P 127/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 19 czerwca 2019 r. Pozycja 23 POSTANOWIENIE z dnia 29 maja 2019 r. Sygn. akt P 127/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Grzegorz Jędrejek – sprawozdawca Julia Przyłębska Stanisław Rymar Wojciech Sych, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2019 r., pytania prawne-go Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie, czy art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunika-cyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 10 lutego 2012 r., w zakresie, w jakim regulował ponoszenie przez zbywcę pojazdu mechanicznego wraz z nabywcą odpowiedzialności solidarnej wobec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki ubezpieczeniowej należnej zakładowi ubezpieczeń za okres do dnia powiadomienia zakładu ubezpieczeń o okolicznościach, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 oraz z 2019 r. poz. 125) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Postanowieniem z 12 października 2015 r. sygn. akt II C 905/14 upr. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie (dalej: sąd pytający) przedstawił Trybunałowi pytanie prawne, czy art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiąz-kowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152; dalej: ustawa o ubezpieczeniach obowiązko- OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 2 wych), w brzmieniu obowiązującym do 10 lutego 2012 r., w zakresie, w jakim regulował so-lidarną odpowiedzialność zbywcy i nabywcy pojazdu mechanicznego wobec zakładu ubez-pieczeń za zapłatę składki ubezpieczeniowej należnej za okres do dnia powiadomienia zakła-du ubezpieczeń o okolicznościach, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pytanie prawne zostało przedstawione w związku z rozpoznawaną przez sąd pytający sprawą z powództwa Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej (dalej: PZU) przeciwko pozwanemu o zapłatę. 29 sierpnia 2008 r. pozwany zbył na rzecz kupującego sa-mochód za cenę 4000 zł. 24 stycznia 2009 r. PZU zawarł z pozwanym umowę obowiązkowe-go ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów, której przedmiotem był pojazd, na okres od 24 stycznia 2009 r. do 23 stycznia 2010 r. Wysokość składki z tytułu ubezpieczenia ustalono na kwotę 1340 zł, a jej zapłatę rozłożono na dwie raty równej wyso-kości. Pozwany nie powiadomił PZU o zbyciu przedmiotowego pojazdu. Pismem z 8 marca 2011 r. PZU skierował do pozwanego o ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 1340 zł z tytułu zaległej składki. Kupujący nie wypowiedział umowy ubezpieczenia OC za-wartej przez pozwanego 24 stycznia 2009 r. Sąd pytający wskazał, że podstawę odpowiedzialności solidarnej zbywcy i nabywcy pojazdu wobec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki stanowił do 10 lutego 2012 r. art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, zgodnie z którym zbywca pojazdu mecha-nicznego ponosi wraz z nabywcą odpowiedzialność solidarną wobec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki ubezpieczeniowej należnej zakładowi ubezpieczeń za okres do dnia powiado-mienia zakładu ubezpieczeń o okolicznościach, o których mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, który stanowił, że zbywca pojazdu mechanicznego jest obowiązany do przekazania nabywcy dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubez-pieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz do powiadomienia zakładu ubezpie-czeń, w terminie 30 dni od dnia zbycia pojazdu mechanicznego, o fakcie zbycia tego pojazdu i o danych osobowych nabywcy. W brzmieniu obowiązującym od 11 lutego 2012 r. art. 32 ust. 4 ustawy o ubezpiecze-niach obowiązkowych stanowił, że posiadacz pojazdu mechanicznego, na którego przeniesio-no prawo własności pojazdu ponosi odpowiedzialność wobec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki należnej za okres od dnia, w którym nastąpiło przeniesienie na niego prawa własności pojazdu. Posiadacz pojazdu mechanicznego, który przeniósł prawo własności tego pojazdu, ponosi solidarną odpowiedzialność z posiadaczem pojazdu, na którego przeniesiono prawo własności pojazdu, za zapłatę składki należnej zakładowi ubezpieczeń za okres od dnia prze-niesienia prawa własności do dnia powiadomienia przez niego zakładu ubezpieczeń o oko-licznościach, o których mowa w ust. 1. Art. 32 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązko-wych w brzmieniu od 11 lutego 2012 r. stanowił, że „Posiadacz pojazdu mechanicznego, któ-ry przeniósł prawo własności tego pojazdu, jest obowiązany do przekazania posiadaczowi, na którego przeniesiono prawo własności pojazdu, potwierdzenia