S 5/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 24 października 2018 r. Pozycja 60 POSTANOWIENIE z dnia 17 października 2018 r. Sygn. akt S 5/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak − przewodniczący Grzegorz Jędrejek − sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski Justyn Piskorski Julia Przyłębska, w związku z postanowieniem z dnia 17 października 2018 r., sygn. P 7/17, p o s t a n a w i a : na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072), zasygnali-zować Sejmowi i Senatowi istnienie uchybień w prawie, których usunięcie jest niezbędne do zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, polegających na nieunormowaniu w ustawie stanów faktycznych korzystania z urządzeń przesyłowych usytuowanych na cudzym gruncie przed wprowadzeniem do polskiego systemu prawa służebności przesyłu. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 17 października 2018 r., Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) − umorzył postępowanie w sprawie o sygn. P 7/17, dotyczącej trzech pytań prawnych Sądu Rejonowego Poznań − Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, w sprawach o sygn. akt V Ns 2279/15, V Ns 706/15 i V Ns 710/13. Przedmiotem wszystkich tych pytań prawnych był problem zgodności z Konstytucją art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 380, obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.; dalej: k.c.), jako pod-stawy nabycia − przed 3 sierpnia 2008 r. − służebności gruntowej odpowiadającej treścią słu-żebności przesyłu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, pytające sądy oczekiwały stwierdzenia, że wy-kładnia funkcjonalna − polegająca na dopuszczeniu istnienia służebności o treści odpowiada-jącej służebności przesyłu − jest zgodna albo niezgodna z Konstytucją. W sprawie pojawia się OTK ZU A/2018 S 5/18 poz. 60 2 również problem dopuszczalności stosowania do urządzeń przesyłowych przepisów art. 145 k.c. w drodze analogii. Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie jest uprawniony do stwierdzania, który z wielu rezultatów wykładni jest zgodny z Konstytucją, a który nie, natomiast sąd powszechny ma obowiązek stosowania prokonstytucyjnej wykładni przepisów. Nawet gdyby Trybunał Kon-stytucyjny udzielił odpowiedzi, że niekonstytucyjne jest powołanie się na służebność przesyłu przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy − Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731; dalej: nowela majowa), to nie ozna-czałoby to jeszcze, iż niemożliwe było wówczas ustanawianie służebności gruntowych pole-gających na korzystaniu z urządzeń przesyłowych położonych na cudzym gruncie. Do takiego rezultatu może zaś doprowadzić także wykładnia funkcjonalna art. 285 k.c. Poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego pozostaje, który z możliwych wariantów interpretacji przepisu wyrażającego określoną normę prawną powinien zostać przyjęty przez sądy (zob. na przykład wyrok z 13 września 2011 r., sygn. P 33/09, OTK ZU nr 7/A/2011, poz. 71). Zarazem sprawy, na podstawie których zostało skierowane do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne, dotyczą wielu zagadnień szczegółowych i wymagają uwzględnienia różnych stanów faktycz-nych, podczas gdy Trybunał Konstytucyjny jest „sądem prawa”, nie zaś „sądem faktów”. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że celem instytucji kierowanych doń pytań praw-nych nie jest rozstrzyganie wątpliwości dotyczących rozumienia obowiązującego prawa, a tym samym niejasności dotyczących wykładni. Trzeba mieć tutaj na uwadze, że wyrokowa-nie po myśli pytającego sądu stanowiłoby złamanie przez Trybunał Konstytucyjny Konstytu-cji, przez zawoalowaną próbę skorzystania z − nieprzysługującej mu od 1997 r. – kompetencji ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. To zaś byłoby niedopuszczalne. W tym kontekście zwrócić zresztą należy uwagę, że – w myśl art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r. poz. 5, ze zm.) − to właśnie Sąd Najwyższy powołany jest do zapewnienia jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych, między innymi za pomocą uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne. 2. Trybunał Konstytucyjny uznał za uzasadnione zasygnalizowanie Sejmowi i Sena-towi istnienia uchybień w prawie, których usunięcie jest niezbędne do zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Uchybienie to polega na nieunormowaniu wprost w ustawie stanów faktycznych korzystania z urządzeń przesyłowych usytuowanych na cudzym gruncie przed wprowadzeniem do polskiego systemu prawa służebności przesyłu. Przywrócenie do polskiego prawa służebności przesyłu (istniejącej na gruncie przepi-sów obowiązujących przed 1965 r.) nastąpiło w wyniku wejścia w życie noweli majowej, co miało miejsce 3 sierpnia 2008 r. Nowela majowa nie zawiera jednak przepisów intertempo-ralnych, a w szczególności ustawodawca nie uregulował w niej skutków stanu faktycznego, sprowadzającego się do korzystania bez podstawy prawnej z urządzeń przesyłowych położo-nych na cudzym gruncie. Zarówno sądy powszechne jak i Sąd Najwyższy mają zaś trudności z subsumpcją norm prawnych do tak określonego stanu faktycznego. Trzeba podkreślić, że istniejący, realny problem został dostrzeżony między innymi przez Radę Ministrów, która przedstawiła projekt nowelizacji kodeksu cywilnego w zakresie regulacji służebności przesyłu wraz z odpowiednimi przepisami intertemporalnymi (druk sejmowy z 7 grudnia 2011 r., nr 74/VII kadencja). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ze względu na powszechność stanowiącego za-szłość historyczną problemu, a także na konieczność uwzględnienia interesu publicznego oraz interesu osób, które bezskutecznie dochodziły wcześniej roszczeń, ustawodawca powinien rozstrzygnąć wątpliwości, wprowadzając odpowiednie unormowania. Trybunał Konstytucyjny ma świadomość, że wyważenie sprzecznych interesów wła-ścicieli nieruchomości i przedsiębiorstw przesyłowych nie jest łatwe, o czym świadczą choć- OTK ZU A/2018 S 5/18 poz. 60 3 by losy wniesionych do Sejmu projektów ustaw (prócz wspomnianego wyżej, także projekt poselski zawarty w druku sejmowym z 25 lipca 2012 r., nr 760/VII kadencja). Zaniechanie prac nad nimi na etapie poprzedzającym pierwsze czytanie, albo tuż po nim, świadczy o tym, że ustawodawca, choć dostrzega istniejącą lukę, dotychczas nie znalazł rozwiązań prawnych, które by ją wypełniły. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że bezczynność władzy ustawodawczej może skutkować wydaniem w przyszłości orzeczenia merytorycznie rozstrzygającego sprawę. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.