SK 10/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 12 grudnia 2022 r. Pozycja 74 POSTANOWIENIE z dnia 16 listopada 2022 r. Sygn. akt SK 10/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Michał Warciński – sprawozdawca Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 r., skargi konstytucyjnej S.W. o zbadanie zgodności: art. 53 § 2b w związku z art. 52 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) w związku z art. 37 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ‒ Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.) rozumiane-go w ten sposób, że warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyj-nego na przewlekłość postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ko-deksu postępowania administracyjnego jest wniesienie ponaglenia w toku postę-powania, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze, z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 5 marca 2021 r. S.W. (dalej: skarżący) wniósł o stwier-dzenie, że art. 53 § 2b w związku z art. 52 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oraz w związku z art. 37 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.  Kodeks postępo-wania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej: k.p.a.) „rozumiane w ten sposób, że warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na przewlekłość postępowania prowadzonego na podstawie przepisów k.p.a., jest wniesienie ponaglenia OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 2 w toku postępowania, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze, są niezgodne” z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżący wniósł ponadto o zwrot kosztów zastępstwa radcowskiego. Wykonując zarządzenie Prezesa TK z 5 maja 2021 r. oraz sędziego TK z 30 czerwca 2021 r., skarżący usunął braki formalne skargi w pismach z 30 maja 2021 r. oraz z 10 lipca 2021 r. Postanowieniem z 3 listopada 2021 r. (sygn. Ts 68/21) Trybunał odmówił nadania skardze dalszego biegu w zakresie badania zgodności z Konstytucją art. 37 § 1 pkt 1 i § 3 k.p.a. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: 1 października 2012 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy T. (dalej: wójt) z wnio-skiem o wydanie decyzji o warunkach zabudowy. 24 maja 2013 r. wójt wydał decyzję odma-wiającą ustalenia warunków zabudowy. Skarżący pismem z 30 października 2018 r. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej: SKO) ponaglenie w związku z przewlekłością postępowania w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy. SKO uznało ponaglenie za nieuzasadnione ze względu na załatwienie sprawy co do istoty przez organ pierwszej instancji (postanowienie SKO z 27 listopada 2018 r.). 7 grudnia 2018 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej: WSA) skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez wójta. WSA stanął na stanowisku, że podjęcie decyzji kończącej sprawę nie czyni bezprzedmiotową skargi na prze-wlekłe prowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie tej decyzji. W wyroku z 27 mar-ca 2019 r. WSA orzekł, że postępowanie w sprawie wydania warunków zabudowy było pro-wadzone przewlekle (sygn. akt […]). Ponadto sąd stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W pozostałym zakresie WSA oddalił skargę i orzekł o kosztach postępowania. Od wyroku WSA skargę kasacyjną wniósł wójt. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) postanowieniem z 20 listopada 2020 r. uchylił zaskarżony wyrok, odrzucił skargę, od-stąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości oraz postanowił zwrócić skarżącemu kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi na przewlekłe pro-wadzenie postępowania (sygn. akt […]). Wyrok ten został wskazany przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie w sprawie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 1.2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy, skarżący stwierdził, że przewlekłe prowa-dzenie postępowania o wydanie warunków zabudowy i niewydanie decyzji w terminie okre-ślonym w k.p.a. doprowadziło do sytuacji, w której wójt musiał stosować nowe przepisy, któ-re weszły w życie 26 maja 2013 r., co było niekorzystne dla skarżącego. W związku z powyż-szym skarżący chciałby dochodzić odszkodowania przed sądem powszechnym na podstawie art. 4171 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.). Możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych skarżącego jest jednak uzależniona od uzyskania przez niego „przedsądu w postaci stwierdzenia, że postępo-wania te były prowadzone przez [wójta] w sposób przewlekły z rażącym naruszeniem prawa” (skarga, s. 6). Zaskarżony przepis – art. 53 § 2b p.p.s.a. ‒ przewiduje możliwość wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie z jego literalnym brzmieniem jest to możliwe