zawarcia umowy ubezpiecze-nia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz do powiadomienia na piśmie zakładu ubezpieczeń, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia prawa własności pojazdu, o fakcie prze-niesienia prawa własności tego pojazdu i o danych posiadacza, na którego przeniesiono prawo własności pojazdu”. Sąd pytający wyjaśnił, że przepisy ustawy nowelizującej (ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 205, poz. 1210; dalej: ustawa z 19 sierpnia 2011 r.), które weszły w życie 11 lutego 2012 r. nie będą miały zastosowania w toczącej się sprawie. Zgodnie z art. 6 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. do umów ubezpieczenia zawartych przed dniem jej wejścia w życie sto-suje się przepisy dotychczasowe. OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 3 W ocenie sądu pytającego powstają uzasadnione wątpliwości, czy art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych we wskazanym brzmieniu w zakresie, w jakim obciąża solidarną odpowiedzialnością za zapłatę składki na ubezpieczenie za okres do dnia powiado-mienia zakładu ubezpieczeń o fakcie zbycia pojazdu i danych nabywcy nie narusza wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości wobec prawa. Przede wszystkim z uwagi na róż-nicowanie sytuacji zbywców pojazdu w zależności od tego, czy sprostali oni obowiązkowi poinformowania zakładu ubezpieczeń o zbyciu samochodu. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji, w ra-zie zbycia pojazdu mechanicznego, którego posiadacz zawarł umowę ubezpieczenia OC po-siadaczy pojazdów mechanicznych, na nabywcę pojazdu przechodzą prawa i obowiązki zbywcy wynikające z tej umowy. Umowa ubezpieczenia ulega rozwiązaniu z upływem okre-su, na który została zawarta, chyba że nabywca wypowie ją przed upływem 30 dni od dnia nabycia pojazdu mechanicznego. W przypadku wypowiedzenia umowy, rozwiązuje się ona z upływem 30 dni następujących po dniu nabycia pojazdu mechanicznego. Art. 28 ustawy stosuje się odpowiednio. W myśl art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych według stanu na dzień sprzed nowelizacji, jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego nie póź-niej niż na jeden dzień przed upływem okresu 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych została zawarta, nie powiadomi na piśmie zakładu ubezpieczeń o jej wypowiedzeniu, uważa się, że została zawarta następna umowa na kolejne 12 miesięcy. Zwrócił uwagę sąd pytający, że wprowadzenie przez ustawodawcę wyżej wymienio-nych przepisów było podyktowane koniecznością zapewnienia ciągłości ochrony ubezpiecze-niowej posiadaczowi pojazdu oraz zminimalizowanie ryzyka wyrządzenia szkody innej oso-bie, nieposiadającej ochrony ubezpieczeniowej. Sąd pytający zauważył, że zdarza się jednak, iż w razie niewypowiedzenia umowy ubezpieczenia OC u dotychczasowego ubezpieczyciela nie później niż na jeden dzień przed upływem okresu, na który została zawarta, oraz zawarcia w innym zakładzie ubezpieczeń kolejnej umowy ubezpieczenia OC, posiadacz pojazdu zosta-je objęty ochroną ubezpieczeniową w każdym z zakładów, tj. dotychczasowym oraz u kolej-nego ubezpieczyciela. Wówczas każdy z zakładów ubezpieczeń ma możliwość wystąpienia z żądaniem zapłaty składki. Do ryzyka objęcia podwójnym ubezpieczeniem najczęściej do-chodziło przy sprzedaży ubezpieczonego pojazdu, bowiem do 10 lutego 2012 r. instytucja automatycznego zawarcia kolejnej umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej odnosiła się również do zbycia pojazdu przez posiadacza. W przypadku, gdy nabyw-ca pojazdu zawarł umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych z kolej-nym zakładem ubezpieczenia, a nie dokonał wypowiedzenia umowy zawartej przez zbywcę z innym zakładem ubezpieczeń dochodziło do sytuacji, w której obydwa zakłady ubezpieczeń mogły zażądać od nabywcy składki lub jej części. Sąd pytający dodał, że solidarną odpowie-dzialność za zapłatę składki na ubezpieczenie, które uległo automatycznemu przedłużeniu wraz z nabywcą ponosił również zbywca pojazdu, który nie dopełnił obowiązku poinformo-wania zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu i danych nabywcy, mimo tego, że nie posiada on już tytułu prawnego do przedmiotu objętego umową ubezpieczenia OC. Sąd zwrócił uwagę, że ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu obo-wiązującym do 10 lutego 2012 r. nie nakładała na ubezpieczycieli obowiązku przesyłania ubezpieczającym w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mecha-nicznego informacji o ubezpieczeniu na kolejny okres ubezpieczeniowy. W konsekwencji ani zbywca pojazdu, ani nabywca pojazdu często nie mieli świadomości tego, że doszło do auto-matycznego zawarcia umowy na kolejny okres ubezpieczenia. W ocenie sądu pytającego taka sytuacja jest nieopłacalna dla posiadacza pojazdu, a w konsekwencji również dla całego sys-temu obowiązkowych umów ubezpieczenia. Zdaniem sądu, osoba, która posiada umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów, spełnia ciążący na niej obowiązek ustawowy, a za- OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 4 warcie kolejnej umowy jest tylko powielaniem spełnienia tego obowiązku. Tym bardziej, że w razie dojścia do wypadku komunikacyjnego z udziałem pojazdu mechanicznego objętego podwójną umową ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów poszkodowany nie będzie mógł dochodzić odszkodowania z obu ubezpieczeń, bę-dzie natomiast musiał dokonać wyboru ubezpieczyciela, do którego zgłosi roszczenie o na-prawienie szkody. Sąd zwrócił uwagę, że w praktyce jednak w sytuacji, w której nabywca pojazdu nie będzie miał świadomości, że doszło do automatycznego przedłużenia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, ryzyko, jakie ponosi zakład ubezpieczeń, z któ-rym taka umowa została przedłużona jest fikcyjne i praktycznie nie istnieje. Zauważył, że w razie kolizji sprawca wypadku wskaże poszkodowanemu numer polisy ubezpieczyciela, z którym ma świadomość, że łączy go umowa ubezpieczenia. Oznacza to – zdaniem sądu – że ryzyko poniesienia odpowiedzialności przez ubezpieczyciela, z którym umowa ubezpieczenia została automatycznie przedłużona za szkodę wyrządzoną przez posiadacza pojazdu prak-tycznie nie istnieje. Sąd pytający przytoczył art. 32 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzemieniu obowiązującym do 10 lutego 2012 r., zgodnie z którym w razie niewypowie-dzenia przez nabywcę pojazdu umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicz-nych w terminie określonym w ust. 1, zakład ubezpieczeń może dokonać ponownej kalkulacji należnej składki z tytułu udzielanej ochrony ubezpieczeniowej, poczynając od dnia zbycia pojazdu, z uwzględnieniem zniżek przysługujących nabywcy oraz zwyżek go obciążających, w ramach obowiązującej taryfy składek. Jeśli nabywca pojazdu złoży wniosek o dokonanie ponownej kalkulacji należnej składki, zakład ubezpieczeń jest obowiązany do jej dokonania. Rekalkulacja powinna uwzględniać ryzyko ubezpieczeniowe związane z nabywcą. Jeżeli ry-zyko ubezpieczeniowe będzie większe niż w przypadku zbywcy, zakład ubezpieczeń wystąpi do nabywcy o dopłatę składki. Powyższe oznacza również – zdaniem sądu pytającego – że zbywca pojazdu, który ponosi zgodnie z art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązko-wych wraz z nabywcą solidarną odpowiedzialność za zapłatę składki może być zobowiązany do zapłaty składki w wyższej wysokości niż dotychczas, bowiem jej wysokość będzie zależna od przysługujących nabywcy zniżek i zwyżek. Co więcej rekalkulacja może być dokonana w dowolnym momencie (przed upływem okresu 3 lat od nabycia, tj. przed upływem terminu przedawnienia). Zasadniczo rekalkulacja powinna być dokonywana w oparciu o te same tary-fy, które były używane przy zawieraniu umowy ubezpieczenia. Sąd zwrócił uwagę, że w praktyce jednak zdarza się, iż zakłady ubezpieczeń dokonują rekalkulacji składki przy uży-ciu taryf mających zastosowanie do umów zawieranych w dniu wykonywania ponownego obliczenia wysokości składki. Sąd pytający wskazał na treść „art. 33 ust. 3” (wskazany przepis nie istnieje, sąd pyta-jący przytoczył natomiast treść art. 32 ust. 4) ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu obowiązującym od 11 lutego 2012 r., zgodnie z którym posiadacz pojazdu me-chanicznego, który przeniósł prawo własności tego pojazdu, ponosi solidarną odpowiedzial-ność z posiadaczem pojazdu, na którego przeniesiono prawo własności pojazdu, za zapłatę składki należnej zakładowi ubezpieczeń za okres od dnia przeniesienia prawa własności do dnia powiadomienia przez niego zakładu ubezpieczeń o okolicznościach, o których mowa w ust. 1, tj. fakcie przeniesienia prawa własności tego pojazdu i o danych posiadacza, na któ-rego przeniesiono prawo własności pojazdu. Sąd wskazał dodatkowo, że w art. 31 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu obowiązującym od 11 lutego 2012 r. przewidziano, iż posiadacz, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności pojazdu mechanicznego, jest obowiązany podać do wiadomości zakładu ubezpieczeń wszyst-kie znane sobie okoliczności, których ujawnienie jest niezbędne do dokonania ponownej kal-kulacji składki. W ocenie sądu pytającego, zatem już przez sam fakt, że posiadacz, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności pojazdu mechanicznego jest obowiązany OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 5 do podania okoliczności niezbędnych do ponownej kalkulacji składki, ubezpieczyciel nabywa wiedzę w zakresie przeniesienia prawa własności tego pojazdu. Zdaniem sądu pytającego tym bardziej „niezrozumiałe jest obciążanie posiadacza pojazdu mechanicznego, który przeniósł prawo własności tego pojazdu solidarną odpowiedzialnością z posiadaczem pojazdu, na któ-rego przeniesiono prawo własności pojazdu, za zapłatę składki należnej zakładowi ubezpie-czeń za okres od dnia przeniesienia prawa własności do dnia powiadomienia przez niego za-kładu ubezpieczeń o fakcie przeniesienia prawa własności i danych posiadacza, na którego przeniesione zostało prawo własności”. Podsumowując, sąd pytający stwierdził, że „zarówno zbywca, który spełnił obowiązek informacyjny jak i ten, który tego nie uczynił nie posiada już żadnego tytułu prawnego do zbytego pojazdu. Z kolei zakład ubezpieczeń od momentu zbycia pojazdu nie ponosi żadnego ryzyka związanego z osobą zbywcy i to niezależnie od tego czy wypełnił on obowiązek po-wiadomienia zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu i danych nabywcy czy też nie. Tymcza-sem w świetle obowiązujących przepisów zbywca pojazdu, który nie poinformował zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu oraz danych nabywcy ponosi solidarną odpowiedzialność wo-bec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki na ubezpieczenie do czasu poinformowania o po-wyższych okolicznościach”. Sąd pytający wskazał, że zaskarżony przepis miał na celu zmotywowanie zbywcy do możliwie szybkiego informowania zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu i przekazania da-nych nabywcy. W ocenie sądu pytającego wskazany cel nie może prowadzić do różnicowania sytuacji prawnej zbywców pojazdów mechanicznych w zależności od tego, czy spełnią obo-wiązek poinformowania zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu i danych nabywcy pojazdu, czy też temu obowiązkowi nie sprostają. Różnicowanie sytuacji zbywców pojazdów mecha-nicznych nie znajduje uzasadnienia nawet, jeżeli zbywcy przysługuje następcze uprawnienie do dochodzenia od nabywcy zwrotu uiszczonej za ten okres składki (art. 376 § 1 k.c.), gdyż to na tym ostatnim podmiocie spoczywa ekonomiczna odpowiedzialność wobec zakładu ubez-pieczeń za zapłatę składki należnej za okres od dnia, w którym nastąpiło przeniesienie na nie-go prawa własności pojazdu. Solidarna odpowiedzialność za zapłatę składki jest wyjątkiem od zasady, że po zbyciu pojazdu wszelkie prawa i obowiązki wynikające z umowy ubezpie-czenia dotyczą wyłącznie nabywcy, stającego się stroną stosunku prawnego ubezpieczenia i na którego rzecz świadczona jest ochrona ubezpieczeniowa. Sąd pytający skonstatował, że odpowiedź na sformułowane pytanie prawne będzie miała bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawisłej sprawy. Jeżeli wskazany w pytaniu przepis zostanie uznany za zgodny z Konstytucją, konieczne będzie uwzględnienie powódz-twa. Natomiast jeżeli przywołana regulacja zostanie uznana za niezgodną z Konstytucją, spo-woduje to oddalenie powództwa. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 18 grudnia 2015 r. (znak: V.7000.37.2015.PM) poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu przed Trybuna-łem Konstytucyjnym zainicjowanym niniejszym pytaniem prawnym. 3. Prokurator Generalny w piśmie z 21 stycznia 2016 r. (znak: PG VIII TK 132/15) przedstawił następujące stanowisko: „art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpie-czeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w brzmieniu obowiązującym do 10 lutego 2012 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.), w zakresie, w jakim regulował ponoszenie przez zbywcę pojazdu mechanicznego wraz z nabywcą odpowiedzialności solidarnej wobec zakładu ubez-pieczeń za zapłatę składki ubezpieczeniowej należnej zakładowi ubezpieczeń za okres do dnia powiadomienia zakładu ubezpieczeń o okolicznościach, o których mowa w ust. 1 tego artyku-łu, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 6 W ocenie Prokuratora Generalnego, sąd pytający nie przedstawił szczegółowej argu-mentacji wskazującej, w jaki sposób zaskarżona regulacja narusza zasadę równości. Stwier-dził, że z uzasadnienia pytania prawnego można jednak wywnioskować, że regulacja ta pro-wadzi do zróżnicowania prawnego jednolitej grupy podmiotów charakteryzujących się rele-wantną cechą wspólną, jaką jest bycie zbywcą pojazdu mechanicznego. Prokurator Generalny wskazał, że w ocenie sądu, niekonstytucyjne jest zróżnicowanie sytuacji prawnej tych