SK 139/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 5 czerwca 2024 r. Pozycja 55 POSTANOWIENIE z dnia 15 maja 2024 r. Sygn. akt SK 139/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Bogdan Święczkowski Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2024 r., skargi konstytucyjnej K.Ł. o zbadanie zgodności: art. 45 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 129) w zakresie, w jakim określa znamiona czynu zabronionego z art. 42 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 3 września 2020 r. K.Ł. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 45 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 129; dalej: ustawa) w zakresie, w jakim określa znamiona czynu zabronionego, jest niezgodny z art. 42 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 2 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący przez kilkanaście lat był licencjonowanym detektywem, a w latach 2016-2017 wykonywał swój zawód w agencji detektywistycznej. W 2016 r. A.T. zawarła z agencją detektywistyczną umowę o świadczenie usług de-tektywistycznych. W wykonaniu tej umowy skarżący prowadził obserwację byłego konku-benta A.T. Wyrokiem z 2019 r., Sąd Rejonowy w W. uznał skarżącego za winnego tego, że pod-czas świadczenia usług detektywistycznych wykonywał czynności zastrzeżone ustawowo dla OTK ZU A/2024 SK 139/20 poz. 55 2 organów i instytucji państwowych, polegające na założeniu i posługiwaniu się urządzeniem elektronicznym – lokalizatorem GPS w samochodzie osobowym, a następnie uzyskiwał dane z tego urządzenia o położeniu i przemieszczaniu się ww. pojazdu, a tym samym i samego obserwowanego, tj. czynu wyczerpującego dyspozycję art. 45 ustawy i na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę grzywny. Po rozpoznaniu apelacji złożonej przez obrońcę skarżącego Sąd Okręgowy w S., wy-rokiem z maja 2020 r., sygn. akt […], utrzymał w mocy zaskarżony wyrok oraz orzekł o kosz-tach postępowania. 1.2. Skarżący w skardze konstytucyjnej zarzucił, że znamiona przestępstwa określone-go w art. 45 ustawy nie zostały z dostateczną precyzją zdefiniowane, co narusza jego prawo do tego, by grożąca mu sankcja karna była dostatecznie precyzyjnie określona. Skarżący pod-niósł, że z uwagi na treść art. 45 ustawy jako adresat normy prawnokarnej wyrażonej w tym przepisie mógł pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że licencjonowany detektyw może w ramach wykonywanej działalności posługiwać się urządzeniem w postaci lokalizatora GPS. Zdaniem skarżącego, przepis ten pozostawia dowolność w ustaleniu znamion czynu zabro-nionego. Jako wzorce kontroli skarżący powołał art. 42 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 2 Kon-stytucji. 1.3. Postanowieniem z 16 grudnia 2020 r. (sygn. Ts 130/20) Trybunał nadał bieg skar-dze konstytucyjnej. 2. W piśmie z 22 stycznia 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. 3. W piśmie z 3 marca 2022 r. Sejm Rzeczpospolitej Polskiej (dalej: Sejm) zajął sta-nowisko w sprawie. Sejm wniósł o stwierdzenie, że art. 45 ustawy w zakresie, w jakim okre-śla znamiona czynu zabronionego, jest zgodny z art. 42 ust. 1 Konstytucji oraz wniósł o umo-rzenie postępowania w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na zbędność wydania wyroku. W pierwszej kolejności Sejm zwrócił uwagę, że skarżący nie kwestionuje całej treści normatywnej zawartej w art. 45 ustawy, w szczególności nie podważa określonych w nim granic wymiaru kary. Zarzuty skierowane są wyłącznie w stosunku do części tego przepisu określającej znamiona czynu zabronionego, a konkretnie do fragmentu, w którym mowa o wykonywaniu czynności ustawowo zastrzeżonych dla organów i instytucji państwowych. Co do części opisu czynu zabronionego, która wyrażona została w sformułowaniu „podczas świadczenia usług detektywistycznych”, skarżący nie formułuje żadnych zarzutów, a więc opisane w petitum skargi żądanie ujęte zostało w sposób zbyt szeroki. W istocie chodzi o jed-no ze znamion przestępstwa z art. 45 ustawy. Zdaniem Sejmu zarzutów sformułowanych w skardze konstytucyjnej nie można uznać za skierowane w stosunku do aktów stosowania prawa, ponieważ skarżący wyraźnie wskazuje, że – choć uważa wyroki sądowe zapadłe w jego sprawie za wadliwe, to wadliwość ta wynika nie tyle z błędnej wykładni art. 45 usta-wy, ile przede wszystkim ze sposobu sformułowania tego