SK 118/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 31 grudnia 2024 r. Pozycja 125 POSTANOWIENIE z dnia 23 października 2024 r. Sygn. akt SK 118/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Bogdan Święczkowski Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2024 r., skargi konstytu-cyjnej M.F. o zbadanie zgodności: art. 635 w związku z art. 626 § 1 i art. 627 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904) w zakresie, w jakim „pozbawiają stronę prawa do przyznania kosz-tów zastępstwa procesowego (kosztów ustanowienia pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego) za postępowanie odwoławcze – apelacyjne, w przypadku sporzą-dzenia i wniesienia przez ustanowionego z wyboru pełnomocnika zasadnego środka odwoławczego, w sytuacji, gdy pełnomocnik nie brał udziału w rozpra-wie odwoławczej, a tym samym pozbawiają stronę wnoszącą środek odwoław-czy i wygrywającą, co do zasady postępowanie przed Sądem drugiej instancji prawa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze pomimo wniesienia przez pełnomocnika zasadnego środka odwoławczego z uwagi na fakt, iż wnoszący środek odwoławczy pełnomocnik nie uczestniczył w rozprawie odwoławczej, albowiem jego udział nie był obowiązkowy” z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i art. 176 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów. OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 8 sierpnia 2018 r. (data wpływu: 13 sierpnia 2018 r.) M.F. (dalej: skarżąca) wniosła o ,stwierdzenie niezgodności art. 635 w związku z art. 626 § 1 i art. 627 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo-wania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim „pozbawiają stronę prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego (kosztów ustanowienia pełno-mocnika oskarżyciela posiłkowego) za postępowanie odwoławcze – apelacyjne, w przypadku sporządzenia i wniesienia przez ustanowionego z wyboru pełnomocnika zasadnego środka odwoławczego, w sytuacji, gdy pełnomocnik nie brał udziału w rozprawie odwoławczej, a tym samym pozbawiają stronę wnoszącą środek odwoławczy i wygrywającą, co do zasady postępowanie przed Sądem drugiej instancji prawa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze pomimo wniesienia przez pełnomocnika zasadnego środka od-woławczego z uwagi na fakt, iż wnoszący środek odwoławczy pełnomocnik nie uczestniczył w rozprawie odwoławczej, albowiem jego udział nie był obowiązkowy”, z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i art. 176 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, „przez co ograniczają prawo do Sądu, jak również naruszają prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz zasadą równorzędności stron, pozbawiając stronę wnoszącą zasadny środek odwoławczy zwrotu wydatków wynagrodzenia pełnomocni-ka w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji, w przypadku nieobecności pełnomocnika na rozprawie przed sądem odwoławczym”. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: Wyrokiem z 2016 r. Sąd Rejonowy w K. w sprawie, w której skarżąca występowała w charakterze oskarżyciela posiłkowego, uznał oskarżoną za winną popełnienia zarzucanych jej czynów, w tym m.in. działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez wprowa-dzenie skarżącej w błąd co do zamiaru i możliwości wywiązania się z umowy przewozu. Za popełnienie tego przestępstwa sąd rejonowy wymierzył oskarżonej karę i jednocześnie zasą-dził od niej koszty zastępstwa procesowego, w tym na rzecz skarżącej. Apelację od tego wyroku wywiódł m.in. pełnomocnik skarżącej, żądając zmiany za-skarżonego wyroku poprzez orzeczenie obowiązku naprawienia szkody oraz zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów procesu, tj. kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie przed sądem drugiej instancji. Wyrokiem z 8 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w K. uwzględnił zarzuty sformułowane w apelacji i orzekł obowiązek naprawienia wyrządzonej skarżącej (wówczas oskarżycielki posiłkowej) szkody w kwocie wskazanej w apelacji, nie uwzględniając jednocześnie wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu odwo-ławczym. W uzasadnieniu sąd wskazał, że nie przyznał zwrotu kosztów postępowania z uwa-gi na niestawiennictwo na rozprawie odwoławczej pełnomocnika skarżącej oraz faktu, że koszt sporządzenia apelacji wliczany jest do kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji. Od rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów skarżąca złożyła zażalenie. Postanowie-niem z 21 czerwca 2018 r. Sąd Okręgowy w K. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy rozstrzy-gniecie w sprawie kosztów zawarte w wyroku Sądu Okręgowego z 8 lutego 2018 r. 1.2. Skarżąca podniosła, że zakwestionowane w skardze przepisy „wadliwie określają reguły ponoszenia kosztów” i przez to są niezgodne z art. 42 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 3 oraz wynikającymi z nich prawami do obrony i do prawidłowo określonej procedury sądowej. Na kanwie toczącej się z udziałem skarżącej, w charakterze oskarżycielki posiłkowej, sprawy karnej naruszone zostało jej prawo do sądu, prawo do rzetelnego procesu, tj. odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, albo-wiem mimo wniesienia przez nią zasadnego środka odwoławczego skarżąca nie otrzymała zwrotu kosztów pełnomocnika ustanowionego do sporządzenia i wniesienia środka odwoław-czego ponosząc tym samym materialne skutki niesłusznego wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji. W ocenie skarżącej zaskarżona regulacja jest także niezgodna z art. 2 Konstytucji, ponieważ godzi w zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ponadto „brak możliwości zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika wnoszącego środek odwoławczy w postępowaniu odwoławczym i niewystępującego w rozprawie odwoławczej w przypadku uwzględnienia środka odwoławczego kwestionującego sprzeczny z prawem wyrok sądu pierwszej instancji” narusza art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Godzi w zasadę równorzędności stron, obciążając stronę postępowania karnego niemal w całości ciężarem kosztów podjętej obrony nawet w wypadku wygrania sporu w postępowaniu odwo-ławczym. W ocenie skarżącej zakwestionowane normy są również sprzeczne z zasadą dwuin-stancyjności postępowania sądowego, albowiem nie zapewniają zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika do postępowania odwoławczego, tj. do sporządzenia środka zaskarżenia w po-staci apelacji karnej. Skarżąca podniosła też niezgodność zaskarżonej regulacji z art. 77 ust. 1 Konstytucji, albowiem – w jej ocenie – „osoba wobec której doszło do wydania wyroku naruszającego jej prawa postawiona jest przed koniecznością podjęcia obrony tych praw, a tym samym zmu-szona jest ponieść wydatki na koszty wynagrodzenia pełnomocnika lub obrońcy”, co powodu-je powstanie w jej mieniu szkody. 2. W piśmie z 30 października 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. 3. W piśmie z 16 sierpnia 2021 r. Prokurator Generalny (dalej: PG) zajął stanowisko w sprawie. Uznał, że postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 usta-wy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konsty-tucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. Uzasadniając swoje stanowisko, PG wskazał, że w niniejszej sprawie nie doszło do na-ruszenia konstytucyjnych praw skarżącej, ponieważ sąd rejonowy zasądził na rzecz skarżącej (oskarżycielki posiłkowej w postępowaniu karnym) koszty zastępstwa procesowego, które obejmują sporządzenie apelacji. PG wskazał też, że zakwestionowane przez skarżącą przepisy nie są materialnoprawną podstawą ostatecznego orzeczenia w sprawie i nie zawierają kwestionowanej treści norma-tywnej. W ocenie PG skarżąca kwestionuje praktykę stosowania prawa, a uzasadnienie naru-szenia wskazanych w skardze wzorców kontroli jest niedostateczne. 4. W piśmie z 8 lipca 2022 r. Sejm wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W ocenie Sejmu wskazane przez skarżącą art. 635 w związku z art. 626 § 1 i art. 627 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. nie mogą być uznane za dopuszczalny przedmiot skargi konstytucyjnej. Zakwestionowane przepisy nie stanowiły materialnoprawnej podstawy osta- OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 4 tecznego rozstrzygnięcia w sprawie i nie zawierają treści normatywnej, którą wyprowadza skarżąca. Ponadto Sejm wskazał, że również uzasadnienie przez skarżącą zarzutów nie spełnia wymagań stawianych skardze konstytucyjnej w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. W skardze nie przedstawiono bowiem konkretnych i przekonujących argumentów świadczących o meryto-rycznej niezgodności zachodzącej między zaskarżonymi przepisami a wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przesłanki dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyj-nej. 1.1. Zgodnie z dotychczasowym, utrwalonym stanowiskiem Trybunału, na każdym etapie postępowania jest on obowiązany badać, czy rozpoznawana skarga spełnia wymogi formalne (zob. np. postanowienie TK z 5 lipca 2023 r., sygn. SK 10/20, OTK ZU A/2023, poz. 63 i powołane tam orzecznictwo). Nadanie skardze dalszego biegu nie przesądza bowiem o spełnieniu formalnopraw-nych przesłanek dopuszczalności orzekania w danej sprawie ani nie wiąże składu wyznaczo-nego do rozpoznania sprawy co do meritum (zob. np. postanowienie TK z 5 grudnia 2023 r., sygn. SK 54/21, OTK ZU A/2023, poz. 104 i powołane tam orzecznictwo). Stąd też również na obecnym etapie postępowania Trybunał zobligowany był do oceny, czy rozpoznawana skarga konstytucyjna spełnia wszystkie warunki jej dopuszczalności. 1.2. Przesłanki wniesienia oraz merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz dookreślone w ustawie z dnia 30 listo-pada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji „[k]ażdy, czyje kon-stytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu-blicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określo-nych w Konstytucji”. Z kolei, zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK, skarga powinna zawierać określe-nie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący doma-ga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone oraz uzasadnie-nie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Przedmiotem skargi konstytucyjnej może być zatem wyłącznie akt normatywny (prze-pis), który stanowił podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. Za taką podstawę mogą być uznane tylko te przepisy, które wyrażają normy prawne bezpośrednio określające sytuację prawną skarżącego w chwili wydania ostatecznego orzeczenia. Oznacza to, że pomiędzy treścią zakwestionowanego prze-pisu a podjętym na jego podstawie rozstrzygnięciem oraz zarzucanym mu naruszeniem kon- OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 5 stytucyjnych wolności lub praw winien istnieć związek merytoryczny. Kwestionowana regu-lacja prawna winna determinować treść orzeczenia przyjętego za podstawę skargi, w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym (zob. np. postanowienia TK z: 22 lutego 2001 r., sygn. Ts 193/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 77; 2 kwietnia 2003 r., sygn. Ts 193/02, OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 145; 6 lipca 2005 r., sygn. SK 25/03, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 83; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 39/08, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 121). W konsekwencji skarżący nie może w drodze skargi kwestionować konstytucyjności aktów normatywnych niestanowiących podstawy dotyczącego go rozstrzygnięcia (zob. wyrok TK z 24 października 2007 r., sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108). Art. 79 ust. 1 Konstytucji