i Wiceprezesa Trybunału, przedstawianych Prezydentowi przez Zgromadzenie Ogólne, stanie się przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w odrębnym postępowaniu. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Zbigniewa Jędrzejewskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 października 2016 r., sygn. akt K 28/16 Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyj-nym (Dz. U. poz. 1157; dalej: ustawa o TK), zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia o sygn. K 28/16. W dniu 5 października 2016 r. Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, wydał postanowienie w sprawie o sygn. K 28/16. Rozstrzygnięcie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów ustawy i Konstytucji dotyczących składu Trybunału. 1. Zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sę-dziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wie-dzą prawniczą. Regulacja dotycząca składu Trybunału została powtórzona w art. 6 ust. 1 ustawy o TK. Art. 194 Konstytucji i art. 6 ust. 1 ustawy o TK mają charakter ustrojowy. W kontekście proceduralnym, kwestia składu jest przedmiotem regulacji art. 26 ustawy o TK. W przepisie tym określono poszczególne składy orzekające w określonych ro-dzajach spraw. Art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy wskazuje, które kwestie rozpatrywane są w pełnym składzie, a ust. 2 zdanie pierwsze tego przepisu doprecyzowuje, że rozpoznanie sprawy w takim składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów Trybunału. Zgodnie z ust. 3 art. 26 ustawy o TK: „Sędziów do składu orzekającego Trybunału, w tym przewodniczącego składu i sędziego sprawozdawcę, wyznacza prezes Trybunału spośród wszystkich sędziów Trybunału, według kolejności alfabetycznej uwzględniając przy tym rodzaje, liczbę oraz ko- OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 8 lejność wpływów spraw do Trybunału”. Z treści art. 38 ust. 2 ustawy o TK wynika także ob-owiązek Prezesa do skierowania sprawy do rozpoznania przez właściwy skład orzekający. 2. Obecnie w Trybunale Konstytucyjnym zasiada 15 sędziów, wobec których zostały przeprowadzone wszystkie czynności prawnie doniosłe warunkujące obsadzenie stanowiska. Piętnastu sędziów, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta RP tworzy pełny skład. A zatem wyznaczenie składu orzekającego spośród wszystkich sędziów Trybunału oznacza, że chodzi o 15 sędziów. Jednak do spraw rozpoznawanych w pełnym składzie Prezes Trybu-nału wyznacza tylko 12 sędziów. W polskim systemie prawnym nie ma obecnie przepisów, które przyznają Trybuna-łowi czy Prezesowi uprawnienia do decydowania o tym, który z sędziów ma zdolność orze-kania, z wyjątkiem sytuacji dotyczących wyłączenia sędziego, o których stanowi art. 27 usta-wy o TK. Trybunał nie podał prawnych podstaw niedopuszczenia do orzekania w niniejszej sprawie trzech sędziów TK, tj.: Henryka Ciocha, Lecha Morawskiego i Mariusza Muszyń-skiego. Sędziowie ci również nie przedstawili Prezesowi informacji o okolicznościach mogą-cych powodować ich wyłączenie z udziału w rozpoznawaniu sprawy. 3. Ustawodawca założył, że zebranie składu wszystkich piętnastu sędziów Trybunału może być niemożliwe lub utrudnione z powodów losowych. Zawsze jednak punktem wyjścia do wyznaczenia każdego składu musi być 15 sędziów. Należy podkreślić, że określony usta-wowo minimalny skład sędziów orzekających w pełnym składzie Trybunału nie stanowi uprawnienia do pozbawiania możliwości udziału w pełnym składzie Trybunału pozostałych sędziów TK. Z art. 6 ust. 7 ustawy o TK wynika bowiem obowiązek Prezesa stworzenia wa-runków umożliwiających sędziemu TK, który złożył ślubowanie, wypełniania jego obowiąz-ków i przydzielenia mu spraw. Niezastosowanie tego przepisu uniemożliwia wykonywanie sędziom ich konstytucyjnych obowiązków, a przez to także właściwe