SK 107/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 5 czerwca 2025 r. Pozycja 56 POSTANOWIENIE z dnia 21 maja 2025 r. Sygn. akt SK 107/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Bartłomiej Sochański Bogdan Święczkowski Michał Warciński, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2025 r., skargi konstytucyjnej M.L. o zbadanie zgodności: 1) art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zwią-zanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, in-nych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.) w zakresie, w jakim „przewiduje w okresie obo-wiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszone-go z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu, brak biegu przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe”, 2) art. 15zzr ust. 6 ustawy powołanej w punkcie 1, „w brzmieniu obowiązującym od dnia wprowadzenia niniejszego przepisu Ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiega-niem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaź-nych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 568), która weszła w życie z dniem 31 marca 2020 r., do dnia jego uchylenia z dniem 16 maja 2020 r. na mocy Ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osło-nowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875, z późn. zm.)”, w zakresie, w jakim „przewidywał w okre-sie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogło-szonego z powodu COVID-19, brak biegu przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenie; modyfikując tym samym normę wyrażoną w art. 103 § 1 Kodeksu Karnego, zakazującą wyko-nania kary po upływie terminu przedawnienia jej wykonania, poprzez wpro-wadzenie regulacji powodującej w przypadku okoliczności wywołujących spoczywanie terminu przedawnienia brak biegu przez okres występowania tych okoliczności, po ustaniu których termin przedawnienia biegnie dalej, OTK ZU A/2025 SK 107/23 poz. 56 2 a okresu spoczywania nie wlicza się do czasu decydującego o przedawnie-niu”, – z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 22 grudnia 2022 r. M.L. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwią-zaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.; dalej: ustawa marcowa) w zakresie, w jakim „przewiduje w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu, brak biegu przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe” oraz art. 15zzr ust. 6 ustawy marcowej, „w brzmieniu obowiązującym od dnia wprowadzenia ni-niejszego przepisu Ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwią-zaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 568), która weszła w życie z dniem 31 marca 2020 r., do dnia jego uchylenia z dniem 16 maja 2020 r. na mocy Ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektó-rych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875, z późn. zm.)”, w zakresie, w jakim „przewidywał w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, brak biegu przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wyko-nania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w spra-wach o wykroczenie; modyfikując tym samym normę wyrażoną w art. 103 § 1 Kodeksu Kar-nego, zakazującą wykonania kary po upływie terminu przedawnienia jej wykonania, poprzez wprowadzenie regulacji powodującej w przypadku okoliczności wywołujących spoczywanie terminu przedawnienia brak biegu przez okres występowania tych okoliczności, po ustaniu których termin przedawnienia biegnie dalej, a okresu spoczywania nie wlicza się do czasu decydującego o przedawnieniu”, z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z listopada 2005 r. skarżący został skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności. Postanowieniem Sądu Rejonowego G. z marca 2014 r. wykonanie kary zostało wa-runkowo zawieszone na okres 5 lat próby. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z czerwca 2016 r. zarządzono wykonanie ka-ry orzeczonej wyrokiem z 2014 r. Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z września 2016 r. wstrzymał wykonanie kary do czasu ukończenia postępowania o ułaskawienie, wszczętego na wniosek obrońcy. OTK ZU A/2025 SK 107/23 poz. 56 3 Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z października 2016 r. postępowanie z wnio-sku o odroczenie wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności zostało zawieszone z uwagi na wstrzymanie wykonania kary przez Sąd Rejonowy w G. W związku z negatywnym zaopiniowaniem prośby o ułaskawienie, postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z maja 2021 r. podjęto postępowanie z wniosku o odroczenie wyko-nania kary 2 lat pozbawienia wolności. We wrześniu 2021 r. został złożony przez obrońcę skarżącego wniosek o umorzenie postępowania wykonawczego z powodu przedawnienia wykonania kary. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z września 2021 r. wstrzymano wykonanie kary 2 lat pozbawienia wolności do czasu rozpoznania wniosków obrońcy o odroczenie wykonania kary i umorzenie postępowania wykonawczego z uwagi na przedawnienie. Sąd Rejonowy w P.: – postanowieniem z listopada 2021 r. uchylił postanowienie z września 2021 r. w przedmiocie wstrzymania wykonania kary pozbawienia wolności; – postanowieniem z marca 2022 r. nie uwzględnił wniosku o wstrzymanie wykonania kary, uzasadnionego stanem zdrowia skarżącego; – postanowieniem z 15 grudnia 2022 r. nie uwzględnił wniosku obrońcy o umorzenie postępowania wykonawczego. Podtrzymał stanowisko wyrażone w postanowieniu z listopada 2021 r. Powyższe postanowienie z 15 grudnia 2022 r. Sądu Rejonowego w P. wskazane zosta-ło przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie wydane w sprawie objętej wniesioną skargą w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 1.2. Zdaniem skarżącego art. 15zzr ust. 6 oraz art. 15zzr1 ustawy marcowej naruszyły konstytucyjną zasadę ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także konstytucyjne prawo do sądu. Zdaniem skarżącego, kwestionowane przepisy, przewidujące zawieszenie biegu prze-dawnienia karalności, uzależnione od decyzji Ministra Zdrowia, wprowadzają stan niepewno-ści prawnej i destabilizują porządek prawny. Tego typu regulacje naruszają zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Jego zdaniem, brak obiektywnych kryteriów określających początek i koniec stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii stwarza ryzyko arbitralności i subiektywności decyzji organów administracyjnych. Skarżący zwrócił uwagę na naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego, w tym prawa do rozpo-znania sprawy w rozsądnym terminie i bez nieuzasadnionej zwłoki. Podniósł także, że przepi-sy te wprowadzone w związku z przeciwdziałaniem COVID-19 w sposób nieproporcjonalny ingerują w standardy procesu karnego, w szczególności przez zniesienie maksymalnych ram czasowych postępowania. Wskazał także na negatywne konsekwencje przedłużenia postępo-wań karnych zarówno dla oskarżonych, jak i pokrzywdzonych, powołując się na stanowisko wyrażone przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który wskazywał na konieczność zachowa-nia równowagi między różnymi interesami stron postępowania. Zdaniem skarżącego, wpro-wadzone przepisy w sposób nieproporcjonalny zmieniają instytucję przedawnienia karalności, naruszając zasadę proporcjonalności, pewności prawa oraz określoności przepisów prawnych, wynikającą z zasady prawidłowej legislacji. Uznał, że ustawodawca, uzasadniając wprowadze-nie tych przepisów ochroną interesu pokrzywdzonych, nie uwzględnił odpowiednio zasady proporcjonalności w wąskim znaczeniu, co sprawia, że regulacje te wykraczają poza granice konieczności w demokratycznym państwie prawnym. OTK ZU A/2025 SK 107/23 poz. 56 4 2. W piśmie z 3 stycznia 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o stwierdzenie, że art. 15zzr ust. 6 ustawy marcowej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Ponadto, w ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, postępowanie winno skutkować umorzeniem na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, w zakresie dotyczącym art. 15zzr1 ustawy marcowej. Wskazu-jąc na brak przedmiotu rozstrzygnięcia i tym samym niedopuszczalność wydania orzeczenia, podkreślił, że 21 grudnia 2023 r. opublikowano w Dzienniku Ustaw pod poz. 2740 wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2023 r. o sygn. P 12/22 (OTK ZU A/2023, poz. 101) stwierdzający, że art. 15zzr1 ust. 1 ustawy marcowej jest niezgodny z art. 2 Konsty-tucji. 3. Pomimo skutecznego zawiadomienia o obowiązku zajęcia stanowiska Sejm Rze-czypospolitej Polskiej i Prokurator Generalny nie przedstawili stanowiska w sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przesłanki wniesienia oraz merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej zo-stały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz dookreślone w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji „[k]ażdy, czyje kon-stytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu-blicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określo-nych w Konstytucji”. 2. Do zasadniczych przesłanek dopuszczalności wystąpienia ze skargą konstytucyjną należy uczynienie jej przedmiotem tych przepisów określonego aktu normatywnego, które wykazują tzw. podwójną kwalifikację, tzn. są podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wy-danego w sprawie skarżącego i jednocześnie prowadzą do naruszenia jego konstytucyjnych wolności i praw wskazanych w skardze konstytucyjnej (por. postanowienia TK z: 19 paź-dziernika 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101; 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44). Przesądza to o konieczności istnienia merytorycznego związku pomiędzy treścią zakwestionowanego przepisu a podjętym na jego podstawie roz-strzygnięciem oraz zarzucanym temu przepisowi naruszeniem praw lub wolności konstytu-cyjnych. Regulacja prawna stanowiąca przedmiot skargi konstytucyjnej musi więc w ten spo-sób determinować w sensie normatywnym treść wydanego orzeczenia, że prowadzi to do wskazanego w skardze naruszenia praw lub wolności konstytucyjnych przysługujących skar-żącemu. Innymi słowy, przesłanką rozpoznania skargi konstytucyjnej nie może być wskaza-nie dowolnego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, lecz musi to być taki przepis, który w konkretnej sprawie wnoszącego skargę stanowił podstawę prawną ostatecznego roz-strzygnięcia naruszającego przysługujące mu konstytucyjne prawa lub wolności (por. posta-nowienie z 12 maja 2021 r., sygn. SK 114/20, OTK ZU A/2021, poz. 26). 3. W niniejszej sprawie zakwestionowano konstytucyjność art. 15zzr1 oraz art. 15zzr ust. 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiega-niem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoła-nych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.; obecnie: Dz. U. OTK ZU A/2025 SK 107/23 poz. 56 5 z 2024 r. poz. 340; dalej: ustawa marcowa), a jako wzorce kontroli skarżący powołał art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Artykuł 15zzr ust. 6 ustawy marcowej został dodany 31 marca 2020 r. przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach zwią-zanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób za-kaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568) i stanowił, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skar-bowe oraz w sprawach o wykroczenia. Artykuł 15zzr ustawy marcowej został uchylony 16 maja 2020 r. przez art. 46 pkt 20 w związku z art. 76 in principio ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875, ze zm.). Artykuł 15zzr1 został dodany do ustawy marcowej 22 czerwca 2021 r. przez art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1023) i stanowił, co następuje: „1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestęp-stwa i przestępstwa skarbowe. 2. Okresy, o których mowa w ust. 1, liczy się od dnia 14 marca 2020 r. – w przypadku stanu zagrożenia epidemicznego, oraz od dnia 20 marca 2020 r. – w przypadku stanu epide-mii”. Na mocy art. 28 pkt 1 w związku z art. 40 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmia-nie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszech-nych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860; dalej: ustawa lipcowa) art. 15zzr1 ustawy macowej został uchylony 1 października 2023 r. Jednocześnie w art. 39 ustawy lipcowej zawarto następujące regulacje przejściowe: „1. Terminy przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, których bieg zgodnie z art. 15zzr1 usta-wy zmienianej w art. 28 [ustawy marcowej] nie rozpoczął się, rozpoczynają bieg z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w zakresie odnoszącym się do art. 28 pkt 1 [ustawy lipco-wej]. 2. Terminy przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, których bieg uległ zawieszeniu na pod-stawie art. 15zzr1 ustawy zmienianej w art. 28 [ustawy marcowej], biegną dalej z dniem wej-ścia w życie niniejszej ustawy w zakresie odnoszącym się do art. 28 pkt 1 [ustawy lipcowej]”. Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż pomimo utraty mocy obowiązującej przez przepisy brak jest podstaw do przyjęcia, że okoliczność ta wyłącza dopuszczalność wydania orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną. 4. Analiza formalna skargi przeprowadzona przez Trybunał wykazała natomiast, że art. 15zzr ust. 6 ustawy marcowej nie mógł stanowić podstawy prawnej wydania przez Sąd Rejonowy P. postanowienia z 15 grudnia 2022 r., wskazanego jako rozstrzygnięcie naruszają-ce prawa i wolności skarżącego. Orzeczenie to nie mogło zostać wydane na podstawie art. 15zzr ust. 6 ustawy marcowej, gdyż przepis ten został uchylony już 16 maja 2020 r. Za-skarżony przepis z tego samego powodu nie stanowił również podstawy prawnej postanowie-nia z listopada 2021 r. uchylającego postanowienie z września 2021 r. w przedmiocie OTK ZU A/2025 SK 107/23 poz. 56 6 wstrzymania wykonania kary pozbawienia wolności oraz nieuwzględniającego wniosku o umorzenie postepowania wykonawczego z uwagi na przedawnienie. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że źródłem problemu konstytucyjnego zaistniałe-go na tle sprawy skarżącego jest treść art. 15zzr1 ust. 1 ustawy marcowej, dodanego 22 czer-wca 2021 r. do ustawy. Art. 15zzr1 ustawy marcowej zawierał dwie regulacje: w ustępie 1 – w przedmiocie zawieszenia biegu przedawnienia karalności i w ustępie 2 – w przedmiocie obliczania wskazanych okresów. Skarżący natomiast wykazuje naruszenie praw i obowiąz-ków przez przepis w zakresie, w jakim „przewiduje w okresie obowiązywania stanu zagroże-nia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu, brak biegu przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe”. Zarzuty skarżącego należy powiązać wyłącznie z art. 15zzr1 ust. 1 ustawy marcowej, a w pozostałym zakresie postępowanie podlegało umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 5. Trybunał wskazał, że art. 15zzr1 ust. 1 ustawy marcowej, w jakim dotyczyło sytua-cji prawnej skarżącego, został już uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji w wyroku z 12 grudnia 2023 r., sygn. P 12/22 (OTK ZU A/2023, poz. 101). W konsekwencji w postępowaniu wystąpiła negatywna przesłanka orzekania ne bis in idem, co oznacza konieczność jego umorzenia w tej części ze względu na zbędność wydania wyroku. 6. Skarga konstytucyjna inicjująca postępowanie w niniejszej sprawie nie spełniała w odniesieniu do art. 15zzr ust. 6 ustawy marcowej wymogów warunkujących jej meryto-ryczne rozpoznanie, a w zakresie art. 15zzr1 ust. 1 ustawy marcowej wystąpiła negatywna przesłanka orzekania ne bis in idem. Pociągnęło to za sobą konieczność umorzenia postępo-wania w całości na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczal-ność i zbędność wydania wyroku. 7. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że wyrok TK o sygn. P 12/22, usunął z systemu prawnego skutek, jaki wywierał art. 15zzr1 ust. 1 ustawy marcowej. Oznacza to, iż norma prawna zawarta w tym przepisie jako niezgodna z Konstytucją nie oddziaływała, co w sprawach zakończonych, w których zastosowano badany przepis, otwiera zainteresowanym podmiotom drogę do wznowienia postępowania na zasadzie art. 190 ust. 4 Konstytucji, a w sprawach będących w toku powoduje jego pominięcie przy orzekaniu i stosowanie prze-pisów ogólnych w zakresie biegu przedawnienia. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.