SK 10/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 25 lipca 2023 r. Pozycja 63 POSTANOWIENIE z dnia 5 lipca 2023 r. Sygn. akt SK 10/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Mariusz Muszyński Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Bogdan Święczkowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2023 r., skargi konstytucyjnej K.S. o zbadanie zgodności: art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu-szu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm.) z art. 65 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. K.S. (dalej: skarżący) wniósł skargę konstytucyjną o zbadanie zgodności z Konsty-tucją art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm.; dalej: ustawa o emeryturach i rentach) albowiem, w jego ocenie, narusza on zasadę równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania wynikające z art. 32 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: W okresach od 28 lipca 1975 r. do 10 kwietnia 1979 r. oraz 2 maja 1979 r. do 31 maja 1993 r. skarżący był zatrudniony w warunkach szczególnych jako kopista. Następnie od 1 stycznia 1993 r. był zatrudniony na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na sta-nowisku dyrektora administracyjnego. Skarżący nie przystąpił do Otwartego Funduszu Eme-rytalnego. OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 2 Skarżący złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. (dalej: ZUS) wniosek o świadczenie emerytalne. Decyzją z 10 marca 2016 r. ZUS odmówił skarżącemu prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że skarżący do 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił wymaganego przez ustawę o emeryturach i rentach ogólnego 25-letniego stażu składkowego i nieskładkowego. Organ uznał natomiast wymagany ustawą staż pracy w wa-runkach szczególnych. Skarżący złożył odwołanie od decyzji ZUS. Wyrokiem z 28 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Ł. oddalił odwołanie skarżącego od wskazanej wyżej decyzji ZUS. Uznał, że w sytuacji prawnej skarżącego nie można było jeszcze mówić o ukształtowanej ekspektatywie w postaci prawa do emerytury, ponieważ prawo to powstawało i podlegało realizacji dopiero po spełnieniu wszystkich przesłanek, które muszą w całości powstać pod rządem ustawy ob-owiązującej w dniu składania wniosku emerytalnego. Skarżący złożył od powyższego wyroku apelację do Sądu Apelacyjnego w Ł. III Wy-dział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W wydanym 21 grudnia 2017 r. wyroku sąd ten ape-lację oddalił (sygn. akt […]). Sąd apelacyjny podzielił argumentację sądu okręgowego. Pod-kreślił, że prawo do emerytury powstaje nie z dniem rozpoczęcia aktywności zawodowej, lecz z dniem spełnienia przesłanek: stażowej i osiągnięcia wieku emerytalnego. Warunki te nie ziściły się u skarżącego. 1.2. Skarżący wniósł o zbadanie zgodności art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i ren-tach, z art. 65 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji. Wskazał, że wprowadzony w art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach podział „różnicuje w sposób niezgodny z Konstytucją RP sytuację prawną urodzonych przed i po dniu 31 grudnia 1948 roku, według kryterium naruszającego zasadę równości”. W jego oce-nie, powyższy przepis „zniweczył posiadaną przez ubezpieczonych ekspektatywę prawa do przejścia na emeryturę na mocy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu emerytal-nym pracowników i ich rodzin po osiągnięciu 25 lat stażu pracy (w tym 15 lat pracy w szcze-gólnych warunkach lub o szczególnym charakterze), bez konieczności spełnienia warunków dodatkowych” (s. 2 skargi konstytucyjnej). Zdaniem skarżącego, dyskryminująca jest wynikająca z art. 184 ust. 1 ustawy o eme-ryturach i rentach cezura czasowa w postaci daty 1 stycznia 1999 r., różnicująca sytuację prawną ubezpieczonych. Takie różnicowanie podmiotów jest, w jego ocenie, niedopuszczal-ne. 1.3. Według skarżącego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach narusza art. 65 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji, ponieważ wprowadzając obowiązek pracy przez do-datkowy czas jako warunek nabycia prawa do emerytury i stanowiąc tym samym wydłużenie wieku emerytalnego, ogranicza zagwarantowaną konstytucyjnie wolność wyboru i wykony-wania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Z kolei zarzut niezgodności art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 67 ust. 1 Konstytucji dotyczy, w ocenie skarżącego, „sprzecznego z nim przekształcenia zasad nabycia praw emerytalnych, na niekorzyść uprawnionych, osób podlegających dotychczasowej regula-cji, w sposób naruszający ich prawa nabyte oraz w sposób faktycznie polegający na zastosowa-niu retroaktywności przepisu” (s. 4 pisma uzupełniającego). Za „szczególnie krzywdzące” skar-żący uznał zrównanie pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczegól-nym charakterze ze wszystkimi ubezpieczonymi. 