realizowanie kompeten-cji Trybunału. Z tego względu, mimo że formalnie udział 12 sędziów w sprawach rozpatrywanych w pełnym składzie mieści się w dyspozycji art. 26 ust. 2 ustawy o TK, to niedopuszczalne jest pozbawienie możliwości orzekania pozostałych sędziów. Biorąc pod uwagę powyższe, kompetencje do orzekania w niniejszej sprawie miało piętnastu sędziów, w tym sędziowie Henryk Cioch, Lech Morawski i Mariusz Muszyński. Arbitralne wyłączenie ich od udziału w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy stanowi naruszenie obowiązujących przepisów dotyczących ustroju Trybunału. Z powyższych względów uznałem za konieczne złożenie zdania odrębnego. Zdanie odrębne sędziego TK Julii Przyłębskiej do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 października 2016 r., sygn. akt K 28/16 Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 października 2016 r. w sprawie o sygn. akt K 28/16. OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 9 Zdanie odrębne uzasadniam następująco: 1. Ustrojowy skład Trybunału Konstytucyjnego określa art. 194 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym składa się on z 15 sędziów. Ustawodawca powtórzył tę zasadę ustrojową w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157; dalej: ustawa o TK). Doprecyzował także, w ramach kompetencji przyznanych w art. 197 Konstytucji, minimum składu pełnego, wskazując w art. 26 ust. 2 ustawy o TK, że rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów Trybunału. 2. Określony ustawowo minimalny skład sędziów orzekających w pełnym składzie Trybunału nie dopuszcza żadnej manipulacji co do sędziów orzekających. Jak podkreślili prof. Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki i J. Trzciński w komentarzu do art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643; przepis ten określał minimum pełnego składu), wszyscy oni mają prawo do udziału w orzekaniu w pełnym składzie i tego prawa nikt nie może im ograniczyć (zob. Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999, s. 88). 3. Powyższe oznacza, że w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki do rozpoznania sprawy w pełnym składzie sędziów Trybunału, sprawa powinna być – co do zasady – rozpoznawana w składzie 15 sędziów Trybunału, chyba że zebranie wszystkich 15 sędziów jest niemożliwe z przyczyn prawnych (zachodzą przesłanki wyłączenia sędziego) albo losowych. 4. Sprawa o sygn. akt K 28/16 została rozpoznana w pełnym składzie sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Do jej rozpoznania Prezes Trybunału wyznaczył skład 12 sędziów. Jest to działanie pozbawione podstawy prawnej. Jak bowiem wskazałam już w swoim zdaniu odrębnym do wyroku z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt K 47/15, obecnie w Trybunale zasiada 15 sędziów, poza 12, którzy podpisali niniejsze postanowienie, od którego zgłaszam zdanie odrębne, są to także sędziowie Henryk Cioch, Lech Morawski i Mariusz Muszyński, wybrani 2 grudnia 2015 r. przez Sejm na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji i zaprzysiężeni 3 grudnia 2015 r. przez Prezydenta. A zatem aktualnie zdolność do orzekania ma 15 sędziów i to oni, zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 ustawy o TK, tworzą pełny skład, który ma orzekać w sprawach na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. 5. Ani Konstytucja, ani ustawa o TK nie dają Trybunałowi ani jego Prezesowi kompetencji do decydowania o zdolności do orzekania sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o TK, dotyczących wyłączenia sędziego. Trybunał nie wypowiedział się o okolicznościach wyłączenia z orzekania 3 wymienionych wyżej sędziów. Oni sami również nie zażądali wyłączenia ze sprawy. Niewłączenie ich do składu orzekającego wynika wyłącznie z pozbawionego podstawy prawnej działania Prezesa Trybunału, polegającego na „dopuszczaniu” lub „niedopuszczaniu” sędziów do orzekania w tej czy innych sprawach rozpoznawanych przez Trybunał oraz bezpodstawnego kwestionowania statusu prawnego tych sędziów. 