przepisu, który dopuszcza różne interpretacje, prowadzące do odmiennych kwalifikacji podobnych stanów faktycznych. W ocenie Sejmu postępowanie podlega umorzeniu w zakresie kontroli zgodności art. 45 ustawy z art. 2 Konstytucji ze względu na zbędność wydania wyroku, albowiem powołanie ogólnych zasad konstytucyjnych jako wzorców kontroli norm prawnych jest zbędne, jeśli treści zawarte w tych zasadach zostały skonkretyzowane w bardziej szczegółowych przepi- OTK ZU A/2024 SK 139/20 poz. 55 3 sach konstytucyjnych. Zasada nullum crimen sine lege certa została wyrażona w art. 42 ust. 1 Konstytucji, a więc stwierdzenie naruszenia tej zasady czyni zbędną ocenę z punktu widzenia bardziej ogólnych przepisów konstytucyjnych jako podstawy wyprowadzenia tej zasady. W ocenie Sejmu art. 45 ustawy nie narusza zasady określoności przepisów prawa karnego wynikającej z art. 42 ust. 1 zdanie 1 Konstytucji. Zawarte w nim odesłanie do innych przepi-sów rangi ustawowej nie powoduje, żeby adresaci tego przepisu nie byli w stanie przeprowa-dzić racjonalnego testu przewidywalności prawnokarnych konsekwencji swoich działań po-dejmowanych w ramach aktywności zawodowej. 4. W piśmie z 9 czerwca 2022 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) zajął stano-wisko w sprawie. W ocenie Prokuratora postępowanie podlega umorzeniu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, wobec niedopuszczalności wydania wyroku. Zdaniem Prokuratora skarżący zakwestionował praktykę stosowania prawa w indywi-dualnej sprawie, a nie normę prawną. Nie wykazał więc istnienia merytorycznego związku pomiędzy treścią normy prawnej a podjętym na jej podstawie rozstrzygnięciem oraz zarzuca-nym temu rozstrzygnięciu naruszeniem praw lub wolności konstytucyjnych. Prokurator wska-zał, że argumentację zawartą w skardze skierowano wyłącznie przeciwko wykładni przepisów dokonanej w indywidualnej sprawie, czyniąc główną osią uzasadnienia polemikę z poglądami wyrażonymi w wydanych w sprawie skarżącego orzeczeniach sądów powszechnych. W oce-nie Prokuratora zarzuty skargi dotyczą wadliwości argumentacji sformułowanej w ostatecz-nym orzeczeniu, a więc podniesiony w skardze konstytucyjnej problem dotyczy sposobu sto-sowania prawa w sprawie skarżącego, a nie oceny hierarchicznej zgodności norm z Konstytu-cją. Z tego bowiem, że sądy w indywidualnych sprawach karnych rozstrzygają różnie, nie wynika automatycznie, że przepis będący podstawą skazania nie zachowuje wymaganej pre-cyzji określenia znamion czynu zagrożonego karą. Prokurator dowodził, że skarżący nie do-strzegł, iż w jego sprawie zapadło niekorzystne dla niego rozstrzygnięcie sądu nie ze względu na niekonstytucyjną treść zakwestionowanej normy prawnej, lecz z powodu przyjęcia okre-ślonych poglądów przez sądy dwóch instancji w indywidualnej sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot i wzorce kontroli. Skarżący wystąpił ze skargą konstytucyjną o stwierdzenie przez Trybunał Konsty-tucyjny, że art. 45 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 129; dalej: ustawa), w zakresie, w jakim określa znamiona czynu zabronionego, jest niezgodny z art. 42 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 2 Konstytucji. W rozpatrywanej sprawie skarżący wiąże problem konstytucyjny z brakiem określenia w zaskarżonym art. 45 ustawy znamion czynu zabronionego. 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. 2.1. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału pozytywny wynik wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej nie przesądza definitywnie o dopuszczalności późniejszego jej rozpoznania co do meritum. Trybunał Konstytucyjny, rozpoznając sprawę, nie jest związany stanowiskiem zajętym w zarządzeniu lub postanowieniu zamykającym rozpoznanie wstępne. Na każdym etapie postępowania Trybunał jest obowiązany do kontroli, czy nie zachodzi ujemna przesłanka wydania wyroku, nakazująca umorzenie postępowania (por. postanowienia OTK ZU A/2024 SK 139/20 poz. 55 4 TK z: 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44 i 27 października 2021 r., sygn. SK 40/20, OTK ZU A/2022, poz. 8). Kontrolując istnienie pozytywnych oraz brak ujemnych przesłanek procesowych, Try-bunał Konstytucyjny może dojść do wniosków odmiennych od uprzednio wyrażonych w po-stanowieniu wydanym na etapie wstępnego rozpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej. Natomiast w wypadku stwierdzenia przeszkody formalnej na etapie służącym merytoryczne-mu rozpoznaniu skargi Trybunał umarza postępowanie, jeżeli wydanie orzeczenia jest niedo-puszczalne (por. postanowienie TK z 15 listopada 2018 r., sygn. SK 5/14, OTK ZU A/2018, poz. 66). 