pod-miotów, w zakresie odpowiedzialności za zapłatę składki ubezpieczeniowej po zawarciu transakcji zbycia pojazdu, w zależności od tego, czy zbywca poinformował zakład ubezpie-czeń o tej transakcji i o danych nabywcy. W opinii Prokuratora Generalnego obciążenie zbywcy pojazdu mechanicznego, uchy-biającego obowiązkowi informacyjnemu wynikającemu z art. 32 ust. 1 ustawy o ubezpiecze-niach obowiązkowych w brzmieniu sprzed nowelizacji, odpowiedzialnością solidarną wraz z nabywcą pojazdu za zapłatę składki ubezpieczeniowej znajduje uzasadnienie w takich war-tościach konstytucyjnych jak potrzeba zapewnienia ochrony prawnej prawom majątkowym ubezpieczycieli – w postaci roszczenia o zapłatę składki – oraz w zasadzie sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwe jest, zdaniem Prokuratora Generalnego, ponoszenie solidarnej od-powiedzialności z tytułu zapłaty składek wynikających z zawartej umowy ubezpieczenia w sytuacji, gdy strona umowy nie dopełniła stosunkowo mało uciążliwych obowiązków, któ-rych spełnienie odpowiedzialność tę przenosi na nabywcę pojazdu. Prokurator Generalny wskazał, że dokonując oceny zaskarżonego przepisu, nie można tracić z pola widzenia, wyni-kającego z art. 376 § 1 k.c., następczego uprawnienia zbywcy pojazdu do dochodzenia od nabywcy zwrotu składki uiszczonej za okres od dnia, w którym nastąpiło przeniesienie na niego prawa własności pojazdu, gdyż to na ostatnim podmiocie spoczywa ekonomiczna od-powiedzialność wobec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki należnej w tym okresie. Unormowanie to stanowi dodatkowe zabezpieczenie interesów majątkowych zbywcy pojaz-du, który nie dopełnił obowiązku powiadomienia zakładu ubezpieczeń o dokonanej transakcji i o danych osobowych nabywcy. Prokurator Generalny stwierdził, że zróżnicowanie sytuacji prawnej zbywców pojaz-dów mechanicznych w zakresie ponoszenia odpowiedzialności z tytułu zapłaty zakładowi ubezpieczeń składki ubezpieczeniowej, w zależności od spełnienia obowiązku określonego w art. 32 ust. 1 zaskarżonej ustawy, spełnia wymagania określone procedurą „testu równości”. Zwrócił uwagę, że zgodnie ze wskazaną procedurą w celu oceny zasadności zarzutów wska-zujących na naruszenie przez zaskarżony przepis zasady równości, należy najpierw zbadać, czy istnieje jakaś cecha wspólna, uzasadniająca podobne traktowanie adresatów wskazanej normy prawnej (norm prawnych), ustalić kryterium, według którego te podmioty zostały przez kwestionowany przepis różnie potraktowane, a następnie rozważyć, czy ta odmienność jest uzasadniona (tak procedurę „testu równości” opisano m.in. w orzeczeniu Trybunału Kon-stytucyjnego z 3 września 1996 r., sygn. K. 1 0/96, oraz w wyrokach z: 21 września 1999 r., sygn. K. 6/98; 19 lutego 2003 r., sygn. P 11/02, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 12; 16 listopada 2004 r., sygn. P 19/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 106; 15 kwietnia 2008 r., sygn. P 9/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 43). 4. W piśmie z 15 lutego 2016 r. (znak: RCL.DPTK.023.59/2015) Rada Ministrów przedstawiła stanowisko o zasadności umorzenia postępowania w całości na podstawie art. 104 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Na wypadek, gdyby Trybunał Konstytucyjny nie podzielił stanowiska o zasadności umorzenia postępowania z powodu niespełnienia przez pytający sąd przesłanek warunkują-cych dopuszczalność merytorycznego rozpoznania sprawy przez Trybunał, Rada Ministrów wniosła o stwierdzenie, że art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 7 w brzmieniu obowiązującym do 10 lutego 2012 r., jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu stanowiska Rada Ministrów wskazała, że sąd pytający nie przedstawił uzasadnienia podniesionego zarzutu, ani argumentacji lub dowodów na jego poparcie, które spełniałyby wymagania określone w art. 63 ust. 2 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. Powyższe usta-lenie oznacza, iż w przedmiotowej sprawie ziściła się ujemna przesłanka procesowa pytania prawnego. Zdaniem Rady Ministrów skutkuje to koniecznością umorzenia postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku (art. 104 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 2015 r.). Na wypadek, gdyby Trybunał Konstytucyjny nie podzielił poglądu o zasadności umo-rzenia postępowania z powodu niespełnienia przez pytający sąd przesłanek warunkujących dopuszczalność merytorycznego rozpoznania sprawy przez Trybunał Konstytucyjny, Rada Ministrów przedstawiła również stanowisko merytoryczne w sprawie. Przy czym zaznaczyła, że jako przedmiot kontroli sąd pytający wskazał na cały art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpiecze-niach obowiązkowych w zaskarżonym brzmieniu. Podany bowiem w petitum pytania praw-nego zakres zaskarżenia wyczerpuje treść normatywną art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpiecze-niach obowiązkowych w zaskarżonym brzmieniu. 5. W piśmie z 30 października 2017 r. (znak: BAS-WPTK-131/15), w imieniu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, stanowisko w sprawie zajął Marszałek Sejmu, który wniósł o stwierdzenie, że art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu obo-wiązującym do 10 lutego 2012 r., jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sejm nie podzielił argumentacji sądu pytającego co do zróżnicowania sytuacji prawnej osób dokonujących sprzedaży pojazdów mechanicznych. W jego ocenie, kwestionowany przepis nie daje podstaw do wyróżnienia – jako podmiotów traktowanych odmiennie przez ustawodawcę – z jednej strony osób, które sprzedały pojazd mechaniczny podlegający ubez-pieczeniu oraz zrealizowały obowiązek poinformowania zakładu ubezpieczeń o tym fakcie, z drugiej zaś strony osób, które sprzedając pojazd, powyższej powinności nie dopełniły. Sejm zwrócił uwagę, że kwestionowany przepis jednolicie traktuje każdego sprzedającego pojazd mechaniczny pod względem jego odpowiedzialności za zapłatę składki po przeniesieniu wła-sności pojazdu. Obowiązek zawiadomienia zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu ma charak-ter powszechny i jednolity. Każda osoba, która jako posiadacz pojazdu mechanicznego pod-legającego ubezpieczeniu zawarła stosowną umowę, zobowiązana jest do powiadomienia zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu oraz o danych osobowych nabywcy, przy czym termin powiadomienia – w stanie prawnym obowiązującym do 10 lutego 2012 r. – wynosił 30 dni od daty sprzedaży. Jednolity charakter mają także skutki wynikające z realizacji powyższego obowiązku, jak i następstwa uchylenia się od jego spełnienia. Każdy zbywca pojazdu, powia-damiając zakład ubezpieczeń, zwalnia się w ten sposób z odpowiedzialności wobec ubezpie-czyciela z powyższego tytułu. Sejm stwierdził, że analogicznie, na równych zasadach, każdy zbywca ponosi względem zakładu ubezpieczeń odpowiedzialność solidarną za zapłatę skład-ki. Obejmuje ona okres do dnia powiadomienia ubezpieczyciela o zbyciu pojazdu i o danych osobowych nabywcy. Oznacza to, że również zbywca pojazdu, który dopełnił obowiązku za-wiadomienia zakładu ubezpieczeń o sprzedaży pojazdu, ponosi wraz z nabywcą odpowie-dzialność solidarną za zapłatę składki za okres pomiędzy datą sprzedaży a datą zawiadomie-nia ubezpieczyciela o tym fakcie. Odpowiedzialność taką ponoszą zatem także te osoby sprzedające pojazdy mechaniczne, które zawiadomiły ubezpieczyciela o zbyciu pojazdu w terminie wymaganym przez art. 32 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją. W konsekwencji, osoby sprzedające pojazdy mechaniczne, w przypadku których upływ okresu ubezpieczenia albo termin zapłaty kolejnej składki zbiega się bezpośrednio ze sprzedażą samochodu, powinny – w celu uniknięcia ewen- OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 8 tualnych negatywnych konsekwencji związanych z objęciem ich odpowiedzialnością solidar-ną – zawiadomić ubezpieczyciela o sprzedaży i danych osobowych zbywcy najpóźniej w dniu poprzedzającym wygaśnięcie dotychczasowej umowy ubezpieczenia bądź termin zapłaty ko-lejnej raty składki. Według Sejmu, tym, co różnicuje zbywców jest okoliczność dopełnienia ustawowego obowiązku zawiadomienia zakładu ubezpieczeń o sprzedaży pojazdu. Realizacja tej powinno-ści jest w sposób wyłączny determinowana działaniem zbywcy. W tej sytuacji, zdaniem Sej-mu, trudno mówić, aby ustawodawca dokonał wyróżnienia – w obrębie ogólnej kategorii osób, które sprzedały pojazd mechaniczny – dwóch grup ze względu na to, czy dana osoba spełniła obowiązek informacyjny. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot i zakres pytania prawnego. Przedmiotem pytania prawnego Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w War-szawie (dalej: sąd pytający) uczynił art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpiecze-niach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152) w brzmieniu obowiązującym do 10 lutego 2012 r. Sąd zapytał, czy wskazany przepis w zakresie, w jakim regulował pono-szenie przez zbywcę pojazdu mechanicznego wraz z nabywcą odpowiedzialności solidarnej wobec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki ubezpieczeniowej należnej zakładowi ubezpie-czeń za okres do dnia powiadomienia zakładu ubezpieczeń o okolicznościach, o których mo-wa w ust. 1 tego