P 7/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 16 czerwca 2021 r. Pozycja 30 POSTANOWIENIE z dnia 15 czerwca 2021 r. Sygn. akt P 7/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Wojciech Sych – sprawozdawca Michał Warciński, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2021 r., wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich „o wyłączenie od udziału w rozpoznawaniu sprawy o sygn. akt P 7/20 Pana Justyna Piskorskiego”, postanawia: oddalić wniosek. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. We wniosku z 11 maja 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: Rzecznik), ja-ko uczestnik postępowania w sprawie o sygn. P 7/20, na podstawie art. 379 pkt 4 w związku z art. 54 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) w związku z art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organi-zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) oraz w związku z art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 07.06.2016, s. 13; dalej: TUE) i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: EKPCz) oraz na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, wniósł „o wyłączenie od udziału w rozpoznawaniu [tej] sprawy (…) Pana Justyna Piskorskiego”. Rzecznik wyjaśnił, że jego kolejny wniosek o wyłączenie z orzekania sędziego Trybu-nału Konstytucyjnego Justyna Piskorskiego w sprawie o sygn. P 7/20 został złożony „z uwagi na zaistnienie nowych okoliczności mających zasadnicze znaczenie dla stwierdzenia niedo-puszczalności udziału osoby objętej wnioskiem w orzekaniu” (uzasadnienie wniosku, s. 2), tj. wydanie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: ETPC) 7 maja 2021 r. wyroku w sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18), a powody wy- OTK ZU A/2021 P 7/20 poz. 30 2 łączenia dotyczą „zarówno braku jej prawidłowego umocowania w Trybunale Konstytucyj-nym, jak braku gwarancji niezawisłości i bezstronności” (ibidem). 2. Rzecznik wskazał, że w powołanym wyroku ETPC orzekł o naruszeniu przez Rzeczpospolitą Polską prawa do sądu ustanowionego ustawą (art. 6 ust. 1 EKPCz), ponieważ w składzie orzekającym Trybunału Konstytucyjnego w sprawie skarżącej spółki zasiadała osoba do tego nieuprawniona (sędzia TK Mariusz Muszyński), tj. wybrana z oczywistym na-ruszeniem prawa krajowego, a tym samym i EKPCz, na miejsce wcześniej prawidłowo obsa-dzone. Konkluzja ta obejmuje, zdaniem Rzecznika, wszystkie kolejne osoby wybrane do Try-bunału w takiej samej sytuacji. Osobą tą jest zatem również sędzia TK Justyn Piskorski, wybrany – jak uważa Rzecznik – z naruszeniem art. 194 ust. 1 Konstytucji, który zastąpił zmarłego sędziego TK Lecha Morawskiego, wybranego przez Sejm na sędziego, mimo że w Trybunale nie było wakującego miejsca. Z tego względu „Pan Justyn Piskorski jest nieu-prawniony do zasiadania w TK i wykonywania czynności właściwych sędziemu sądu konsty-tucyjnego” (uzasadnienie wniosku, s. 2). Rzecznik argumentował, że w świetle wyroku ETPC z 7 maja 2021 r. orzeczenie wy-dane z udziałem osoby nieuprawnionej do zasiadania w Trybunale Konstytucyjnym będzie z gruntu wadliwe. Każdy sąd – zdaniem Rzecznika – będzie mógł zdecydować o niewzięciu go pod uwagę, a każda jednostka będzie mogła wystąpić ze skargą indywidualną do ETPC. Sprawa o sygn. P 7/20, z udziału w rozpoznawaniu której powinien zostać wyłączony sędzia TK Justyn Piskorski, dotyczy dalszego funkcjonowania Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyż-szego. W ocenie Rzecznika, zakres właściwości Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego mie-ści się w zakresie ochrony jednostki gwarantowanej przez art. 6 ust. 1 EKPCz, zatem osoby, w sprawach których Izba ta orzeka, będą uprawnione do powołania ochrony konwencyjnej. Ze względu zatem na „ogromne ryzyko, że każde orzeczenie TK, dotyczące praw i wolności gwarantowanych przez [EKPCz], a zapadłe z udziałem osoby nieuprawnionej do orzekania w nim, jest wadliwe na gruncie art. 6 ust. 1 EKPC[z] i zagraża skuteczności ochrony konwen-cyjnej (...), osoby – będące w takiej samej sytuacji, jak osoba, której dotyczy wyrok w spra-wie Xero Flor – powinny powstrzymać się od orzekania bądź zostać od niego odsunięte, aby utrzymać pewność prawa i stabilność orzeczeń sądowych” (uzasadnienie wniosku, s. 3-4). 3. Samodzielną podstawą wyłączenia sędziego TK Justyna Piskorskiego z udziału w rozpoznawaniu sprawy o sygn. P 7/20 jest, zdaniem Rzecznika, także art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, konstytuujący zasadę skutecznej ochrony sądowej. Skoro w powołanej sprawie Trybunał ma orzekać o zagadnieniach objętych prawem Unii, to skład orzekający musi od-powiadać wymogom unijnej zasady ochrony sądowej, tj. być niezawisły, bezstronny i usta-nowiony na mocy ustawy. Rzecznik podkreślił, że postanowienia TUE wiążą wszystkie orga-ny Państwa Członkowskiego, w tym Trybunał Konstytucyjny, i mają pierwszeństwo przed uotpTK, zatem ewentualny brak w powołanej ustawie podstawy prawnej do wyłączenia osoby ze składu orzekającego – ze wskazanych przez Rzecznika powodów – nie ma przesądzające-go znaczenia. Brak wyłączenia osoby nieuprawnionej do orzekania spowoduje, że orzeczenie dotyczące zagadnień prawa Unii, wydane w składzie nieodpowiadającym wymogom tego prawa, będzie nieskuteczne i niestosowalne w obrębie prawa unijnego. OTK ZU A/2021 P 7/20 poz. 30 3 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Podstawy prawne wniosku o wyłączenie – analiza formalna. 1.1. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: Rzecznik) oparł swój wniosek, po pierwsze, na art. 379 pkt 4 w związku z art. 54 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowa-nia cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) w związku z art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu-cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) oraz w związku z art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 07.06.2016, s. 13; dalej: TUE) i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: EKPCz) oraz, po drugie, na art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. 1.2. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że instytucja wyłączenia sędziego z orzeka-nia w określonej sprawie została uregulowana w dziale II, w rozdziale 3 uotpTK. Okoliczno-ści wyłączenia z mocy ustawy (iudex inhabilis) wskazane są w art. 39 ust. 1 uotpTK. Artykuł ten w ust. 2 przewiduje także wyłączenie sędziego ze względu na okoliczności „mogące wy-wołać wątpliwości co do jego bezstronności”, a więc w sytuacji iudex suspectus. Przepisy ustawy regulują ponadto tryb postępowania w sprawie wyłączenia sędziego (por. art. 39 ust. 3 i art. 40-41 uotpTK). W postanowieniu z 15 lutego 2017 r., sygn. K 2/15 (OTK ZU A/2017, poz. 7), Trybu-nał Konstytucyjny wyjaśnił szczegółowo zakres podmiotowy i przedmiotowy instytucji wyłą-czenia sędziego Trybunału z orzekania, podkreślając jej kompleksowy i wyczerpujący charak-ter. W szczególności Trybunał zwrócił uwagę, że do wyłączenia sędziego Trybunału nie mają zastosowania – na zasadzie odwołania z art. 36 uotpTK – przepisy k.p.c. Regulacja uotpTK ma charakter pełny i obejmuje swym zakresem wszystkie przypadki wyłączenia sędziego Trybunału z orzekania w danej sprawie. Toteż nieuzasadnione jest powoływanie jako podsta-wy wyłączenia sędziego Trybunału przepisów k.p.c. Wyrażone w powołanym postanowieniu stanowisko pozostaje aktualne. Zna je rów-nież Rzecznik, będący autorem wniosku w sprawie wyłączenia sędziów z udziału w rozpo-znawaniu sprawy o sygn. K 2/15. Z uwagi na to, że Rzecznik z uporem po raz kolejny błędnie wskazał jako podstawę wyłączenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego odpowiednio stoso-wany art. 379 pkt 4 k.p.c., Trybunał w obecnym składzie ponownie wyjaśnia, że przepis ten nie normuje przesłanki wyłączenia sędziego, lecz wskazuje na jedną z przyczyn nieważności postępowania cywilnego (sprzeczność z przepisami prawa składu sądu orzekającego albo udział w rozpoznaniu sprawy sędziego wyłączonego z mocy ustawy). Nie może on być pod-stawą wyłączenia sędziego w procesie cywilnym, a tym bardziej przesłanką wyłączenia „oso-by nieuprawnionej do zasiadania w TK”, gdyż instytucja taka nie istnieje ani w przepisach uotpTK, ani w przepisach k.p.c. 1.3. Ponadto Trybunał wskazuje na nieuzasadnione powołanie we wniosku jako pod-stawy prawnej wyłączenia art. 54 k.p.c. Przepis ten nakazuje odpowiednie stosowanie przepi-sów k.p.c. o wyłączeniu sędziego do wyłączenia referendarza sądowego, ławnika, innych organów sądowych i prokuratora. Stanowi także, że wniosek o wyłączenie referendarza są-dowego oraz ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z przepisami niniejszego działu, a w pozostałych przypadkach przekazuje odpowiedniemu organowi nadrzędnemu. Art. 54 k.p.c. – niezależnie od tego, że do wyłączenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego w ogóle nie stosuje się OTK ZU A/2021 P 7/20 poz. 30 4 przepisów k.p.c. – nie znajdzie w żadnej sytuacji zastosowania w postępowaniu przed Trybu-nałem. 1.4. Jako podstawę wniosku Rzecznik wskazał także przepisy prawa międzynarodo-wego, tj. art. 6 ust. 1 EKPCz oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Art. 6 ust. 1 EKPCz stano-wi, że „[k]ażdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w roz-sądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeń-stwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości”. Art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zobowiązuje zaś Państwa Członkowskie do ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzi-nach objętych prawem Unii. Powołane przepisy nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego Try-bunału Konstytucyjnego nie tylko z uwagi na kompleksowe uregulowanie tej instytucji w przepisach uotpTK, lecz przede wszystkim dlatego, że nie mają one zastosowania do pol-skiego sądu konstytucyjnego (szerzej w tym zakresie w pkt 2, cz. II uzasadnienia). Nie zmie-nia tej oceny zasada pierwszeństwa ratyfikowanej umowy międzynarodowej przed przepisami rangi ustawowej, na którą powołuje się Rzecznik, starając się uzasadnić dopuszczalność uczynienia samodzielną podstawą wniosku o wyłączenie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. 1.5. Podsumowując, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wniosek Rzecznika oparty jest na niewłaściwych podstawach prawnych i jako taki nie ma waloru wniosku o wyłączenie sędziego z udziału w rozpoznawaniu sprawy. Okoliczność ta stanowi samoistną przesłankę jego oddalenia, jednakże pomimo to, ze względu na precedensowy charakter sprawy, Trybu-nał odniesie się merytorycznie do zarzutów i argumentów sformułowanych przez Rzecznika. 2. Analiza merytoryczna zarzutów. 2.1. Twierdzenia Rzecznika o konieczności wyłączenia sędziego TK Justyna Piskor-skiego z udziału w rozpoznawaniu sprawy o sygn. P 7/20 oparte są na wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC) z 7 maja 2021 r. w sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18; dalej: wyrok ETPC z 7 maja 2021 r.). W ocenie Rzecznika, w świetle tego wyroku orzekanie przez osobę powołaną z oczywistym narusze-niem prawa na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego niweczy prawo do sądu ustanowionego ustawą, statuowane w art. 6 ust. 1 EKPCz, a w konsekwencji każde orzecze-nie wydane z udziałem takiego sędziego, dotyczące praw i wolności gwarantowanych w EKPCz, będzie z gruntu wadliwe. 2.2. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wyrok ETPC z 7 maja 2021 r. w zakresie, w jakim odnosi się do Trybunału Konstytucyjnego, oparty jest na tezach świadczących o nie-znajomości polskiego porządku prawnego, w tym fundamentalnych założeń ustrojowych, określających pozycję, ustrój i rolę polskiego sądu konstytucyjnego. W tym zakresie został wydany bez podstawy prawnej, z przekroczeniem przez ETPC powierzonych mu kompeten-cji, i stanowi bezprawną ingerencję w krajowy porządek prawny, w szczególności w kwestie, OTK ZU A/2021 P 7/20 poz. 30 5 które pozostają poza właściwością ETPC; z tych powodów musi być uznany za wyrok nieist-niejący (sententia non existens). Świadczą o tym następujące względy: 2.3. ETPC w wyroku z 7 maja 2021 r. w sposób nieuprawniony wykroczył poza swoją właściwość, dokonując oceny legalności ukształtowania składu Trybunału Konstytucyjnego. Jest to bezprecedensowe wkroczenie w kompetencje konstytucyjnych organów władzy Rze-czypospolitej – Sejmu, który dokonuje wyboru sędziego, oraz Prezydenta, wobec którego wybrany sędzia składa ślubowanie. Konkluzje podważające prawidłowość wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego przez Sejm VIII kadencji w 2015 r., na których ETPC oparł swe rozstrzygnięcie, dowodzą braku znajomości polskiego porządku prawnego, jak i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Wbrew twierdzeniom Rzecznika i temu, co wynika z wyroku ETPC z 7 maja 2021 r., Trybunał Konstytucyjny nie wypowiedział się dotychczas prawo-mocnie o statusie prawnym któregokolwiek z sędziów Trybunału. W szczególności wymaga podkreślenia, że nie orzekał w tej kwestii w sprawie o sygn. K 34/15. Wydany w tej sprawie wyrok z 3 grudnia 2015 r. (OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 185), na który powołuje się ETPC, najkrócej rzecz ujmując, nie jest wyrokiem o prawidłowości wyboru któregokolwiek z sę-dziów, lecz jest wyrokiem o prawie, o zgodności bądź niezgodności z Konstytucją zaskarżo-nych przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.). W związku z tym w sprawie niniejszej Trybunał uznaje za niezbędne przywołanie w tym miejscu tej części sentencji owego wyroku, która – rozumiana fałszywie – wywołuje kontrowersje. W rzeczy samej, w pkt. 8 sentencji wyroku w sprawie o sygn. K 34/15 Trybunał orzekł, że art. 137 ustawy o TK z 2015 r. „a) jest zgodny z art. 112 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 62 ust. 1 i art. 197 Konstytucji, b) w za-kresie, w jakim dotyczy sędziów Trybunału, których kadencja upływa 6 listopada 2015 r., jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji, c) w zakresie, w jakim dotyczy sędziów Trybunału, któ-rych kadencja upływa odpowiednio 2 i 8 grudnia 2015 r., jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Kon-stytucji”. Wynika z tego jednoznacznie, że Trybunał nie orzekał o wyborze nowych sędziów, lecz o zgodności z Konstytucją zaskarżonego przepisu ustawy o TK z 2015 r. w zakresie, w jakim dotyczył sędziów, którzy kończyli swoje kadencje odpowiednio w dniach: 6 listopa-da, 2 grudnia oraz 8 grudnia 2015 r. Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że każdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wiążący wyłącznie w zakresie sentencji, zaś uzasadnienie wyroku ma doniosłość jedynie motywacyjną, o ile nie wykracza poza ramy wyznaczone sen-tencją. W sprawie o sygn. K 34/15 Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się także w kwestii ostatniego etapu procedury wyboru sędziego Trybunału, stwierdzając, że „[ś]lubowanie skła-dane wobec Prezydenta (…) nie stanowi wyłącznie podniosłej uroczystości o charakterze symbolicznym, nawiązującej do tradycyjnej inauguracji okresu urzędowania. Wydarzenie to pełni dwie istotne funkcje. Po pierwsze, jest publicznym przyrzeczeniem sędziego do zacho-wania się zgodnie z rotą składanego ślubowania. W ten sposób sędzia deklaruje osobistą od-powiedzialność za bezstronne i staranne wykonywanie swoich obowiązków zgodnie z wła-snym sumieniem oraz poszanowaniem godności sprawowanego urzędu. Po drugie, złożenie ślubowania pozwala sędziemu rozpocząć urzędowanie, czyli wykonywanie powierzonego mu mandatu. Te dwa istotne aspekty ślubowania świadczą o tym, że nie jest to wyłącznie podnio-sła uroczystość, lecz zdarzenie wywołujące konkretne skutki prawne. Z tego względu włącze-nie Prezydenta w odbieranie ślubowania od wybranych przez Sejm sędziów TK należy ulokować w sferze realizacji kompetencji głowy państwa”. Przytoczone słowa Trybunału jed-noznacznie świadczą, że procedura wyboru kończy się złożeniem ślubowania przed Prezyden-tem z tym skutkiem, że tylko sędzia, który ślubowanie takie złożył, jest uprawniony do obję-cia urzędu i orzekania. OTK ZU A/2021 P 7/20 poz. 30 6 Kwestie te, w zakresie braku podstaw do kwestionowania statusu któregokolwiek z sędziów, Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił w postanowieniu o sygn. K 2/15 oraz licznych innych postanowieniach, oddalających wnioski Rzecznika o wyłączenie sędziów Trybunału z orzekania. Wymienione w wyroku ETPC z 7 maja 2021 r. orzeczenia Trybunału Konstytu-cyjnego nie dotyczyły oceny prawidłowości wyboru określonych osób na stanowisko sędzie-go, lecz dotyczyły hierarchicznej kontroli zgodności przepisów ustawy z Konstytucją. W pol-skim systemie prawnym nie istnieją organy ani mechanizmy, które umożliwiałyby weryfika-cję legalności wyboru sędziów Trybunału. Za niewłaściwy w tym zakresie uznał się sam Trybunał Konstytucyjny, który w wydanym w pełnym składzie postanowieniu z 7 stycznia 2016 r., sygn. U 8/15 (OTK ZU A/2016, poz. 1), umorzył postępowanie w sprawie kontroli zgodności z Konstytucją uchwał Sejmu VIII kadencji dotyczących wyboru sędziów Trybuna-łu. Nie mógł postąpić inaczej, albowiem ustrojodawca nie stworzył narzędzia kontroli krea-cyjnej kompetencji Sejmu, a więc nie wprowadził procedury umożliwiającej dokonywanie przez którąkolwiek z dwóch pozostałych władz – sądowniczą i wykonawczą – wzruszenia uchwał o wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego; nie dał też takiej możliwości same-mu Trybunałowi Konstytucyjnemu. W tym świetle każda próba podważenia statusu sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zarówno przez organy krajowe, jak i międzynarodowe, jest istotnym naruszeniem uprawnień Sejmu i Prezydenta oraz godzi w konstytucyjną zasadę podziału i równoważenia się władz. Skład Trybunału Konstytucyjnego w każdej rozpoznawanej przez niego sprawie jest obsadzany prawidłowo, a wszyscy zasiadający w nim sędziowie są wybrani legalnie. Działa-nia Rzecznika, uporczywie kwestionującego status sędziów Trybunału, pomimo że są niesku-teczne, godzą w porządek konstytucyjny i deprecjonują rolę polskiego sądu konstytucyjnego, wpływając destabilizująco na porządek prawny. 2.4. Wzorcem kontroli w postępowaniu przed ETPC, zakończonym wyrokiem z 7 ma-ja 2021 r., był art. 6 ust. 1 EKPCz, który stanowi w pierwszym zdaniu, że „[k]ażdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez nie-zawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiąz-kach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej”. ETPC uznał ten przepis za adekwatny wzorzec kontroli, by ocenić, czy postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie, która legła u podstaw wy-roku z 7 maja 2021 r., spełniało określony w nim standard konwencyjny prawa do sądu usta-nowionego ustawą. Założenie powyższe jest wynikiem braku znajomości polskiego porządku prawnego, w tym przepisów rangi konstytucyjnej, określających ustrój i kompetencje Trybunału Konsty-tucyjnego. Art. 6 ust. 1 EKPCz stanowi jednoznacznie o prawie do sądu w indywidualnej sprawie cywilnej lub karnej. „Nie ulega wątpliwości, że postępowanie przed TK nie jest ani postępowaniem karnym, ani cywilnym w rozumieniu art. 6 EKPC” (L. Bosek, M. Wild, ko-mentarz do art. 79 Konstytucji [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, Legalis, Nb 13). Rozstrzyganie o takich sprawach nie mieści się zatem w kompetencjach Trybunału Konstytucyjnego, który nie jest sądem w rozu-mieniu art. 6 ust. 1 EKPCz. Wynika to jednoznacznie z pozycji ustrojowej Trybunału oraz jego konstytucyjnych kompetencji. 