wyklucza kwestionowanie za pomocą skargi konstytucyjnej innych niż podstawa prawna orzeczenia przepisów danego aktu normatywnego. Do zasadniczych przesłanek dopuszczalności wystąpienia ze skargą konstytucyjną na-leży bowiem uczynienie jej przedmiotem tych przepisów określonego aktu normatywnego, które wykazują tzw. podwójną kwalifikację, tzn. są podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wy-danego w sprawie skarżącego i jednocześnie prowadzą do naruszenia jego konstytucyjnych wolności i praw wskazanych w skardze konstytucyjnej (por. postanowienie TK z 19 październi-ka 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101). 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. Skarżąca jako ostateczne orzeczenie wskazała postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 21 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]), a przedmiotem kontroli zakreślonym w petitum skargi uczyniła art. 635 w związku z art. 626 § 1 i art. 627 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024 poz. 37; dalej: k.p.k.) ujęte zakresowo, tzn. zaskarżyła je „w zakresie, w jakim przepisy te pozbawiają stronę prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego (kosztów ustanowienia pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego) za postępowanie odwoławcze – apelacyjne, w przypadku sporzą-dzenia i wniesienia przez ustanowionego z wyboru pełnomocnika zasadnego środka odwo-ławczego, w sytuacji, gdy pełnomocnik nie brał udziału w rozprawie odwoławczej, a tym samym pozbawiają stronę wnoszącą środek odwoławczy i wygrywającą, co do zasady postę-powanie przed Sądem drugiej instancji prawa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze pomimo wniesienia przez pełnomocnika zasadnego środka odwo-ławczego z uwagi na fakt, iż wnoszący środek odwoławczy pełnomocnik nie uczestniczył w rozprawie odwoławczej, albowiem jego udział nie był obowiązkowy”. Zakwestionowane przez skarżącą przepisy stanowią: – art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.: „[d]o kosztów procesu należą: (…) uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika”; – art. 626 § 1 k.p.k.: „W orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd określa, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu”; – art. 627 k.p.k.: „Od skazanego w sprawach z oskarżenia publicznego sąd zasądza koszty sądowe na rzecz Skarbu Państwa oraz wydatki na rzecz oskarżyciela posiłkowego”; – art. 635 k.p.k.: „Niezależnie od tego, kto wniósł środek odwoławczy, jeżeli dojdzie do zmiany wyroku skazującego lub orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania na nie-korzyść oskarżonego, koszty procesu za postępowanie odwoławcze ustala się na ogólnych zasadach”. Skarżąca podniosła, że powyższe przepisy „wadliwie określają reguły ponoszenia kosztów”, albowiem skutkują brakiem możliwości zwrotu kosztów wynagrodzenia pełno-mocnika w postępowaniu odwoławczym w wypadku wniesienia przez niego zasadnego środ-ka odwoławczego i niewystępowania na rozprawie odwoławczej z uwagi na brak obowiązku OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 6 takiego stawiennictwa. Ów brak prawa do zwrotu kosztów ogranicza, w jej ocenie, prawo do rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym. Tymczasem zaskarżone przepisy określają ogólne reguły postępowania o kosztach w postępowaniu karnym i nie mają takiej treści normatywnej, jaką wywodzi skarżąca, tzn. nie „pozbawiają strony prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego (…) za postępo-wanie odwoławcze”. Nie istnieje norma prawna, naruszająca prawa wygrywającej strony, pozbawiająca stronę wnoszącą środek odwoławczy prawa zwrotu kosztów zastępstwa proce-sowego. Skarżąca nie wyjaśniła w jaki sposób zakwestionowane przez nią przepisy kodeksu postępowania karnego pozbawiły ją prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze. Nie wykazała też, że przedmiotem zarzutu jest norma prawna, a nie