P 20/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 grudnia 2023 r. Pozycja 102 WYROK z dnia 12 grudnia 2023 r. Sygn. akt P 20/19* W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Stanisław Piotrowicz Bogdan Święczkowski Rafał Wojciechowski – sprawozdawca, po rozpoznaniu w trybie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 grudnia 2023 r., połączonych pytań prawnych Naczelnego Sądu Administracyjnego: czy art. 37a ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodaro-waniu przestrzennym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1945, ze zm.) w zakresie, w jakim „przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 powołanej ustawy, warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamo-wych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez za-pewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia”, jest zgodny z art. 2, art. 21, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.), o r z e k a: Art. 37a ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowa-niu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 powołanej ustawy, wa-runków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. * Sentencja została ogłoszona dnia 21 grudnia 2023 r. w Dz. U. poz. 2739. OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 2 Ponadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd pytający) w postanowieniu z 6 czerwca 2019 r. wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, w którym zakwestionował zgodność art. 37a ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zago-spodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1945, ze zm.; dalej: u.p.z.p.) w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesio-nych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zaka-zów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, z art. 2, art. 21, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Kon-wencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.; dalej: Protokół). Pytanie zostało sformułowane w związku z następującym stanem faktycznym: Rada Miasta Opole uchwałą z grudnia 2016 r. ustaliła zasady i warunki sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń w Opolu (dalej: uchwała krajobrazowa). Uchwała ta została podjęta na podstawie art. 37a ust. 1 u.p.z.p. Przedmiotowa uchwała w § 9 ust. 2, realizując dyspozycję kwestionowanego art. 37a ust. 9 u.p.z.p., określiła termin dostosowania wszelkich istniejących w dniu wejścia w życie uchwały tablic i urządzeń reklamowych do zasad i warunków w niej ustalonych (30 miesięcy od dnia jej wejścia w życie), bez względu na ich status prawny, tj. bez względu na to, czy takie tablice reklamowe i urządzenia reklamowe wzniesiono legalnie (na podstawie zgody budowlanej), czy też nielegalnie (bez jakichkolwiek pozwoleń czy zgłoszenia robót budowla-nych). Po rozpoznaniu skargi CityBoard Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej również jako: spółka), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: WSA w Opolu) wyrokiem z 5 października 2017 r., sygn. akt II SA/Op 196/17, stwierdził nieważność ww. uchwały kra-jobrazowej z przyczyn formalnoprawnych tj. braku zrealizowania przez Radę Miasta Opola delegacji ustawowej poprzez zaniechanie określenia w niej konkretnych warunków dostoso-wania istniejących tablic i urządzeń reklamowych do przepisów uchwały. W uzasadnieniu orzeczenia WSA w Opolu odrzucił jednak zarzut spółki o tym, że uchwała jest wadliwa nie tylko z przyczyn formalnych, lecz także ze względu na to, że nie zapewnia żadnego mechani-zmu ochrony praw nabytych podmiotom, które wzniosły przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej tablice lub urządzenia reklamowe na podstawie ważnych, obowiązujących po-zwoleń na budowę lub zgłoszeń robót budowlanych (zgoda budowlana) i prowadzą w oparciu o nie działalność gospodarczą, które to tablice i urządzenia reklamowe podlegają na skutek upływu zawartego w uchwale okresu dostosowawczego obowiązkowi rozbiórki jako całkowi-cie niedopuszczalne w danym miejscu na terenie Miasta Opola, uznając go za bezzasadny. W uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu powołał się na brak w art. 37a ust. 9 lub następne u.p.z.p. upoważnienia dla rad gminy, aby taki mechanizm ochrony praw nabytych wprowa- OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 3 dzić. Spółka nie zgodziła się ze wskazanym poglądem WSA w Opolu i wniosła skargę kasa-cyjną do NSA i sformułowała w niej m.in. zarzut błędnej wykładni art. 37a ust. 9 u.p.z.p. NSA postanowił wystąpić z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, uzna-jąc, że od odpowiedzi na zadane pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy art. 37a ust. 9 u.p.z.p. budzi zdaniem sądu pytającego poważne wątpliwości, co do zgodności z Konstytucją. NSA zauważył, iż „[p]rzepisowi art. 37a ust. 9 upzp przypisano skutki prawne wpły-wające na wykonywanie prawa własności przez podmioty, które legalnie na podstawie zgody budowlanej wzniosły na terenie danej gminy, która uchwaliła uchwałę krajobrazową przed jej wejściem w życie tablice i urządzenia reklamowe. Uchwalenie takiej uchwały powoduje zgodnie z dyspozycją tego przepisu powstanie obowiązku po stronie rady gminy, aby w uchwale znalazł się termin dostosowania istniejących tablic i urządzeń reklamowych (bez przewidzianej wprost możliwości wprowadzenia wyjątków od tej zasady, które dla pozosta-łych przedmiotów takiej uchwały – obiektów małej architektury i ogrodzeń – wprowadza art. 37a ust. 10 upzp). W powiązaniu z prawem rady gminy, aby w takiej uchwale zgodnie z art. 37a ust. 1 upzp wprowadzić zasady i warunki sytuowania tablic i urządzeń reklamo-wych w różnych obszarach gminy oraz z prawem gminy z art. 37a ust. 3 upzp, aby wprowa-dzić nawet zakaz sytuowania tablic i urządzeń reklamowych na terenie gminy, skutkuje to wprost nakazaniem (po upływie terminu dostosowania) podmiotom, których legalne tablice i urządzenia odbiegają od dozwolonych (i przyjętych przez gminę w uchwale krajobrazowej arbitralnie) «zasad» ich sytuowania (np. są posadowione w niedozwolonym miejscu, zbudo-wane z niedozwolonych materiałów, mają niedozwolone gabaryty), aby te tablice i urządzenia reklamowe usunęły – dokonały ich rozbiórki, mimo że legitymują się ważnymi pozwoleniami na ich budowę lub dokonały zgłoszenia robót budowlanych dotyczących tych nośników” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 2-3). Sąd pytający wyjaśnił, że „[w]ątpliwości (...) budzi w niniejszej sprawie nie sama do-puszczalność ingerencji polegającej na odebraniu wynikającego z uzyskanej zgody budowla-nej prawa do korzystania z nieruchomości poprzez konieczność likwidacji tablic i urządzeń reklamowych, która jest uzasadniona dbaniem o dobro wspólne tj. wspólną przestrzeń urbani-styczną (…). Przedmiotem wątpliwości jest brak odpowiedniego mechanizmu kompensacyj-nego z tytułu pozbawienia prawa do korzystania z mienia oraz wyrządzonej tym samym szkody legalnej. Brak jest bowiem w świetle tego przepisu (…) możliwości samodzielnego wprowadzenia przez organ gminy przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu szkody legalnej w aktach prawa miejscowego” co, zdaniem NSA, oznacza potrzebę „oceny przez Trybunał Konstytucyjny, czy taki kształt regulacji jest niezbędny dla ochrony interesu publicznego i czy nie narusza ona istoty prawa własności. Wskazać bowiem należy, że regu-lacja art. 37a ust. 9 upzp w sposób oczywisty odbiega od zasad przyjmowanych w zakresie