w każdym czasie po wniesieniu pona-glenia do właściwego organu. Zdaniem skarżącego, ponaglenie nie musi być wniesione na określonym etapie postępowania administracyjnego. Jest to możliwe również po zakończeniu tego postępowania. Odmienne stanowisko zostało przyjęte w postanowieniu NSA z 2 wrze-śnia 2020 r. (sygn. akt II OSK 3732/18). Zgodnie z poglądem wyrażonym w tym orzeczeniu, OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 3 złożenie ponaglenia jest dopuszczalne jedynie w toku postępowania. W ocenie sądu, wynika to z wykładni systemowej art. 53 § 2b w związku z art. 52 § 2 p.p.s.a., w związku z art. 37 § 1 i 3 k.p.a. Takie rozumienie art. 53 § 2b p.p.s.a. legło u podstaw zapadłego w sprawie skarżą-cego postanowienia NSA z 20 listopada 2020 r., które rozstrzygnęło ostatecznie o jego pra-wach. 1.3. Skarżący stawia zarzut naruszenia przez zaskarżony przepis prawa do sądu „po-przez ograniczenie osobie poszkodowanej przez przewlekłe prowadzenie postępowania admi-nistracyjnego możliwości procesowych uzyskania przedsądu niezbędnego do wystąpienia z powództwem na podstawie art. 4171 § 3 k.c.” (skarga, s. 8). Jednocześnie skarżący zauwa-żył, że w doktrynie i orzecznictwie jest sporne, jaki prejudykat pozwala na wystąpienie z po-wyższym powództwem. Jako wzorce kontroli skarżący wskazał art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konsty-tucji. Prawo do sądu, zdaniem skarżącego, wynika z zasady demokratycznego państwa praw-nego, a także wprost z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zgodność z Konstytucją ograniczenia prawa do sądu powinno się natomiast „rozpatrywać na kanwie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP” (skar-ga, s. 9). Zasada sprawiedliwości proceduralnej została wyinterpretowana z art. 2 Konstytucji. Przepis ten należy stosować równolegle do art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ponadto posiłkowanie się art. 2 Konstytucji jest uzasadnione tym, że wywodzi się z niego także „termin bezpieczeń-stwa prawnego” (skarga, s. 10). Z kolei zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji wynika z braku możliwości postawienia zarzutu naruszenia art. 77 ust. 2 Konstytucji. Prawo do sądu nie zostało bowiem w sprawie skarżącego wyłączone całkowicie, ale jedynie ograniczone. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 26 stycznia 2022 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 4 lutego 2022 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) zajął stanowi-sko w sprawie. W ocenie Prokuratora, postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Try-bunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – wobec niedopusz-czalności wydania wyroku. 3.1. Prokurator przedstawił wymagania formalne, które musi spełniać skarga konsty-tucyjna. Następnie zauważył, że skarżący nie sprecyzował, czy wskazane wzorce kontroli są powoływane samodzielnie, czy związkowo. Skarżący przywołał art. 2 Konstytucji jako źródło prawa do sądu oraz jako źródło zasad konstytucyjnych: zasady sprawiedliwości proceduralnej i zasady bezpieczeństwa prawnego. W pierwszym wypadku można przyjąć, że jest to wzorzec powołany związkowo z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W drugim wypadku możliwa jest interpre-tacja, że skarżący chciał uczynić art. 2 Konstytucji samodzielnym wzorcem kontroli, z które-go wywodzi powyższe zasady konstytucyjne. Możliwość powoływania art. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli w skardze konstytucyjnej ma charakter wyjątkowy i subsydiarny. Występuje w sytuacji, gdy skarżący wskaże naruszenie praw lub wolności wywiedzionych z tego przepi-su, które nie zostały wyraźnie wskazane w treści innych przepisów Konstytucji. Dopuszczalne jest także odwołanie się przez skarżącego do zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzu-pełnienia i wzmocnienia argumentacji wskazującej na naruszenie praw i wolności wymienio-nych w innym przepisie Konstytucji. Tymczasem skarżący nie powołuje się na żadne prawa i wolności wywiedzione bezpośrednio z zasady demokratycznego państwa prawa. Samodzielnym wzorcem kontroli nie może być art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyż nie wy-raża żadnych praw podmiotowych ani wolności. Zdaniem Prokuratora, spośród wzorców wskazanych przez skarżącego samodzielną podstawę skargi konstytucyjnej może stanowić jedynie art. 45 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 4 3.2. Ciężar argumentacji w postępowaniu przed Trybunałem spoczywa na podmiocie inicjującym kontrolę konstytucyjną. Obowiązkiem skarżącego jest zatem wykazanie bezpo-średniego i konkretnego naruszenia wzorców kontroli. Podstawową wadą tej skargi konstytu-cyjnej jest brak wystarczającego uzasadnienia podnoszonych zarzutów. Cała argumentacja skarżącego sprowadza się do jednego