praktyka stosowania prawa, ani tego, że określone w wydanym w jej sprawie postano-wieniu rozumienie kwestionowanych przepisów prowadzi do naruszenia wskazanych przez skarżącą konstytucyjnych wolności lub praw. To z uwagi na to, że pełnomocnik skarżącej nie stawił się na rozprawie odwoławczej, sąd nie zasądził kosztów za to postępowanie. Zasądził je natomiast na rzecz pozostałych oskarżycieli posiłkowych, których pełnomocnicy byli obecni na rozprawie odwoławczej. To nie treść normy prawnej, a brak obecności pełnomocnika na rozprawie przesądziła o takim rozstrzygnięciu na rzecz skarżącej. Nie doszło zatem do naruszenia praw skarżącej w wyniku istnienia niekonstytucyjnej normy prawnej ale wadliwego rozliczenia kosztów procesu po-między skarżącą a pełnomocnikiem. Treść skargi prowadzi zatem do wniosku, że w istocie skarżąca podniosła w skardze zarzuty dotyczące zastosowanej przez sąd wykładni przepisów. Tymczasem zgodnie z utrwa-lonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego skarga konstytucyjna na stosowanie prawa jest niedopuszczalna (zob. postanowienie z 27 kwietnia 2016 r., sygn. Ts 62/16, OTK ZU B/2016, poz. 363). Wobec powyższego Trybunał uznał, że skarżąca nie spełniła wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK w zakresie prawidłowego okre-ślenia przedmiotu zaskarżenia, a to samodzielnie przesądza o niedopuszczalności meryto-rycznego rozpoznania skargi i konieczności umorzenia postępowania. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Andrzeja Zielonackiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2024 r., sygn. akt SK 118/20 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 23 paź-dziernika 2024 r. (sygn. SK 118/20) oraz do jego uzasadnienia. I Uważam, że w niniejszej sprawie decyzja Trybunału o umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK jest błędna. Moim zdaniem sprawa nadawała się do rozstrzygnięcia merytorycznego. OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 7 II Na wstępie należy przypomnieć, że skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybu-nału w związku z następującym stanem faktycznym: Skarżąca miała w postępowaniu przed Sądem Rejonowym status oskarżyciela posił-kowego. Wskazany Sąd w wyroku z 9 czerwca 2016 r. (sygn. akt […]) uznał oskarżoną za winną popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 w związku z art. 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2021 r. poz. 2345, ze zm.) i wymierzył jej karę pozbawienia wolności. Od powyższego orzeczenia apelację wywiódł pełnomocnik skarżącej, żądając zmiany zaskarżonego wyroku przez orzeczenie obowiązku naprawienia szkody oraz wniósł o zasą-dzenie na rzecz skarżącej kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych) za postępowanie apelacyjne. Wyrokiem z 8 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. zmienił zaskarżony wyrok, uwzględniwszy zarzuty sformułowane w apelacji. W odniesieniu zaś do kosztów pro-cesu Sąd ten nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącej uznawszy, że koszt sporządze-nia apelacji wliczany jest do kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego, a nadto pełno-mocnik skarżącej nie stawił się na rozprawie. Wniosek pełnomocnika skarżącej o uzupełnienie wyroku o postanowienie w przed-miocie zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów procesu potraktowano jako zażalenie na posta-nowienie kosztowe we wskazanym wyżej wyroku, które nie zostało uwzględnione postano-wieniem Sądu Okręgowego w K. z 21 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]). Na tle powyższego stanu faktycznego skarżąca sformułowała zarzut niezgodności art. 635 w związku z art. 626 § 1 i art. 627 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.) „w zakresie, w jakim przepisy te pozbawiają stronę prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego (kosztów ustanowienia pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego) za postępowa-nie odwoławcze – apelacyjne, w przypadku sporządzenia i wniesienia przez ustanowionego z wyboru pełnomocnika zasadnego środka odwoławczego, w sytuacji, gdy pełnomocnik nie brał udziału w rozprawie odwoławczej, a tym samym pozbawiają stronę wnoszącą środek odwoławczy i wygrywającą, co do zasady postępowanie przed Sądem drugiej instancji prawa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze pomimo wniesienia przez pełnomocnika zasadnego środka odwoławczego z uwagi na fakt, iż wnoszący środek odwoławczy pełnomocnik nie uczestniczył w rozprawie odwoławczej, albowiem jego udział nie był obowiązkowy”, z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i w związku z art. 77 ust. 1 i art. 176 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej „przez co ograniczają prawo do Sądu, jak również naruszają pra-wo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwo-ści i jawności oraz zasadą równorzędności stron, pozbawiając stronę wnoszącą zasadny śro-dek odwoławczy zwrotu wydatków wynagrodzenia pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji, w przypadku nieobecności pełnomocnika na rozprawie przed sądem odwoławczym”. III Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie, stwierdziwszy że „zaskarżone przepi-sy określają ogólne reguły postępowania o kosztach w postępowaniu karnym i nie mają takiej treści normatywnej, jaką wywodzi skarżąca, tzn. nie »pozbawiają strony prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego (...) za postępowanie odwoławcze«”. Nie istnieje norma prawna, naruszająca prawa przegrywającej strony, pozbawiająca stronę wnoszącą środek OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 8 odwoławczy prawa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca nie wyjaśniła w jaki sposób zakwestionowane przez nią przepisy kodeksu postępowania karnego pozbawiły ją prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze. Nie wykazała też, że przedmiotem zarzutu jest norma prawna, a nie praktyka stosowania prawa, ani tego, że określone w wydanym w jej sprawie postanowieniu rozumienie kwestionowanych przepisów prowadzi do naruszenia wskazanych przez skarżącą konstytucyjnych wolności lub praw. To z uwagi na to, że pełnomocnik skarżącej nie stawił się na rozprawie odwoławczej, sąd nie zasądził kosztów za to postępowanie. Zasądził je natomiast na rzecz pozostałych oskarżycieli posiłkowych, których pełnomocnicy byli obecni na rozprawie odwoławczej. To nie treść normy prawnej, a brak obecności pełnomocnika na rozprawie przesądziła o takim rozstrzygnięciu na rzecz skarżącej. Nie doszło zatem do naruszenia praw skarżącej w wyniku istnienia niekonstytucyjnej normy prawnej ale wadliwego rozliczenia kosztów procesu pomię-dzy skarżącą a pełnomocnikiem. Treść skargi prowadzi zatem do wniosku, że w istocie skarżąca podniosła w skardze zarzuty dotyczące zastosowanej przez sąd wykładni przepisów. Tymczasem zgodnie z utrwa-lonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego skarga konstytucyjna na stosowanie prawa jest niedopuszczalna (zob. postanowienie z 27 kwietnia 2016 r., sygn. Ts 621 16, OTK ZU B.12016, poz. 363)”. IV W mojej ocenie Trybunał nie zrozumiał zarzutu skargi konstytucyjnej, a także dość pobieżnie przeanalizował uzasadnienie rozpatrywanego środka prawnego oraz pominął now-sze orzecznictwo w zakresie przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Po pierwsze – zarzut skargi dotyczył braku określonej regulacji normatywnej w odnie-sieniu do kosztów postępowania apelacyjnego (petitum skargi: „w zakresie, w jakim przepisy te pozbawiają stronę prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego (kosztów usta-nowienia pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego) za postępowanie odwoławcze – apelacyj-ne, w przypadku sporządzenia i wniesienia przez ustanowionego z wyboru pełnomocnika za-sadnego środka odwoławczego, w sytuacji, gdy pełnomocnik nie brał udziału w rozprawie