2.2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra-wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Try-bunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu norma-tywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Do-puszczalność skutecznego wniesienia, a następnie merytorycznego rozpoznania skargi konsty-tucyjnej uzależniona jest także od spełnienia przesłanek, które zostały wymienione w art. 53 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Przedmiotem skargi konstytucyjnej może być wyłącznie przepis ustawy lub innego ak-tu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta-tecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej niezbędne jest określenie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób zostały naruszo-ne (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodności z Konsty-tucją kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 2.3. Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy ocena aktów prawnych z Konstytucją. Trybunał nie może orzekać o stosowaniu prawa czy też w sposób prawnie do-niosły oceniać działalności organów państwa, w tym sądów. Trybunał jest bowiem „sądem prawa”, a nie „sądem faktów”. W wypadku skargi konstytucyjnej powoduje to konieczność wykazania, że to zaskarżony przepis, a nie wadliwa praktyka jego stosowania, stanowi źródło naruszenia wolności i praw skarżącego. Niedopuszczalna jest więc taka skarga, której zarzuty odnoszą się do sposobu interpretowania prawa przez sądy, wadliwego ustalenia stanu fak-tycznego czy też wskazania okoliczności, które są argumentami ze sfery pozaprawnej (tzw. skarga na stosowanie prawa). Skarga konstytucyjna dotyczy bowiem ochrony takich praw lub wolności konstytucyjnych, których ograniczenie wyniknie bezpośrednio z ustawy bądź inne-go aktu normatywnego, a nie dopiero w rezultacie wydania aktu indywidualnego (zob. posta-nowienie TK z 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17). Przyjęty w polskim systemie prawnym model skargi konstytucyjnej oznacza, że zwra-ca się ona wyłącznie przeciwko ustawie lub innemu aktowi normatywnemu naruszającemu konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego. Skarżący nie może więc kwestionować osta-tecznego orzeczenia sądu, czy też decyzji organu administracji publicznej. Skarga konstytu-cyjna ani wprost, ani pośrednio nie jest zatem nadzwyczajnym środkiem kontroli ostatecz-nych orzeczeń sądowych, czy też ostatecznych rozstrzygnięć organów administracji publicz-nej. Skarga konstytucyjna jest bowiem „zawsze «skargą na przepis», a nie na jego konkretne, wadliwe zastosowanie, nawet jeśli to prowadziłoby do niekonstytucyjnego skutku. Kontrola OTK ZU A/2024 SK 139/20 poz. 55 5 stosowania prawa przez sądy – choćby nawet błędnego – pozostaje poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego” (postanowienie TK z 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11/10, OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 131). 2.4. W ocenie Trybunału złożona w niniejszej sprawie skarga konstytucyjna jest w istocie skargą na stosowanie prawa. Skarżący w uzasadnieniu skargi skoncentrował się na przedstawieniu tego, jakie argumenty powołały sądy obu instancji w jego sprawie i w jaki sposób interpretowały one pojęcie „czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych”. Nadto skarżący wskazał, że przyjęcie przez sądy określonej definicji powyż-szego pojęcia narusza jego wolność od sankcji karnej przewidzianej w przepisie ustawy. W treści skargi skarżący dokonał też oceny wykładni art. 45 ustawy w kontekście posługiwa-nia się posiłkowo art. 7 tej ustawy. Tym samym to nie w brzmieniu zakwestionowanego prze-pisu, ale w określonym jego zastosowaniu skarżący upatruje naruszenie swoich konstytucyj-nych praw. Niedopuszczalne jest zatem wydanie w niniejszej sprawie merytorycznego orze-czenia co do zgodności lub niezgodności kwestionowanego przepisu z Konstytucją. Biorąc powyższe pod uwagę, wydanie wyroku w sprawie było niedopuszczalne, dlate-go postępowanie należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK).