S 1/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 listopada 2023 r. Pozycja 83 POSTANOWIENIE dnia 4 października 2023 r. Sygn. akt S 1/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Mariusz Muszyński Bogdan Święczkowski Andrzej Zielonacki – sprawozdawca, w związku z wyrokiem z 4 października 2023 r. (sygn. SK 105/20), p o s t a n a w i a: na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try-bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zwró-cić Ministrowi Sprawiedliwości uwagę na konieczność: 1) uchylenia § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 paź-dziernika 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), mającego identyczne brzmienie, jak § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokac-kie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964), wobec którego orzeczono niezgodność z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) skreślenia w § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokac-kie oraz w § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych słów: „w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy”. Orzeczenie zapadło większością głosów. UZASADNIENIE 1. W wyroku z 4 października 2023 r. (sygn. SK 105/20) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964; dalej: r.o.c.a.) jest nie-zgodny z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej. OTK ZU A/2023 S 1/23 poz. 83 2 2. Należy zauważyć, że § 15 ust. 2 r.o.c.a. miał następujące brzmienie: „Opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wyso-kości równej stawce minimalnej”. Identyczną regulację zawiera także obowiązujący nadal § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności rad-ców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935; dalej: r.o.c.r.p.). 3. Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) – zwraca Ministrowi Sprawiedliwości uwagę na konieczność wyeliminowania z porządku prawnego § 15 ust. 2 r.o.c.r.p., który zawiera regu-lację prawną, wobec której orzeczono już niezgodność z Konstytucją. Konsekwencją wyroku z 4 października 2023 r. jest również konieczność zmiany przepisów określających warunki ustalenia wynagrodzenia w wysokości do sześciokrotności stawki minimalnej – tj. § 15 ust. 3 r.o.c.a. oraz § 15 ust. 3 r.o.c.r.p. – przez skreślenie w nich słów: „w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy”. Z przedstawionych powodów postanowiono jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Mariusza Muszyńskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt S 1/23 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zgłaszam zda-nie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 2023 r., sygn. S 1/23. 1. W dniu 4 października 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. SK 105/20. Do tego wyroku złożyłem zdanie odrębne zarzucając Trybunałowi prze-kraczanie kompetencji konstytucyjnych w drodze wdzierania się w obszar polityki legislacyj-nej, co jest niebezpieczne z punktu widzenia konstytucyjnej równowagi systemu organów władzy publicznej. Zarzuciłem też błędy merytoryczne podczas rozstrzygania przedmiotowej sprawy. 2. Niniejsze zdanie odrębne jest nie tylko konsekwencją mojego sprzeciwu przy roz-strzyganiu merytorycznym, ale też chcę w nim podkreślić, że Trybunał kolejny raz przekracza swoje kompetencje. Postanowieniem sygnalizacyjnym – jakie wydaje na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu-cyjnym (dalej uotpTK) – Trybunał wskazuje organowi państwa „istnienia uchybień i luk w prawie, których usunięcie jest niezbędne do zapewnienia spójności systemu prawnego Rze-czypospolitej Polskiej”. Celem jest więc eliminacja problemu prawnego w sytuacji, kiedy Trybunał z różnych powodów nie jest władny rozstrzygnąć sprawy merytorycznie. W sprawie SK 105/20 Trybunał dokonał takiego rozstrzygnięcia. Wprawdzie się z nim nie zgadzam, ale fakt rozstrzygnięcia zaistniał. Trybunał stwierdził niekonstytucyjność kon-kretnego przepisu prawa. OTK ZU A/2023 S 1/23 poz. 83 3 Skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności jest nie tylko usunięcie takiego przepisu z porządku prawnego Państwa Polskiego, ale też obowiązek dokonania analizy skutków wy-roku trybunalskiego w szerokiej perspektywie systemowej przez organ, który wydał stosowny akt prawny. Organ ten jest również zobowiązany do dokonania ewentualnych zmian w pra-wie, jeżeli działanie aktu prawnego nie jest możliwe bez uchylonego przepisu. W tej sytuacji, wydanie przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia sygnalizacyjne-go, którego celem jest wskazanie organowi jakich konkretnie zmian powinien dokonać w ślad za wyrokiem Trybunału, jest kolejnym przekroczeniem kompetencji przez Trybunał. Upraw-nienie Trybunału do wskazania istnienia uchybień i luk w prawie, których usunięcie jest nie-zbędne do zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest uprawnieniem do nakazania konkretnego zachowania. Tym bardziej, że działanie to jest for-malnie nieskuteczne, ponieważ postanowienia sygnalizacyjne nie korzystają ze skutku okre-ślonego w art. 190 ust. 1 Konstytucji. Wydając postanowienie sygnalizacyjne o tej treści, Trybunał Konstytucyjny nie tylko ponownie przekroczył granice zasady równowagi i podziału władzy, ale też zakres swojego uprawnienia z art. 35 ust. 1 uotpTK. Naraża przy tym swoją powagę, kiedy organ zobowiąza-ny do wykonania wyroku, wykona go w całkowicie odmienny sposób, niż „nakazany” w po-stanowieniu sygnalizacyjnym, do czego ma przecież prawo. Wobec powyższego postanowiłem złożyć niniejsze zdanie odrębne.