mechanizmu kompensacyjnego tak w samej ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu prze-strzennym, w przypadku wyrządzenia szkody planistycznej czy dokonania wywłaszczenia planistycznego (art. 36 i 37 upzp), jak również odbiega od zasad ingerencji w wykonywanie prawa własności przyjmowanych w innych regulacjach ustawowych, które określają prze-słanki i zakres odszkodowań na wypadek ingerencji w prawo własności, motywowanej intere-sem publicznym”. Jako przykład regulacji ustawowej która określa przesłanki i zakres od-szkodowań na wypadek ingerencji w prawo własności sąd pytający wskazał art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2067, ze zm.) przewidujący prawo do odszkodowania w razie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na skutek ustanowienia zakazów i ograniczeń na terenie parku kulturowego dotyczących m.in. umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych oraz art. 131-134 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799, ze zm.). Ponadto NSA wskazał również art. 56 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 4 o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 710), który przewiduje odszkodowanie za przymusowo usunięte drzewa lub krzewy utrudniające widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne oraz art. 83e ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r. poz. 1614), przewidujący prawo do odszkodowania za usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości, na wnio-sek właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U z 2023 r. poz. 1933). W dalszej części uzasadnienia pytania prawnego NSA wskazał, że kwestionowana regulacja „wywołuje istotne wątpliwości co do zachowania proporcjonalności ingerencji w prawo własności i tym samym zgodności z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Kon-stytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawo-wych wolności, ponieważ przedmiot własności właścicieli tablic i urządzeń reklamowych na skutek działania tego przepisu może być ograniczony, a wręcz całkowicie im odjęty, jeśli dojdzie do konieczności rozbiórki w powyższym trybie” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 4-5). Zdaniem NSA konieczna jest również ocena przez Trybunał wskazanej regulacji przez pryzmat zasady zaufania obywatela do państwa i ochrony praw słusznie nabytych. NSA pod-kreślił, że zasady te są wyprowadzane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego z zasady demokratycznego państwa prawa, o której mowa w art. 2 Konstytucji, stanowiąc przejawy zasady bezpieczeństwa prawnego. Sąd pytający wskazał, że na gruncie prawa administracyj-nego „stabilizacja stanów faktycznych po określonym czasie leży bezwzględnie w interesie porządku publicznego (quieta non movere)” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 7). W ocenie NSA, „[b]rak możliwości wprowadzenia w uchwale krajobrazowej na podstawie ww. przepi-su art. 37a ust. 9 lub ust. 10 upzp wyjątków dla takich tablic i urządzeń reklamowych lub możliwości znacznego zróżnicowania (istotnego wydłużenia) okresów dostosowawczych dla takich legalnych tablic i urządzeń reklamowych budzi wątpliwość co do tego czy nie narusza wprost art. 2 i wyrażoną w nim zasadę ochrony praw nabytych” (uzasadnienie pytania praw-nego, s. 9). 2. W piśmie z 23 października 2019 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udział w postępowaniu. 3. W piśmie z 16 grudnia 2019 r. stanowisko zajął Prokurator Generalny. Wniósł on o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2383; dalej: u.o.t.p.TK) – wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. W swoim stanowisku Prokurator wyjaśnił, że sąd pytający nie kwestionuje treści za-wartej w art. 37a ust. 9 u.p.z.p., lecz brak pewnej treści, która zdaniem sądu powinna się w tym przepisie znaleźć – konkretnie mechanizmu przyznawania odszkodowania z tytułu usunięcia określonych w tym przepisie tablic reklamowych i urządzeń reklamowych. Zda-niem Prokuratora Generalnego oznacza to, że sprawa dotyczy niemożliwego do skontrolowa-nia przez Trybunał Konstytucyjny zaniechania ustawodawczego. Prokurator Generalny na poparcie tej tezy dokonał wykładni kwestionowanego przepisu, a także jego otoczenia norma-tywnego. Analiza ta doprowadziła Prokuratora Generalnego do wniosku, że pominięcie w analizowanym przepisie problematyki odszkodowań za dostosowanie (usunięcie) tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do wymogów uchwały krajobrazowej nie było przy-padkowe, lecz stanowiło przemyślany i zamierzony zabieg legislacyjny. Z tego powodu ko-gnicja Trybunału do kontroli hierarchicznej zgodności norm nie obejmuje przypadku wskaza-nego w pytaniu NSA, a co za tym idzie, postępowanie powinno podlegać umorzeniu. OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 5 4. W piśmie z 8 stycznia 2020 r. stanowisko w sprawie przedstawił Sejm i wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedo-puszczalność wydania wyroku. Sejm uznał, że nie doszło do spełnienia przesłanki funkcjonalnej. Ma to wynikać z faktu, że skutkiem rozstrzygnięcia o niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu nie będzie, zdaniem Sejmu, zmiana sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez NSA. Sejm zwrócił uwagę, że wyrok WSA, niezależnie od sposobu wyrokowania przez Trybunał Konstytucyjny, zostanie utrzymany w mocy, a różne będzie jedynie uzasadnienie wyroku. W wypadku rozstrzygnięcia o niekonstytucyjności art. 37a u.p.z.p. sąd zapowiada sformułowanie oceny prawnej w zakre-sie wykładni tego przepisu odpowiadającej wyrokowi TK, wiążącej organ administracji w sytuacji ponownego uchwalania uchwały krajobrazowej na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zdaniem Sejmu, zaskarżony art. 37a ust. 9 u.p.z.p. nie jest przepisem, który zostanie lub powinien zostać zastosowany w sprawie i który stanowi podstawę rozstrzygnięcia sądo-wego, bądź też który ma bezpośrednie znaczenie dla rozstrzygnięcia w konkretnej, rozpozna-wanej przez sąd sprawie. Przedmiotem pytania prawnego może być tylko taki przepis, które-go wyeliminowanie z porządku prawnego w wyniku wyroku sądu konstytucyjnego będzie miało wpływ na podstawę rozstrzygnięcia sprawy, w związku z którą przedstawiono pytanie prawne. Dlatego Sejm stoi na stanowisku, że ujęcie związku funkcjonalnego przez NSA wska-zuje, iż pytanie o zaskarżony przepis następuje „przy okazji” rozstrzyganej sprawy i wyrok Trybunału Konstytucyjnego wpłynie nie bezpośrednio na meritum rozstrzygnięcia sądu, ale jedynie za pośrednictwem art. 153 p.p.s.a. hipotetycznie może wpłynąć w przyszłości na treść uchwały Rady Miejskiej w Opolu, w przypadku jeżeli ta rada zdecyduje się na ponowne uchwalanie uchwały krajobrazowej. Wobec powyższego, zdaniem Sejmu, pytanie prawne NSA nie spełnia przesłanki funkcjonalnej, a co za tym idzie postępowanie powinno zostać umorzone. 5. W zarządzeniu 16 listopada 2023 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego dołączył do przedmiotowej sprawy sprawę o sygn. P 15/20. 6. W sprawie pierwotnie rozpatrywanej pod sygn. P 15/20 NSA w postanowieniu z 6 października 2020 r. wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, w którym zakwestionował zgodność art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody bu-dowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwa-le, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmio-ty, które są zobowiązane do ich usunięcia, z art. 2, art. 21, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu. Ponadto NSA wystąpił z wnioskiem o łączne rozpo-znanie niniejszego pytania prawnego z pytaniem prawnym przedstawionym w sprawie o sygn. P 20/19. Pytanie zostało sformułowane w związku z następującym stanem faktycznym: Rada Miasta Gdańska uchwałą z lutego 2018 r. ustaliła zasady i warunki sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane na terenie miasta. Uchwała ta została podjęta na podstawie art. 37a ust. 1 u.p.z.p. OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 6 Przedmiotowa uchwała krajobrazowa zgodnie z dyspozycją art. 37a ust. 9 u.p.z.p. określiła termin dostosowania wszelkich obiektów tego typu istniejących w dniu jej wejścia w życie. Uchwała realizując dyspozycję kwestionowanego art. 37a ust. 9 u.p.z.p., określiła termin dostosowania wszelkich istniejących w dniu wejścia w życie uchwały tablic i urządzeń reklamowych do zasad i warunków w niej ustalonych (24 miesięcy od dnia jej wejścia w ży-cie), bez względu na ich status prawny, tj. bez względu na to, czy takie tablice reklamowe i urządzenia reklamowe wzniesiono legalnie (na podstawie zgody budowlanej), czy też niele-galnie (bez jakichkolwiek pozwoleń czy zgłoszenia robót budowlanych). Po rozpoznaniu skargi spółki Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA w Gdańsku) wyrokiem z 6 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 493/18, oddalił ją. W uza-sadnieniu orzeczenia WSA w Gdańsku uznał za nietrafny zarzut spółki, że uchwała nie za-pewnia żadnego mechanizmu ochrony praw nabytych podmiotom, które przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej wzniosły tablice lub urządzenia reklamowe na podstawie ważnych, obowiązujących pozwoleń na budowę lub zgłoszeń robót budowlanych (zgoda bu-dowlana) i prowadzą w oparciu o nie działalność gospodarczą, które to tablice i urządzenia reklamowe podlegają na skutek upływu zawartego w uchwale okresu dostosowawczego obo-wiązkowi rozbiórki jako całkowicie niedopuszczalne w danym miejscu na terenie miasta. Spółka nie zgodziła się z poglądem WSA w Gdańsku i wnosząc przedmiotową skargę kasacyjną do NSA, sformułowała m. in. zarzut błędnej wykładni art. 37a ust. 9 u.p.z.p. NSA występując z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego uznał, że od odpowiedzi na pytani prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Zarówno argumenty, jak i ich uzasadnienie podnoszone w sprawie pierwotnie rozpatrywanej pod sygn. P 15/20 były tożsame z tymi sformułowanymi w sprawie o sygn. P 20/19, co oczywiście pozostaje w spójności ze sformułowanym w pytaniu prawnym w sprawie o sygn. P 15/20 wnioskiem o łączne rozpoznanie obu tych spraw. Z uwagi na tożsamość argumentacji prezentowanej w obu pytaniach prawnych Trybunał zdecydował się na odstąpienie od referowania jej drugi raz w uzasadnieniu wyroku. NSA zaznaczył, że ewentualne wydanie przez Trybunał orzeczenia niekonstytucyjno-ści przedmiotu kontroli potwierdzi usprawiedliwiony charakter podstaw wniesionej przez spółkę w sprawie pierwotnie rozpatrywanej pod sygn. P 15/20 skargi kasacyjnej. 7. W piśmie z 28 stycznia 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udziału w postępowaniu. 8. Prokurator Generalny w stanowisku z 30 marca 2021 r. wniósł o umorzenie postę-powania w sprawie pierwotnie rozpatrywanej pod sygn. P 15/20 na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. Prokurator Generalny swo-je stanowisko oparł na argumentacji tożsamej z zaprezentowaną w sprawie o sygn. P 20/19. Dlatego również w tym wypadku Trybunał uznał przytaczanie jej po raz kolejny w treści uza-sadnienia za zbędne. II Zgodnie z art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) Trybunał mo-że rozpoznać pytanie prawne na posiedzeniu niejawnym, jeżeli pisemne stanowiska wszyst-kich uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia. Trybunał uznał, że w niniejszej sprawie prze-słanka ta została spełniona. OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 7 III Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Dopuszczalność pytań prawnych. 1.1. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd pytający) zwrócił się do Trybu-nału Konstytucyjnego o zbadanie, czy art. 37a ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o plano-waniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1945, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 977, ze zm.; dalej: u.p.z.p. lub ustawa o planowaniu) w zakresie, w ja-kim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów okre-ślonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszko-dowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest zgodny z art. 2, art. 21, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Kon-wencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.; dalej: Protokół). 1.2. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konsty-tucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowa-nymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne za-leży rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Oznacza to, że spełnione muszą być trzy przesłanki: podmiotowa, przedmiotowa i funkcjonalna. Przesłanka podmiotowa pytania prawnego ukształtowanego w oparciu o art. 193 Kon-stytucji polega na tym, że pytanie prawne może zadać Trybunałowi Konstytucyjnemu sąd. To znaczy, że jest to każdy podmiot nazwany w Konstytucji sądem. Jest to zatem państwowy organ władzy sądowniczej, oddzielony i niezależny od władzy ustawodawczej i wykonaw-czej, sprawujący wymiar sprawiedliwości. W niniejszej sprawie pytania zadał sąd tj. Naczelny Sąd Administracyjny. Spełniona jest zatem przesłanka podmiotowa. 1.3. Przesłanka przedmiotowa pytania prawnego odnosi się do dopuszczalnego przedmiotu i wzorców kontroli. Wyrażona jest ona w tej części art. 193 Konstytucji, w której mowa o tym, że pytanie prawne może dotyczyć zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą. Przyjmuje się, że chodzi w tym wypadku o taki akt normatywny (lub normy z niego wywodzone), który ma bezpośrednie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy rozpatrywanej przez sąd. W orzecznictwie TK wskazuje się, że przedmiotem kontroli może być przepis lub przepisy aktu normatywnego, które będą miały zastosowanie lub tylko wywierały bezpośred-ni wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed sądem (zob. np. postanowienie z 28 kwie-tnia 2015 r., sygn. P 58/13, OTK ZU nr 4/A/2015, poz. 58). Są to normy, które składają się na szeroko rozumianą podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy (zob. np. M. Wiącek, Pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 148-149). Chodzi więc nie tylko o bezpośrednią podstawę prawną, lecz także związane z nią elementy systemowe umożliwia-jące sądowi wydanie orzeczenia. Lektura petitum pytania prawnego potwierdza, że sąd pytający kwestionuje w sprawie określoną jednostkę redakcyjną aktu normatywnego tj. ustawy o planowaniu, z których wy-wodzi normy prawne, czego wyraz daje w zakresowym ujęciu przedmiotu kontroli. Nie ulega zatem wątpliwości, że pytania wskazane przez NSA dotyczą zgodności z Konstytucją normy OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 8 prawnej wywodzonej z ustawy o planowaniu. Nie odnoszą się one do sposobu wykładni pra-wa, ani do jego stosowania, ale pokazują wątpliwość co do zgodności hierarchicznej tych norm z aktami wyższego rzędu. Trybunał Konstytucyjny uznaje więc istnienie w niniejszej sprawie przesłanki przed-miotowej. 1.4. Ostatnią z przesłanek pytania prawnego jest przesłanka funkcjonalna. Przesłanka funkcjonalna pytania prawnego jest nakazem, zgodnie z którym rozstrzygnięcie sprawy to-czącej się przed sądem pytającym powinno zależeć od odpowiedzi, jakiej udzieli Trybunał Konstytucyjny na pytanie prawne (por. postanowienia TK z: 27 marca 2009 r., sygn. P 10/09, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 40; z 11 października 2017 r., sygn. P 21/16, (OTK ZU A/2017, poz. 70). Powinien zatem zachodzić ścisły związek między indywidualną sprawą rozpozna-waną przez sąd pytający a wątpliwością co do zgodności z Konstytucją aktu normatywnego, która pojawiła się w tej sprawie. Aby przesłanka funkcjonalna mogła zaistnieć, wspomniany związek pomiędzy odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem sądu w konkretnej sprawie, może przełożyć się zarówno na sentencję orzeczenia sądu jak również na jego uza-sadnienie. W wyroku TK z 10 lipca 2014 r. o sygn. P 19/13 (OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 71) wskazano, że: „Zdaniem Trybunału, wyrażonym w wyroku z 12 maja 2011 r. (sygn. P 38/08, OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33), «istotne jest aby [kwestionowane] normy (…) pozostawały w związku z merytorycznym żądaniem strony i mogły zostać wykorzystane w procesie sub-sumpcji» (zob. także wyrok z 24 października 2007 r., sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108, s. 1350). W niniejszej sprawie kwestionowana norma kompetencyjna (…) może zostać wykorzystana w procesie subsumpcji dokonywanej przez sąd pytający. Nie jest nato-miast decydujące to, jakie będą rzeczywiste skutki orzeczenia Trybunału dla sprawy rozpa-trywanej przed NSA”. W sprawie rozpatrywanej pierwotnie pod sygn. P 15/20 skarga na uchwałę krajobra-zową została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Dlatego też NSA w pytaniu prawnym z 6 października 2020 r. wyjaśnił, że „Ewentualne wydanie przez Trybu-nał Konstytucyjny orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność tego przepisu, potwierdzi usprawiedliwiony charakter podstaw wniesionej skargi kasacyjnej” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 9). NSA w pytaniu prawnym z 6 października 2020 r. wprost zaznaczył, że „[w] takiej sy-tuacji, na podstawie art. 183 § 1 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), strona będzie miała po-nadto możliwość przytaczania nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych, uwzględniającego orzeczenie Trybunału (uchwała NSA z 7 grudnia 2009 r., sygn. I OPS 9/09). Tym samym odpowiedź Trybunału Konstytucyjnego na pytanie prawne w przedmiotowej sprawie zdeter-minuje w sposób fundamentalny ocenę przez Naczelny Sąd Administracyjny podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. art. 37a ust. 9 upzp, stwarzając możliwość uchy-lenia zaskarżonego wyroku, jak i częściowego stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały jako opartej na niekonstytucyjnym przepisie, to jest zastosowania w sprawie art. 185 względ-nie 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj-nymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302)” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 9-10). Oznacza to, że wyrok Trybunału bezpośrednio wpłynie na rozstrzygnięcie sądu pyta-jącego. Wyrok ten będzie bowiem podstawą do uwzględnienia skargi kasacyjnej przez NSA poprzez stworzenie możliwości uchylenia zaskarżonego wyroku oraz częściowego unieważ-nienia uchwały opartej na niekonstytucyjnym przepisie. Wyrok Trybunału wpłynie więc nie tylko na kierunek samego rozstrzygnięcia (sentencji) wyroku NSA, ale również na treść jego uzasadnienia, w którym sformułowana zostanie wiążąca ocena prawna wobec organu, który wydał zaskarżoną uchwałę. OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 9 Trybunał Konstytucyjny uznał, że przesłanka funkcjonalna w analizowanej sprawie jest spełniona. 2. Przedmiot oraz wzorce kontroli. 2.1. W pytaniach prawnych NSA wskazano jako przedmiot kontroli art. 37a ust. 9 u.p.z.p. Kwestionowany przepis, z uwzględnieniem części nieobjętych zakresem zaskarżenia, stanowi: „1 . Rada gminy może ustalić w formie uchwały zasady i warunki sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabaryty, stan-dardy jakościowe oraz rodzaje materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane. 2. W odniesieniu do szyldów w uchwale, o której mowa w ust. 1, określa się zasady i warunki ich sytuowania, gabaryty oraz liczbę szyldów, które mogą być umieszczone na danej nieru-chomości przez podmiot prowadzący na niej działalność. 3. W uchwale, o której mowa w ust. 1, rada gminy może ustalić zakaz sytuowania ogrodzeń oraz tablic reklamowych i urządzeń reklamowych, z wyłączeniem szyldów. 4. Uchwała, o której mowa w ust. 1, jest aktem prawa miejscowego. 5. Uchwała, o której mowa w ust. 1, dotyczy całego obszaru gminy, z wyłączeniem terenów zamkniętych ustalonych przez inne organy niż ministra właściwego do spraw transportu. 6. Uchwała, o której mowa w ust. 1, może przewidywać różne regulacje dla różnych obsza-rów gminy określając w sposób jednoznaczny granice tych obszarów. 7. W przypadku, o którym mowa w ust. 6, uchwała, o której mowa w ust. 1, zawiera część graficzną określającą granice, o których mowa w ust. 6 8. Uchwała, o której mowa w ust. 1, w zakresie dotyczącym ogrodzeń, nie ma zastosowania do ogrodzeń autostrad i dróg ekspresowych oraz ogrodzeń linii kolejowych. 9. Uchwała, o której mowa w ust. 1, określa warunki i termin dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie obiektów małej architektury, ogrodzeń oraz tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów, zasad i warunków w niej określonych, nie krótszy niż 12 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały. 10. Uchwała, o której mowa w ust. 1, może: 1) wskazywać rodzaje obiektów małej architektury, które nie wymagają dostosowania do za-kazów, zasad lub warunków określonych w uchwale; 2) wskazywać obszary oraz rodzaje ogrodzeń dla których następuje zwolnienie z obowiązku dostosowania ogrodzeń istniejących w dniu jej wejścia w życie do zakazów, zasad lub wa-runków określonych w uchwale”. Sąd pytający kwestionuje konstytucyjność art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w ustępie 1 zaskarżonego arty-kułu, warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesio-nych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zaka-zów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia. 2.2. Jako wzorce kontroli sąd pytający wskazał art. 2, art. 21, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu. Wątpliwości sądu pytającego dotyczą tego, czy na tle art. 37a ust. 9 u.p.z.p. stanowiącego, że każda uchwała krajobrazowa określa warunki i termin dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie obiektów ma-łej architektury, ogrodzeń oraz tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów, za-sad i warunków w niej określonych, nie krótszy niż 12 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały – doszło do przekroczenia zasad wyrażonych w tych przepisach. Wzorzec kontroli stanowią w szczególności zasady: zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 10 prawa, ochrony praw słusznie nabytych, słusznego odszkodowania za wywłaszczenie oraz ochrony własności. 2.3. W kontekście pierwszego z przywołanych wzorców kontroli niekonstytucyjność miała objawiać się w naruszeniu zasad pochodnych wyprowadzanych z art. 2 Konstytucji, czyli zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw nabytych. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, zwana także zasadą lojalności państwa względem obywateli, ściśle wiąże się z bezpieczeństwem prawnym jednostki. Wyra-ża się ona w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, „by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny” (wyrok z 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, OTK ZU nr 2/2001, poz. 29). Opiera się ona zatem na pewności prawa, czyli takim zespole cech przysługujących prawu, które gwarantuje jednostce bezpieczeństwo prawne, umożliwia-jąc jej decydować o swoim postępowaniu na podstawie pełnej znajomości przesłanek działa-nia organów państwa, a zarazem znajomości konsekwencji prawnych, jakie postępowanie to może za sobą pociągnąć (zob. wyrok TK z 14 czerwca 2000 r., sygn. P 3/00, OTK ZU nr 5/2000, poz. 138). Zakres zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa trafnie podsumował Trybunał w wyroku z 28 lutego 2012 r., sygn. K 5/11 (OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 16), w którym stwierdził, że: „Oceniając zgodność aktów normatywnych z analizowaną zasadą, «należy ustalić, na ile oczekiwania jednostki, że nie narazi się ona na prawne skutki, których nie mogła przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań, są usprawiedliwione. Jednostka musi zawsze liczyć się z tym, że zmiana warunków społecz-nych lub gospodarczych może wymagać nie tylko zmiany obowiązującego prawa, ale również niezwłocznego wprowadzenia w życie nowych regulacji prawnych» (zob. np. wyrok z 7 lute-go 2001 r., sygn. K 27/00 oraz wyrok z 24 lutego 2010 r., sygn. K 6/09, OTK ZU nr 2/A/2010, poz. 15). Trybunał Konstytucyjny zwracał uwagę, że bezpieczeństwo prawne jednostki może pozostawać w kolizji z innymi wartościami, których realizacja wymaga wprowadzenia zmian do systemu prawnego. Jednostka ma prawo jednak oczekiwać, że regu-lacja prawna nie zostanie zmieniona na jej niekorzyść w sposób arbitralny. Prawodawca nie może w sposób dowolny kształtować treści obowiązujących norm, traktując je jako instru-ment do osiągania stale to innych celów, które sobie dowolnie wyznacza (zob. wyrok TK z 14 czerwca 2000 r., sygn. P 3/00). Przestrzeganie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa ma szczególne znaczenie w sytuacji, w której ma miejsce zmiana dotychczas obowiązujących przepisów, «zwłaszcza tych, które znalazły już zastoso-wanie jako czynnik kształtujący sytuację prawną ich adresatów»”. 2.4. Art. 21 ust. 1 Konstytucji stanowi, że „Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia”. Natomiast art. 21 ust. 2 Konstytucji stanowi podstawę prawną wywo-dzenia konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania za wywłaszczenie. Konstytucyj-ne pojęcie „wywłaszczenie” jest zasadniczo rozumiane w sposób autonomiczny, w oderwaniu od bieżących definicji w przepisach prawa cywilnego lub administracyjnego (zob., spośród ostatnich, wyroki TK z: 12 grudnia 2017 r., sygn. SK 39/15, OTK ZU A/2017, poz. 86; 30 czerwca 2021 r., sygn. SK 37/19, OTK ZU A/2021, poz. 54). Trybunał przypomniał, że art. 21 ust. 2 Konstytucji „statuuje konstytucyjne prawo podstawowe, na które składa się zespół wolności i praw (uprawnień). Przepis ten normuje wolność od bezzasadnego pozbawienia prawa majątkowego przez władzę publiczną w drodze OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 11 wywłaszczenia. Określa bowiem minimum przesłanek, których spełnienie jest konieczne, aby wywłaszczenie uregulowane w akcie normatywnym niższego rzędu dało się pogodzić ze standardem prawnopodstawowym” (wyrok o sygn. SK 37/19). Elementem owego zespołu uprawnień składających się na prawo podmiotowe podlegające ochronie na mocy art. 21 ust. 2 Konstytucji jest prawo do uzyskania słusznego odszkodowania w przypadku wywłasz-czenia. Konstytucja nie precyzuje znaczenia pojęcia „słuszne odszkodowanie”, niemniej – jak wynika z orzecznictwa trybunalskiego – „słuszne odszkodowanie” to „odszkodowanie zwią-zane z wartością wywłaszczonej nieruchomości” (wyrok z 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 66). 2.5. Kolejnym wzorcem kontroli wskazanym przez sąd pytający jest art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Dodatkowo sąd pytający przywołał w kontekście tego wzorca związkowo art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał przypomniał, że zgodnie z art. 64 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Z jednej strony, przepis ten, statuując ogólną wolność majątkową, gwarantuje konstytucyjne prawo podmio-towe do nabywania mienia, jego zachowania oraz dysponowania nim, co ściśle wiąże się z negatywnymi obowiązkami państwa powstrzymania się od regulacji, które owe prawa mo-głyby pozbawić ochrony prawnej lub ochronę tę ograniczać w sposób arbitralny. Z drugiej strony, art. 64 ust. 1 Konstytucji nakłada też na państwo obowiązki pozytywne w zakresie kształtowania instytucji i procedur służących urzeczywistnieniu konstytucyjnej wolności ma-jątkowej. Ustrojodawca podkreślił te obowiązki pozytywne w art. 64 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają rów-nej dla wszystkich ochronie prawnej. Jak wyjaśniał to już Trybunał, „[d]wa podstawowe uprawnienia wynikające z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji to prawo domagania się nieingerowa-nia przez państwo we własność i inne prawa majątkowe oraz prawo do instytucjonalnego za-gwarantowania korzystania z własności i innych praw majątkowych. (…) Ustrojodawca, chroniąc wolność majątkową jednostki, z jednej strony zapewnia jej wolność dysponowania majątkiem, z którą koreluje zakaz ingerencji państwa, z drugiej zaś strony wprowadza nakaz instytucjonalizacji własności i innych praw majątkowych” (wyrok z 23 czerwca 2015 r., sygn. SK 32/14, OTK ZU nr 6/A/2015, poz. 84). Ustawodawca, realizując w imieniu państwa jego pozytywne obowiązki w zakresie in-stytucjonalizacji korzystania z własności oraz jego ochrony, zachowuje jednak daleko idącą swobodę doboru właściwych rozwiązań prawnych. Rolą Trybunału jest czuwanie nad tym, aby ewentualne ograniczenia korzystania z wolności majątkowej, wynikające z regulacji ustawowych, nie przekraczały granic wskazanych w art. 64 ust. 3 Konstytucji, w myśl które-go własność może być ograniczona tylko w zakresie, w jakim nie narusza istoty prawa wła-sności. Własność nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom. Kryteria dopuszczalności ograniczeń korzystania z własność precyzuje art. 31 ust. 3 Konsty-tucji, którego treść musi być uwzględniana podczas wykładni i stosowania art. 64 ust. 3 Kon-stytucji. Innymi słowy, każde ograniczenie własności podlega ocenie na tle art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2.6. Ostatnim przywołanym wzorcem jest art. 1 Protokołu. Przepis ten stanowi: „Każ-da osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzia-nych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należ-ności lub kar pieniężnych”. OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 12 Powyższy przepis zawiera gwarancję ochrony prawa własności. Z perspektywy niniej-szej sprawy jest on zbliżony do przywołanego już art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. 3. Zakres pytań prawnych oraz określenie istoty problemu konstytucyjnego. 3.1. Sąd pytający zakwestionował zgodność wskazanego w pytaniach prawnych prze-pisu w zakresie, „w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 powołanej ustawy, warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urzą-dzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia”. Wątpliwości Prokuratora Generalnego co do możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy przez TK wzbudził zakres pytań prawnych sformułowany przez NSA. Argumentacja sądu pytającego w zakresie zgodności art. 37a ust. 9 u.p.z.p. ze wskazanymi wzorcami kon-troli koncentruje się na braku mechanizmu kompensacyjnego z tytułu pozbawienia prawa do korzystania z mienia oraz wyrządzonej tym samym szkody legalnej. Prowadzi to do wniosku, że sąd pytający nie kwestionuje samej treści wskazanego przepisu, lecz jego wątpliwości wywołuje brak w nim pewnych treści, które powinny tam się znaleźć ze względu na odpo-wiednie przepisy Konstytucji. Świadczy o tym nie tylko samo sformułowanie zakresu pytań, w których jasno wskazano, że chodzi o to, czego przepis ten nie zapewnia, lecz także expressis verbis argumentacja sądu. Sąd pytający wskazuje bowiem, że: „Ponieważ ustawo-dawca (…) takiego odszkodowania nie przewidział, to regulacja ta stanowi znany w doktrynie prawa konstytucyjnego i orzecznictwie TK przykład tzw. prawodawczego pominięcia – frag-mentarycznej luki prawnej, do której ustawodawca dopuścił bez zamiaru celowego zaniecha-nia takiej regulacji” (s. 5-6 pytań prawnych z 6 czerwca 2019 r. oraz 6 października 2020 r.). Wobec powyższego Trybunał musiał w pierwszej kolejności zbadać, czy w przedmiotowej sprawie sąd pytający kwestionuje tzw. zaniechanie ustawodawcze, które nie podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego, czy też, jak wskazano w uzasadnieniu, tzw. pominięcie prawo-dawcze podlegające kontroli konstytucyjności. Odpowiedź na to pytanie determinuje dopusz-czalność orzekania w tym zakresie. 3.2. W orzecznictwie Trybunału odróżnia się pominięcie od zaniechania prawodaw-czego. Zaniechanie ustawodawcze występuje wtedy, gdy ustawodawca w ogóle nie ustanowił określonych regulacji prawnych. Trybunał konsekwentnie przyjmuje, że do jego kompetencji nie leży orzekanie w sprawach tego rodzaju, nawet jeżeli obowiązek regulacji danej materii wynika z Konstytucji. W myśl art. 188 Konstytucji Trybunał jest bowiem właściwy do orze-kania przede wszystkim w zakresie oceny hierarchicznej zgodności aktów normatywnych. „[Z] zaniechaniem prawodawczym związany jest całkowity brak ingerencji prawodawcy w system prawa (...). Inaczej jest w przypadku pominięcia: prawodawca tworzy przepisy prawne, dając wyraz temu, że normuje pewną dziedzinę spraw, lecz czyni to z punktu widze-nia Konstytucji wadliwie. Jest przy tym obojętne, czy jego aktywność legislacyjna podjęta jest w następstwie wykonania ciążącego na nim obowiązku uregulowania jakichś spraw, czy też uczynił użytek z kompetencji prawodawczej, ponieważ uznał to za celowe” (wyrok z 6 li-stopada 2012 r. sygn. K 21/11, OTK ZU nr 10/A/2012, poz. 119). Trybunał stoi na stanowisku, że nie ma kognicji do orzekania o zaniechaniach ustawo-dawczych, natomiast ma kompetencję w zakresie orzekania o tzw. pominięciach, ponieważ „o ile parlamentowi przysługuje bardzo szerokie pole decyzji, jakie materie wybrać dla nor-mowania w drodze stanowionych przez siebie ustaw, to skoro decyzja taka zostanie już podję- OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 13 ta, regulacja danej materii musi zostać dokonana przy poszanowaniu wymagań konstytucyj-nych” (wyrok z 24 października 2001 r., sygn. SK 22/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 216). Pominięcie prawodawcze polega na tym, że ustawodawca co prawda unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie; pominął pewien element regulacji, który powinien być „integralną, funk-cjonalną częścią jakieś normy” (wyrok z 10 maja 2004 r., sygn. SK 39/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 40). Trybunał może więc ocenić zgodność ustawy z Konstytucją również pod względem tego, czy w jej przepisach nie brakuje unormowań, których brak może budzić wątpliwości z punktu widzenia zgodności z Konstytucją (por. wyrok TK z 30 września 2014 r., sygn. SK 22/13, OTK ZU nr 8/A/2014, poz. 96 i podane tam orzecznictwo TK). W postanowieniu z 8 lutego 2017 r., sygn. P 44/15 (OTK ZU A/2017, poz. 3), Trybunał stwierdził, że „w sytuacji gdy w akcie prawnym wydanym i obowiązującym prawodawca reguluje jakieś zagadnienie w sposób niepełny, fragmentaryczny, mamy do czynienia z pomi-nięciem prawodawczym. «Zarzut niekonstytucyjności może więc dotyczyć zarówno tego, co ustawodawca w danym akcie unormował, jak i tego, co w akcie tym pominął, choć postępując zgodnie z Konstytucją powinien był unormować»”. Takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Trybunału (por. wyroki z: 6 maja 1998 r., sygn. K 37/97, OTK ZU nr 3/1998, poz. 33; 30 maja 2000 r., sygn. K 37/98, OTK ZU nr 4/2000, poz. 112; 10 maja 2004 r., sygn. SK 39/03; 18 grudnia 2014 r., sygn. K 50/13, OTK ZU nr 11/A/2014, poz. 121). Pominięcia prawodawcze są związane na ogół z brakiem zapewnienia właściwej realizacji konkretnych praw lub wolności przysługujących podmiotom danej kategorii. Nie-kiedy dotyczą także braków pewnych elementów w ramach określonego rodzaju procedur, które powodują pozbawienie możliwości realizacji praw określonej kategorii podmiotów (zob. w szczególności wyrok z 2 lipca 2009 r., sygn. K 1/07, OTK ZU nr 7/A/2009, poz. 104). Bywa, że granica między zaniechaniem a pomięciem prawodawczym nie jest jedno-znaczna i w praktyce jej określenie może budzić wątpliwości. Niemniej w orzecznictwie Try-bunału wypracowano kryteria pomocne w odróżnieniu tych przypadków. Pierwszym jest ratio legis kwestionowanego przepisu, która może wskazywać, czy zarzucany brak określonej regulacji nie stanowi zamierzonego działania ustawodawcy, chcącego pozostawić określone zagadnienie poza regulacją prawną (zob. postanowienie z 14 stycznia 2015 r., sygn. P 9/14, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 6 wraz z przytoczonym w nim orzecznictwem oraz piśmiennic-twem). Niecelowość zaniechania unormowania określonej materii może wskazywać, że w sprawie występuje pominięcie prawodawcze. Drugie kryterium Trybunał wskazał w szcze-gólności w postanowieniu z 5 marca 2013 r., sygn. K 4/12 (OTK ZU nr 3/A/2013, poz. 30), stwierdzając, że „[o]dróżnienie «zaniechania ustawodawczego» od «regulacji fragmentarycz-nej i niepełnej» uzależnione było [od] odpowiedzi, czy istotnie w danej sytuacji zachodzi ja-kościowa tożsamość albo przynajmniej daleko idące podobieństwo materii unormowanych w danym przepisie i tych, pozostawionych poza jego zakresem”. Pominięcie prawodawcze może zatem występować wtedy, gdy materia pominięta w przepisie oraz materia w nim ure-gulowana są jakościowo tożsame albo bardzo do siebie zbliżone. Kryterium to jest szczegól-nie widoczne na tle spraw, w których kwestionowanemu przepisowi zarzuca się naruszenie konstytucyjnej zasady równości (por. wyrok o sygn. SK 22/01). Trzecim kryterium jest źródło skierowanego do ustawodawcy nakazu regulacji danej materii; nakaz ten powinien wynikać z Konstytucji. 3.3. Mając powyższe na względzie, Trybunał doszedł do wniosku, że w badanej spra-wie mamy do czynienia z pominięciem prawodawczym. Na wstępie Trybunał zbadał ratio legis kwestionowanego przepisu. Regulacja zawarta w art. 37 ust. 9 u.p.z.p. wprowadza obowiązek dostosowania istniejących w dniu wejścia w życie przedmiotowej uchwały obiektów małej architektury, ogrodzeń oraz tablic reklamo- OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 14 wych i urządzeń reklamowych do zakazów, warunków i zasad w niej określonych. Celem omawianego przepisu jest dążenie do zachowania ładu przestrzennego, do którego zaburzenia może dojść w wyniku tzw. chaosu reklamowego. Nie można jednak przyjąć, że ustawodawca chciał osiągnąć zamierzony cel z naruszeniem interesu gospodarczego jednostek będących właścicielami nośników reklamowych objętych dyspozycją omawianego przepisu. Nie można zatem mówić, aby pozostawienie pewnej grupy obywateli bez możliwości uzyskania odszko-dowania było celem komentowanej regulacji. Następnie Trybunał dokonał analizy przez pryzmat drugiego z opisanych kryteriów, czyli zbadał tożsamość regulacji objętych przepisem i tych, których w przepisie nie ma, a zdaniem sądu pytającego być powinny. Ustawodawca przyznał zainteresowanym podmio-tom okres pozwalający na dostosowanie się do zasad i warunków umieszczania nośników reklamowych przyjętych w uchwale reklamowej. Jednocześnie, jak słusznie zauważył Proku-rator Generalny, wyznaczono tylko minimalną długość okresu dostosowawczego (co najmniej 12 miesięcy), natomiast ustalenie konkretnych ram czasowych leży w gestii uchwałodawcy, który powinien uwzględnić uwarunkowania miejscowe, interesy podmiotów umieszczających nośniki reklamowe, jak również występujący na danym obszarze rzeczywisty (negatywny) wpływ istniejących nośników na walory estetyczne krajobrazu. Ustawodawca nie przewidział jednak możliwości samodzielnego wprowadzenia przez organ gminy przesłanek odpowie-dzialności odszkodowawczej z tytułu szkody legalnej w aktach prawa miejscowego. Oznacza to, że uregulowanie takie, jeśli ma swoje źródło w przepisach Konstytucji, musiało znaleźć się w akcie rangi ustawowej, wraz z przepisami ograniczającymi prawo własności. Zdaniem Try-bunału, w niniejszej sprawie zachodzi związek regulacji objętych kwestionowanym przepi-sem i tych, których w przepisie nie ma. Na koniec Trybunał zbadał omawiane regulacje przez pryzmat trzeciego kryterium rozróżnienia pominięcia prawodawczego od zaniechania prawodawczego, czyli źródła nakazu skierowanego do ustawodawcy pochodzącego z Konstytucji. Trybunał połączył te rozważania z kontrolą konstytucyjności zaskarżonego przepisu, dlatego zostaną one opisane łącznie w dalszej części uzasadnienia. 3.4. Dokładna analiza argumentacji sądu pytającego prowadzi do wniosku, że istotą problemu konstytucyjnego w niniejszej sprawie jest brak możliwości uzyskania odszkodowa-nia z tytułu szkody legalnej wyrządzonej uchwaleniem przez organ gminy uchwały krajobra-zowej. Sąd pytający wprost pisze, że nie kwestionuje samej możliwości wyeliminowania określonych nośników reklamowych z przestrzeni publicznej, a jego wątpliwości budzi wła-śnie brak należytego odszkodowania dla właścicieli tych nośników, którzy wybudowali je legalnie w oparciu o otrzymane wcześniej pozwolenia na budowę. Zdaniem sądu brak okre-ślonego mechanizmu kompensacyjnego, o którym jest mowa w zakresie pytań, sprawia, że tak sformułowana uchwała krajobrazowa nie może funkcjonować w polskim systemie praw-nym. Intencją spółki wnoszącej skargę kasacyjną do NSA nie była bowiem sama chęć wyeli-minowania zaskarżonej uchwały z obrotu prawnego, lecz uniemożliwienie organowi wydają-cemu przyjęcie uchwały niezawierającej mechanizmu kompensacyjnego. Problem konstytu-cyjny koncentruje się więc na możliwości nadania przez ustawodawcę uprawnień organowi stanowiącemu gminy do wydania aktu prawa miejscowego, jakim jest uchwała krajobrazowa, bez zapewnienia słusznego odszkodowania podmiotom dotkniętym tą uchwałą, które do tej pory legalnie prowadziły działalność reklamową przy pomocy nośników wzniesionych legal-nie (na podstawie pozwoleń na budowę). NSA w toku postępowania wskazał, że sądy admini-stracyjne prowadzą szereg spraw związanych z uchwałami krajobrazowymi i czekają one na rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed Trybunałem. Przyjęcie linii orzeczniczej w oparciu o potencjalne orzeczenie TK o niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu spowoduje więc konieczność zapewnienia odpowiednich mechanizmów kompensacyjnych w stosunku OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 15 do podmiotów objętych tym orzeczeniem. W przeciwnym wypadku gminy będą musiały za-niechać wprowadzania niekorzystnych skutków uchwały krajobrazowej w stosunku do tych podmiotów, co jest dla nich sytuacją jeszcze korzystniejszą, ponieważ będą one mogły nadal prowadzić działalność reklamową w dotychczasowym zakresie. Pytania sądu dotyczą zatem możliwości egzystencji w polskim systemie prawnym uchwał krajobrazowych pozbawianych stosownego mechanizmu kompensacyjnego. W dalszej kolejności brak słusznego odszkodowania prowadzi do naruszenia zasad ochrony praw nabytych oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Źródłem takiego odszkodowania ma być, zdaniem sądu pytającego, art. 21 ust. 2 Konstytucji. Wobec tak zarysowanego problemu konstytucyjnego Trybunał postanowił w pierwszej kolej-ności zbadać zgodność kwestionowanego przepisu z art. 21 Konstytucji. Jednocześnie, zgod-nie z zasadą falsa demonstratio non nocet, Trybunał uznał art. 2 Konstytucji jako wzorzec pomocniczy w tej kontroli. 4. Ocena zgodności art. 37a ust. 9 u.p.z.p. z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji. 4.1. Aby dokonać pełnej kontroli konstytucyjności kwestionowanego w pytaniach prawnych przepisu z art. 21 ust. 2 Konstytucji Trybunał musiał ustalić, czy przepis ten wy-pełnia konstytucyjne znamiona wywłaszczenia. Jak wskazano w dotychczasowym orzecznic-twie Trybunału, zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zgodnie ze swą treścią, art. 21 ust. 2 Konstytucji reguluje konstytucyjne przesłanki dopuszczalności wy-właszczenia, rozumianego jako ingerencja w sferę praw majątkowych określonych podmio-tów. Przepisy Konstytucji nie definiują pojęcia wywłaszczenia, jednak dzięki wykładni sys-temowej tego przepisu wskazać należy, że art. 21 ust. 2 Konstytucji odnosi się do przymuso-wego pozbawienia (odjęcia) konstytucyjnej kategorii „własności prywatnej”. Wynika to z samej konstrukcji pojęcia wywłaszczenie („wy-właszczenie”) stanowiącego synonim insty-tucji umożliwiającej państwu – w drodze wyjątku – na ingerencję w konstytucyjne gwarancje własności. W tym znaczeniu wywłaszczenie stanowi wyjątek od konstytucyjnej zasady ochrony własności prywatnej, wyrażonej w art. 21 ust. 1 w związku z art. 20 Konstytucji. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia, a podstawą ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej jest społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych (art. 20 Konstytucji). Trwałość i nienaruszalność „własności prywatnej” oraz powszechny dostęp do tego prawa stanowią jedną z naczelnych zasad ustrojowych Konstytucji (zob. wyrok z 13 grudnia 2012 r., sygn. P 12/11, OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 135). Wywłaszczenie najczęściej kojarzone jest z wywłaszczeniem nieruchomości, które zo-stało zdefiniowane w art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieru-chomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344, ze zm.) jako „Wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości”. Jednakże konstytucyjne poję-cie wywłaszczenia ma charakter autonomiczny i nie jest ograniczone żadną definicją ustawo-wą. Wywłaszczeniem w rozumieniu konstytucyjnym jest każde odjęcie lub ograniczenie pra-wa majątkowego. Bez znaczenia pozostaje przy tym jego źródło, czy też istnienie i charakter podstawy prawnej wywłaszczenia. Zakres praw podlegających konstytucyjnej ochronie nie ogranicza się bowiem jedynie do własności w rozumieniu cywilnoprawnym. Pojęcie prawa własności na gruncie art. 21 ust. 1 Konstytucji musi być rozumiane w sposób autonomiczny, stanowiąc synonim całokształtu praw majątkowych (por. wyrok z 3 kwietnia 2008 r., sygn. K 6/05, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 41). W konsekwencji należy szeroko rozumieć konstytu- OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 16 cyjne pojęcie wywłaszczenia, a więc jako przymusowe odebranie wszelkiego rodzaju prywat-nych uprawnień majątkowych. 4.2. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy regulacja zawarta w art. 37a ust. 9 u.p.z.p. (i wydana na jej podstawie tzw. uchwała krajobrazowa) w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek usunięcia przez właściciela na jego koszt, wznie-sionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych, wy-pełnia znamiona konstytucyjnego pojęcia wywłaszczenia. Na tle art. 21 ust. 2 Konstytucji w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wątpli-wości interpretacyjne wywołuje zagadnienie, czy pojęcie wywłaszczenia dotyczy wszelkich wypadków przymusowego pozbawienia lub odjęcia własności prywatnej na cel publiczny, tj. bez względu na formę tego odjęcia. Brzmienie art. 21 ust. 2 Konstytucji nie przesądza, czy chodzi o pozbawienie indywidualnego prawa majątkowego w drodze aktu indywidualnego, czy też wywłaszczenie może następować w drodze aktu generalnego (tzw. wywłaszczenie ex lege). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się z jednej strony, że wy-właszczenie na gruncie art. 21 ust. 2 Konstytucji powinno być ujmowane szeroko, a więc jako wszelkie w zasadzie pozbawienie lub ograniczenie przysługującego podmiotowi prawa wła-sności, bez względu na formę tego odjęcia (por. wyrok z 12 kwietnia 2000 r., sygn. K 8/98, OTK ZU nr 3/2000, poz. 87). Z drugiej strony jednak Trybunał przyznaje, że rozszerzanie zakresu pojęcia „wywłaszczenie” na każdy wypadek pozbawienia własności prywatnej budzi poważne wątpliwości. To znaczy, że nieuprawnione jest definiowanie konstytucyjnego poję-cia wywłaszczenia jako każdego przymusowego pozbawienia własności, w szczególności na podstawie aktu generalnego (por. wyrok z 21 czerwca 2005 r., sygn. P 25/02, OTK ZU nr 6/A/2005, poz. 65). Konstytucyjne pojęcie wywłaszczenia jest ściśle związane z treścią art. 21 ust. 1 Kon-stytucji, który stanowi, że Rzeczpospolita chroni własność i prawo dziedziczenia. Norma art. 21 ust. 2 Konstytucji obejmuje zatem wszelkie formy godzenia w tę ochronę, czyli nie tylko pozbawienie, lecz także ograniczenie prawa własności. Formy te, przybierające postać wywłaszczenia, podlegają określonym w Konstytucji regułom, a więc mogą być stosowane jedynie dla realizacji celów publicznych i za słusznym odszkodowaniem. Przyjęcie przez or-gan gminy aktu prawa miejscowego, jakim jest tzw. uchwała krajobrazowa, jest niewątpliwie motywowane interesem publicznym. Jak słusznie wskazuje Prokurator Generalny gmina chce w ten sposób zadbać o przestrzeń publiczną i doprowadzić do tzw. ładu reklamowego. Skut-kiem takiego działania jest godzenie w prawa majątkowe właścicieli tablic i nośników po-wstałych przed wejściem w życie tej uchwały, na podstawie ważnych pozwoleń na budowę. Właściciele są bowiem zmuszeni do usunięcia tablic i nośników objętych uchwałą, na własny koszt i bez zapewnienia im odszkodowania. Oznacza to, że ich prawo własności zostało ogra-niczone, ponieważ nie mogą oni korzystać ze swojej nieruchomości w zakresie objętym tre-ścią uchwały krajobrazowej, a dodatkowo zmuszeni są do zlikwidowania przedmiotu stano-wiącego część ich majątku. Art. 37a ust. 9 u.p.z.p. nie przewiduje przy tym ani możliwości wprowadzenia wyjątków w zakresie dostosowania tablic i nośników do warunków określo-nych w uchwale krajobrazowej, ani określenia przez organ gminy mechanizmu kompensacyj-nego. Oznacza to, że regulacja zawarta w kwestionowanym przepisie, wywołuje skutek w postaci ograniczenia praw majątkowych jednostek w celu realizacji interesu publicznego. W tym zakresie kwestionowana regulacja wypełnia przesłanki konstytucyjnego pojęcia wy-właszczenia, pomimo przyjęcia formy aktu prawa miejscowego, a nie decyzji indywidualnej. Na ustawodawcy ciążył zatem obowiązek zapewnienia podmiotom objętym uchwałą krajo-brazową, w zakresie wskazanym w pytaniach prawnych, mechanizmu kompensacyjnego bę-dącego źródłem słusznego odszkodowania, należnego tym podmiotom na mocy art. 21 ust. 2 OTK ZU A/2023 P 20/19 poz. 102 17 Konstytucji. Brak tego mechanizmu stanowi pominięcie prawodawcze, którego istnienie sprawia, że w zakresie, w jakim kwestionowany przepis nie przewiduje takiego mechanizmu, jest on niezgodny z Konstytucją. 4.3. W dalszej kolejności należy wskazać, że brak w kwestionowanym przepisie me-chanizmu kompensacyjnego powoduje bezprawność ingerencji w prawa majątkowe, czego skutkiem jest naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Uchwała krajobrazowa eliminuje bowiem prawny skutek decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budowę wskazanych w niej tablic i nośników reklamowych powstałych przed wejściem w życie uchwały. Właściciele nieruchomości, którzy występowali o pozwole-nia na budowę tablic i nośników reklamowych, działali w pełni legalnie, z przekonaniem, że prawomocna decyzja administracyjna w tym zakresie zabezpiecza ich interes i pozwala na prowadzenie bez przeszkód działalności reklamowej. Odebranie im możliwości prowadzenia tej działalności, bez zapewnienia im słusznego odszkodowania sprawia, że przepisy nie różni-cują w ogóle grup podmiotów, które swoją działalność prowadziły legalnie, na podstawie prawomocnych pozwoleń oraz takich, które tablice i nośniki wzniosły bez tych pozwoleń. Prowadzi to do naruszenia interesu właścicieli tablic i nośników reklamowych objętych uchwałą krajobrazową ze względu na legislacyjną działalność państwa, w stosunku do tych podmiotów, które dochowały wszelkiej staranności o legalność swoich działań i którym pań-stwo w majestacie prawa zezwoliło na taką działalność. Z tego powodu Trybunał uznał, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamo-wych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowią-zane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji. 5. Umorzenie postępowania w pozostałym zakresie. Wobec stwierdzenia niezgodności kwestionowanego przepisu z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji przeprowadzenie oceny merytorycznej w zakresie zgodności z pozostały-mi wzorcami kontroli było zbędne. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, w sytuacji, gdy występuje niezgodność kwestionowanej regulacji z jednym ze wskazanych wzorców kontroli, można zaniechać dalszej oceny merytorycznej, a postępowanie w zakresie badania zgodności tej regulacji z pozostałymi wzorcami konstytucyjnymi może być umorzone ze względu na zbędność wydania wyroku (por. wyrok z 14 grudnia 2017 r., sygn. K 17/14, OTK ZU A/2018, poz. 4, wraz z powołanymi tam wyrokami). Tym samym Trybunał Konstytucyjny na mocy art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 li-stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) postanowił umorzyć postępowanie w zakresie kontroli zgodności wskazanego w pytaniach prawnych przepisu z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także z art. 1 Protokołu. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.