SK 1/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 stycznia 2023 r. Pozycja 5 POSTANOWIENIE z dnia 14 grudnia 2022 r. Sygn. akt SK 1/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Bartłomiej Sochański Jarosław Wyrembak – sprawozdawca Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2022 r., skargi konstytucyjnej M.K. o zbadanie zgodności: art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, ze zm.) z art. 70 ust. 4, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Skarga konstytucyjna z 28 września 2018 r. została złożona w związku z następują-cym stanem faktycznym: Skarżąca, jako studentka legitymująca się wysoką średnią ocen uzyskanych w poprze-dzającym roku akademickim, 25 października 2016 r. złożyła do Międzywydziałowej Komisji Stypendialnej wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2016/2017. Decyzją z 15 listopada 2016 r. Komisja Stypendialna odmówiła przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium, wskazując, że skarżąca w 2015 r. ukończyła studia i uzyskała tytuł zawodowy magistra, a zatem nie spełnia warunków przyznania stypendium. Po wniesieniu przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Komisja Sty-pendialna – decyzją z 17 stycznia 2017 r. – utrzymała w mocy decyzję z 15 listopada 2016 r. 22 marca 2017 r. skarżąca zaskarżyła w całości wyżej wymienione decyzje Komisji Stypendialnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA), wnosząc o ich OTK ZU A/2023 SK 1/20 poz. 5 2 uchylenie jako niezgodnych z prawem, w szczególności z art. 70 ust. 4 i art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 Konstytucji. Dodatkowo skarżąca wniosła o przedstawienie przez WSA Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842, ze zm.; dalej: u.p.s.w.) z Konstytucją. Wyrokiem z 14 września 2017 r. WSA oddalił skargę, odmawiając jednocześnie zada-nia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego. W uzasadnieniu wyroku WSA wska-zał, że Trybunał Konstytucyjny odniósł się do zaskarżonego przepisu w wyroku z 5 listopada 2013 r. (sygn. K 40/12), orzekając, że w zakresie, w jakim wyłącza on prawo studentów kon-tynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzy-mywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 u.p.s.w., jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. WSA nie znalazł w związku z tym pod-staw do występowania do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, argumentując, że „postępowanie w sprawie pytania podlegałoby umorzeniu, skoro te same normy były już przedmiotem analizy Trybunału i co do ich zgodności z ustawą zasadniczą Trybunał się wy-powiedział”. Wyrokiem z 28 maja 2018 r., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącej. W tej sytuacji skarżąca złożyła skargę konstytucyjną. Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 173 ust. 1 u.p.s.w. student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przezna-czonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego; 2) stypendium socjalnego dla osób niepełnosprawnych; 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów; 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia; 5) zapomogi. Natomiast zgodnie z art. 184 ust. 5 u.p.s.w. studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. W ocenie skarżącej, wskazane rozwiązanie budzi wątpliwości konstytucyjne z punktu widzenia wyrażonej w art. 32 Konstytucji zasady równości w zakresie, w jakim wyłącza pra-wo do świadczeń, o których mowa w art. 173 u.p.s.w. dla tych studentów, którzy po ukończe-niu jednego kierunku studiów kontynuują naukę na drugim kierunku studiów. Skarżąca wska-zała na dyskryminację z uwagi na posiadany tytuł zawodowy magistra. Skarżąca przyznała, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z 5 listopada 2013 r. o sygn. K 40/12 orzekł już, że art. 184 ust. 5 u.p.s.w. w zakresie, w jakim wyłącza prawo stu-dentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 u.p.s.w., jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. Skarżąca nie zgadza się jednak z uzasadnieniem i motywami, jakimi kierował się w tamtym czasie Trybunał Konstytucyjny, i stoi na stanowisku, że zaskarżony przepis powinien zostać poddany ponownej kontroli Try-bunału Konstytucyjnego. Skarżąca przedstawiła polemikę z argumentami zawartymi w uzasadnieniu wyroku Trybunału o sygn. K 40/12. W zakresie nieobjętym powołanym wyrokiem Trybunału, skarżą-ca wskazała na naruszenie zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 oraz zakazu dyskryminacji ustanowionego w art. 32 ust. 2 Konstytucji. W odniesieniu do tych wzorców kontroli, skarżąca stwierdziła, że art. 184 ust. 5 u.p.s.w. jest ingerencją nieusprawiedliwioną i nieproporcjonalną, a także że wprowadza nieuprawnioną dyskryminację podmiotów, które powinny być traktowane z zachowaniem zasady równości. 2. Prokurator Generalny, w piśmie z 2 czerwca 2020 r., przedstawił stanowisko, że ni-niejsze postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia OTK ZU A/2023 SK 1/20 poz. 5 3 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W pierwszej kolejności Prokurator Generalny zwrócił uwagę, że zaskarżony przepis utracił moc obowiązującą na podstawie art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, ze zm.). Zdaniem Prokuratora Generalnego, okoliczność ta nie stanowi jednak samodzielnie podstawy do umorzenia postępowania, gdyż wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym anali-zowaną skargą konstytucyjną może być konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw skarżącej (art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK). Następnie Prokurator Generalny przystąpił do oceny merytorycznej dopuszczalności rozpoznania skargi konstytucyjnej z punktu widzenia wymogów formalnych wynikających z art. 79 Konstytucji i odpowiednich przepisów u.o.t.p.TK. W odniesieniu do powołanych przez skarżącą wzorców kontroli Prokurator Generalny przedstawił opinię, że: – skarżąca nie przedstawiła analizy konstytucyjności kwestionowanego uregulowania w świetle wymagań wynikających z powołanego przez nią jako wzorzec kontroli art. 31 ust. 3 Konstytucji i nie przedstawiła żadnych argumentów świadczących o naruszeniu tych wyma-gań przez art. 184 ust. 5 u.p.s.w., przez co nie spełniła wymogu uzasadnienia postawionego zarzutu, a więc niemożliwe jest uznanie dopuszczalności rozpoznania skargi konstytucyjnej w tym zakresie; – brak jest w skardze argumentów dotyczących naruszenia zakazu dyskryminacji wy-nikającego z art. 32 ust. 2 Konstytucji. Powołane przez skarżącą argumenty dotyczą w istocie tylko naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tego powodu nie-dopuszczalne jest wydanie wyroku w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 2 Konsty-tucji; – po analizie uzasadnienia skargi konstytucyjnej można przyjąć – z wykorzystaniem zasady falsa demonstratio non nocet – że wzorcem kontroli w niniejszej sprawie jest art. 70 ust. 4 w związku z art. 32 ust. 1, w związku z art. 2 Konstytucji. Prokurator Generalny przedstawił następnie stanowisko dotyczące zaistnienia ujem-nych przesłanek procesowych, skutkujących obligatoryjnym umorzeniem postępowania. Pro-kurator Generalny przypomniał, że uprzednie rozpoznanie sprawy konstytucyjności określo-nego przepisu z punktu widzenia tych samych wzorców kontroli, bez wystąpienia tożsamości podmiotowej, oznacza, że mamy do czynienia z zasadą ne bis in idem, zgodnie z którą Trybu-nał Konstytucyjny umarza postępowanie ze względu na zbędność wydania wyroku. Brak jest bowiem celowości prowadzenia postępowania i wyrokowania w kwestii, która została już jednoznacznie i ostatecznie rozstrzygnięta. Prokurator Generalny podniósł, że w sprawie o sygn. K 40/12 Trybunał Konstytucyjny dokonał już oceny konstytucyjności art. 184 ust. 5 u.p.s.w. z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. Częściowe zmodyfiko-wanie w analizowanej skardze konstytucyjnej wzorca kontroli i przyjęcie art. 70 ust. 4 Kon-stytucji jako wzorca głównego, a art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji jako związkowych, nie uza-sadnia twierdzenia o powołaniu przez skarżącą nowych wzorców kontroli. Zdaniem Prokura-tora Generalnego, uzasadnienie skargi konstytucyjnej zawiera jedynie polemikę z poglądami Trybunału Konstytucyjnego, nie zawiera natomiast nowych argumentów, nieuwzględnionych przy badaniu konstytucyjności art. 184 ust. 5 u.p.s.w. w toku postępowania zakończonego wyrokiem o sygn. K 40/12. Według Prokuratora Generalnego, z uwagi na to, że w zakresie przedstawionego przez skarżącą problemu konstytucyjnego Trybunał Konstytucyjny już się wypowiedział w wyroku o sygn. K 40/12, postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. 3. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w piśmie z 18 czerwca 2020 r., wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność OTK ZU A/2023 SK 1/20 poz. 5 4 wydania wyroku oraz na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ze względu na zbędność wydania wyroku. Sejm wyraził wątpliwości co do prawidłowości wskazania w niniejszej sprawie wzor-ców kontroli. W tym kontekście Sejm przypomniał, że zgodnie z dotychczasowym orzecznic-twem Trybunału Konstytucyjnego art. 32 Konstytucji nie może być „samoistnym” wzorcem kontroli w postępowaniu wszczętym w wyniku złożenia skargi konstytucyjnej, a art. 2 Kon-stytucji tylko w pewnych wypadkach może stanowić podstawę skargi konstytucyjnej, przy czym możliwość tę należy traktować jako wyjątkową i subsydiarną – możliwą do uwzględ-nienia w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, jeżeli skarżący wskaże wywiedzione z art. 2 Kon-stytucji prawa lub wolności, które wyraźnie nie zostały wysłowione w treści innych przepi-sów konstytucyjnych, to przepis ten będzie pełnił funkcję samodzielnego wzorca kontroli konstytucyjności prawa. Po drugie, jeżeli skarżący odwoła się do jednej z zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia lub wzmocnienia argumentacji dotyczącej naruszenia praw i wolności statuowanych w innym przepisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji pełnić będzie funkcję pomocniczego wzorca kontroli występującego w powiązaniu z innym przepi-sem konstytucyjnym. Tymczasem, jak zauważył Sejm, w petitum skargi wskazano wyraźnie na naruszenie określonych zasad konstytucyjnych, nie ma tam wprost mowy o żadnym prawie podmioto-wym. Z kolei w treści skargi wspomina się o prawie do świadczeń, o których mowa w art. 173 u.p.s.w., prawie do równego traktowania i prawie do stypendium. Z tych praw pierwsze i trzecie nie mają charakteru konstytucyjnych praw podmiotowych, zaś prawo do równego traktowania nie może – zgodnie z tym, co zasygnalizowano wcześniej – być wzor-cem kontroli, chyba że przy odpowiednim powiązaniu z innym prawem lub wolnością rangi konstytucyjnej. Przyjąć należy, według Sejmu, że skarżąca tego rodzaju prawa lub wolności nie wskazała. W ocenie Sejmu, skarżąca w ogóle nie powołała się na utrwalony w orzecznic-twie sposób rozumienia art. 70 ust. 4 Konstytucji oraz prawo konstytucyjne, które w ocenie TK z niego wynika. Trybunał określa je jako „prawo do uzyskania pomocy finansowej ze strony władz publicznych w zakresie gwarantującym powszechność i równość dostępu do wykształcenia” (wyrok TK z 26 kwietnia 2004 r., sygn. K 50/02) lub „prawa do równego dostępu do mechanizmów wyrównywania przez państwo szans edukacyjnych” (wyrok TK z 13 listopada 2007 r., sygn. P 42/06). W konkluzji Sejm przyjął, że skarga konstytucyjna jest niedopuszczalna z uwagi na wskazanie takich wzorców kontroli, z których nie wynikają prawa podmiotowe o randze kon-stytucyjnej. Sejm stwierdził również w związku z powyższym, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymagania zawartego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, zgodnie z którym powinna zawierać m.in. wskazanie, która konstytucyjna wolność lub które konstytucyjne prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Zdaniem Sejmu, skoro skarżąca nie wskazała żadnego konkretnego prawa rangi konstytucyjnej, które zostało naruszone, lecz powołała się wyłącznie na zasady konstytucyjne, to tym samym nie opisała również sposobu naruszenia takiego prawa. Sejm podniósł również, że art. 184 ust. 5 u.p.s.w. był już przedmiotem rozstrzygnięcia TK. W wyroku z 5 listopada 2013 r. (sygn. K 40/12) Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgod-ności art. 184 ust. 5 u.p.s.w. w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania sty-pendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 u.p.s.w., z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. Sejm ocenił, że przedmiot kontroli w postępowaniu zakończonym wyrokiem TK z 5 listopada 2013 r. jest w istocie tożsamy ze wskazanym przez skarżącą. Sejm wskazał rów-nież na daleko idącą tożsamość wzorców kontroli (art. 70 ust. 4, art. 32, art. 2 Konstytucji). OTK ZU A/2023 SK 1/20 poz. 5 5 Zdaniem Sejmu, w tym zakresie skarżąca krytykuje jedynie ustalenia TK zawarte w uzasad-nieniu wyroku z 5 listopada 2013 r. Skarżąca wyraźnie podkreśla, że nie zgadza się z uzasad-nieniem i motywami, jakimi kierował się w tamtym czasie Trybunał Konstytucyjny, a znacz-ną część rozważań zawartych w uzasadnieniu opiera na stwierdzeniach, że „nie sposób zgo-dzić się z dotychczasowym twierdzeniem Trybunału Konstytucyjnego”. Nie można tego uznać, w ocenie Sejmu, za przytoczenie nowych argumentów, okoliczności czy tym bardziej dowodów, które otwierałyby możliwość ponownego rozważania przez Trybunał podniesione-go w skardze zarzutu niekonstytucyjności. Co do „nowego”, w stosunku do postępowania zakończonego wyrokiem TK z 5 listo-pada 2013 r., zarzutu naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji, a konkretnie wyrażonej w nim za-sady proporcjonalności, to – jak wskazał Sejm – skarżąca pomija nie tylko, że przepis ten nie może być samodzielną podstawą skargi konstytucyjnej, ale również to, że przepis ten dotyczy warunków ustanawiania ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, wymaga więc wskazania, jakie konkretnie prawo o randze konstytucyjnej podlega ograniczeniom. Prawem takim nie jest uprawnienie studentów do otrzymywania stypendium, gdyż wynika ono z ustawy zwykłej. Sejm skonkludował powyższy wątek, że powołanie art. 31 ust. 3 Konstytucji nie może być potraktowane jako nowa okoliczność uzasadniająca ponowną ocenę konstytucyjności art. 184 ust. 5 u.p.s.w. Sejm zajął ponadto stanowisko, że kwestia oceny zaskarżonego w skardze przepisu z punktu widzenia zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) została pośrednio rozstrzygnięta w wyroku TK z 5 listopada 2013 r. Stwierdzono w nim, że „Rzecznik Praw Obywatelskich, uzasadniając niekonstytucyjność art. 184 ust. 5 u.p.s.w., posłużył się w istocie argumentacją wykorzystaną w kontekście zarzutu niekonstytucyjności art. 184 ust. 4 u.p.s.w. Dlatego też przytoczone powyżej argumenty, przemawiające za zgodnością art. 184 ust. 4 u.p.s.w. z Konstytucją, należało uwzględnić także przy ocenie art. 184 ust. 5 u.p.s.w., przy czym nacisk należy położyć na sposób rozumienia art. 70 ust. 4 Konstytucji”. TK wyraźnie zaznaczył zaś wcześniej, że zróżnicowanie przyjęte w art. 184 ust. 4 u.p.s.w. „jest proporcjo-nalne”. W sumie oznacza to, że zagadnienie to (tj. zachowanie proporcjonalności) było uwzględnione przez Trybunał również przy ocenie art. 184 ust. 5 u.p.s.w. Sejm podsumował, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zbędnością wydania wyroku, ponieważ zgodnie z orzecznictwem TK taki skutek procesowy wywiera zastosowa-nie w danej sprawie zasady ne bis in idem. Sejm zasygnalizował również zmianę stanu prawnego i utratę przez art. 184 u.p.s.w. mocy obowiązującej z dniem 1 października 2018 r. Zdaniem Sejmu, aktualizuje się tym sa-mym problem, czy zachodzi przesłanka, o której mówi art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK, zgodnie z którym Trybunał wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Sejm zauważył jednak, że – zgodnie z orzecznictwem Trybunału – przepis obowią-zuje, dopóki na jego podstawie są lub mogą być podejmowane indywidualne akty stosowania prawa, a utrata mocy obowiązującej, jako przesłanka umorzenia postępowania, następuje wówczas, gdy kwestionowany przepis nie może być już stosowany do jakiejkolwiek sytuacji faktycznej. Przy takim ujęciu pojęcia utraty mocy obowiązującej nie można – zdaniem Sejmu – wykluczyć sytuacji, w której przed sądami administracyjnymi mogą toczyć się postępowa-nia, w których zaskarżony w skardze konstytucyjnej przepis będzie miał zastosowanie jako podstawa kontroli