artykułu, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pytający sąd upatruje naru-szenie ww. zasady w różnicowaniu przez ustawodawcę sytuacji zbywców pojazdu w zależno-ści od tego, czy spełnili oni obowiązek poinformowania zakładu ubezpieczeń o fakcie zbycia pojazdu i o danych osobowych nabywcy. Sąd podkreślił, że zarówno zbywca, który spełnił ustawowy obowiązek, jak i zbywca, który go nie dopełnił, nie posiada tytułu prawnego do pojazdu. Pomimo tego na zbywcy, który nie uczynił zadość ustawowemu obowiązkowi in-formacji, ciąży solidarna odpowiedzialność za zapłatę składki z tytułu zawarcia umowy ubez-pieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego. Z kolei zakład ubezpieczeń od momentu zbycia pojazdu nie ponosi ryzyka związanego ze zbywcą, bez względu na to, czy zbywca wykonał obowiązek wynikający z art. 32 ust. 1 ustawy o ubezpie-czeniach obowiązkowych w brzmieniu obowiązującym do 10 lutego 2012 r. 2. Dopuszczalność merytorycznego rozpoznania pytania prawnego. 2.1. Instytucja pytania prawnego została uregulowana w art. 193 Konstytucji. Kontrola zgodności aktu prawnego podjęta na podstawie pytania prawnego ma charakter kontroli incy-dentalnej, służącej prawidłowemu rozstrzygnięciu konkretnej sprawy i uruchamiana jest tylko w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem zależy od odpo-wiedzi na to pytanie. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniał warunki dopuszczalności merytorycznego rozpoznania pytania prawnego, tj. konieczność łącznego spełnienia trzech przesłanek: podmiotowej, przedmiotowej i funkcjonalnej (szerzej np. postanowienie z 11 lutego 2015 r., sygn. P 44/13, OTK ZU nr 2/A/2015, poz. 21 oraz przywołane tam orzecznictwo). Ustalenia te zachowują aktualność również pod rządami ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK), gdyż są one determinowane OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 9 treścią art. 193 Konstytucji (zob. postanowienie TK z 16 maja 2017 r., sygn. P 115/15, OTK ZU A/2017, poz. 44). Najogólniej rzecz ujmując, pierwsza z przesłanek dotyczy podmiotu legitymowanego do wystąpienia z pytaniem prawnym, którym może być tylko sąd, czyli państwowy organ władzy sądowniczej, oddzielony i niezależny od legislatywy i egzekutywy. W myśl drugiej, pytanie prawne może dotyczyć tylko zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfiko-wanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą. Jeżeli chodzi o przesłankę funkcjonalną, to wystąpienie z pytaniem prawnym wiąże się z istnieniem ścisłego związku powstałych wąt-pliwości co do konstytucyjności aktu normatywnego z konkretną sprawą toczącą się przed sądem, na gruncie której pojawiła się wątpliwość co do legalności lub konstytucyjności prze-pisu mającego zastosowanie w tej sprawie. Wiąże się z tym konieczność wykazania przez sąd występujący z pytaniem prawnym zależności między odpowiedzią na pytanie a rozstrzygnię-ciem sprawy, na której tle powstała wątpliwość natury konstytucyjnej (por. np. postanowienia TK z: 10 października 2000 r., sygn. P 10/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 195; 27 kwietnia 2004 r., sygn. P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36; 15 maja 2007 r., sygn. P 13/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 57). 2.2. Spełnienie wskazanych przesłanek przez pytanie prawnego nie jest jednak wystar-czające dla możliwości rozstrzygnięcia pytania prawnego. Konieczne jest również spełnienie przez pytający sąd wymagań formalnoprawnych ocenianych przez pryzmat przepisów obo-wiązujących w chwili wszczęcia postępowania. 2.3. Zgodnie z art. 1 w związku z art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm.; dalej: przepisy wprowadzające), 3 stycznia 2017 r. weszła w życie u.o.t.p.TK – z wyjątkiem art. 1-6 (które weszły w życie 20 grudnia 2016 r.) oraz art. 16-32 (które weszły w życie 1 stycznia 2018 r.). Zgodnie z art. 9 przepisów wprowadzających, do postępowań przed Trybunałem, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie u.o.t.p.TK, stosuje się przepisy tej ustawy (ust. 1), czynności procesowe dokonane w tych postępowa-niach na podstawie dotychczasowych przepisów pozostają w mocy (ust. 2). W związku z powyższym do postępowania zainicjowanego rozpatrywanym pytaniem prawnym zastosowanie znajdą przepisy u.o.t.p.TK. Nie zmienia to jednak tego, że – w zakre-sie spełnienia przesłanek formalnoprawnych – pytanie prawne musi być oceniane przez pry-zmat przepisów obowiązujących w chwili wszczęcia postępowania, nie można bowiem ocze-kiwać od sądu przedstawiającego pytanie prawne, że uczyni on zadość wymaganiom formal-noprawnym wynikającym z ustaw późniejszych. Pytanie prawne wpłynęło do Trybunału Konstytucyjnego 28 października 2015 r., czyli pod rządami ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm., t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.), która obowią-zywała od 30 sierpnia 2015 r. Ustawa o TK z 2015 r. została uchylona ustawą z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157), przewidującą – w art. 83 – bezpo-średnie działanie ustawy nowej. Ustawa o TK z 2016 r. została następnie uchylona mocą art. 3 przepisów wprowadzających. Zgodnie zatem z art. 63 ust. 2 ustawy o TK z 2015 r. pytanie prawne zawiera: określe-nie przedmiotu kontroli, wskazanie wzorca kontroli, uzasadnienie zarzutu niezgodności przedmiotu kontroli ze wskazanym wzorcem kontroli (z powołaniem argumentów lub dowo-dów na jego poparcie), oznaczenie sprawy, w związku z którą pytanie prawne zostało przed-stawione oraz wyjaśnienie, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie prawne może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą zostało przedstawione. OTK ZU A/2019 P 127/15 poz. 23 10 2.4. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że sąd pytający nie dopełnił – określonego w art. 63 ust. 2 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. – obowiązku uzasadnienia zarzutu niezgodności przedmiotu kontroli ze wskazanym wzorcem kontroli ani nie przedstawił argumentów lub dowodów na poparcie zarzutów naruszenia zasady równości, wywodzonych przez niego z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ta okoliczność została dostrzeżona również w stanowisku Rady Ministrów. Sąd pytający poprzestał w uzasadnieniu pytania prawnego jedynie na stwierdzeniu ist-nienia uzasadnionych wątpliwości czy art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązko-wych „w zakresie w jakim obciąża solidarną odpowiedzialnością za zapłatę składki na ubez-pieczenie za okres do dnia powiadomienia zakładu ubezpieczeń o fakcie zbycia pojazdu i da-nych nabywcy nie narusza wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady równości wobec prawa”. Sąd sformułował jedynie tezę, że art. 32 ust. 1 Konstytucji jest naruszony „z uwagi na różnicowanie sytuacji zbywców pojazdu w zależności od tego czy sprostali oni obowiązkowi informacyjnemu zakładu ubezpieczeń w przedmiocie zbycia samo-chodu”. Sąd wyraził przekonanie, że art. 32 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, w brzmieniu do 10 lutego 2012 r., miał na celu zmotywowanie zbywcy do możliwie szybkie-go informowania zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu i przekazania danych nabywcy. Jak uzasadnił sąd pytający „wskazany cel nie może prowadzić do różnicowania sytuacji prawnej zbywców pojazdów mechanicznych w zależności od tego czy spełniają oni zadość obowiąz-kowi poinformowania zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu i danych nabywcy pojazdu me-chanicznego czy też temu obowiązkowi nie sprostają”. Sąd wskazał że: „Różnicowanie sytua-cji zbywców pojazdów mechanicznych nie znajduje uzasadnienia nawet, jeżeli zbywcy przy-sługuje następcze uprawnienie do dochodzenia od nabywcy zwrotu uiszczonej za ten okres składki (art. 376 § 1 k.c.), gdyż na ostatnim podmiocie spoczywa ekonomiczna odpowiedzial-ność wobec zakładu ubezpieczeń za zapłatę składki należnej za okres od dnia, w którym na-stąpiło przeniesienie na niego prawa własności pojazdu”. Tak sformułowane uzasadnienie nie realizuje ustawowych wymagań, od których spełnienia zależy możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy przez Trybunał Konstytucyjny. Pytający sąd w niniejszej sprawie poprzestał w zasadzie na powołaniu ogólnikowej te-zy o różnicowaniu sytuacji prawnej zbywców pojazdów mechanicznych w zależności od tego, czy uczynią oni zadość obowiązkowi poinformowania zakładu ubezpieczeń o zbyciu pojazdu i danych nabywcy pojazdu mechanicznego, czy też temu obowiązkowi nie sprostają. Tego ro-dzaju uzasadnienie nie może być uznane za spełniające wymagania, o których mowa w art. 63 ust. 2 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. Należy zauważyć, że obowiązek informacyjny wobec ubezpieczyciela został nałożony na wszystkich zbywców pojazdów, a nie na określoną grupę zbywców. Sąd Rejonowy nie wykazał zatem, iż zaskarżone przepisy rożnie traktują pod względem obowiązku informacyj-nego zbywców pojazdu. Zróżnicowanie sytuacji prawnej zbywcy, który powiadomił ubezpie-czyciela oraz zbywcy, który nie dopełnił tego obowiązku, jest wynikiem nie przepisu ustawy, ale działania lub zaniechania zbywcy. Wskazane uchybienia formalne pytania prawnego spowodowały konieczność umorze-nia niniejszego postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.