zdania powtarzanego wielokrotnie w przeredagowanej formie. Skarżący nie przedstawił nawet lakonicznego uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanej normy prawnej ze wskazanymi wzorcami. Nie przywołał żadnych argumen-tów ani dowodów na jego poparcie. W skardze nie dokonano analizy treści art. 45 ust. 1 Kon-stytucji. Nie jest zatem jasne, w jakim aspekcie prawo do sądu ulega, zdaniem skarżącego, ograniczeniu; którego postępowania sądowego owo ograniczenie dotyczy; co jest przedmio-tem rozpoznania w toku postępowania sądowego i czy jest to sprawa w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Podsumowując, Prokurator ocenił uzasadnienie skargi w zakresie zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji jako pobieżne i niejasne. Skarżący nie spełnił zatem wy-magań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. 3.3. Na marginesie Prokurator wskazał, że skarżący nie sprecyzował, czy zarzut naru-szenia prawa do sądu dotyczy dostępu do sądu administracyjnego, czy cywilnego. Nie przed-stawił też ostatecznego orzeczenia sądu cywilnego rozstrzygającego o jego prawie do sądu, w zakresie powództwa z art. 4171 § 3 k.c. Z treści skargi nie wynika, czy takie postępowanie w ogóle zostało zainicjowane. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot, wzorce kontroli i stawiane zarzuty. Przedmiotem kontroli skarżący uczynił art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Przepis ten brzmi następująco: „Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu”. Zaskarżony przepis został podany przez skarżącego w relacji związkowej z art. 52 § 2 p.p.s.a. oraz z art. 37 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.  Kodeks postępowania ad-ministracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej: k.p.a.). Pierwszy z przepisów związko-wych brzmi następująco: „Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, prze-widziany w ustawie”. Z kolei zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.: „§ 1. Stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: (…) 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość)”. Zdaniem skarżącego, wymienione wyżej przepisy „rozumiane w ten sposób, że wa-runkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na przewlekłość postępowania prowadzonego na podstawie przepisów k.p.a., jest wniesienie ponaglenia w toku postępowa-nia, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze”, są niezgodne z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wymienionym powyżej przepisom skarżący zarzuca naruszenie prawa do sądu „po-przez ograniczenie osobie poszkodowanej przez przewlekłe prowadzenie postępowania admi-nistracyjnego możliwości procesowych uzyskania przedsądu niezbędnego do wystąpienia OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 5 z powództwem na podstawie art. 4171 § 3 [ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. ‒ Kodeks cy-wilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1364)]” (skarga, s. 8). 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. 2.1. Według utrwalonej linii orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego, na każdym eta-pie postępowania, Trybunał jest obowiązany do kontroli, czy nie zachodzi ujemna przesłanka wydania wyroku, nakazująca umorzenie postępowania (por. zamiast wielu, postanowienie TK z 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44 i przywołane w nim orzecz-nictwo). Skarga konstytucyjna musi spełniać wymagania wynikające zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 2.2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, „[k]ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor-matywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Z przepisu tego oraz art. 53 u.o.t.p.TK wynikają przesłanki, których spełnienie jest wymagane do merytorycznego rozpoznania skargi przez Trybunał. Po pierwsze, przedmiotem zaskarżenia skargą konstytucyjną może być wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego. Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytu-cyjnego nie są zatem akty stosowania prawa, a więc orzeczenia lub ostateczne decyzje zapa-dłe w indywidualnych sprawach skarżących, lecz akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane (por. postanowienia i wyroki TK z: 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101; 13 października 2008 r., sygn. SK 20/08, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 146; 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83; 17 listopada 2009 r., sygn. SK 64/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 148; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117; 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17; 28 lutego 2012 r., sygn. SK 27/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 20; 7 maja 2013 r., sygn. SK 