odwoławczej, a tym samym pozbawiają stronę wnoszącą środek odwoławczy i wygrywającą, co do zasady postępowanie przed Sądem drugiej instancji prawa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze pomimo wniesienia przez pełnomocnika zasadne-go środka odwoławczego z uwagi na fakt, iż wnoszący środek odwoławczy pełnomocnik nie uczestniczył w rozprawie odwoławczej, albowiem jego udział nie był obowiązkowy”; s. 10 uzasadnienia skargi: „takie ukształtowanie zasad zwrotu kosztów wynagrodzenia obrońcy lub pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym, a właściwie brak możliwości zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika wnoszącego środek odwoławczy w postępowaniu odwoławczym i niewystępującego w rozprawie odwoławczej w przypadku uwzględnienia środka odwoław-czego kwestionującego sprzeczny z prawem wyrok sądu pierwszej instancji w narusza wzorce konstytucyjne wynikające z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Brak możliwości uzyskania wynagrodzenia pełnomocnika w sytuacji opisanej powyżej godzi w prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami spra-wiedliwości i jawności oraz zasadę równorzędności stron, obciążając stronę postępowania karnego niemal w całości ciężarem kosztów podjętej obrony nawet w przypadku wygrania sporu w postępowaniu odwoławczym i wyeliminowaniem przez Sąd drugiej instancji wadli-wego wyroku Sądu pierwszej instancji”). W świetle wieloletniego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego dopuszczalne jest badanie zgodności regulacji normatywnych – ujmowa-nych jako pojedyncze przepisy, jak i ich zespoły – pod kątem braku unormowania określo- OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 9 nych stanów faktycznych (zob. np. odpowiednio wyroki TK z: 26 listopada 2013 r., sygn. SK 33/12, OTK ZU nr 8/A/2013, poz. 124 oraz 30 września 2014 r., sygn. SK 22/13, OTK ZU nr 8/A/2014, poz. 96). Po drugie – skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi (s. 5-12) oraz w uzupełniają-cym ją piśmie procesowym stosowne argumenty, do czego zobowiązywał ją art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Wziąwszy pod uwagę kardynalne zasady da mihi factum dabo tibi ius oraz iura novit curia, oczekiwanie przez Trybunał, żeby skarżąca miała go „wyręczać” w prze-prowadzeniu dowodu na (nie)konstytucyjność odnośnej regulacji nie ma oparcia w przepisach Konstytucji oraz u.o.t.p.TK. Trybunałowi został przedłożony określony problem prawny, któ-ry wymagał zajęcia merytorycznego stanowiska, tj. wydania wyroku, czy zarzuty skarżącej były słuszne, czy też nie. Po trzecie – Trybunał zignorował swoje nowsze i – moim zdaniem – w pełni realizują-ce dyrektywę ochrony praw jednostki z art. 79 ust. 1 Konstytucji orzecznictwo co do przesła-nek warunkujących merytoryczne rozstrzygnięcie skargi konstytucyjnej w „jednostkowych” przypadkach zastosowania określonej regulacji prawnej. W wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. SK 22/16 (OTK ZU A/2019, poz. 48) Trybunał Konstytucyjny stwierdził bowiem, że „[i]nstytucja skargi konstytucyjnej immanentnie jest (…) związana z określonym stanem fak-tycznym i ostatecznym orzeczeniem, rozstrzygającym konkretną sprawę skarżącego. Umorze-nie postępowania z powodu niejednolitości orzecznictwa albo możliwości prokonstytucyjnej wykładni zaskarżonego przepisu czyni skargę konstytucyjną w znacznym zakresie instytucją dysfunkcjonalną. Nawet jeżeli wykładnia zaskarżonego przepisu jest niejednolita, istnieją co najmniej dwa równorzędne nurty jego interpretacji albo nawet jeżeli przepis można interpre-tować prokonstytucyjnie, to punktem wyjścia dla oceny zgodności przepisu z Konstytucją po-winien być ten przepis w ujęciu ostatecznego orzeczenia rozstrzygającego sprawę skarżącego. Co więcej, należy tak przyjmować także wtedy, gdy ostateczne orzeczenie w sprawie prezentu-je nową, zupełnie nieznaną interpretację przepisu, odbiegającą od utrwalonej i jednolitej wykładni. Konstatacja, że sąd mógł przyjąć za swoją powszechnie akceptowaną wykładnię, a w związku z tym postępowanie należy umorzyć, daje skarżącemu co najwyżej satysfakcję w sferze symbolicznej. Skarga konstytucyjna z założenia ma być natomiast instytucją gwaran-tującą wymierną ochronę praw i wolności konstytucyjnych. Wykładnia przepisu, nawet po-wszechnie akceptowana i jednolita, w zasadzie nigdy nie jest jedyną możliwą. Syntetyczna redakcja przepisów prawa daje interpretatorowi często znaczną swobodę w określaniu ich znaczenia. Trybunał nie kontroluje wykładni przepisów, ale same przepisy, których potencjał znaczeniowy może wykraczać poza ustalone w judykaturze i doktrynie kanony. Kontroli zgod-ności z Konstytucją wszczętej skargą konstytucyjną, w konkretnej sprawie, rozstrzygniętej konkretnym orzeczeniem, podlega, z natury skargi konstytucyjnej, przepis w rozumieniu przedstawionym w ostatecznym orzeczeniu”. Stanowisko powyższe zostało podtrzymane w wyrokach TK z 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 12/20 (OTK ZU A/2021, poz. 2) oraz 30 czerwca 2021 r., sygn. SK 37/19 (OTK ZU A/2021, poz. 54). W tym ostatnim judykacie stwierdzono także, że „[o]dmowa przyznania ochrony konstytucyjnych praw i wolności w trybie skargi konstytucyjnej, w której zarzuca się niezgodność z Konstytucją określonego rozumienia przepisów zastosowanego w ostatecznym orzeczeniu sądowym, w sposób nieuprawniony prowadziłaby do zamknięcia drogi ochrony konstytucyjnej jednostek. Kwestionowanie w skardze konstytucyjnej błędnej, odosobnionej i nieznajdującej uzasadnienia w nauce prawa wykładni obowiązujących przepisów prawnych nie jest niedopuszczalną skargą na stosowanie prawa. W sytuacji tej Trybunał Konstytucyjny nie kontroluje wykładni przepisów, ale same przepisy, których potencjał znaczeniowy może wykraczać poza ustalone w judykaturze i doktrynie kanony. Kontroli zgodności z Konstytucją wszczętej skargą konstytucyjną, w konkretnej sprawie, rozstrzygniętej konkretnym orzecze-niem, podlega, z natury skargi konstytucyjnej, przepis w rozumieniu przedstawionym w osta- OTK ZU A/2024 SK 118/20 poz. 125 10 tecznym orzeczeniu. Instytucja skargi konstytucyjnej jest bowiem immanentnie związana z określonym stanem faktycznym i ostatecznym orzeczeniem, rozstrzygającym konkretną sprawę skarżącego. O ile zatem podczas oceny przepisu w kontroli abstrakcyjnej Trybunał bierze pod uwagę przepis według utrwalonej wykładni organów stosujących ten przepis (…), o tyle w kontroli skargowej Trybunał może ocenić przepis w rozumieniu nawet jednostkowym, niepowtarzalnym, jednakże mieszczącym się w granicach dopuszczalnej wykładni”. Powyższy pogląd podzielił także Trybunał w wyrokach z: 7 czerwca 2022 r., sygn. SK 68/19 (OTK ZU A/2022, poz. 34) oraz 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20 (OTK ZU A/2022, poz. 46). W tym kontekście – zważywszy na treść i funkcję art. 79 ust. 1 Konstytucji – można uznać, że dopuszczalna jest skarga konstytucyjna, w której zarzuty kieruje się choćby wprost wobec zastosowanej wykładni zaskarżonego przedmiotu kontroli, a także wobec zarówno jednej z kilku równorzędnych, jak i odosobnionej interpretacji przepisu. Taka skarga jest bo-wiem w istocie skargą na przepis w określonym, zarzucanym znaczeniu (w tym obejmującym brak określonej regulacji normatywnej). V Podsumowując, Trybunał – w mojej ocenie – pobieżnie podszedł do przedłożonego mu zagadnienia prawnego i pod nieprzekonującym pretekstem formalnym uchylił się od zaję-cia merytorycznego stanowiska. Budzi to mój kategoryczny sprzeciw, gdyż jest to podkopy-wanie zaufania obywateli do instytucji skargi konstytucyjnej, która – co wielokrotnie po-twierdzenie znajdowało we wcześniejszym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego – sta-nowi ultima ratio ochrony interesów prawnych jednostek. Z powyższych przyczyn zdecydowałem się na złożenie niniejszego zdania odrębnego.