2. W piśmie z 25 lutego 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 3 3. W piśmie z 5 listopada 2020 r. stanowisko zajął Prokurator Generalny. W jego oce-nie, postępowanie winno zostać umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. 3.1. W ocenie Prokuratora, skarga konstytucyjna nie odpowiada wymogom formalnym warunkującym jej merytoryczne rozpoznanie przez Trybunał Konstytucyjny. Wskazany przez skarżącego art. 65 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli, albowiem zakre-sy normowania zaskarżonego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji są rozłączne. Zdaniem Prokuratora, kwestionowany przez skarżącego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie tylko nie ingeruje w wolność wyrażoną w art. 65 ust. 1 Konstytucji, ale w ogóle nie odnosi się do tej wolności. Nie jest zatem możliwe prze-prowadzenie badania hierarchicznej zgodności wynikających z nich norm. 3.2. W ocenie Prokuratora, również w zakresie zarzutu niezgodności art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 67 ust. 1 Konstytucji rozpoznanie skargi jest niedopusz-czalne, albowiem złożona skarga nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Wprawdzie, jak zauważył Prokurator, wskazany jako wzorzec kontroli art. 67 ust. 1 Konstytucji wyraża konstytucyjne prawo podmiotowe, to jednak skarżący nie zrealizo-wał obowiązku wyjaśnienia sposobu naruszenia tego prawa ani nie uzasadnił zarzutu nie-zgodności kwestionowanej regulacji z tym wzorcem. Zarzut naruszenia art. 67 ust. 1 Konsty-tucji nie został też poparty adekwatną argumentacją. Skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego. Nie wskazał, w jaki sposób prawo to zostało naruszone i nie uzasadnił zarzutu niezgodności kwestionowanego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 67 ust. 1 Konstytucji. Skarżący nie uwzględnił szczególnego charakteru emerytury w obniżonym wie-ku i nie wykazał związku między art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach a narusze-niem prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego. Nie powołał również żadnych argumentów na poparcie tezy o konstytucyjnym charakterze prawa do tego świadczenia, mogących wskazywać, że nieprzyznanie emerytury w obniżonym wieku pozba-wia go prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego. 4. W piśmie z 29 kwietnia 2022 r. stanowisko zajął Sejm. Wniósł o umorzenie postę-powania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wyda-nia wyroku. 4.1. W opinii Sejmu, skarga nie spełnia warunków formalnych warunkujących jej me-rytoryczne rozpoznanie. Skarżący nie dopełnił spoczywających na nim ustawowych obowiąz-ków wykazania, że doszło do naruszenia określonych w Konstytucji wolności i praw, których jest podmiotem. Skarżący nie uzasadnił zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach ze wskazanymi wzorcami kontroli. W ocenie Sejmu, uzasad-nienie skargi jest lakoniczne i nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Skarżący ograniczył się jedynie do przywołania wzorców konstytucyjnych i za-kwestionowania unormowania. Nie wskazał ani cechy relewantnej uzasadniającej równe trak-towanie podmiotów podobnych ani nie przeprowadził wywodów ilustrujących naruszenie zasady równego traktowania. Zdaniem Sejmu, argumentacja skarżącego „opiera się jedynie na jego odczuciach i wyobrażeniach, a powinna być poparta merytorycznym uzasadnieniem”. OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 4 4.2. W ocenie Sejmu, skarżący nie dostrzega też braku związku pomiędzy kwestiono-wanym art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach a art. 65 ust. 1 Konstytucji. Tymczasem zaskarżona regulacja, jak zauważa Sejm, nie zawiera materii dotyczących wolności wyboru i wykonywania zawodu lub wyboru miejsca pracy, lecz określa przesłanki nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym przez osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przesłanki dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyj-nej. 1.1. Zgodnie z dotychczasowym, utrwalonym stanowiskiem Trybunału, na każdym etapie postępowania Trybunał obwiązany jest badać, czy rozpoznawana skarga spełnia wy-mogi formalne (zob. m.in. wyrok z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, OTK ZU A/2016, poz. 51; postanowienia z: 21 października 2003 r., sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 89; 6 lipca 2004 r., sygn. SK 47/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 74; 21 marca 2006 r., sygn. SK 58/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 35; 24 października 2006 r., sygn. SK 65/05, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 145; 30 maja 2007 r., sygn. SK 67/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 64; 18 listopada 2009 r., sygn. SK 12/09, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 158; 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11/10, OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 131; 18 czerwca 2013 r., sygn. SK 1/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 70; 26 maja 2015 r., sygn. SK 6/13, OTK ZU nr 5/A/2015, poz. 76; 14 listopada 2017 r., sygn. SK 4/16, OTK ZU A/2017, poz. 76; 9 kwiet-nia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A/2019, poz. 15). Nadanie skardze dalszego biegu nie przesądza bowiem o spełnieniu formalnopraw-nych przesłanek dopuszczalności orzekania w danej sprawie, ani nie wiąże składu wyznaczo-nego do rozpoznania sprawy co do meritum (zob. wyrok TK z 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz postanowienia z: 27 stycznia 2004 r., sygn. SK 50/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 6; 14 grudnia 2004 r., sygn. SK 29/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 124; 30 maja 2007 r., sygn. SK 3/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 62; 16 czerwca 2009 r., sygn. SK 22/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 97; 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11/10; 4 lipca 2011 r., sygn. SK 27/10, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 63 oraz 17 maja 2017 r., sygn. SK 7/16, OTK ZU A/2017, poz. 42). Stąd też również na obecnym etapie po-stępowania Trybunał zobligowany był do oceny, czy rozpoznawana skarga konstytucyjna spełnia wszystkie warunki jej dopuszczalności. 1.2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra-wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Try-bunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu norma-tywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Po-nadto w myśl art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo-wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga powinna zawierać: „1) określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do które-go skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 5 2) wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powo-łaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; 4) przedstawienie stanu faktycznego; 5) udokumentowanie daty doręczenia wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 77 ust. 1; 6) informację, czy od wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 77 ust. 1, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia”. Mając powyższe na uwadze, Trybunał przypomina, że na skarżącym ciąży nie tylko obowiązek wskazania konstytucyjnej wolności lub prawa, które, w jego ocenie zostały naru-szone, ale również obowiązek wykazania, że jest ich podmiotem. A więc przesłanką dopusz-czalności złożenia skargi konstytucyjnej jest tylko takie naruszenie Konstytucji, które dotyka przysługujących skarżącemu praw podmiotowych (zob. np. wyroki TK z: 18 listopada 2014 r., sygn. SK 7/11, OTK ZU nr 10/A/2014, poz. 112 i 9 czerwca 2015 r., sygn. SK 47/13, OTK ZU nr 6/A/2015, poz. 81). Na skarżącym ciąży też obowiązek uprawdopodobnienia, że naruszenie wskazanych wolności lub praw wynika z treści zakwestionowanych przepisów, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej ostatecznie ukształtował sytuację prawną skarżącego. Skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodno-ści z Konstytucją kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (zob. postanowienia TK z: 29 czerwca 2016 r., sygn. SK 26/15, OTK ZU A/2016, poz. 48; 20 września 2017 r., sygn. Ts 136/17, OTK ZU B/2018, poz. 32; 7 lutego 2018 r., sygn. SK 20/15, OTK ZU A/2018, poz. 7). Obowiązkiem skarżącego jest odpowiednie udowodnienie podniesionych zarzutów w kontekście każdego wskazanego wzorca kontroli, wykazanie bezpośredniego i konkretnego ich naruszenia (zob. np. postanowienia TK z: 5 czerwca 2013 r., sygn. SK 25/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 68; 1 lutego 2017 r., sygn. SK 38/14, OTK ZU A/2017, poz. 2). 