P 44/14

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 kwietnia 2016 r. Pozycja 12 POSTANOWIENIE z dnia 20 kwietnia 2016 r. Sygn. akt P 44/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Wróbel – przewodniczący Stanisław Biernat Piotr Tuleja Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2016 r., połączonych: 1) dwóch pytań prawnych Sądu Rejonowego w R., „czy przepisy art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540, ze zm.) zostały uchwalone w sposób naruszający wymagania dotyczące procesu legislacyjnego wynikające z prawa unijnego, związane z zachowaniem obowiązku notyfikacji przepisów technicznych Ko-misji Europejskiej, a zatem czy są zgodne z art. 2 w związku z art. 7 i art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, 2) pytania prawnego Sądu Rejonowego w J., „czy uchwalenie ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz. U. z dnia 30 listopada 2009 ro-ku) w zakresie, w jakim zawiera ona przepisy techniczne w rozumieniu art. 1 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerw-ca 1998 roku, w szczególności przepisu art. 6 i art. 14 tej ustawy, z narusze-niem obowiązku notyfikacji jej projektu Komisji Europejskiej na podstawie art. 8 ust. 1 tej dyrektywy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 roku w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2002 roku) jest zgodne z art. 2 w zw. z art. 7 i z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na na-ruszenie konstytucyjnego trybu ustawodawczego”, 3) pytania prawnego Sądu Rejonowego w S., „czy uchwalenie ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z dnia 30 listopada 2009 r.) w zakresie, w jakim zawiera ona przepisy techniczne w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r., w szczególności przepisu art. 14 tej ustawy, z naruszeniem obowiązku notyfikacji wynikającego z tej dyrektywy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfi-kacji norm i aktów prawnych (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2002 r.) jest zgodne z art. 2, art. 7 w zw. z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na naruszenie konstytucyjnego trybu ustawodawczego”, OTK ZU A/2016 P 44/14 poz. 12 2 p o s t a n a w i a: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyj-nym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) umorzyć postępowanie. UZASADNIENIE I 1. Sąd Rejonowy w R. dwoma postanowieniami z 30 czerwca 2014 r. zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniami prawnymi, czy art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540, ze zm.; aktualnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.; dalej: ustawa o grach hazardowych) zostały uchwalone w sposób naruszający wynikające z prawa unijnego wymagania dotyczące procesu legislacyj-nego, związane z zachowaniem obowiązku notyfikacji przepisów technicznych Komisji Eu-ropejskiej, a w konsekwencji, czy są zgodne z art. 2 w związku z art. 7 i art. 9 Konstytucji. Należy dodać, że w uzasadnieniu obu pytań prawnych Sąd Rejonowy w R. wskazał na moż-liwą niezgodność art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych również z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z 24 listopada 2014 r. zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy uchwalenie ustawy o grach hazardowych w za-kresie, w jakim zawiera ona przepisy techniczne w rozumieniu art. 1 pkt 11 (błędnie oznaczo-nego przez pytający sąd jako art. 1 ust. 1) dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE L 204 z 21.07.1998, s. 37, ze zm.; dalej: dyrektywa 98/34/WE), w szczególno-ści art. 6 i art. 14 wskazanej ustawy, z naruszeniem obowiązku notyfikacji jej projektu Komi-sji Europejskiej przewidzianego w art. 8 ust. 1 przywołanej dyrektywy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039, ze zm.; dalej: rozpo-rządzenie z 2002 r.) jest zgodne z art. 2 w związku z art. 7 i art. 9 Konstytucji, z uwagi na naruszenie konstytucyjnego trybu ustawodawczego. Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z 28 listopada 2014 r. zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy uchwalenie ustawy o grach hazardowych w za-kresie, w jakim zawiera ona przepisy techniczne w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, w szczególności art. 14 wskazanej ustawy, z naruszeniem obowiązku notyfikacji wynikające-go z przywołanej dyrektywy oraz rozporządzenia z 2002 r., jest zgodne z art. 2 i art. 7 w związku z art. 9 Konstytucji, z uwagi na naruszenie konstytucyjnego trybu ustawodawcze-go. Należy dodać, że w uzasadnieniu pytania prawnego Sąd Rejonowy w S. jako wzorce kon-troli wskazał ujęte samodzielnie art. 2, art. 7 i art. 9 Konstytucji. Pytania prawne zostały sformułowane na tle podobnego stanu faktycznego i prawnego, gdyż wniesiono je w związku z postępowaniami karnymi skarbowymi w sprawie o popełnienie czynu zabronionego określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186, ze zm.), polegającego na orga-nizowaniu gier na automacie z naruszeniem przepisów ustawy o grach hazardowych. OTK ZU A/2016 P 44/14 poz. 12 3 2. Zarządzeniami Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2014 r., 23 grudnia 2014 r. i 13 stycznia 2015 r., pytania prawne zostały połączone do wspólnego roz-poznania ze względu na tożsamość przedmiotu zaskarżenia. 3. Do dnia wydania niniejszego postanowienia Sejm nie przedstawił stanowiska w sprawie. 4. W piśmie z 25 sierpnia 2015 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Uzasadniając swój wniosek, Prokurator Generalny zauważył przede wszystkim, że pytania prawne przedstawione przez Sąd Rejonowy w J. oraz Sąd Rejonowy w S. nie speł-niają przesłanki przedmiotowej i funkcjonalnej w zakresie, w jakim dotyczą całej ustawy o grach hazardowych, a jako wzorce kontroli wskazują dyrektywę 98/34/WE i rozporządzenie z 2002 r. Poza tym Prokurator Generalny stwierdził, że jakkolwiek w petitum obu pytań praw-nych Sądu Rejonowego w R. nie wskazano zarzutu niezgodności art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, pojawia się on w uza-sadnieniu rozważanych pytań, a w konsekwencji – w świetle zasady falsa demonstratio non nocet – dopuszczalne byłoby przyjęcie, że doszło w tym wypadku do sformułowania dodat-kowego zastrzeżenia co do zgodności z ustawą zasadniczą. Trzeba mieć jednak na uwadze, iż pytający sąd nie przedstawił w tym zakresie uzasadnienia wymaganego przez art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK z 1997 r. Zdaniem Prokuratora Generalnego, przedmiotem badania w postępowaniu zainicjo-wanym wniesionymi pytaniami prawnymi mogłoby być jedynie zagadnienie zgodności art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych z art. 2, art. 7 i art. 9 Konstytucji, przy czym: 1) kwestia konstytucyjności art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych w kontekście wskaza-nych wzorców kontroli została przesądzona w wyroku TK z 11 marca 2015 r., sygn. P 4/14 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 30), a w konsekwencji zachodzi w tym wypadku ujemna prze-słanka procesowa wynikająca z zasady ne bis in idem, 2) jakkolwiek art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych nie był przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. P 4/14, to jednak dokonana wówczas weryfikacja konstytucyjności trybu uchwalenia wskazanej ustawy odnosiła się do wszystkich jej uregulowań, a tym samym wy-danie orzeczenia w omawianym zakresie byłoby zbędne. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przystępując do rozpoznania sprawy, Trybunał uwzględnił, że 30 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.). Ustawa ta została kilkukrotnie znowelizo-wana, m.in. ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa nowelizująca z 22 grudnia 2015 r.), która weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj. 28 grudnia 2015 r. Ustawa nowelizująca z 22 grudnia 2015 r. – w zakresie odnoszącym się do merytorycznego rozpo-znawania spraw – zmieniła liczne przepisy regulujące postępowanie przed TK. Zgodnie z art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy o TK z 2015 r. w postępowaniu przed OTK ZU A/2016 P 44/14 poz. 12 4 Trybunałem – jeżeli zachodzą przesłanki umorzenia postępowania – stosuje się przepisy do-tychczasowe, czyli przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Przepis ten ma zastosowanie w każdej sprawie toczącej się przed Trybunałem bez względu na to, czy została wszczęta na podstawie wniosku, pytania prawnego czy też skargi konstytucyjnej. Według dotychczasowe-go, jednolitego orzecznictwa TK na tle tego przepisu, do rozpoznania spraw wszczętych w okresie obowiązywania ustawy o TK z 1997 r., a niezakończonych przed 30 sierpnia 2015 r. – w wypadku gdy zachodzą przesłanki umorzenia postępowania – mają zastosowanie wszystkie przepisy proceduralne wynikające z ustawy o TK z 1997 r., a nie tylko te, które określają ujemną przesłankę procesową (zob. wyroki pełnego składu TK z: 7 października 2015 r., sygn. K 12/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 143; 14 października 2015 r., sygn. Kp 1/15, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 147; 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 163; postanowienia pełnego składu TK z: 28 października 2015 r., sygn. P 6/13, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 161; 3 listopada 2015 r., sygn. SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169; 3 listopada 2015 r., sygn. K 32/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 166). Ustawa nowelizująca z 22 grudnia 2015 r. zawierała art. 2 regulujący sytuacje inter-temporalne we wszystkich sprawach wniesionych do Trybunału przed jej wejściem w życie. W wyroku z 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15 (OTK ZU nr A/2016, poz. 2), Trybunał stwier-dził niekonstytucyjność tej ustawy w całości ze względu na tryb jej uchwalenia, a także – w punkcie 16 lit. b sentencji – stwierdził niezgodność jej art. 2, nakazującego co do zasady stosowanie jej przepisów do wszystkich spraw, w których postępowanie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie tej ustawy, z art. 2 Konstytucji. Skutkiem orzeczenia TK jest powrót do stanu prawnego nieuwzględniającego zmian wprowadzonych przez zakwestiono-waną ustawę nowelizującą z 22 grudnia 2015 r. Już ten argument sam przez się – niezależnie od relacji dwóch przepisów przejściowych: art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. oraz art. 2 ustawy nowelizującej z 22 grudnia 2015 r. – przesądza, że sprawy, które zostały wniesione do Trybunału przed wejściem w życie ustawy o TK z 2015 r., w wypadku kiedy zachodzą prze-słanki umorzenia postępowania, muszą być rozpatrywane na podstawie przepisów ustawy o TK z 1997 r. Można jednak zauważyć, że nawet gdyby konstytucyjność art. 2 ustawy nowelizują-cej z 22 grudnia 2015 r. nie została zakwestionowana, w sprawach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy o TK z 2015 r., w wypadku których za-chodziły przesłanki umorzenia postępowania, należałoby uwzględnić przepisy ustawy o TK z 1997 r. Art. 2 ustawy nowelizującej z 22 grudnia 2015 r. rozstrzygał bowiem, że jeśli do wejścia w życie tej ustawy Prezes Trybunału zawiadomił uczestników postępowania o prze-kazaniu wniosku, pytania prawnego lub skargi do rozpoznania przez skład orzekający, zasto-sowanie miała znajdować zasada dalszego działania prawa dawnego, a zgodnie z art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. do wyróżnionej wcześniej kategorii spraw należy stosować usta-wę o TK z 1997 r. Mając na uwadze, że rozpatrywane pytania prawne zostały wniesione przed wej-ściem w życie ustawy o TK z 2015 r., a w sprawie zachodziły przesłanki umorzenia postępo-wania, konieczne było uwzględnienie przepisów ustawy o TK z 1997 r. 2. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konsty-tucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowa-nymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne za-leży rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, że dopuszczalność zadania pytania prawnego jest uwarun-kowana trzema przesłankami: 1) podmiotową – wedle której może to uczynić jedynie sąd jako państwowy organ władzy sądowniczej, oddzielony i niezależny od legislatywy i egzeku- OTK ZU A/2016 P 44/14 poz. 12 5 tywy, 2) przedmiotową – w myśl której przedmiotem pytania prawnego może być wyłącznie zarzut niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzyna-rodowymi lub ustawą oraz 3) funkcjonalną, która ogranicza możliwość wystąpienia z pyta-niem prawnym tylko do sytuacji, gdy od odpowiedzi na nie zależy rozstrzygnięcie konkretnej sprawy toczącej się przed sądem. Niezależnie od tego, merytoryczne rozpoznanie sprawy uza-leżnione jest także od spełnienia przez pytający sąd wymogów formalnych określonych w ustawie o TK z 1997 r. 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie podlegało w całości umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r., czę-ściowo z uwagi na niedopuszczalność wydania wyroku, a częściowo – z uwagi na zbędność jego wydania. 3.1. Trybunał uznał, że wszystkie pytania prawne spełniały przesłankę podmiotową, zostały bowiem przedstawione przez sądy, a konkretnie przez Sąd Rejonowy w R., Sąd Rejo-nowy w J. oraz Sąd Rejonowy w S. Wątpliwości budziło natomiast spełnienie przez rozpa-trywane pytania prawne przesłanki przedmiotowej i funkcjonalnej. Odnośnie do przesłanki przedmiotowej, należało zauważyć, że pytające sądy zakwe-stionowały konstytucyjność ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540, ze zm.; aktualnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.; dalej: ustawa o grach hazardowych) lub poszczególnych jej przepisów z uwagi na fakt, że uznają je za przepisy techniczne w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i prze-pisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE L 204 z 21.07.1998, s. 37, ze zm.; dalej: dyrektywa 98/34/WE). Z treści pytań prawnych wynikało, że każdy z pytających sądów oczekiwał oceny zgodności zaskarżonych regulacji z punktu widzenia dochowania obowiązku notyfikacji przepisów technicznych Komisji Euro-pejskiej, określonego w dyrektywie 98/34/WE, powołując się w tym względzie dodatkowo na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039, ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2002 r.). Dopiero stwierdzenie przez Trybunał ewentualnego narusze-nia trybu notyfikacyjnego określonego we wskazanych aktach prawnych miałoby świadczyć o naruszeniu konstytucyjnego trybu ustawodawczego. Na marginesie należało zaznaczyć, że dyrektywa 98/34/WE została zastąpiona 7 października 2015 r. dyrektywą (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiającą procedurę udziela-nia informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeń-stwa informacyjnego (ujednolicenie) (Dz. Urz. UE L 241 z 17.09.2015, s. 1), co jednak nie miało znaczenia przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, skoro w momencie ustanowienia ustawy o grach hazardowych w mocy pozostawała pierwsza wymieniona dyrektywa. Trybunał Konstytucyjny, podzielając pogląd wyrażony w swoim wyroku z 11 marca 2015 r., sygn. P 4/14 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 30), stwierdził, że rozpatrywane pytania prawne nie spełniają przesłanki przedmiotowej w zakresie dotyczącym kontroli ustawy o grach hazardowych lub poszczególnych jej przepisów z dyrektywą 98/34/WE oraz z rozpo-rządzeniem z 2002 r. Dyrektywa nie jest bowiem ratyfikowaną umową międzynarodową, któ-ra – zgodnie z art. 188 pkt 2 Konstytucji – może być wzorcem kontroli ustawy. Z kolei rozpo-rządzenie w hierarchii źródeł prawa powszechnie obowiązującego usytuowane jest poniżej ustawy i stąd nie może być punktem odniesienia w procesie jej badania. W związku z tym zarzut niezgodności z dyrektywą 98/34/WE i rozporządzeniem z 2002 r. nie mógł zostać przez Trybunał rozpoznany merytorycznie, a postępowanie w tym zakresie podlegało umo-rzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. OTK ZU A/2016 P 44/14 poz. 12 6 Odnośnie do przesłanki funkcjonalnej, należało zauważyć, że Sąd Rejonowy w J. oraz Sąd Rejonowy w S. (inaczej niż Sąd Rejonowy w R.) zakwestionowały konstytucyjność całej ustawy o grach hazardowych, chociaż z uzasadnienia przedstawionych pytań prawnych wynikało, iż tylko w wypadku stwierdzenia niezgodności jej art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 z ustawą zasadniczą orzeczenie Trybunału miałoby wpływ na rozstrzygnięcie toczących się przed nimi spraw karnych. Oznaczało to konieczność umorzenia postępowania w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W konsekwencji, Trybunał Konstytucyjny uznał, że rozpatrywane pytania prawne spełniały przesłankę przedmiotową i funkcjonalną jedynie w zakresie, w jakim dotyczyły kwestii zgodności art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych z ujętymi w różnych konfiguracjach – samodzielnie bądź związkowo – art. 2, art. 7 i art. 9 Konstytucji. 3.2. Ustalając, czy w postępowaniu nie wystąpiły ujemne przesłanki procesowe, Trybunał Konstytucyjny zwrócił najpierw uwagę na okoliczność, że pytające sądy zakwestio-nowały art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych w jego pierwotnej wersji. Po wniesieniu rozpatrywanych pytań prawnych, 3 września 2015 r. weszła jednak w życie ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych (Dz. U. poz. 1201), która nadała rozważanemu przepisowi nowe brzmienie. Wziąwszy pod uwagę, że art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych w pierwotnej wersji został uchylony w wyniku jego nowelizacji, do rozstrzygnięcia pozostała kwestia, czy utracił on moc obowiązującą, co mogłoby prowadzić – na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK z 1997 r. – do umorzenia postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie Trybunału jednolicie przyjmuje się, że uchylenie przepisu prawne-go nie jest równoznaczne z utratą przezeń mocy obowiązującej, jeżeli taki przepis na mocy regulacji intertemporalnych nadal normuje określone stany faktyczne, co oznacza – w świetle ustaleń współczesnej teorii prawa – że stanowi wciąż podstawę rekonstrukcji obowiązujących norm prawnych, różniących się od norm pierwotnie w nim wyrażonych ograniczonym zakre-sem czasowym. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych w wersji pierwotnej podlega nadal stosowaniu, chociażby przez pytające sądy. Należało za-tem przyjąć, że nie utracił mocy obowiązującej. Dopuszczalność merytorycznego rozpoznania przedstawionych pytań prawnych za-leżała jednak od stwierdzenia braku pozostałych ujemnych przesłanek procesowych, do których zalicza się m.in. zakaz ponownego orzekania w tej samej sprawie będący konse-kwencją ostatecznego charakteru orzeczeń Trybunału (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że główny problem konstytucyjny wynikający z wszystkich rozpoznawanych pytań prawnych, tj. zarzut naruszenia konstytucyjnego trybu ustawodawczego z uwagi na brak notyfikacji Komisji Europejskiej ustawy o grach hazardo-wych, został ostatecznie rozstrzygnięty we wspomnianym już wcześniej wyroku TK z 11 marca 2015 r., sygn. P 4/14. Orzeczono wówczas, że art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych są zgodne z art. 2 i art. 7 w związku z art. 9 Konstytucji oraz art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że notyfikacja tzw. przepisów technicznych jest unijną procedurą, w ramach której państwo członkowskie jest zobowiązane do informowania Komisji Europejskiej i innych państw członkowskich o projektowanych przepisach technicznych, a także do uwzględniania zgłoszonych przez nie szczegółowych opinii i uwag tak dalece, jak to będzie możliwe przy kolejnych pracach nad projektem przepisów technicznych. Doszedł przy tym do wniosku, że żaden z przepisów Konstytucji nie reguluje tej kwestii ani też nie odwołuje się do niej wprost czy nawet pośred-nio. Z tego powodu uznał, że notyfikacja, o której mowa w dyrektywie 98/34/WE, implemen-towanej do polskiego porządku prawnego rozporządzeniem z 2002 r., nie stanowi elementu konstytucyjnego trybu ustawodawczego. OTK ZU A/2016 P 44/14 poz. 12 7 Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że przedstawiony do rozpoznania problem konstytucyjny został już ostatecznie rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. P 4/14. Nie ma przy tym znaczenia, że wówczas kontroli poddany został art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, a aktualnie kwestionowany jest również art. 6 ust. 1 tej ustawy. Podnoszony przez pytające sądy zarzut braku notyfikacji jest taki sam w wypadku obu rozważanych przepisów. Oznacza to, że w niniejszej sprawie wystąpiła ujemna przesłanka procesowa w postaci zakazu ne bis in idem. Postępowanie podlegało więc umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. 3.3. Trybunał Konstytucyjny zauważył na koniec, że jakkolwiek w petitum obu pytań prawnych Sądu Rejonowego w R. nie sformułowano zarzutu niezgodności art. 14 ust. 1 usta-wy o grach hazardowych z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, to pojawił się on w uzasadnieniu rozważanych pytań. Zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet, dopuszczalne byłoby przyjęcie, że doszło w tym wypadku do zgłoszenia dodatkowego za-strzeżenia co do zgodności z ustawą zasadniczą. Trzeba mieć jednak na uwadze, iż pytający sąd nie przedstawił w tym zakresie uzasadnienia wymaganego przez art. 32 ust. 1 pkt 4 usta-wy o TK z 1997 r. Postępowanie podlegało zatem w tym zakresie umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 tej ustawy z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. Mając powyższe na uwadze, Trybunał postanowił jak w sentencji.