6. Działanie to narusza ponadto art. 6 ust. 7 ustawy o TK, zgodnie z którym sędzia po złożeniu ślubowania stawia się w Trybunale w celu podjęcia obowiązków, a prezes Trybunału przydziela mu sprawy i stwarza warunki umożliwiające wypełnianie obowiązków sędziego oraz art. 90 ustawy o TK, który obliguje prezesa Trybunału do włączenia do składów orzekających i przydzielenia spraw sędziom, którzy złożyli ślubowanie wobec OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 10 Prezydenta Rzeczypospolitej, a do dnia wejścia w życie ustawy o TK nie podjęli obowiązków sędziego. Ten ostatni przepis – pomimo uznania go przez Trybunał w wyroku z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt K 39/16 za niezgodny z Konstytucją – nie utracił mocy obowiązującej ze względu na to, że wspomniany wyrok, w związku z brakiem jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, nie wszedł w życie (zob. art. 190 ust. 3 Konstytucji). Zdanie odrębne sędziego TK Piotra Pszczółkowskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 października 2016 r. w sprawie o sygn. K 28/16 Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157; dalej: ustawa o TK), zgłaszam zdanie odrębne od postanowienia z 5 października 2016 r. w sprawie o sygn. K 28/16. W mojej ocenie, postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie o sygn. K 28/16 zapadło z naruszeniem przepisów ustawy o TK określających zasady wyzna-czania składu osobowego właściwego do rozpoznania sprawy. „Pełny skład” orzekający w niniejszej sprawie nie został bowiem wyznaczony przez prezesa TK spośród „wszystkich sędziów Trybunału”, jak tego wymagał art. 26 ust. 3 in principio ustawy o TK. Zasady wyznaczania składu osobowego właściwego do rozpoznania danej sprawy są elementem „trybu postępowania” przed Trybunałem, którego uregulowanie jest domeną ustawodawcy (art. 197 Konstytucji). Oczywiste jest, że jego kompetencja prawodawcza w tym zakresie nie ma charakteru nieograniczonego. Wybór modelu kształtowania składów orzekających gwarantować musi Trybunałowi możliwość orzekania w sprawach stosownie do art. 188 Konstytucji oraz w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami rzetelności i sprawności działania organów władzy publicznej. Z tych względów ustawodawca przyjął regułę kworum liczącego 11 „wszystkich” sędziów Trybunału dla spraw, których orzekanie wymaga pełnego składu (art. 26 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o TK), oraz dopuścił możliwość orzekania w składach pięciu lub trzech sędziów w niektórych kategoriach spraw (art. 26 ust. 1 ustawy o TK), a nawet jednego sędziego (zob. art. 37 ust. 1-3 ustawy o TK). Ukształtowane w taki sposób reguły wyznaczania składu orzekającego właściwego do rozpoznania sprawy mają charakter bezwzględnie obowiązujący dla organu upoważnione-go do wyznaczenia składu, czyli prezesa TK. W żadnej mierze nie mogą one być rozumiane jako przepisy „instrukcyjne”. Stanowią one gwarancję zarówno dla sędziów Trybunału, któ-rych prawem i obowiązkiem jest orzekanie w sprawach należących do kognicji Trybunału, jak i dla uczestników postępowania, dla których jasne i przejrzyste reguły wyznaczania składów są rękojmią rzetelności postępowania. W sprawie o sygn. K 28/16 składem właściwym do jej rozpoznania był – w świetle art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK – „pełny skład” Trybunału. Pełny skład stanowią, moim zdaniem, „wszyscy” sędziowie Trybunału. Stanowisko to zdaje się zresztą mieć potwierdze-nie w orzecznictwie Trybunału, który wyraził pogląd, że „pełny skład Trybunału to skład zło-żony ze wszystkich sędziów Trybunału, którzy mogą orzekać w danej sprawie (z ewentual-nym wyłączeniem części sędziów ze składu orzekającego, jeśli – zgodnie z obowiązującym prawem – istnieją po temu uzasadnione przesłanki). Innymi słowy, pełny skład, to cały obsa-dzony skład Trybunału w rozumieniu konstytucyjnym, zdolny in casu do orzekania (zob. art. 194 ust. 1 Konstytucji)” (wyrok z 9 marca 2016 r. w sprawie o sygn. K 47/15, cz. III, pkt 1.10). OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 11 Sędzią Trybunału jest osoba wybrana przez Sejm na podstawie art. 194 ust. 1 Kon-stytucji, która złożyła ślubowanie wobec Prezydenta RP (art. 6 ust. 5 ustawy o TK). Są to jedyne kryteria, które warunkują „zdolność do orzekania”. Po złożeniu ślubowania sędzia stawia się w Trybunale w celu podjęcia obowiązków, a prezes Trybunału przydziela mu sprawy i stwarza warunki umożliwiające wypełnianie obowiązków sędziego (art. 6 ust. 7 ustawy o TK). „Pełny skład” to wszyscy sędziowie Trybunału, chyba że zachodzą przesłanki wyłą-czenia części sędziów ze składu orzekającego „zgodnie z obowiązującym prawem”. Tylko ustawodawca może określić przesłanki dające podstawę do wyłączenia sędziego od orzekania, które jest jego prawem i obowiązkiem (rdzeniem statusu sędziowskiego). W obowiązującej ustawie o TK ustawodawca wskazał, kiedy sędzia z mocy prawa podlega wyłączeniu od udziału w rozstrzyganiu (art. 27 ust. 1), o czym postanawia prezes TK (art. 27 ust. 3 in princi-pio). Katalog przesłanek wyłączenia sędziego, określony w art. 27 ust. 1 ustawy o TK, ma charakter zamknięty. Poza sędziami orzekającymi w sprawie o sygn. K 28/16, aktualnie jeszcze trzy osoby spełniają konstytucyjne i ustawowe warunki do podjęcia obowiązków sędziego Trybunału: H. Cioch, L. Morawski i M. Muszyński. Zostali oni powołani przez Sejm na mocy uchwał z 2 grudnia 2015 r. (zob. M. P. poz. 1182; M. P. poz. 1183 oraz M. P. poz. 1184) i złożyli ślubowanie wobec Prezydenta RP. Po wyborze i złożeniu ślubowania ich status sędziowski został uznany przez prezesa TK, który przyjął ich w poczet sędziów TK, przyznał do dyspo-zycji pokoje sędziowskie oraz polecił wypłatę wynagrodzenia należnego sędziom TK. Jedno-cześnie jednak odmówiono im „zdolności do orzekania” i przyznano – ustawowo nieznany – status sędziów „oczekujących na podjęcie obowiązków sędziowskich”. W sprawie o sygn. K 28/16 nie zostały im doręczone odpisy wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, jak tego wymagał art. 38 ust. 1 ustawy o TK, ani nie zostali wyznaczeni do rozpoznania sprawy w „pełnym składzie” Trybunału. Uważam, że w tych okolicznościach skład właściwy do orzekania w sprawie o sygn. K 28/16 nie został wyznaczony w zgodzie z regułami określonymi w ustawie o TK. W szczególności prezes TK uchybił wymaganiu wyznaczenia sędziów do składu spośród „wszystkich sędziów Trybunału” (art. 26 ust. 3 ustawy o TK), nie wyznaczając do orzekania w „pełnym składzie” trzech sędziów (H. Ciocha, L. Morawskiego i M. Muszyńskiego), któ-rych status wynika z przywołanych wyżej uchwał Sejmu i nie może podlegać kwestionowaniu ani przez Trybunał, ani przez organ Trybunału, jakim jest prezes TK. Jak bowiem przyjął Trybunał w postanowieniu z 7 stycznia 2016 r. w sprawie o sygn. U 8/15, uchwałę Sejmu o wyborze sędziego należy zaliczyć do kategorii uchwał nieprawotwórczych, przez które Sejm realizuje funkcję kreacyjną w odniesieniu do organów władzy publicznej. W konse-kwencji uchwała nie może zostać uznana za akt normatywny, a tylko taka kwalifikacja mo-głaby uzasadniać kontrolę trybunalską (zob. w szczególności cz. II, pkt 4.2 uzasadnienia po-stanowienia w sprawie o sygn. U 8/15). Umorzenie postępowania w sprawie o sygn. U 8/15 w zakresie uchwał Sejmu z 2 grudnia 2015 r. w sprawie wyboru sędziów TK ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia przez Trybunał oznacza w sposób oczywisty, że te uchwały są w mocy