31/12, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 46; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU A/2017, poz. 37; 28 lutego 2018 r., sygn. SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12). Po drugie, choć przedmiotem skargi jest przepis prawa, nie można w niej jednak kwe-stionować zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego w oderwaniu od aktów stosowania prawa w indywidualnej sprawie. Skarga konstytucyjna nie jest bowiem środkiem abstrakcyjnej kontroli zgodności z Konstytucją. Aby skarżący mógł skutecznie za-kwestionować tę zgodność, najpierw sąd lub organ administracji publicznej musi wydać osta-teczne orzeczenie w jego sprawie i to z zastosowaniem kwestionowanej regulacji. Warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest więc określenie zaskar-żonego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta-tecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Przyjęty w Konstytucji model skargi konstytucyjnej został bowiem oparty na zasadzie konkretności i subsydiarności. Skarżący nie może zatem zakwestionować zgodności z Konstytucją aktu normatywnego w oderwaniu od indywidualnej sprawy, w której na mocy konkretnego aktu stosowania prawa doszło do naruszenia jego wolności lub praw albo obowiązków określonych w Konstytucji. Po trzecie, do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej niezbędne jest okre-ślenie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób zo-stały naruszone przez ostateczne orzeczenie sądu lub organu administracji publicznej, wydane OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 6 na podstawie zaskarżonego przepisu czy przepisów aktu normatywnego (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Po czwarte, skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodno-ści z Konstytucją kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 2.3. W rozpatrywanej skardze nie wyjaśniono dostatecznie, jakie prawa lub wolności konstytucyjne wynikają z powołanych przepisów Konstytucji, a więc nie określono wzorców kontroli, a w konsekwencji nie wyjaśniono także sposobu ich naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Jako wzorce kontroli skarżący wymienił art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konsty-tucji bez wskazywania między nimi relacji związkowej. 2.3.1. Trybunał wielokrotnie wypowiadał się o dopuszczalności powoływania jako wzorca kontroli w skardze konstytucyjnej art. 2 Konstytucji. „[S]zeroki katalog praw i wolno-ści wymienionych w rozdziale II Konstytucji obejmuje i zasadniczo wyczerpuje pojęcie «kon-stytucyjnych wolności lub praw», o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W interpreta-cji przepisów zawartych w tym rozdziale mogą być pomocne zasady ogólne, takie jak zasada demokratycznego państwa prawnego, ale nie one będą stanowić samoistną podstawę skargi konstytucyjnej. Podstawy takiej należy szukać w konkretnych postanowieniach Konstytucji statuujących określone prawo lub wolność. Artykuł 2 Konstytucji oraz inne przepisy wyraża-jące zasady ogólne mogą stanowić podstawę do wywodzenia – niewyrażonych w Konstytucji explicite – zasad konstytucyjnych działania organów władzy publicznej. Zasady te nie mają jednak charakteru samoistnych praw lub wolności konstytucyjnych o charakterze podmioto-wym (zob. wyroki TK z 23 listopada 1998 r., sygn. SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 oraz z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144, a także postanowienie TK z 18 września 2001 r., sygn. Ts 71/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 239)” – wyrok TK z 28 października 2010 r., sygn. SK 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 83. Nie jest jednak wykluczone, że w pewnych wypadkach art. 2 Konstytucji może stano-wić podstawę skargi konstytucyjnej, choć możliwość tę należy traktować jako wyjątkową. Po pierwsze wtedy, gdy skarżący wywiedzie z art. 2 Konstytucji prawa lub wolności, które wyraźnie nie zostały wyrażone w innych przepisach konstytucyjnych (zob. postanowienia z 24 stycznia 2001 r., sygn. Ts 129/00, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 248, z 21 czerwca 2001 r., sygn. Ts 187/00, OTK ZU nr 3/B/2002, poz. 203, z 6 marca 2001 r., sygn. Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107, z 10 sierpnia 2001 r., sygn. Ts 56/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 289 oraz wyrok z 12 grudnia 2001 r., sygn. SK 26/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 258). Po drugie, jeżeli skarżący odwoła się do jednej z zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia lub wzmocnienia argumentacji dotyczącej naruszenia praw i wolności statuowanych w innym przepisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji może pełnić funkcję pomocniczego wzorca kontroli, występującego w powiązaniu z innym przepisem konstytucyjnym (zob. wyroki z: 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2; 11 marca 2021 r., sygn. SK 9/18, OTK ZU A/2021, poz. 21; 22 lipca 2021 r., sygn. SK 60/19, OTK ZU A/2021, poz. 44). Skarżący nie wywodzi z art. 2 Konstytucji, poza prawem do sądu, żadnego innego wzorca. Stwierdza jedynie, że z zasady demokratycznego państwa prawa wywodzi się m.in. prawo do sądu (skarga, s. 9). Następnie skarżący powołuje się na wynikającą z art. 2 Konsty-tucji zasadę sprawiedliwości proceduralnej oraz zasadę bezpieczeństwa prawnego, ale bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, na czym ma polegać naruszenie tych zasad w sprawie skarżące-go. Powołanie się na art. 2 Konstytucji nie może także stanowić uzupełnienia lub wzmocnie-nia argumentacji dotyczącej naruszenia prawa do sądu uregulowanego w art. 45 ust. 1 Kon-stytucji, ponieważ takiej argumentacji w skardze w ogóle nie ma. Nie zachodzi zatem żadna OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 7 ze wskazanych w orzecznictwie Trybunału sytuacji, w których wzorcem kontroli mógłby być art. 2 Konstytucji. 2.3.2. Powołany jako samodzielny wzorzec kontroli art. 31 ust. 3 Konstytucji nie może być, na tle ugruntowanego orzecznictwa Trybunału, zaakceptowany. Przepis ten wyraża zasa-dę i przesłanki proporcjonalnego ograniczenia praw i wolności, i zawsze musi być powoły-wany i rozpatrywany w związku z określonymi prawem lub wolnością konstytucyjną, wska-zanymi jako wzorce kontroli. Tylko na marginesie należy zauważyć, że uzasadnienie skargi w zakresie niezgodności przedmiotu kontroli z powołanym przepisem nie spełnia wymagań procesowych choćby w dostatecznym zakresie. Nie wyjaśniono, jakie konkretnie prawo lub wolność z tego przepi-su wynika, a w konsekwencji w jaki sposób zostały one naruszone; z oczywistych względów nie powołano argumentów lub dowodów na poparcie twierdzenia o zajściu takiego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 oraz 3 u.o.t.p.TK). 2.3.3. Podobne braki procesowe występują w skardze w zakresie zarzutu naruszenia przez przedmiot kontroli art. 45 ust. 1 Konstytucji. W postanowieniu Trybunału w sprawie o sygn. SK 44/20 stwierdzono, że „z uwagi na domniemanie konstytucyjności przepisów prawa, skarżący obowiązany jest przedstawić konkretne i przekonywające argumenty świad-czące o niezgodności z Konstytucją zakwestionowanych przepisów. A więc skarżący powi-nien nie tylko wskazać, jakie konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone kwestio-nowaną regulacją, lecz także opisać sposób tego naruszenia. Argumenty te muszą koncentro-wać się na problemie merytorycznej niezgodności zachodzącej między unormowaniami sta-nowiącymi przedmiot skargi konstytucyjnej a tymi, które określone są w niej jako wzorce kontroli. Toteż nie wystarczy, że skarżący wskaże określone unormowania oraz przepisy kon-stytucyjne, z którymi unormowania te są, w jego opinii, niezgodne. Skarżący obowiązany jest przedstawić proces myślowy, jaki doprowadził go do sformułowania zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów ze wskazanymi wolnościami lub prawami. Obejmuje to w szczegól-ności dokonanie wykładni przepisów wskazanych jako przedmiot kontroli i wykładni przepi-sów wskazanych jako wzorzec kontroli, a więc ustalenie wynikających z nich norm praw-nych. Następnie konieczne jest porównanie tych norm i wykazanie, że zachodzi między nimi niezgodność (por. postanowienie TK z 8 lipca 2013 r., sygn. P 11/11, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 91)”. Określenie w rozpatrywanej skardze konstytucyjnych wolności lub prawa podmioto-wego, wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji, które miały być naruszone przez przedmiot kontroli, polega na stwierdzeniu, że w przepisie tym wyrażono prawo do sądu (które wynika również z art. 2 Konstytucji) oraz że wywodzi się z niego zasadę sprawiedliwości procedural-nej (tak jak z art. 2 Konstytucji). Podniesiono także, że „Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał o zgodności z konstytucją konieczności uzyskania prejudykatu dla części spraw, które mogą zostać wszczęte dopiero po jego uzyskaniu. Taka konieczność nie może jednak prowadzić do nadmiernego opóźnienia momentu wszczęcia rozpatrzenia sprawy przez sąd” (skarga, s. 10, 11). Skarżący nie wyjaśnił zatem, jakie konkretnie prawo lub wolność wynika-jące z art. 45 ust. 1 Konstytucji zostały naruszone, a w rezultacie w jaki sposób doszło do tego naruszenia; z tej przyczyny nie powołano argumentów lub dowodów na poparcie zajścia ta-kiego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 oraz 3 u.o.t.p.TK). Biorąc powyższe pod uwagę, wydanie w wyroku w sprawie było niedopuszczalne, dlatego postępowanie należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK).