P 11/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 2 czerwca 2020 r. Pozycja 17 POSTANOWIENIE z dnia 20 maja 2020 r. Sygn. akt P 11/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący Mariusz Muszyński Krystyna Pawłowicz Jakub Stelina Andrzej Zielonacki – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2020 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego w Chorzowie, czy: 1) „ustawa z dnia 8 czerwca 2017 roku o sposobie ustalenia najniższego wyna-grodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmio-tach leczniczych (Dz. U. 2017, poz. 1473) jest zgodna z zasadą równości wo-bec prawa wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zasadą sprawiedliwości społecznej wskazaną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasadą równego dostępu do świadczeń z opieki zdrowotnej fi-nansowanych ze środków publicznych opisaną w art. 68 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, 2) „Minister Zdrowia określając w § 2 ust. 2 i w § 3 ust. 2, a także w § 4 ust. 5 i 6, § 4a rozporządzenia z dnia 14 października 2015 roku zmieniającego roz-porządzenie w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń z opieki zdrowotnej (Dz. U. 2015 poz. 1628) średni wzrost miesięcznego wy-nagrodzenia wraz z pochodnymi w przeliczeniu na etat albo równoważnik etatu pielęgniarki przekroczył upoważnienie ustawowe zawarte w art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. 2018, poz. 1510), tj. czy miał prawo zgodnie z ustawą regulować we wskazanym rozporządzeniu wy-sokość podwyżki wynagrodzeń dla pielęgniarek w latach 2016-2019”, 3) „art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 8 czerwca 2017 roku o sposobie ustalenia najniż-szego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. 2017, poz. 1473) jest zgodny zasadą poprawnej legislacji wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rze-czypospolitej Polskiej w zakresie w jakim odsyła do przepisów wydanych na podstawie art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadcze-niach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych bez sprecy-zowania, do których dokładnie przepisów rozporządzenia się odnosi”, OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 2 p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Sąd Rejonowy w Chorzowie, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: pytający sąd), w postanowieniu z 26 kwietnia 2019 r. (sygn. akt V P 63/18), wystąpił do Try-bunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o treści przytoczonej w petitum niniejszego postanowienia. 1.1. Pytanie prawne zostało zadane w związku z postępowaniem w sprawie z powódz-twa przeciwko szpitalowi specjalistycznemu (dalej: pozwany szpital) o zasądzenie kwoty pie-niężnej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem niewypłaconej części wynagro-dzenia za pracę. Powódka, zatrudniona w pozwanym szpitalu na stanowisku starszej pielęgniarki, przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczni-czych (Dz. U. poz. 1473; dalej: u.s.u.n.w.z. lub ustawa o sposobie ustalania najniższego wy-nagrodzenia) otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 2300 zł. Aneksem nr 1 do umowy o pracę, na zasadzie porozumienia stron, dokonano zmiany umowy o pracę w części dotyczą-cej wynagrodzenia zasadniczego, które zostało przyznane powódce w wysokości 2496 zł brutto miesięcznie. Powódka zaakceptowała aneks nr 1 do umowy o pracę i złożyła pod nim podpis. Równocześnie zaproponowano powódce, aby na mocy aneksu nr 2 uregulować kwe-stie wypłaty dodatkowego miesięcznego wynagrodzenia, zagwarantowanego pielęgniarkom rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 14 października 2015 r. zmieniającym rozporzą-dzenie w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. poz. 1628; dalej: rozporządzenie). Powódka nie wyraziła zgody na podpisanie tego aneksu, uznając, że jego podpisanie byłoby dla niej niekorzystne, skoro do tej pory dodatko-we miesięczne wynagrodzenie wypłacano jej jako dodatek do wynagrodzenia zasadniczego, a nie jako wynagrodzenie zasadnicze. Pracodawca uznał, że fakt niepodpisania przez powód-kę aneksu nr 2 do umowy o pracę nie ma żadnego znaczenia, gdyż podstawą wypłaty wyna-grodzenia pielęgniarkom są zarządzenia wydane przez dyrektora pozwanego szpitala na mocy ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia. Od września 2017 r. wypłata wyna-grodzenia mimo braku podpisania przez powódkę aneksu nr 2 następuje w oparciu o wydane przez dyrektora pozwanego szpitala zarządzenia. 1.2. Zdaniem pytającego sądu § 2 ust. 2, § 3 ust. 2, § 4 ust. 5 i 6, a także § 4a rozpo-rządzenia są niezgodne z art. 92 Konstytucji. Pytający sąd wskazał, że rozporządzenie to zo-stało wydane na podstawie art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1510, ze zm.; dalej: u.ś.o.z.). Ustawa ta w ogóle nie reguluje kwestii wynagrodzeń osób realizujących świadczenia opieki zdrowotnej, w tym pielęgniarek. Nie zawiera także przepisu dającego Mi-nistrowi Zdrowia podstawę do uregulowania wysokości wynagrodzenia pielęgniarek w dro- OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 3 dze rozporządzenia. W art. 137 ust. 1 u.ś.o.z. określone są ogólne warunki umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, nie obejmują one jednak zasad naliczania wynagrodzeń pra-cowników świadczeniodawcy. Z kolei art. 137 ust. 2 u.ś.o.z. upoważnia Ministra Zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opie-ki zdrowotnej. Skoro wysokość wynagrodzeń pracowników świadczeniodawcy (w tym pielę-gniarek) nie jest przedmiotem umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, to Minister Zdrowia nie został upoważniony przez ustawodawcę do wskazywania w drodze rozporządze-nia sposobu wzrostu wynagrodzeń pielęgniarek w latach 2016-2019. Pytający sąd wskazał, że władza publiczna powinna dążyć do tego, aby zwłaszcza osoby wykonujące zawody medyczne w placówkach medycznych, w tym pielęgniarki, były identycznie wynagradzane. Pielęgniarki nie mogą być dyskryminowane z uwagi na miejsce zatrudnienia. Obecnie obowiązująca ustawa o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia nie stanowi gwarancji równych wynagrodzeń dla osób wykonujących zawody medyczne w każdej placówce służby zdrowia na terenie Polski. Wręcz przeciwnie, przepisy tej ustawy poniekąd przerzucają obowiązek kształtowania wynagrodzeń w podmiotach leczniczych na ich kierowników, wskazując jednie najniższy próg wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych. Oznacza to, że pielęgniarki mające takie same kwalifikacje i doświadczenie zawodowe, wykonujące identyczne czynności w róż-nych podmiotach leczniczych, mogą de facto pobierać wynagrodzenia w różnych wysoko-ściach. Regulacje ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia, w ocenie pytają-cego sądu, mogą prowadzić wprost do znacznych dysproporcji wynagrodzeń pielęgniarek w poszczególnych placówkach medycznych, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia za-sady równości (art. 32 Konstytucji), a nadto do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Zdaniem pytającego sądu bez zagwarantowania osobom wykonującym zawody me-dyczne, w tym pielęgniarkom, odpowiedniego wynagrodzenia ukształtowanego na mocy ustawy przez władze publiczne, nie można mówić o właściwej realizacji zasady równego do-stępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Tylko pod-mioty lecznicze gwarantujące wyższe wynagrodzenia będą w stanie pozyskać kadrę o odpo-wiednio wysokich kwalifikacjach. W konsekwencji podmioty lecznicze niegwarantujące od-powiednio wysokiego wynagrodzenia osobom zatrudnianym będą realizować świadczenia zdrowotne na niższym poziomie, a więc dostęp do służby zdrowia nie będzie równy. Tylko odpowiednie, zgodne z zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji, ukształtowanie wy-nagrodzeń osób wykonujących zawody medyczne, w tym pielęgniarek, jest gwarancją reali-zacji zasady równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z art. 68 ust. 2 Konstytucji. Ponadto w ocenie pytającego sądu odesłanie w art. 3 ust. 3 u.s.u.n.w.z. do przepisów rozporządzenia jest sprzeczne z zasadą poprawnej legislacji (praworządności), będącej rów-nocześnie komponentem zasady zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie pra-wa wywodzonej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Ustawo-dawca powinien jasno sprecyzować w przepisie ustawy, do którego konkretnie przepisu roz-porządzenia odsyła. 1.3. Prezes Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 11 czerwca 2019 r., wezwał pytający sąd do usunięcia stwierdzonych braków pytania prawnego. 1.4. Pytający sąd w postanowieniu z 17 czerwca 2019 r., wydanym w następstwie za-rządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, wskazał, że ustalenie, czy ustawa o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia jest zgodna z Konstytucją, ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed nim. Ponadto pytający sąd doprecyzował zarzut kontroli zgodności § 2 OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 4 ust. 2, § 3 ust. 2, § 4 ust. 5 i 6, a także § 4a rozporządzenia w ten sposób, że wniósł o ustalenie przez Trybunał, czy Minister Zdrowia miał prawo, na podstawie art. 137 ust. 2 u.ś.o.z., ustalić w tych przepisach średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz z pochodnymi w przeli-czeniu na etat albo równoważnik etatu pielęgniarki. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich, w piśmie z 18 lipca 2019 r., poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. 3. Minister Zdrowia, w piśmie z 30 lipca 2019 r., zajął stanowisko, że w rozporządze-niu zawarto przepisy określające mechanizmy otrzymywania przez świadczeniodawców do-datkowych środków finansowych na świadczenia opieki zdrowotnej udzielane przez pielę-gniarki i położne. Przepisami tymi wprowadzono mechanizm uzyskiwania środków finanso-wych na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Taka regulacja miała na celu zapewnienie właściwej roli świadczeń pielęgniarskich i położniczych w systemie ochrony zdrowia w za-kresie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Faktyczny wzrost wynagrodzeń pielęgniarek i położnych jest ściśle powiązany z udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej, co jest zgodne z upoważnieniem ustawowym określonym w art. 137 ust. 2 u.ś.o.z. W rozporządzeniu Minister Zdrowia określił ogólne warunki umów, które również zawierają elementy wynagrodzeń dla pielęgniarek i położnych w ramach udzielanych świad-czeń opieki zdrowotnej, kierując się interesem świadczeniobiorców oraz koniecznością za-pewnienia właściwego wykonania tych umów. Kwestionowane § 2 ust. 2, § 3 ust. 2, § 4 ust. 5 i 6, a także § 4a rozporządzenia dotyczą sposobu realizacji umowy łączącej NFZ i świadcze-niodawcę. 4. Prokurator Generalny, w piśmie z 21 października 2019 r. (znak: PK VIII TK 59.2019), zajął stanowisko, że postępowanie w niniejszej sprawie podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Zdaniem Prokuratora Generalnego występuje szereg przesłanek, które uzasadniają umorzenie niniejszego postępowania. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot pytania prawnego. Sąd Rejonowy w Chorzowie, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: pyta-jący sąd), wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, które dotyczy: 1) ustawy z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. poz. 1473; obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 830; dalej: u.s.u.n.w.z. lub ustawa o sposobie ustala-nia najniższego wynagrodzenia); 2) § 2 ust. 2, § 3 ust. 2, § 4 ust. 5 i 6 oraz § 4a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 października 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. poz. 1628; dalej: rozporządzenie); 3) art. 3 ust. 3 u.s.u.n.w.z. Przepisy ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zgrupowane są w dziewięciu artykułach i regulują sposób ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne oraz pracowników działalności podstawowej, innych niż pracownicy wykonujący zawody medyczne, zatrudnionych w podmiotach leczni-czych. OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 5 Z kolei kwestionowane przepisy rozporządzenia stanowią: – § 2 ust. 2 „Środki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, świadczeniodawca przeznacza w taki sposób, aby zapewnić pielęgniarkom i położnym średni wzrost miesięcznego wyna-grodzenia, w tym dodatek za pracę w porze nocnej i dodatek za pracę w niedzielę i święta niebędące dla pracownika dniami pracy wraz z składkami na ubezpieczenia społeczne i Fun-dusz Pracy, zwane dalej «wynagrodzeniami wraz z pochodnymi», o: 1) 100 zł w okresie od dnia 1 września 2015 r. do dnia 30 czerwca 2016 r., 2) 400 zł w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. – w przeliczeniu na etat albo równoważnik etatu pielęgniarki albo położnej”; – § 3 ust. 2 „Środki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, przeznacza w taki sposób, aby za-pewnić średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz z pochodnymi w skali kraju o 400 zł dla: 1) pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej; 2) pielęgniarki lub higienistki szkolnej udzielającej świadczeń w środowisku nauczania i wychowania; 3) położnej podstawowej opieki zdrowotnej”; – § 4 ust. 5 „Środki, o których mowa w ust. 4 pkt 1, przeznacza się w taki sposób, aby zapewnić średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz z pochodnymi w przeliczeniu na etat albo równoważnik etatu pielęgniarki albo położnej o: 1) 800 zł od dnia 1 września 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r., w tym kwotę 300 złotych, o której mowa w § 2 ust. 4 rozporzą-dzenia zmienianego w § 1, i kwotę 100 złotych, o której mowa w § 2 ust. 2 pkt 1; 2) 1200 zł od dnia 1 września 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r., w tym o kwotę, o której mowa w pkt 1; 3) 1600 zł od dnia 1 września 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r., w tym o kwotę, o której mowa w pkt 2”; – § 4 ust. 6 „W latach 2016-2019 dyrektor właściwego oddziału wojewódzkiego Fun-duszu jest obowiązany, w przypadku umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna w zakresie świadczeń, dla których jednostką rozli-czeniową jest kapitacyjna stawka roczna, do uwzględnienia w wysokości kapitacyjnej stawki rocznej od dnia 1 września każdego roku postanowień dotyczących wysokości dodatkowych środków na świadczenia opieki zdrowotnej udzielane przez pielęgniarki i położne w sposób gwarantujący pielęgniarkom podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarkom lub higienistkom szkolnym udzielającym świadczeń w środowisku nauczania i wychowania oraz położnym podstawowej opieki zdrowotnej średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz z pochod-nymi w skali kraju o: 1) 800 zł od dnia 1 września 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r., w tym o kwotę 400 złotych, o której mowa w § 3 ust. 2; 2) 1200 zł od dnia 1 września 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r., w tym o kwotę, o której mowa w pkt 1; 3) 1600 zł od dnia 1 wrze-śnia 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r., w tym o kwotę, o której mowa w pkt 2”; – § 4a „Pielęgniarkom i położnym, wykonującym zawód w ramach jednej z form, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielę-gniarki i położnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 123, z późn. zm.), i realizującym świadczenia opieki zdrowotnej, zapewnia się wzrost wynagrodzenia zasadniczego od dnia 1 lipca 2019 r. o kwotę w wysokości nie niższej niż 1200 zł miesięcznie, przy czym od dnia 1 września 2018 r. o kwotę w wysokości nie niższej niż 1100 zł miesięcznie, w przeliczeniu na pełen etat pielę-gniarki albo położnej, uwzględniając kwoty, o których mowa w § 4”. Zgodnie z kwestionowanym art. 3 ust. 3 u.s.u.n.w.z. „Ustalony w drodze porozumie-nia albo zarządzenia sposób podwyższania wynagrodzenia zasadniczego osoby zajmującej stanowisko pielęgniarki lub położnej uwzględnia wzrost miesięcznego wynagrodzenia danej pielęgniarki albo położnej dokonany na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.)”. OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 6 2. Przesłanki dopuszczalności pytania prawnego – uwagi ogólne. 2.1. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konsty-tucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowa-nymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne za-leży rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, że dopuszczalność zadania pytania prawnego jest uwarun-kowana trzema przesłankami: 1) podmiotową – może to uczynić jedynie sąd jako państwowy organ władzy sądowniczej, oddzielony i niezależny od legislatywy i egzekutywy, 2) przed-miotową – przedmiotem pytania prawnego może być wyłącznie zarzut niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą oraz 3) funkcjonalną, która ogranicza możliwość wystąpienia z pytaniem prawnym tylko do sytua-cji, gdy od odpowiedzi na nie zależy rozstrzygnięcie konkretnej sprawy toczącej się przed sądem (szerzej np. postanowienie z 11 lutego 2015 r., sygn. P 44/13, OTK ZU nr 2/A/2015, poz. 21 oraz przywołane tam orzecznictwo). Ustalenia te zachowują aktualność również pod rządami ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybu-nałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK lub ustawa o organizacji TK), gdyż są one determinowane treścią art. 193 Konstytucji. 2.2. Interpretując art. 193 Konstytucji, Trybunał zwracał uwagę, że pytanie prawne, podobnie jak skarga konstytucyjna, jest środkiem inicjującym kontrolę konkretną konstytu-cyjności prawa. Specyfika tej kontroli polega na tym, że kwestionowana norma prawna jest bezpośrednio związana ze stosowaniem prawa w konkretnej sprawie. W wypadku skargi kon-stytucyjnej kontrola konstytucyjności dotyczy normy już zastosowanej przy wydaniu orze-czenia. W wypadku pytania prawnego kontrola konkretna odnosi się do normy, którą sąd za-mierza w przyszłości zastosować podczas rozstrzygania zawisłej przed nim sprawy. 2.3. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał wyjaśnił, że zależność między od-powiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem sprawy polega na tym, że treść wyroku Try-bunału Konstytucyjnego ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem sta-wiającym pytanie prawne. Zależność ta oparta jest na odpowiedniej relacji między treścią kwestionowanego przepisu i stanem faktycznym sprawy, w związku z którą zostało zadane pytanie prawne. Przedmiotem pytania prawnego może być tylko taki przepis, którego wyeli-minowanie z porządku prawnego w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywrze wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy, w związku z którą przedstawiono pytanie prawne (zob. np. postanowienia TK z: 29 marca 2000 r., sygn. P 13/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 68; 27 kwietnia 2004 r., sygn. P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36; 30 czerwca 2009 r., sygn. P 34/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 101; 6 listopada 2013 r., sygn. P 24/13, OTK ZU nr 8/A/2013, poz. 129 i 25 listopada 2015 r., sygn. P 55/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 180). 2.4. Merytoryczne rozpoznanie sprawy uzależnione jest także od spełnienia przez py-tający sąd wymogów formalnych określonych w ustawie o organizacji TK. Zgodnie z art. 52 ust. 2 u.o.t.p.TK, pytanie prawne musi zawierać określenie kwestionowanego aktu normatyw-nego lub jego części (pkt 3), sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowa-ną umową międzynarodową lub ustawą kwestionowanego aktu normatywnego oraz jego uza-sadnienie, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 4) oraz wyjaśnie-nie, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało przedstawione (pkt 5). W związku z powyższym, na sądzie stawiającym pytanie prawne ciąży obowiązek sto-sownego do charakteru sprawy odrębnego wskazania, w jaki sposób zmieniłoby się rozstrzy- OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 7 gnięcie sądu w toczącej się przed nim sprawie, gdyby określony przepis utracił moc obowią-zującą wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o jego niezgodności z Konstytucją. Wymaganie to ma charakter bezwzględnie wiążący. Zarazem Trybunał Konstytucyjny, jako organ działający na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), ma kompetencję w zakresie oceny, czy sąd prawidłowo wykazał spełnienie przesłanki funkcjonalnej pytania prawnego (zob. np. wyroki TK z 7 listopada 2005 r., sygn. P 20/04, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 111 i 30 października 2006 r., sygn. P 10/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 128 oraz posta-nowienie z 2 kwietnia 2019 r., sygn. P 5/18, OTK ZU A/2019 poz. 12). 2.5. Przy ustalaniu relewantności pytania prawnego należy mieć na uwadze, że z regu-ły nie będzie podstaw do przyjęcia wystąpienia tej przesłanki wtedy, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest możliwe bez uruchomienia instytucji pytania prawnego. Sytuacja taka wystąpi w szczególności wówczas, gdy istnieje możliwość usunięcia nasuwających się wątpliwości prawnych przez stosowną wykładnię budzącego zastrzeżenia aktu prawnego bądź też możli-wość przyjęcia za podstawę rozstrzygnięcia innego aktu. Innymi słowy – przesłanka funkcjo-nalna obejmuje m.in. konieczność wykazania, że zastrzeżenia zgłoszone wobec kwestiono-wanego przepisu są obiektywnie uzasadnione oraz na tyle istotne, że zachodzi potrzeba ich wyjaśnienia w ramach procedury pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli za-tem sąd orzekający poweźmie wątpliwości natury konstytucyjnej co do przepisu, który ma być przesłanką rozstrzygnięcia, powinien w pierwszej kolejności dążyć do ich usunięcia w drodze znanych nauce prawa reguł interpretacyjnych i kolizyjnych, w szczególności – jeżeli jest to możliwe – w drodze wykładni zgodnej z Konstytucją. Takie zachowanie stanowi reali-zację nakazu dokonywania wykładni ustaw w sposób zgodny z Konstytucją i winno poprze-dzać wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w trybie art. 193 Kon-stytucji. Proces wykładni tekstu prawnego, który doprowadził do zainicjowania przez sąd postępowania przed Trybunałem, leży u podstaw kontroli konstytucyjności prawa dokonywa-nej przez Trybunał Konstytucyjny. Z tego powodu rozumowanie sądu w tym zakresie podlega kontroli Trybunału. Pogląd odmienny prowadziłby do stanu, w którym Trybunał Konstytu-cyjny musiałby ustosunkowywać się merytorycznie do pytań prawnych opartych na niepełnej bądź wadliwej wykładni dokonywanej przez sądy powszechne. Na treść konkretnej normy prawnej, która jest stosowana przez sąd, składa się nie tylko literalne brzmienie zaskarżonego przepisu, ale i jego systemowe uwarunkowania, przyjęte poglądy doktryny oraz ukształtowa-na w tej materii linia orzecznicza (zob. np. postanowienia TK z: 27 kwietnia 2004 r., sygn. P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36; 15 maja 2007 r., sygn. P 13/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 57 oraz 20 listopada 2008 r., sygn. P 18/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 168). 3. Dopuszczalność pytania prawnego w niniejszej sprawie. 3.1. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że pytający sąd nie dopełnił – określonego w art. 52 ust. 2 pkt 5 u.o.t.p.TK – obowiązku wyjaśnienia, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie prawne może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zo-stało postawione. Ta okoliczność została dostrzeżona również w piśmie Prokuratora General-nego. 3.2. W odniesieniu do żadnego z trzech pytań sformułowanych w postanowieniu z 26 kwietnia 2019 r. (sygn. akt V P 63/18), pytający sąd nie wyjaśnił, w jakim zakresie odpo-wiedź na te pytania może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą zostały postawione. W uzasadnieniu postanowienia z 26 kwietnia 2019 r., pytający sąd poprzestał na stwierdzeniu, że „Sąd rozpoznając sprawę (…) o wypłatę wynagrodzenia powinien brać pod OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 8 uwagę przepisy prawa powszechnego regulujące wysokość wynagrodzenia pielęgniarek, a to przepisy ustawy o sposobie ustalenia najniższego wynagrodzenia oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 października 2015 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych warunków umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej”. Również w postano-wieniu z 17 czerwca 2019 r., wydanym w następstwie zarządzenia Prezesa Trybunału Konsty-tucyjnego, pytający sąd ograniczył się tylko do wskazania, że wysokość wynagrodzenia po-wódki „jest wyliczana m.in. w oparciu o ustawę z dnia 8 czerwca 2017 roku o sposobie ustala-nia najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w pod-miotach leczniczych, tym samym ustalenie czy ustawa ta jest zgodna z Konstytucją Rzeczypo-spolitej Polskiej ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy”. 3.3. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że tak lakoniczne stwierdzenie jest niewystar-czające. Na sądzie stawiającym pytanie prawne ciąży powinność stosownego do charakteru sprawy wskazania, w jaki sposób zmieniłoby się rozstrzygnięcie sądu w zawisłej przed nim sprawie, gdyby określony przepis prawny utracił moc obowiązującą wskutek orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o jego niezgodności z Konstytucją. W pełni aktualny pozostaje po-gląd Trybunału Konstytucyjnego, że ustawodawca „nałożył na sąd obowiązek wskazania, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało przedstawione. Dopełnienie tego obowiązku nie następuje przez powtórzenie ogólnej formuły ustawowej, ale wymaga ono wykazania, że in casu speł-niony jest konstytucyjny warunek dopuszczalności pytania prawnego” (zob. wyrok o sygn. P 20/04). Wymaganie określone w art. 52 ust. 2 pkt 5 u.o.t.p.TK, podobnie jak te sformułowane w art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), ma charakter bezwzględnie wiążący (zob. np. postanowienia TK z: 27 marca 2009 r., sygn. P 10/09, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 40 oraz 7 grudnia 2015 r., sygn. P 37/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 190). Pytający sąd w niniejszej sprawie poprzestał tylko na ogólnikowej tezie, że odpowiedź na pytanie ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ale w ogóle nie wyjaśnił, w jakim zakresie, w szczególności nie przedstawił jak stwierdzenie niezgodności z Konstytucją kwestionowa-nych przepisów wpłynie na podstawę prawną jego orzeczenia i samo orzeczenie. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że art. 193 Konstytucji wyklucza możliwość inicjowania przez sądy abstrakcyjnej kontroli konstytucyjności prawa, do czego zmierza rozpoznawane w niniejszej sprawie pytanie prawne. Na gruncie obowiązującej Konstytucji pytanie prawne nie może abs-trahować od sprawy, w związku z którą jest przedstawiane. Na sądzie stawiającym pytanie prawne ciąży powinność stosownego do charakteru sprawy odrębnego wskazania, w jaki spo-sób zmieniłoby się rozstrzygnięcie sądu w zawisłej przed nim sprawie, gdyby określony prze-pis prawny utracił moc obowiązującą wskutek orzeczenia przez Trybunał o jego niezgodności z Konstytucją. Zależność między odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem sprawy sprowadza się do ścisłej korelacji treści zadanego przez dany sąd pytania prawnego z roz-strzyganą przez ten sąd sprawą i wykluczone jest zadawanie przez sądy pytań „przy okazji” rozstrzyganej sprawy. Wówczas bowiem dochodziłoby do niekonstytucyjnego poszerzenia granic legitymacji sądów do inicjowania postępowania przed Trybunałem. Pytający sąd wi-nien wykazać zatem istotne (ważkie) wątpliwości co do konstytucyjności danej regulacji, a także wykazać, że zakwestionowany przepis ma w danej sprawie rzeczywiste zastosowanie. Okoliczność tę determinuje charakter pytania prawnego jako środka konkretnej kontroli kon-stytucyjności prawa. Niedopuszczalne jest pytanie prawne odnoszące się do przepisów niema-jących zastosowania w danej sprawie, ponieważ nie może się ono przekształcić w środek ini-cjujący abstrakcyjną kontrolę konstytucyjności prawa (zob. np. postanowienia TK z: 13 lute-go 2009 r., sygn. P 65/08, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 16 i 16 października 2012 r., sygn. P 29/12, OTK ZU nr 9/A/2012, poz. 116). W niniejszej sprawie pytający sąd nie wyjaśnił, OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 9 w jaki sposób zmieniłoby się rozstrzygnięcie w rozpoznawanej przez niego sprawie, gdyby Trybunał orzekł o niezgodności zakwestionowanych przepisów z Konstytucją, ani nie wyka-zał, że zakwestionowane przepisy mają rzeczywiste zastosowanie w sprawie, w związku z którą przedstawił pytanie prawne. Wskazane uchybienie formalne pytania prawnego spo-wodowało konieczność umorzenia niniejszego postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.4. Niezależnie od wskazanego uchybienia formalnego rozpatrywanego pytania prawnego, nie spełnia ono również innych wymagań stawianych przez obowiązujące przepisy prawne pytaniom prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. W pkt 1a petitum postanowienia z 26 kwietnia 2019 r., pytający sąd sformułował za-rzut niezgodności z Konstytucją całej ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodze-nia. Tego rodzaju zarzut jest w zasadzie niedopuszczalny w pytaniu prawnym, ponieważ musi ono spełniać przesłankę funkcjonalną. Przesłanka ta, jak już to zostało wyjaśnione, wymaga, by istniała zależność między odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem sprawy. Oznacza to, że przedmiotem pytania prawnego mogą być tylko takie przepisy prawne, które mogą mieć zastosowanie lub chociaż będą wywierały bezpośredni wpływ na rozstrzygniecie sprawy toczącej się przed pytającym sądem. W praktyce mogą to być zarówno przepisy mate-rialne, proceduralne, jak i ustrojowe, które są niezbędnie do wydania orzeczenia. Pytający sąd nie może zatem pytać o jakikolwiek przepis prawny, ale tylko o taki, który zamierza uczynić podstawą prawną swojego rozstrzygnięcia. Pytający sąd nie wskazał, który z przepisów usta-wy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia ma być podstawą prawną orzeczenia w toczącej się przed nim sprawie i zmierza do abstrakcyjnej kontroli wszystkich przepisów tej ustawy, na co nie pozwala przesłanka funkcjonalna. Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niespełnienie przesłanki funk-cjonalnej w odniesieniu do zarzutu niezgodności z Konstytucją całej ustawy o sposobie usta-lania najniższego wynagrodzenia skutkuje koniecznością umorzenia postępowania ze wzglę-du na niedopuszczalność wydania wyroku. 3.5. W pkt 1b petitum postanowienia z 26 kwietnia 2019 r., pytający sąd zadał pytanie „Czy Minister Zdrowia określając w § 2 ust. 2 i w § 3 ust. 2, a także w § 4 ust. 5 i 6, § 4a roz-porządzenia (…) średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz z pochodnymi w przeli-czeniu na etat albo równoważnik etatu pielęgniarki przekroczył upoważnienie ustawowe za-warte w art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych [Dz. U. z 2018 r. poz. 1510, ze zm.; dalej: u.ś.o.z.], tj. czy miał prawo zgodnie z ustawą regulować we wskazanym rozporządzeniu wysokość podwyżki wynagrodzeń dla pielęgniarek w latach 2016-2019?” Z kolei w postanowieniu z 17 czerwca 2019 r., wydanym w następstwie zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyj-nego wzywającego do uzupełnienia braków formalnych, pytający sąd doprecyzował zarzut kontroli zgodności § 2 ust. 2, § 3 ust. 2, § 4 ust. 5 i 6, a także § 4a rozporządzenia w ten spo-sób, że wniósł o ustalenie przez Trybunał, czy Minister Zdrowia miał prawo, na podstawie art. 137 ust. 2 u.ś.o.z., ustalić w tych przepisach średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz z pochodnymi w przeliczeniu na etat albo równoważnik etatu pielęgniarki. Z kolei w pkt 1c petitum postanowienia z 26 kwietnia 2019 r., pytający sąd wniósł o kontrolę zgodności art. 3 ust. 3 u.s.u.n.w.z. z zasadą poprawnej legislacji, wywodzoną z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim odsyła do przepisów wydanych na podstawie art. 137 ust. 2 u.ś.o.z. bez sprecyzowania, do których dokładnie przepisów rozporządzenia odsyła. Pytający sąd nie tylko nie wyjaśnił, w jaki sposób zmieniłoby się rozstrzygnięcie w rozpoznawanej przez niego sprawie, gdyby Trybunał orzekł o niezgodności zakwestiono-wanych przepisów odpowiednio z art. 137 ust. 2 u.ś.o.z. oraz art. 2 Konstytucji, ale zachodzą OTK ZU A/2020 P 11/19 poz. 17 10 uzasadnione wątpliwości czy wskazane przepisy w ogóle mają zastosowanie w toczącej się przed nim sprawie. W przedstawionym stanie faktycznym, pytający sąd wskazał, że kwestię spornego wynagrodzenia reguluje zarządzenie wydane przez dyrektora pozwanego szpitala, a nie kwestionowane przepisy rozporządzenia. Co więcej, ewentualny wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności kwestiono-wanych przepisów z art. 137 ust. 2 u.ś.o.z. oraz art. 2 Konstytucji doprowadziłoby do powsta-nia luki prawnej, wymagającej interwencji legislacyjnej. Dodatkowo wypełnienie owej luki mogłoby przyjąć różny kształt, ze względu na swobodę działania ustawodawcy, niekoniecznie zgodny z oczekiwaniami stron postępowania. Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie została spełniona przesłanka funkcjonalna pyta-nia prawnego w odniesieniu do zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów rozporzą-dzenia z art. 137 ust. 2 u.ś.o.z. oraz art. 3 ust. 3 u.s.u.n.w.z. z art. 2 Konstytucji. W konse-kwencji braku przesłanki funkcjonalnej pytania prawnego również w tym zakresie, wystąpiła dodatkowa przyczyna umorzenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ze wzglę-du na niedopuszczalność wydania wyroku. Z przedstawionych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.