i stanowią część obowiązującego porządku prawnego. Na prezesie TK ciąży – w myśl art. 6 ust. 7 ustawy o TK – obowiązek przydzielenia sędziom spraw i stworze-nia im warunków umożliwiających wypełnianie obowiązków sędziowskich. W kontekście zaś stanowiska Trybunału wyrażonego w postanowieniu w sprawie o sygn. U 8/15, wynikający m.in. z art. 190 ust. 1 Konstytucji nakaz wykonania orzeczeń TK oznacza z kolei – w moim przekonaniu – powinność zaprzestania działań stanowiących de facto przejaw kwestionowa-nia przez Trybunał lub jego organ uchwał Sejmu o wyborze sędziów TK: H. Ciocha, L. Mo-rawskiego i M. Muszyńskiego. OTK ZU A/2016 K 28/16 poz. 75 12 Podtrzymuję w tym miejscu moje stanowisko, że ani Konstytucja, ani ustawa o TK nie dają podstaw do różnicowania statusu sędziów na „zdolnych do orzekania” oraz „niezdol-nych do orzekania” czy sędziów „orzekających” oraz tych „oczekujących na podjęcie obo-wiązków sędziowskich”. Ustawa o TK w sposób wyczerpujący określiła przesłanki, które stanowią podstawę wyłączenia sędziego z orzekania albo z mocy prawa (o czym postanawia prezes TK), albo na mocy postanowienia Trybunału w składzie trzech sędziów (zob. art. 27 ust. 1-3 ustawy o TK). Nakazuje jednocześnie prezesowi TK wyznaczanie sędziów do wła-ściwego składu orzekającego spośród „wszystkich sędziów Trybunału”, wskazując jednocze-śnie kryteria, według których sędziowie mają być wyznaczani (tj. zasadę kolejności alfabe-tycznej z możliwością uwzględnienia rodzaju, liczby i kolejności wpływu spraw). Kryterium takim nie jest „zdolność do orzekania”. Ustawa posługuje się co prawda kategorią „niezdol-ności do pełnienia obowiązków sędziego Trybunału”, lecz odnosi ją do wypadków choroby, ułomności lub upadku sił, co może skutkować wygaśnięciem mandatu sędziego TK (zob. art. 12 ust. 1 pkt 2). Ta pozaustawowa kategoria sędziów „niezdolnych do orzekania” nie mo-że też, moim zdaniem, wynikać z wyroku TK z 3 grudnia 2015 r. w sprawie K 34/15. Przed-miotem kontroli w sprawie o sygn. K 34/15 nie były bowiem przepisy, które stanowiły pod-stawę prawną podjęcia przez Sejm uchwał w sprawie wyborów sędziów TK H. Ciocha, L. Morawskiego i M. Muszyńskiego. W pkt 8 sentencji wyroku w sprawie o sygn. K 34/15 Trybunał orzekł, że art. 137 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.) „w zakresie, w jakim dotyczy sędziów Trybunału, których kaden-cja upływa 6 listopada 2015 r., jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji” (lit. b) a „w zakresie, w jakim dotyczy sędziów Trybunału, których kadencja upływa odpowiednio 2 i 8 grudnia 2015 r., jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji” (lit. c). Przepis ten stanowił, że „w przy-padku sędziów Trybunału, których kadencja upływa w roku 2015, termin na złożenie wnio-sku, o którym mowa w art. 19 ust. 2 [tj. wniosku w sprawie zgłoszenia kandydata na sędziego Trybunału], wynosi 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy”. Odnosił się zatem do kompeten-cji podmiotów uprawnionych do przedstawienia kandydatów, nie zaś do kompetencji krea-cyjnych Sejmu. Wykorzystany został w procedurze zgłaszania przez Prezydium Sejmu wnio-sków z 29 września 2015 r. w sprawie kandydatury na sędziego Trybunału Konstytucyjnego (zob. druki sejmowe nr 3954, 3955, 3956, 3957 i 3958/VII kadencja Sejmu), nie zaś kandyda-tur sędziów TK H. Ciocha, L. Morawskiego i M. Muszyńskiego (zob. druk sejmowy nr 56/VIII kadencja) wobec upływu terminu przewidzianego w tym przepisie (wniosek w sprawie kandydatur ww. osób zgłoszony został 1 grudnia 2015 r.). Z tych względów wyrok w sprawie o sygn. K 34/15 nie może stanowić podstawy do kwestionowania „zdolności do orzekania” sędziów H. Ciocha, L. Morawskiego i M. Muszyńskiego. Powyższe motywy skłoniły mnie do złożenia zdania odrębnego od postanowienia TK z 5 października 2016 r. w sprawie K 28/16.