decyzji w przedmiocie określonego stypendium. Tak więc stanowczy wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK Sejm uznał za przedwczesny, jednak zrezygnował z bliższej analizy tego zagadnienia, wobec wskazanych wcześniej podstaw umorzenia postępowania. Reasumując, zdaniem Sejmu, postępowanie w sprawie powinno zostać umorzone ze względu na niedopuszczalność oraz zbędność wydania wyroku. Niedopuszczalność wynika, OTK ZU A/2023 SK 1/20 poz. 5 6 według Sejmu, ze wskazania takich wzorców kontroli konstytucyjności ustaw, które nie mogą stanowić samodzielnej podstawy skargi konstytucyjnej, bo nie wynikają z nich prawa i wol-ności rangi konstytucyjnej, a także z braku wskazania konkretnego prawa lub wolności, które zostały – zdaniem skarżącej – naruszone, oraz sposobu tego naruszenia. Zbędność wydania wyroku wynika natomiast z zastosowania zasady ne bis in idem, która obowiązuje również w postępowaniu przed TK. 4. Rzecznik Praw Obywatelskich nie przedstawił stanowiska w niniejszej sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Jak wskazali skarżąca oraz uczestnicy postępowania, zakwestionowany w niniejszej sprawie art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, ze zm.; dalej: u.p.s.w.) był już przedmiotem badania przez Try-bunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. K 40/12. W wydanym w tej sprawie wyroku z 5 listo-pada 2013 r. (OTK ZU nr 8/A/2013, poz. 120), w odniesieniu do wskazanego przepisu Try-bunał orzekł, że w zakresie, w jakim wyłącza on prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 u.p.s.w., jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. 1.1. Z zestawienia petitum oraz uzasadnienia badanej skargi konstytucyjnej z sentencją wyroku Trybunału o sygn. K 40/12, wynika tożsamość przedmiotowa obu spraw. Trybunał Konstytucyjny dokonał już więc oceny konstytucyjności zakwestionowanej przez skarżącą normy. Wprawdzie sentencja wyroku Trybunału z 5 listopada 2013 r. dotyczy zastosowania art. 184 ust. 5 u.p.s.w. do świadczeń, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 u.p.s.w., a w badanej w niniejszym postępowaniu skardze konstytucyjnej przepis ten wskazany jest w odniesieniu do wszystkich świadczeń przewidzianych w art. 173 u.p.s.w., jednak ze stanu faktycznego przedstawionego przez skarżącą jednoznacznie wynika, że przedstawiony przez nią zarzut niekonstytucyjności dotyczy wyłączenia prawa do otrzymywania stypendium rek-tora dla najlepszych studentów (art. 173 ust. 1 pkt 3 u.p.s.w.) w przypadku studentów konty-nuujących naukę na drugim kierunku studiów po ukończeniu jednego kierunku studiów – zatem jest w pełni tożsamy z zarzutem rozpatrzonym przez Trybunał w sprawie o sygn. K 40/12. W niniejszym postępowaniu skarżąca nie może zakwestionować art. 184 ust. 5 u.p.s.w. w szerszym zakresie, ze względu na ograniczenia formalne związane z dopuszczalno-ścią skarg konstytucyjnych. Przedstawione przez skarżącą ostateczne orzeczenie w jej sprawie wymienia expressis verbis świadczenie określone w art. 173 ust. 1 pkt 3 u.p.s.w. i tylko w odniesieniu do tego świadczenia dopuszczalne byłoby badanie w niniejszym postępowaniu wyłączenia przewidzianego w art. 184 ust. 5 u.p.s.w. Stwierdzenie tożsamości przedmiotowej spraw skutkuje koniecznością zbadania wy-stąpienia obligatoryjnej ujemnej przesłanki procesowej – zbędności orzekania. W sytuacji, gdy we wcześniejszej sprawie stwierdzono zgodność przedmiotu kontroli z określonym wzor-cem, zbędne jest badanie tego samego przedmiotu kontroli z tym samym wzorcem (por. np. postanowienie TK z 23 stycznia 2008 r., sygn. SK 65/06, OTK ZU nr 1A/2008, poz. 11; wyrok TK z 24 czerwca 2008 r., sygn. SK 16/06, OTK ZU nr 5A/2008, poz. 85). W sytuacji, gdy mamy do czynienia z identycznością zaskarżonych przepisów i wzorców konstytucyj-nych, jak w sprawie, w której Trybunał Konstytucyjny już wcześniej orzekał, zastosowanie znajduje zasada ne bis in idem. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytu- OTK ZU A/2023 SK 1/20 poz. 5 7 cyjnego, Trybunał nie korzysta ze swobody decyzyjnej podczas oceny skutków procesowych ziszczenia się elementów zasady ne bis in idem. W związku z ostatecznym charakterem wy-roków Trybunału, nie istnieje możliwość powtórnego „potwierdzania” konstytucyjności ba-danej regulacji (por. postanowienie z 2 września 2008 r., sygn. SK 5/08, OTK ZU nr 7A/2008, poz. 128). Ponowne rozpatrzenie sprawy konstytucyjności zaskarżonej normy naruszałoby zasadę ne bis in idem. Zasada ta, z jednej strony, stabilizuje sytuację powstałą w wyniku ostatecznego orzeczenia jako formalnie prawomocnego (zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są osta-teczne), z drugiej zaś strony, nie zamyka drogi do dalszego procedowania przed Trybunałem pod warunkiem wskazania innych, niż dotychczas badane, wzorców kontroli. 1.2. Jako wzorce kontroli konstytucyjnej skarżąca wskazała art. 70 ust. 4, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 Konstytucji. Oznacza to, że oprócz wzorców konsty-tucyjnych, o których mowa w wyroku Trybunału z 5 listopada 2013 r., skarżąca wymieniła także art. 32 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji. Nawet przy założeniu, że odnieść je można do prawa podmiotowego przyjętego przez Trybunał w sprawie o sygn. K 40/12, należy stwierdzić, iż wskazanie tych wzorców nie niesie ze sobą żadnego nowego zarzutu w porów-naniu do sprawy rozpatrzonej już przez Trybunał. W odniesieniu do art. 32 ust. 2 Konstytucji, skarżąca stwierdziła jedynie, że „jest dyskryminowana z uwagi na posiadany przez nią tytuł zawodowy magistra, gdyż doszło do pozbawienia przez ustawodawcę części studentów możliwości dalszego otrzymywania sty-pendium za wyniki w nauce” oraz że art. 184 ust. 5 u.p.s.w. wprowadza „nieuprawnioną dyskryminację podmiotów, które powinny być traktowane z zachowaniem zasady równo-ści”. Wynika z tego, że skarżąca w istocie utożsamia naruszenie zasady równości z dyskry-minacją i nie stawia żadnego nowego zarzutu w porównaniu z zarzutem naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał przypomina w tym miejscu, że dyskryminacja, o jakiej mowa w art. 32 ust. 2 Konstytucji, jest kwalifikowaną postacią naruszenia zasady równości, gwa-rantowanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, co oznacza, że stawiany zarzut naruszenia zakazu dyskryminacji zawsze wymaga szczególnie starannego uzasadnienia, w tym precyzyjnego wskazania kryterium i przejawów dyskryminacji. Oznacza to również, że w żadnym razie nie można mówić o dyskryminacji w sytuacji, gdy nie dochodzi do naruszenia zasady rów-ności – w przypadku uprzedniego stwierdzenia zgodności kwestionowanego przepisu z za-sadą równości, rozpatrywanie zarzutu naruszenia zakazu dyskryminacji musi zostać uznane za zbędne. W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji, skarżąca stwierdziła w jednym zdaniu, że „regulacja art. 184 ust. 5 Prawa o szkolnictwie wyższym pozostaje ingerencją nieusprawiedliwioną i nieproporcjonalną, a co za tym idzie, niezgodną z wzorcem konstytucyjnym określonym w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP”. Skarżąca nie przedstawiła jednak żadnego uzasadnienia tego zarzutu. Nie określiła rów-nież prawa konstytucyjnego, które miałoby być przedmiotem ingerencji. Trybunał stwierdził wobec powyższego, że wydanie wyroku w odniesieniu do art. 31 ust. 3 Konstytucji jest nie-dopuszczalne. 1.3. W ocenie Trybunału, zarzuty zawarte w skardze konstytucyjnej nie zawierają żadnych nowych – w stosunku do zarzutów rozpatrzonych w sprawie o sygn. K 40/12 – ar-gumentów, dowodów lub okoliczności, które mogłyby uzasadniać prowadzenie postępowania i wydanie wyroku. Wszelkie kwestie poruszone przez skarżącą zostały już rozważone i roz-strzygnięte wyrokiem z 5 listopada 2013 r. Skarżąca przedstawiła jedynie polemikę z wyro-kiem Trybunału. OTK ZU A/2023 SK 1/20 poz. 5 8 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w świetle art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu-cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), wyżej wymienione okoliczności stanowią wystarczającą podstawę umorzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie. Mając na uwadze wszystkie wyżej przedstawione racje i okoliczności, Trybunał Kon-stytucyjny postanowił jak w sentencji.