P 7/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 14 lutego 2024 r. Pozycja 11 POSTANOWIENIE z dnia 29 listopada 2023 r. Sygn. akt P 7/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący Mariusz Muszyński Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Wojciech Sych, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2023 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego w Płocku, czy: 1) art. 60 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336, ze zm.) w zakresie, w jakim statuuje na-wiązanie stosunku pracy na podstawie powołania z kierownikami komórek organizacyjnych i ich zastępcami w oddziałach regionalnych i placówkach te-renowych, 2) art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpie-czeniu społecznym rolników oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 50) w zakresie, w jakim stanowi, że stosunki pracy pracowników zatrud-nionych w dniu wejścia w życie ustawy na stanowiskach, o których mowa w art. 60 ustawy powołanej w punkcie 1 tj. kierowników komórek organiza-cyjnych w oddziałach regionalnych i placówkach terenowych, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stały się stosunkami pracy na podstawie powołania w ro-zumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.), 3) art. 3 ustawy z dnia 21 października 2016 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. poz. 2043) w zakresie, w jakim stanowi, że sto-sunki pracy pracowników zatrudnionych w dniu wejścia w życie ustawy na stanowiskach zastępców kierowników komórek organizacyjnych w oddziałach regionalnych i placówkach, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stały się stosun-kami pracy na podstawie powołania w rozumieniu ustawy kodeks pracy – są zgodne z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów. OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 2 UZASADNIENIE I 1. Postanowieniem z 15 maja 2018 r., sygn. akt IV P 282/17, Sąd Rejonowy w Płocku zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy art. 60 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336, ze zm.; dalej u.s.r.) w zakresie, w jakim statuuje nawiązanie stosunku pracy na podstawie po-wołania z kierownikami komórek organizacyjnych i ich zastępcami w oddziałach regional-nych i placówkach terenowych, art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 50; dalej ustawa zmieniająca z 2015 r.) w zakresie, w jakim stanowi, że stosunki pracy pracowników zatrudnionych w dniu wejścia w życie ustawy na stanowiskach, o których mo-wa w art. 60 ust. 1 u.s.r., tj. kierowników komórek organizacyjnych w oddziałach regional-nych i placówkach terenowych, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stały się stosunkami pracy na podstawie powołania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.; dalej: kodeks pracy) oraz art. 3 ustawy z dnia 21 października 2016 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 2043; dalej: ustawa zmieniająca z 2016 r.) w zakresie, w jakim stanowi, że sto-sunki pracy pracowników zatrudnionych w dniu wejścia w życie ustawy na stanowiskach zastępców kierowników komórek organizacyjnych w oddziałach regionalnych i placówkach, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stały się stosunkami pracy na podstawie powołania w rozu-mieniu kodeksu pracy, są zgodne z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji. 1.1. Pytanie prawne zostało postawione w związku z następującym stanem faktycz-nym. Powódka od 1993 r. była zatrudniona w Placówce Terenowej Kasy Rolniczego Ubez-pieczenia Społecznego (dalej: KRUS) na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a od 1 stycznia 2010 r. powierzono jej stanowisko kierownika Wydziału Ubezpieczeń. 2 sty-cznia 2017 r. powódce wręczono pisemne oświadczenie złożone na podstawie art. 60 ust. 1 u.s.r. informujące, że jej stosunek pracy zawarty z KRUS jest stosunkiem pracy na podstawie powołania w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. W wyniku tego zawiadomienia nie zmie-nił się jej zakres czynności i obowiązków pracowniczych. 14 lipca 2017 r. powódce został wręczony akt odwołania ze stanowiska kierownika Wydziału w Wydziale Ubezpieczeń Spo-łecznych w KRUS ze wskazaniem, że odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Powódka złożyła do Sądu Rejonowe-go w Płocku pozew przeciwko pracodawcy o uznanie za bezskuteczne odwołania jej ze sta-nowiska kierownika Wydziału Ubezpieczeń w KRUS i przywrócenie jej do pracy na po-przednich warunkach pracy i płacy, ewentualnie o zasądzenie od KRUS odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia dorę-czenia pozwu. 1.2. W uzasadnieniu pytający sąd wskazał, że przekształcenie umownego stosunku pracy łączącego powódkę z KRUS w stosunek pracy z powołania nastąpiło ex lege, na pod-stawie art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r., czemu pozwa-ny dał wyraz, składając powódce stosowne oświadczenie na piśmie. Powódce nie doręczono powołania, lecz deklaratywne oświadczenie o przekształceniu stosunku pracy. W ocenie pyta-jącego sądu wprowadzenie przekształcenia z mocy prawa umownego stosunku pracy w sto-sunek pracy z powołania nie opiera się na zasadach zaufania obywatela do państwa i prawa oraz pewności prawa. Zdaniem pytającego sądu, art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. narusza kryteria po- OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 3 prawnej legislacji poprzez dowolność, niespójność i niekonsekwencje wprowadzonych w życie rozwiązań prawnych. Nadto nowelizacja u.s.r. została oderwana od potrzeby posza-nowania zasad konstytucyjnych, w tym także zasady poczucia bezpieczeństwa prawnego. Poza tym wprowadzenie przekształcenia z mocy prawa umownego stosunku pracy w stosu-nek pracy z powołania nie opiera się na ważnych powodach. Ustawodawca niezasadnie doko-nał zrównania sytuacji prawnej kierowników komórek organizacyjnych i ich zastępców w oddziałach regionalnych i placówkach terenowych z sytuacją prawną kierowników jedno-stek organizacyjnych i ich zastępców oraz kierowników komórek organizacyjnych w centrali, stanowiąc, że stosunek pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach ulegnie prze-kształceniu z mocy prawa ze stosunku umownego na stosunek pracy w oparciu o powołanie, ze względu na to, że zakres obowiązków na poszczególnych stanowiskach objętych kwestio-nowanym przepisem jest różny. Zdaniem pytającego sądu, ustawodawca na mocy art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. zrównał sytuacje prawną pracowników zatrudnionych na stanowiskach kie-rowniczych różnego szczebla, prowadząc do wykreowania nierówności wobec prawa. W tej sytuacji niekorzystne dla pracowników konsekwencje przekształcenia stosunku pracy z mocy prawa z umownego na stosunek pracy z powołania dotknęły w równym stopniu wyższe kadry kierownicze centrali i oddziałów terenowych oraz niższe kadry kierownicze placówek regio-nalnych, podczas gdy pracownicy zatrudnieni na tych stanowiskach mają nieporównywalnie różne prawa, obowiązki, zakres kompetencji, wynagrodzenie i prestiż wynikający z zajmowa-nego stanowiska. Zdaniem sądu pytającego, z uzasadnienia kwestionowanych zmian u.s.r. nie wynika, jakimi racjonalnymi argumentami ustawodawca uzasadnia celowość tych zmian, ograniczając uprawnienia pracownicze pracowników KRUS wymienionych w art. 60 ust. 1 u.s.r. Nadto ustawodawca wprowadził zmiany w kwestionowanych regulacjach z mocy pra-wa, bez wprowadzenia okresu przejściowego, a pracownicy zostali niejako „zaskoczeni” no-wym, niekorzystnym dla nich stanem prawnym. Pytający sąd wyjaśnił także, że rozstrzygnięcie zadanego pytania prawnego przez Try-bunał Konstytucyjny ma wpływ na wynik sprawy, gdyż zależy od niego ustalenie, które prze-pisy będą stanowić podstawę prawną przyszłego rozstrzygnięcia, czy te, których dotyczy py-tanie prawne, czy w razie uznania ich za niekonstytucyjne, odpowiednie przepisy kodeksu pracy, w tym art. 30 § 4 kodeksu pracy, który obliguje pracodawcę do wskazania przyczyny wypowiedzenia. 2. W piśmie z 31 lipca 2018 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 24 września 2018 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) zajął sta-nowisko w sprawie. W jego ocenie, postępowanie podlega umorzeniu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Try-bunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), wobec niedopuszczalności wydania wyroku. W ocenie Prokuratora, przekształcenie stosunku pracy powódki z umownego w stosu-nek pracy z powołania nastąpiło w oparciu o art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. i art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r., a nie, jak przekonuje sąd pytający, art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. Zdaniem Prokuratora, zagadnieniem prawnie relewant-nym dla rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed sądem meriti nie może być zgodność z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. w zaskarżonym zakresie, ponieważ ewentualne wyłączenie tego przepisu z porządku prawnego na skutek eli-minatywnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie będzie miało żadnego wpływu na wynik postępowania przed sądem pytającym. Prokurator wskazał, że skoro powódka w chwili wejścia w życie ustawy zmieniającej z 2015 r. pełniła funkcję kierownika komórki organiza- OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 4 cyjnej w placówce terenowej KRUS, to zagadnieniem prawnie relewantnym dla rozstrzygnię-cia sprawy toczącej się przed sądem meriti może być jedynie zgodność z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w zakresie, w jakim przepisy te obejmują owych kierowników komórek organiza-cyjnych w placówkach terenowych KRUS. W ocenie Prokuratora, argumentacja pytającego sądu, mająca wskazywać na niekonstytucyjność zaskarżonych regulacji, w przeważającej czę-ści sprowadza się do wykazania, iż stosunek pracy z osobą pełniącą funkcję kierownika ko-mórki organizacyjnej w placówce terenowej KRUS, zważywszy na niewielki zakres przewi-dzianych na tym stanowisku obowiązków i uprawnień w porównaniu z szerokimi obowiąz-kami i uprawnieniami (także „o charakterze władczym”) osoby pełniącej podobną funkcję kierowniczą, tyle że w oddziale regionalnym KRUS albo w centrali KRUS, nie powinien być nawiązywany z powołania. Zdaniem Prokuratora, analiza zarzutów sformułowanych pod adresem art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w zakresie, w jakim przepisy te dotyczą kierowników komórek organizacyjnych w placów-kach terenowych KRUS, prowadzi do wniosku, iż dla pytającego sądu rzeczywistego proble-mu konstytucyjnego nie stanowi przekształcenie ex lege stosunku pracy powódki z umowne-go w stosunek pracy z powołania, lecz per se dopuszczalność nawiązania stosunku pracy z powołania z osobami pełniącymi funkcje kierowników komórek organizacyjnych w pla-cówkach terenowych KRUS, czyli z osobami pełniącymi funkcje kierownicze w jednostkach będących – w porównaniu z centralą KRUS oraz z oddziałami regionalnymi KRUS – w struk-turze organizacyjnej KRUS jednostkami o najmniejszych kompetencjach, w których kierowa-nie komórkami organizacyjnymi sprowadza się jedynie do koordynowania i organizowania pracy pewnego zespołu pracowników. Zatem pytający sąd w istocie wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o przeprowadzenie kontroli zgodności art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w zakresie, w jakim przepisy te przewidują, że nawiązanie stosunku pracy z kierownikami komórek organizacyjnych w placówkach tere-nowych KRUS następuje na podstawie powołania. Prokurator wskazał, że ocena tego, czy stosunek pracy na stanowisku kierownika komórki organizacyjnej w placówce terenowej KRUS powinien być nawiązany, jak przekonuje pytający sąd, nie z powołania, lecz na pod-stawie umowy o pracę, pozostaje poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Kon-stytucyjny nie może oceniać celowości i trafności rozwiązań ustawodawczych, a w pytaniu prawnym chodzi wyłącznie o ocenę celu i trafności wprowadzenia jako zasady nawiązywania stosunku pracy na konkretnym stanowisku kierowniczym na podstawie powołania. 4. Sejm nie zajął stanowiska w sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot i wzorce kontroli. Sąd Rejonowy w Płocku (dalej: pytający sąd) zwrócił się do Trybunału Konstytucyj-nego z pytaniem prawnym, czy art. 60 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpie-czeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336, ze zm.; dalej: u.s.r.) w zakresie, w jakim statuuje nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania z kierownikami komó-rek organizacyjnych i ich zastępcami w oddziałach regionalnych i placówkach terenowych, art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu spo-łecznym rolników oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 50; dalej: ustawa zmieniająca z 2015 r.) w zakresie, w jakim stanowi, że stosunki pracy pracowników zatrud-nionych w dniu wejścia w życie ustawy na stanowiskach, o których mowa w art. 60 ust. 1 OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 5 u.s.r., tj. kierowników komórek organizacyjnych w oddziałach regionalnych placówkach tere-nowych, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stały się stosunkami pracy na podstawie powołania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.; dalej: kodeks pracy) oraz art. 3 ustawy z dnia 21 października 2016 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 2043; dalej: ustawa zmieniająca z 2016 r.) w zakresie, w jakim stanowi, że stosunki pracy pracowników zatrudnionych w dniu wejścia w życie ustawy na stanowiskach zastępców kierowników ko-mórek organizacyjnych w oddziałach regionalnych i placówkach, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stały się stosunkami pracy na podstawie powołania w rozumieniu kodeksu pracy, są zgodne z Konstytucją. Jako wzorce kontroli pytający sąd wskazał art. 2 Konstytucji, formułujący zasadę zau-fania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa i zasadę sprawiedliwości spo-łecznej, art. 32 ust. 1 Konstytucji, z którego wynika zasada równego traktowania, oraz art. 24 Konstytucji, zawierający zasadę ochrony pracy. 2. Ocena dopuszczalności wydania wyroku w sprawie. 2.1. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, każdy sąd może postawić Trybunałowi Konstytu-cyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniał znaczenie przesłanek dopuszczalności pytania prawnego. Dla dopuszczalności merytorycznego rozpo-znania pytania prawnego konieczne jest spełnienie trzech przesłanek: podmiotowej, przed-miotowej i funkcjonalnej. 2.2. Przesłanka podmiotowa – z pytaniem prawnym może wystąpić tylko sąd, w ro-zumieniu art. 175 Konstytucji, czyli państwowy organ władzy sądowniczej, oddzielny i nieza-leżny od władzy ustawodawczej i wykonawczej. W niniejszej sprawie przesłanka ta została spełniona, bo z pytaniem prawnym wystąpił Sąd Rejonowy w Płocku. 2.3. Przesłanka przedmiotowa – przedmiotem pytania prawnego może być każdy akt normatywny (przepis prawny), a zatem akt ustanawiający normy prawne o charakterze gene-ralnym i abstrakcyjnym (por. postanowienie TK z 29 marca 2000 r., sygn. P 13/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 68). Postępowanie powinno dotyczyć badania zgodności określonego aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, przy czym jako wzorzec kontroli powinien być wskazany akt normatywny mający wyższą rangę w hie-rarchicznym systemie prawa niż akt normatywny poddawany kontroli w toku procedury rozpoznawania pytania prawnego podczas rozstrzygania sprawy (por. postanowienie TK z 21 października 2015 r., sygn. P 101/15, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 156). W niniejszej sprawie została spełniona przesłanka przedmiotowa, pytanie prawne dotyczy bowiem przepi-sów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ustaw zmieniających tę ustawę, a jako wzorce powołano przepisy Konstytucji, a więc aktu mającego wyższą rangę w hierarchii źró-deł prawa. 2.4. Przesłanka funkcjonalna wskazuje na związek między pytaniem prawnym a spra-wą toczącą się przed sądem. Pytanie prawne może być więc podniesione na tle konkretnej sprawy, a jego przedmiotem może być wyłącznie przepis prawa, który ma bezpośredni zwią-zek z toczącym się postępowaniem (por. postanowienie TK z 10 października 2000 r., sygn. P 10/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 195). To znaczy, że między orzeczeniem Trybunału Kon- OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 6 stytucyjnego (czyli odpowiedzią na pytanie prawne sądu) a rozstrzygnięciem sprawy toczącej się przed sądem pytającym zachodzić musi zależność o charakterze bezpośrednim, meryto-rycznym oraz prawnie istotnym. Kontrola wszczynana w trybie pytania prawnego jest powią-zana z konkretną sprawą rozpoznawaną przez sąd występujący z pytaniem prawnym. W do-tychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że sens przesłanki funk-cjonalnej wystąpienia z pytaniem prawnym wyraża zależność rozstrzygnięcia toczącej się przed sądem pytającym sprawy od treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wydanego w trybie kontroli zainicjowanej pytaniem prawnym. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego musi zatem wywierać bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, na pod-stawie której postawiono pytanie prawne (por. zamiast wielu postanowienie z 27 października 2022 r., sygn. P 5/21, OTK ZU A/2022, poz. 66). Nadto w drodze pytań prawnych mogą pod-legać ocenie Trybunału „te regulacje prawne, które będą wykorzystane (stosowane) w trakcie postępowania sądowego i które mogą doprowadzić organ sądowy do wydania na ich podsta-wie aktu stosowania prawa. Odpowiedź na pytanie prawne powinna być sądowi niezbędna do prawidłowego rozstrzygnięcia toczącej się przed nim sprawy, a owa zależność powinna być wskazana i uzasadniona przez sąd. Tym samym pytający sąd musi dokładnie uargumentować, dlaczego rozstrzygnięcie toczącej się przed nim sprawy nie jest możliwe bez wydania orze-czenia przez Trybunał (wyrok TK z 20 października 2010 r., sygn. P 37/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 79; postanowienie TK z 19 października 2011 r., sygn. P 42/10, OTK ZU nr 8/A/2011 poz. 92). 3. Ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że stosunek pracy łączący powódkę z KRUS uległ przekształceniu z mocy prawa 11 stycznia 2016 r., na podstawie art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. Tymczasem pytający sąd w treści uzasadnienia pytania prawnego wskazywał najpierw, że stosunek pracy powódki z momentem doręczenia 2 stycz-nia 2017 r. oświadczenia KRUS przekształcił się z umownego w stosunek pracy z powołania, a następnie stwierdził, że powódce nie doręczono powołania, lecz deklaratywne oświadczenie o przekształceniu stosunku pracy. Następnie pytający sąd uznał, że art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. stanowił podstawę prawną przekształcenia umownego stosunku pracy łączącego powódkę z KRUS w stosunek pracy z powołania. Zdaniem Trybunału, wskazana przez pytający sąd podstawa przekształcenia stosunku pracy powódki z umownego w stosunek pracy z powołania jest błędna. Powódka była zatrud-niona u pozwanego na stanowisku kierownika komórki organizacyjnej w placówce terenowej KRUS. Zgodnie więc z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. stosunek pracy po-wódki jako osoby zatrudnionej w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej z 2015 r., a więc 11 stycznia 2016 r., na stanowisku kierownika komórki organizacyjnej w oddziale terenowym stał się stosunkiem pracy na podstawie powołania. W sprawie powódki nie ma więc zastoso-wania art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r., który dotyczy przekształcenia stosunku pracy pracowników zatrudnionych w dniu wejścia w życie ustawy na stanowiskach zastępców kierowników komórek organizacyjnych w oddziałach regional-nych i placówkach terenowych w stosunek pracy na podstawie powołania. Nie stanowi też podstawy przekształcenia stosunku pracy powódki w stosunek pracy z powołania samodziel-nie art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. Przepis ten dopiero 11 stycznia 2016 r. wprowadzał zasadę, że kie-rownicy komórek organizacyjnych są zatrudniani na podstawie powołania. Przepis ten nie mógł więc mieć zastosowania do przekształcenia umownego stosunku pracy powódki w sto-sunek pracy z powołania, bo miał zastosowanie do osób zatrudnianych dopiero od 11 stycznia 2016 r. Zresztą gdyby było inaczej, ustawodawca, chcąc zmienić podstawę stosunku pracy powódki, a więc osoby już zatrudnionej 11 stycznia 2016 r. na podstawie umowy o pracę, nie musiałby wprowadzać przepisu przejściowego wskazującego na to, że stosunek pracy takiej osoby w konkretnym dniu ulega przekształceniu w stosunek pracy z powołania. Wobec tego OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 7 przepisem, który ma zastosowanie w sprawie, jest przepis art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmienia-jącej z 2015 r., ponieważ na jego podstawie stosunek pracy powódki uległ przekształceniu w stosunek pracy z powołania, i to on będzie miał bezpośredni związek z toczącym się przed pytającym sądem postępowaniem. Trybunał Konstytucyjny stwierdził zatem, że przesłanka funkcjonalna została spełnio-na jedynie w zakresie pytania sądu o zgodność z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji przepisu art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r., gdyż to ten przepis znajduje zasto-sowanie w sprawie rozpoznawanej przed pytającym sądem. 4. Zgodnie z art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), pytanie prawne zawiera: wskazanie sądu, przed którym toczy się postępowanie w sprawie oraz oznaczenie sprawy, wskazanie organu, który wydał kwestionowany akt nor-matywny, określenie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części, sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwe-stionowanego aktu normatywnego oraz jego uzasadnienie, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, wyjaśnienie, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało zadane. W ocenie Trybunału postawione w niniejszej sprawie pytanie prawne w zakresie doty-czącym art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. nie spełnia wymogów określonych w art. 52 ust. 2 pkt 4 u.o.t.p.TK. Zgodnie ze wskazanym przepisem pytający sąd w pytaniu prawnym, oprócz zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwestionowanego aktu normatywnego, powinien przedstawić również uzasadnie-nie tego zarzutu, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. W uzasadnieniu tym powinna zostać wskazana szczegółowa i precyzyjna argumentacja za obaleniem do-mniemania konstytucyjności kwestionowanej regulacji (zob. postanowienie TK z 13 grudnia 2017 r., sygn. P 5/17, OTK ZU A/2017, poz. 83). Przekonanie pytającego sądu o niekonstytu-cyjności określonych przepisów czy instytucji prawnych wymaga wnikliwego uzasadnienia w odniesieniu do każdego z zaskarżonych przepisów i wszystkich wzorców kontroli, na które ten sąd się powołuje. Podobnie jak w wypadku każdego postępowania dowodowego, wymóg ten jest nakazem odpowiedniego uzasadnienia stawianych zarzutów i ciężar tego dowodu spoczywa na pytającym sądzie. Trybunał podkreśla, „że przesłanka odpowiedniego uzasad-nienia zarzutów nie powinna być traktowana powierzchownie i instrumentalnie. Przytaczane w piśmie procesowym argumenty mogą być mniej lub bardziej przekonujące (…), lecz zaw-sze muszą być argumentami «nadającymi się» do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyj-ny” (wyrok z 19 października 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78). Należy także przypomnieć, że to na pytającym sądzie spoczywa ciężar udowodnienia niezgodności przedmiotu zaskarżenia z powołanymi wzorcami konstytucyjnymi i Trybunał nie może go w tym zakresie zastępować (zob. postanowienie z 30 czerwca 2009 r., sygn. P 34/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 101). W niniejszej sprawie pytający sąd ograniczył się do uzasadnienia niezgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji jedynie art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. i art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r., które to przepisy nie znajdują bezpośredniego zastosowania w sprawie rozpoznawanej przez pyta-jący sąd. Natomiast w uzasadnieniu pytania prawnego brak jest uzasadnienia zarzutu nie-zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r., co do którego spełniona została przesłanka funkcjonalna. W odniesieniu do art. 9 ust. 2 pkt 1 usta-wy zmieniającej z 2015 r. pytający sąd nie przedstawił żadnej argumentacji na rzecz niezgod-ności tego przepisu z powołanymi wzorcami kontroli. Z kolei w zakresie niezgodności wska-zanych w petitum przepisów z art. 24 Konstytucji, pytający sąd poczynił tylko ogólne rozwa-żania dotyczące tego wzorca kontroli, nie przywołując w tym zakresie, w odniesieniu do kon- OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 8 kretnej sprawy, merytorycznych argumentów wskazujących na niezgodność tego wzorca kon-troli z zaskarżonymi regulacjami. W zakresie naruszenia art. 24 Konstytucji pytający sąd w zasadzie ograniczył się do przedstawienia wątpliwości co do celowości i trafności wprowa-dzenia zmian w zakresie podstawy nawiązania stosunku pracy z kierownikami komórek orga-nizacyjnych w placówkach terenowych KRUS, co pozostaje poza kognicją Trybunału Kon-stytucyjnego (por. wyrok TK z 15 września 2009 r., sygn. P 33/07, OTK ZU nr 8/A/2009, poz. 123). Biorąc powyższe pod uwagę, należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie wydanie wyroku było niedopuszczalne, dlatego postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Zdanie odrębne sędziego TK Mariusza Muszyńskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt P 7/18 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytu-cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia z dnia 29 li-stopada 2023 r. o sygn. P 7/18. 1. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem o sygn. P 7/18 umorzył postępowanie. Choć w uzasadnieniu postanowienia w sposób formalny omówił przesłanki dopuszczalności pytania prawnego, to zamiast dokonać weryfikacji spełnienia konstytucyjnych warunków tej instytucji, ocenił działanie sądu zadającego pytanie prawne i podniósł, że sąd ten błędnie usta-lił podstawę prawną przekształcenia stosunku pracy powódki. Trybunał zatem zamiast wy-pełnić swoje kompetencje jako organu dokonującego hierarchicznej kontroli prawa, wszedł w rolę sądu pytającego i zajął się stanem faktycznym w sprawie. Próbował poprawić sąd, przez co wyszedł poza granice swojej właściwości. Owszem, w przypadku pytań prawnych Trybunał Konstytucyjny musi sprawdzić, czy pytanie jest zadane przez sąd, czy jego przedmiotem jest norma prawna, która ma być zasto-sowana w sprawie i czy od odpowiedzi Trybunału będzie zależało rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Jednakże dokonanie powyższej weryfikacji musi przebiegać w ra-mach przedmiotu zaskarżenia. Skoro sąd pytający powziął wątpliwość co do zgodności z Konstytucją określonych norm prawnych, które chciał zastosować w sprawie, to Trybunał nie mógł umorzyć postępowania z tego względu, że uważał, że dane normy nie mogły być zastosowane, a sąd dokonał błędnych ustaleń. Jedyną możliwością, dla stwierdzenia braku istnienia przesłanek do merytorycznego rozstrzygnięcia pytania prawnego w tym aspekcie było wykazanie, że odpowiedź Trybunału Konstytucyjnego nie będzie miała wpływu na rozstrzygnięcie toczące się przed sądem pytają-cym. A tego kontekstu Trybunał nie wyjaśnił. Skoro sąd chciał zastosować w sprawie okre-śloną normę, Trybunał Konstytucyjny nie mógł uznać, że sąd działał w tym zakresie w błę-dzie, bo to nie podlega weryfikacji Trybunału. Odmowa oceny konstytucyjności określonych norm prawnych powinna mieć inną argumentację. 2. Niezależnie od powyższego, w ramach swojego wywodu Trybunał Konstytucyjny znalazł normę, która w jego ocenie, spełniała przesłanki pytania prawnego, w tym przesłankę OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 9 funkcjonalną. Zamiast więc dokonać analizy jej zgodności ze wskazanymi przez inicjatora postępowania wzorcami kontroli, Trybunał zastosował mocno nadużywaną w trybunalskim orzecznictwie formułę, że pytanie prawne nie spełniało wymogów określonych w art. 52 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Wskazany przepis stanowi, że pytanie prawne zawiera, „sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwestionowa-nego aktu normatywnego oraz jego uzasadnienie, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie”. Wyjaśniając niespełnienie wymogu formalnego z cytowanej wyżej regulacji, Trybunał stwierdził, że w uzasadnieniu powinna zostać wskazana szczegółowa i precyzyjna argumenta-cja za obaleniem domniemania konstytucyjności kwestionowanej regulacji. Jest to twierdze-nie nieprawdziwe i orzeczniczo niebezpieczne, bo dąży do zwolnienia Trybunału Konstytu-cyjnego z obowiązku wszechstronnego zbadania sprawy i uczynienia z tego organu swoistym bezwolnym notariuszem, który w oparciu o przedstawione na piśmie treści orzeka o zgodno-ści lub niezgodności z Konstytucją. Nawet jeśli Trybunał miał wątpliwości, co do intencji sądu pytającego powinien był zarządzić rozprawę i wyjaśnić niejasności powstałe w toku roz-poznawania sprawy, a nie (używając biblijnego sformułowania) „umyć od niej ręce”. 3. Analiza 33-stronicowego pytania prawnego wraz z uzasadnieniem, nie pozwala na uznanie, że nie spełniało ono wymogów ustawowych, gdyż nie powoływało argumentów lub dowodów na poparcie niekonstytucyjności. Z przedstawionej argumentacji, nawet jedynie w oparciu o tekst analizowanego pytania prawnego w sprawie o sygn. P 7/18, Trybunał Kon-stytucyjny, mógł – wykorzystując swoje narzędzia orzecznicze – dokonać merytorycznej oce-ny w sprawie i wydać wyrok. Tymczasem Trybunał zbyt pochopnie umorzył postępowanie i pozostawił nierozwią-zanym dość istotny problem konstytucyjny dotyczący stosunków pracy i możliwości ingeren-cji w te stosunki z mocy prawa w oparciu o reguły intertemporalne. Takie działanie Trybunału Konstytucyjnego nie sprzyja budowaniu zasady zaufania do państwa i jego organów, wobec tego uznałem za konieczne złożenie zdania odrębnego i wska-zanie nieprawidłowości w działaniu TK. Zdanie odrębne sędziego TK Wojciecha Sycha do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt P 7/18 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) składam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 29 listo-pada 2023 r., sygn. P 7/18. Uważam, że Trybunał niezasadnie umorzył w całości postępowa-nie w niniejszej sprawie. 1. Sąd Rejonowy w Płocku (dalej: sąd pytający) zakwestionował w pytaniu prawnym do Trybunału Konstytucyjnego zgodność z Konstytucją art. 60 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336, ze zm.; dalej: u.s.r.) oraz dwóch przepisów ustaw zmieniających ten przepis, tj. art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 10 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 50; dalej: ustawa zmieniająca z 2015 r.) oraz art. 3 ustawy z dnia 21 października 2016 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecz-nym rolników (Dz. U. poz. 2043; dalej: ustawa zmieniająca z 2016 r.). Problem konstytucyjny postawiony w pytaniu prawnym dotyczył tego, czy przekształcenie z mocy prawa – na pod-stawie ustawy zmieniającej z 2015 r. i ustawy zmieniającej z 2016 r. – stosunków pracy pra-cowników zatrudnionych na stanowiskach, o których mowa w art. 60 ust. 1 u.s.r., tj. kierow-ników komórek organizacyjnych w placówkach terenowych Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) oraz ich zastępców, w stosunki pracy na podstawie powołania nie narusza zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady rów-ności i zasady ochrony pracy. 2. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu, do którego składam niniejsze zdanie od-rębne, umorzył postępowanie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na nie-dopuszczalność wydania wyroku. W uzasadnieniu wskazał, że w odniesieniu do art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. oraz art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. pytanie prawne nie spełniło przesłanki funkcjonalnej, w odniesieniu zaś do art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. sąd pyta-jący nie uzasadnił zarzutu niezgodności z Konstytucją. 3. Zgadzam się z konkluzją, że art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. w związku z art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. nie był zastosowany w sprawie będącej kanwą pytania prawnego i w tym zakresie postępowanie należało umorzyć ze względu na brak przesłanki funkcjonal-nej. Zgadzam się także, że w sprawie nie był zastosowany art. 60 ust. 4 u.s.r., który dotyczył osób zatrudnianych po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 2015 r. Nie zgadzam się natomiast z umorzeniem postępowania w pozostałym zakresie, które Trybunał uargumentował brakiem uzasadnienia przez sąd pytający zarzutu niezgodności art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. ze wskazanymi w pytaniu prawnym wzorcami kon-troli. Trybunał wskazał, że „pytający sąd ograniczył się do uzasadnienia niezgodności (…) jedynie art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. i art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r., które to przepisy nie znaj-dują bezpośredniego zastosowania w sprawie (…)”, w odniesieniu zaś do art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r., co do którego została spełniona przesłanka funkcjonalna, „py-tający sąd nie przedstawił żadnej argumentacji na rzecz niezgodności tego przepisu z powoła-nymi wzorcami kontroli” (pkt 4, II cz. uzasadnienia). Nie zgadzam się z tym stwierdzeniem. W niniejszej sprawie sąd pytający nie zakwe-stionował wymienionych w petitum pytania prawnego przepisów wprost, lecz zakresowo, wywodząc z nich określoną normę. Do jej rekonstrukcji konieczne jest związkowe ujęcie art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. i art. 60 ust. 1 u.s.r., do którego ten pierwszy przepis odsyła wprost w swojej treści. Art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. stano-wi bowiem, że „[s]tosunki pracy pracowników zatrudnionych w dniu wejścia w życie niniej-szej ustawy na stanowiskach, o których mowa w art. 59 ust. 4 i art. 60 ust. 1 [u.s.r.] (…) – w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stają się stosunkami pracy na podstawie powołania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (…)”. Nawet jeśli sąd pytający w petitum pytania prawnego nie wskazał tych przepisów związkowo, to mając na względzie treść petitum (zakresowe ujęcie przedmiotu kontroli) i uzasadnienie pytania praw-nego oraz stosując zasadę falsa demonstratio non nocet, Trybunał, w granicach swoich kom-petencji, nie wykraczając poza zakres pytania prawnego, powinien poddać merytorycznej kontroli zgodność art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w związku z art. 60 ust. 1 u.s.r. z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji. Związkowe ujęcie przedmiotu kontroli dezak-tualizuje bowiem argument Trybunału o braku uzasadnienia zarzutów, gdyż sąd pytający przedstawił obszerną argumentację w zakresie niezgodności art. 60 ust. 1 u.s.r. z powołanymi wzorcami kontroli. Wzorce te szczegółowo omówił i adekwatnie odniósł do sformułowanych OTK ZU A/2024 P 7/18 poz. 11 11 zarzutów. Mam świadomość, że w treści uzasadnienia pytania prawnego, analizując zakwe-stionowane przepisy z perspektywy poszczególnych wzorców kontroli, sąd pytający literalnie nie powołał art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. Mając jednak na uwadze, że kon-troli trybunalskiej poddana została norma, której treść wynika nie tylko z tego przepisu, uwa-żam iż uzasadnienie zaprezentowane przez sąd pytający jest wystarczające z punktu widzenia wymogów formalnych określonych w art. 52 ust. 2 pkt 4 u.o.t.p.TK. Obligowało to Trybunał do merytorycznego odniesienia się do zarzutów sformułowanych w pytaniu prawnym, zwłaszcza że sąd pytający od 15 maja 2018 r. czeka na rozstrzygnięcie Trybunału, a postępo-wanie w zawisłej przed nim sprawie, w związku z którą zadał pytanie prawne, dotyczącej zasadności rozwiązania stosunku pracy, pozostaje od tamtego czasu zawieszone. 4. Chciałbym jednocześnie podkreślić, że nie przesądzam w tym miejscu kierunku po-tencjalnego merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Uważam natomiast, że pytanie prawne, w zakresie wskazanym przeze mnie powyżej, powinno zostać poddane merytorycz-nej ocenie Trybunału. Ze względu na to, że Trybunał w całości umorzył postępowanie w ni-niejszej sprawie, za konieczne uznałem złożenie zdania odrębnego.