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. 2.1. Zaskarżony art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren-tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm., t.j. Dz. U. 2022 poz. 504; dalej: ustawa o emeryturach i rentach) stanowi: „Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niż-szym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27”. W myśl zacytowanego przepisu, obowiązująca od 1 stycznia 1999 r. ustawa o emerytu-rach i rentach nie przewiduje co do zasady prawa do emerytury w wieku niższym niż po-wszechny, tj. co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn. Zaskarżony prze-pis ma charakter wyjątkowy, jest regulacją odnoszącą się tylko do tych ubezpieczonych zatrud-nionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którzy do dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach (1 stycznia 1999 r.) nie osiągnęli jeszcze wymaganego wieku wskazanego przez art. 32, 33, 39 i 40 ustawy o emeryturach i rentach lecz spełnili do tej daty ustawowo określone wymagania w zakresie stażu pracy, czyli mają okres składkowy i nie-składkowy wynoszący dla mężczyzn 25 lat oraz okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 6 Art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach przewiduje zatem prawo do emerytury dla określonego, zamkniętego katalogu ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy do końca 1998 r. spełnili ustawowo określone wymogi stażowe. Zróżnicowanie moż-liwości przechodzenia na emeryturę w myśl zaskarżonego art. 184 ust. 1 ustawy o emerytu-rach i rentach zostało dokonane według dwu przesłanek: kryterium urodzenia oraz posiadania na dzień 1 stycznia 1999 r. wymaganego stażu zawodowego i ubezpieczeniowego. 2.1.1. Wskazany przez skarżącego jako wzorzec kontroli art. 65 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji stanowiący: „Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy”, formułuje zasadę wolności pracy, w jej ujęciu pozytywnym, obejmując możliwość wyboru rodzaju pracy (zawodu), wolność wykonywania zawodu jak i decydowania o miejscu zatrudnienia. Do istoty wolności pracy należy też swoboda wyboru pracodawcy (zob. wyroki TK z: 21 maja 2002 r, sygn. K 30/01, OTK- ZU nr 3/A/2002, poz. 32; 18 października 2011 r., sygn. SK 24/09, OTK ZU nr 8/A/2011, poz. 82; 20 czerwca 2017 r., sygn. K 16/15, OTK ZU A/2017, poz. 49). 2.1.2. Zestawiając treść zaskarżonego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z powołanym jako wzorzec kontroli art. 65 ust. 1 Konstytucji, Trybunał podzielił stanowisko Sejmu oraz Prokuratora Generalnego i uznał, że pomiędzy tymi przepisami brak jest związku normatywnego. Zaskarżony art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie zawiera regulacji dotyczących wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy ani nie inge-ruje w wolność wyrażoną w art. 65 ust. 1 Konstytucji. Zaskarżony przepis określa przesłanki nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym przez osoby urodzone po 31 grud-nia 1948 r. Z uwagi zatem na rozłączność zakresów normowania zaskarżonego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 65 ust. 1 Konstytucji Trybunał uznał, że wskazany przez skarżącego wzorzec kontroli nie jest adekwatny i nie jest możliwe przeprowadzenie badania hierarchicznej zgodności wynikających z nich norm, a w konsekwencji wydanie wyroku w tym zakresie jest niedopuszczalne. 2.2. Jako wzorzec kontroli skarżący wskazał też art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji. W myśl art. 67 ust. 1 Konstytucji: „Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społeczne-go w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa”. Jak już wskazywał Trybunał w swoim dotychczasowym orzecznictwie, art. 67 ust. 1 Konstytucji ujmuje zabezpieczenie społeczne w kategoriach prawa podmiotowego, którego treścią jest zagwarantowanie obywatelom świadczeń na wypadek niezdolności do pracy ze względu na chorobę, inwalidztwo, osiągnięcie wieku emerytalnego, pozostawanie bez pracy nie z własnej woli i nieposiadanie innych środków utrzymania. Konstytucja nie przesądziła jednocześnie o formach realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego, pozostawiając usta-wodawcy zwykłemu znaczny margines swobody określenia poszczególnych wymogów i za-sad przyznawania określonych świadczeń, a także reformowania istniejącego systemu emery-talnego (zob. wyrok TK z 15 lipca 2010 r., sygn. K 63/07, OTK ZU nr 6/A/2010, poz. 60). Swoboda ustawodawcy nie jest jednak nieograniczona. Jej ograniczeniami są wynikający z art. 67 ust. 1 Konstytucji cel prawa do zabezpieczenia społecznego, zakaz naruszania istoty tego prawa oraz zakaz naruszania innych norm i zasad konstytucyjnych, w szczególności za-sady sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa czy zasady ochrony praw nabytych (zob. wyroki TK z: 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2; 19 grud-nia 2012 r., sygn. K 9/12, OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 136). Ponadto nałożony tu obowiązek urzeczywistniania gwarancji socjalnych w drodze sto-sownych regulacji normatywnych nie oznacza obowiązku maksymalnej rozbudowy systemu świadczeń, ale jak dotychczas uznawał Trybunał, obowiązek ten należy rozumieć jako „nakaz OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 7 urzeczywistnienia poprzez regulacje ustawowe treści prawa konstytucyjnego w taki sposób, aby z jednej strony uwzględniało istniejące potrzeby, z drugiej możliwości ich zaspokojenia. Granice tych możliwości wyznaczone są przez inne podlegające ochronie wartości konstytu-cyjne, takie jak np. równowaga budżetowa” (wyrok z 8 maja 2000 r., sygn. SK 22/99, OTK ZU nr 4/2000, poz. 107; zob. także wyroki z: 7 września 2004 r., sygn. SK 30/03, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 82; 8 czerwca 2010 r., sygn. SK 37/09, OTK ZU nr 5/A/2010, poz. 48; 31 lipca 2014 r., sygn. SK 28/13, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 81). Trybunał podtrzymuje wyrażone już w orzecznictwie stanowisko, że standard zabez-pieczenia społecznego w odniesieniu do świadczeń emerytalnych o którym mowa w art. 67 Konstytucji wyznacza powszechny system emerytalno-rentowy, a nie systemy preferencyjne, takie jak emerytura w obniżonym wieku. Konstytucja „nie kreuje «bezwzględnego» prawa do świadczeń emerytalnych, które stanowiłyby odstępstwo od regulacji powszechnych” (posta-nowienie TK z 7 lutego 2017 r., sygn. Ts 372/15, OTK ZU B/2018, poz. 141). Z art. 67 Konstytucji nie wynika prawo do konkretnej postaci świadczenia społeczne-go ani konkretnego mechanizmu jego ustalania i waloryzowania. Podstawą ewentualnych roszczeń osób ubiegających się o rentę, emeryturę czy inne świadczenia zabezpieczenia spo-łecznego są bowiem przepisy ustaw regulujące szczegółowo te kwestie (wyrok w pełnym składzie o sygn. K 9/12 wraz z przywołanym orzecznictwem). Kwestionowany art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, określający przesłanki nabycia prawa do emerytury w niż-szym niż powszechny wieku emerytalnym, dotyczy świadczenia, które jak przyjmuje w swo-im orzecznictwie Trybunał, co do zasady nie pozostaje w chronionym konstytucyjnie zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji. Tego rodzaju emerytury Trybunał traktuje jako szczególne uprawnienie emerytalne (zob. np. wyrok TK z 3 marca 2011 r., sygn. K 23/09, OTK ZU nr 2/A/2011, poz. 8), albowiem osoby, które nie nabyły prawa do emerytury w wieku niższym niż powszechny, mają po spełnieniu usta-wowo określonych warunków, prawo do emerytury w wieku powszechnym. Ponadto Trybunał przypomina, że Konstytucja nie gwarantuje niezmienności zasad przyznawania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w szczególności – świadczeń przyzna-wanych w ramach odstępstwa od regulacji powszechnych (zob. postanowienie TK z 12 kwie-tnia 2016 r., sygn. Ts 2/15, OTK ZU B/2016, poz. 322). 2.2.1. Jako wzorzec kontroli skarżący wskazał też powołany związkowo art. 32 Kon-stytucji stanowiący: „1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. 