2.5. Wobec wyraźnej dyspozycji zawartej w art. 10 ust. 2 Konstytucji, Trybunał Kon-stytucyjny jest organem władzy sądowniczej, jednak nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu rozstrzygania indywidualnych spraw cywilnych, karnych czy administracyj-nych. Wyłączną kompetencję w tym zakresie mają, zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji, Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe, sprawujące w Rze- OTK ZU A/2021 P 7/20 poz. 30 7 czypospolitej Polskiej wymiar sprawiedliwości. Odrębny charakter Trybunału wynika z sys-tematyki Konstytucji, która w Rozdziale VIII wyróżnia sądy i Trybunały, przyznając tym ostatnim swoiste kompetencje, różne od kompetencji sądów powszechnych. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, „[U]strojodawca wyraźnie (…) rozróżnia sądy i trybunały (art. 10 i art. 173 Konstytucji), jak również enumeratywnie wymie-nia organy będące sądami, zaliczając do nich SN, sądy powszechne, sądy administracyjne, sądy wojskowe oraz sąd doraźny (art. 175 Konstytucji). To oznacza, że TK nie jest sądem w rozumieniu art. 175 Konstytucji, choć niewątpliwie jest organem władzy sądowniczej bę-dącej władzą odrębną i niezależną od innych władz” (zob. wyrok z 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186). 2.6. Podstawową kompetencją Trybunału Konstytucyjnego jest kontrola hierarchicznej zgodności norm. W doktrynie prawa konstytucyjnego podkreśla się, że wyznaczona w przepi-sach Konstytucji działalność Trybunału ma dwojaki charakter. „Z jednej strony TK działa w podobnym trybie i na podobnych zasadach jak sądy, lecz efekty jego działań – w zakresie obejmującym badanie hierarchicznej zgodności norm – realizują się w tej samej sferze, co działania władzy ustawodawczej (polegają one na dokonywaniu zmian w systemie prawa). Z drugiej natomiast strony, jego działalność polega na kontroli efektów działalności organów tworzących prawo oraz na ochronie wolności i praw człowieka i obywatela, czyli działalności typowej dla organów ochrony prawa, przy czym nie jest on – według systematyki konstytu-cyjnej – organem kontroli państwowej i ochrony prawa” (A. Mączyński, J. Podkowik, komen-tarz do art. 188 Konstytucji [w:] Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87-243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, Legalis, Nb 22). Zakres kompetencji Trybunału nie pozwala zatem na uznanie go za sąd rozstrzygający indywidualne spory w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, jak i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybu-nał Konstytucyjny jest sądem prawa, a nie sądem faktów. Nie jest ani organem odwoław-czym, ani organem nadzwyczajnej kontroli orzeczeń sądów. Wyroki Trybunału Konstytucyj-nego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji), lecz wywołują skutki wyłącznie w sferze normatywnej, tzn. nie uchylają orzeczeń i innych roz-strzygnięć wydanych na podstawie zakwestionowanych w postępowaniu przed Trybunałem przepisów, lecz uchylają wyłącznie przepisy, które zostały uznane przez Trybunał za nie-zgodne z Konstytucją. Potwierdzeniem tak ukształtowanej roli Trybunału Konstytucyjnego jest model pol-skiej skargi konstytucyjnej, określony w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotem skargi może być jedynie norma prawna, na podstawie której sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Kon-stytucji. Nie mieści się w zakresie kompetencji Trybunału kontrola stosowania prawa w kon-kretnej sprawie ani orzeczeń, które ukształtowały prawa lub obowiązki skarżących. Wyrok wydany w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną nie prowadzi automatycznie do wzruszenia danego rozstrzygnięcia, lecz stanowi dopiero podstawę do wznowienia postę-powania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji). 2.7. Powyższa analiza nie pozostawia wątpliwości, że Trybunał Konstytucyjny nie jest sądem w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz (jak i art. 45 ust. 1 Konstytucji), zatem przepis ten nie może stanowić podstawy do oceny, czy postępowanie przed Trybunałem spełnia standar-dy konwencyjne. To znaczy ostatecznie, że wniosek Rzecznika podlegał oddaleniu nie tylko z powodów formalnych (pkt 1.5., cz. II uzasadnienia), lecz pozbawiony był także podstaw materialnych.