2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycz-nym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny”. Znaczenie określonej tu zasady równości wielokrotnie było przedmiotem zaintereso-wania Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyroki z: 11 lipca 2000 r., sygn. K 30/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 145; 18 stycznia 2000 r., sygn. K 17/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 4), w tym, w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału zasada równości polega na tym, że „wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, tzn. według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminują-cych, jak i faworyzujących” (wyrok TK z 23 marca 2006 r., sygn. K 4/06, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 32). Konstytucyjna zasada równości oznacza zatem zakaz nieuzasadnione-go różnicowania sytuacji prawnej podmiotów podobnych. Oprócz tego zakłada także różne traktowanie podmiotów różnych, a więc nieposiadających wspólnej cechy istotnej (zob. m.in. wyroki TK z: 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12; 13 października 2015 r., sygn. P 3/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 145). W zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego równość nie oznacza jednak ko-nieczności jednakowego, czy nawet podobnego, traktowania potencjalnych świadczeniobior-ców ze wszystkich – różniących się od siebie – systemów ubezpieczeniowych, albowiem, jak OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 8 uznał Trybunał „system ubezpieczeń społecznych nie może być oparty na zasadzie «absolut-nej» równości” (wyrok z 24 lipca 2014 r., sygn. SK 53/13, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 77). Zróżnicowanie systemów ubezpieczeniowych może być niekiedy nie tylko dopuszczalne, lecz czasami nawet konieczne, chociażby ze względu na zasadę sprawiedliwości społecznej. Istot-ne jest jednak, jak wskazywał już w swoim orzecznictwie Trybunał, „aby odmienne uregulo-wanie sytuacji prawnej ubezpieczonych należących do różnych systemów ubezpieczeniowych odnosiło się do specyfiki podmiotów, których ma ono dotyczyć” (wyrok z 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 9/16, OTK ZU A/2021, poz. 1). 2.2.2. W niniejszej sprawie skarżący, podnosząc niezgodność art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji, ani w skardze, ani w piśmie uzupełniającym nie podał argumentów wskazujących na naruszenie przywołanego wzorca kontroli, zarówno przyjętego jako wzorzec podstawowy, jak i mającego charakter związkowy. Skarżący ograniczył się jedynie do przypomnienia, że uprawnienie wynikające z art. 67 ust. 1 Konstytucji jest prawem podmiotowym przysługującym obywatelowi, przywo-łania treści przepisu oraz wskazania rodzajów ryzyka objętych gwarancją art. 67 ust. 1 Konsty-tucji (zob. s. 4 pisma uzupełniającego). Skarżący nie uwzględnił też szczególnego charakteru emerytury w obniżonym wieku i nie wykazał związku między art. 184 ust. 1 ustawy o emerytu-rach i rentach a naruszeniem prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku eme-rytalnego. Nie wykazał, że nieprzyznanie emerytury w obniżonym wieku pozbawiło go prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Również sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia zasady ochrony praw nabytych nie został poparty żadnymi argumentami ani dowodami. W tym miejscu Trybunał Konstytucyjny przy-pomina, że nie mogą powoływać się na ochronę wynikającą z poszanowania praw nabytych osoby, które jeszcze nie nabyły prawa do świadczeń emerytalnych (zob. wyrok TK z 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 163). W ocenie Trybunału, powołane przez skarżącego ogólne stwierdzenia dotyczące nie-zgodności art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 67 ust. 1 Konstytucji nie speł-niły wymogu zawarcia w skardze stosownej argumentacji uprawdopodobniającej naruszenie prawa do zabezpieczenia. Przesłanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie może być „traktowana powierzchownie i instrumentalnie. Przytaczane w piśmie procesowym argumen-ty mogą być mniej lub bardziej przekonujące (...), lecz zawsze muszą być argumentami «na-dającymi się» do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny” (wyrok TK z 19 października 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78). Trybunał uznał zatem, że jakkolwiek skarżący wskazał w skardze wzorzec kontroli zawierający konstytucyjne prawo podmiotowe, to nie można uznać, że zrealizował wymóg z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, a to skutkuje, przy rozpoznaniu merytorycznym, umorzeniem postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.