SK 30/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 października 2018 r. Pozycja 56 POSTANOWIENIE z dnia 4 października 2018 r. Sygn. akt SK 30/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Grzegorz Jędrejek Justyn Piskorski Piotr Pszczółkowski Stanisław Rymar – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2018 r., skargi konstytu-cyjnej T.L. o zbadanie zgodności: art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 706) w związku z art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101) i w związku z art. 35 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o referendum lokalnym z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 62 ust. 1 oraz art. 170 Konstytucji, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej 27 sierpnia 2014 r., T.L. (dalej: skarżący) domagał się stwierdzenia niezgodności art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o refe-rendum lokalnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 706; dalej: ustawa o referendum lokalnym lub u.r.l.) w związku z art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2014 r. poz. 101; dalej: k.p.c.) oraz w związku z art. 35 ust. 2 zdanie pierwsze u.r.l. – z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 62 ust. 1 i art. 170 Konstytucji. OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 2 1.1. Stan faktyczny stanowiący podstawę skargi konstytucyjnej przedstawiał się nastę-pująco. Skarżący – działając w związku z kampanią przed referendum lokalnym przeprowa-dzonym na podstawie uchwał Rady Miasta Krakowa z 1 kwietnia i 9 kwietnia 2014 r., doty-czącym, w szczególności, kwestii ubiegania się przez Kraków o organizację Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 r. – złożył 13 maja 2014 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie (dalej: sąd okręgowy, sąd) wniosek w trybie art. 35 ust. 1 u.r.l. We wniosku tym skarżący podniósł, że rozpowszechniany w kampanii referendalnej przez gminę miejską Kraków slo-gan „bo igrzyska to metoda na smog” stanowił element „propagandy i agitacji” w rozumieniu art. 35 ust. 1 u.r.l., a jego wymowa wzbudziła zastrzeżenia co do prawdziwości zawartej w sloganie treści, w związku z czym domagał się w szczególności wydania zakazu rozpo-wszechniania materiałów zawierających ten slogan. Sąd okręgowy postanowieniem z 20 maja 2014 r. oddalił wniosek skarżącego, opiera-jąc to oddalenie przede wszystkim na ustaleniu, że skarżący nie jest „osobą zainteresowaną” w rozumieniu art. 35 u.r.l. w związku z art. 510 § 1 k.p.c., wobec czego nie przysługuje mu legitymacja do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w tym przepisie. Na zakończenie uzasadnienia postanowienia sąd stwierdził jednak, iż „równolegle badał kwestie formalne i merytoryczne”, co pozwoliło mu również na ocenę wniosku jako nieuzasadnionego. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego do Sądu Apelacyjnego w Krakowie (dalej: sąd apelacyjny, sąd). Postanowieniem z 22 maja 2014 r. sąd apelacyjny oddalił zażalenie. 1.2. Skarżący podniósł, że rozstrzygnięcia zawarte w postanowieniach tych sądów na-ruszają, przez konkretyzację w stosunku do skarżącego niekonstytucyjnych przepisów usta-wy, zasady konstytucyjne oraz jego prawa i wolności konstytucyjne, mianowicie: a) prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji – przez pozbawienie go moż-liwości wystąpienia ze skutecznym wnioskiem sądowym w trybie art. 35 u.r.l., b) prawo wyborcze – prawo do udziału w rzetelnie przeprowadzonym referendum, wynikające z art. 2 i art. 4 w związku z art. 62 ust. 1 i art. 170 Konstytucji, wskutek braku zapewnienia stosownych gwarancji proceduralnych przeprowadzenia kampanii referendalnej w sposób rzetelny (co dodatkowo narusza zasadę równości – art. 32 ust. 1 Konstytucji), c) zasadę równości wobec prawa określoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wskutek arbi-tralnego zróżnicowania sytuacji prawnej organizatora referendum lokalnego i innych uczest-ników referendum pod względem dostępu do sądu, d) zasadę dostatecznej określoności prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji, przez nie-precyzyjne wskazanie adresatów normy wyrażonej w art. 35 ust. 1 u.r.l. 1.3. Skarżący podniósł, że na postanowienie sądu apelacyjnego utrzymujące w mocy postanowienie sądu okręgowego nie przysługuje środek zaskarżenia, a więc skarżący wyczer-pał drogę prawną. Postanowienie sądu okręgowego, utrzymane w mocy wskutek oddalenia zażalenia skarżącego, zostało wydane na podstawie art. 35 ust. 1 oraz art. 510 k.p.c. w związ-ku z art. 35 ust. 2 u.r.l. Wobec powyższego przesłanka dopuszczalności skargi konstytucyjnej określona w art. 79 ust. 1 Konstytucji została spełniona. 2. Marszałek Sejmu w piśmie z 20 kwietnia 2016 r. zajął w imieniu Sejm stanowisko, zgodnie z którym postępowanie w sprawie skargi powinno zostać umorzone z powodu niedo-puszczalności wydania wyroku; w razie nieuwzględnienia wniosku o umorzenie postępowa-nia w całości wniósł o stwierdzenie, że art. 35 ust. 1 u.r.l., w części obejmującej wyrażenie „każdy zainteresowany”, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konsty-tucji, oraz o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie. OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 3 2.1. W piśmie Marszałka Sejmu wskazano, że podstawą postanowienia sądu okręgo-wego był art. 35 ust. 1 u.r.l. tylko w tej części, w której charakteryzuje materiały wyborcze podlegające ewentualnym sankcjom, natomiast nie w tej części, w której wyznacza krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o zastosowanie takich sankcji; tymczasem przepis ten zaskarżony został tylko w tej części, w której wyznacza krąg podmiotów upraw-nionych do wystąpienia z wnioskiem. Także postanowienie sądu apelacyjnego, będące osta-tecznym orzeczeniem w sprawie skarżącego, powołuje art. 35 u.r.l. wyłącznie jako podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego wniosku skarżącego. Oznacza to, zdaniem Marszałka Sejmu, iż zachodzi ujemna przesłanka dopuszczalności skargi konstytucyjnej, a co za tym idzie, po-stępowanie powinno podlegać umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 2.2. Marszałek Sejmu podniósł także, że stan naruszenia konstytucyjnych praw i wol-ności skarżącego wynikających z jego prawa do rzetelnego przebiegu kampanii referendalnej ustał (utracił aktualność) z chwilą rozstrzygnięcia w referendum poddanej mu kwestii, które było zgodne z jego poglądem. W tej sytuacji bowiem nie dotyczą go już nawet pośrednie skutki zarzucanego naruszenia. Ustanie stanu naruszenia z chwilą zakończenia referendum stanowi kolejną przesłankę umorzenia postępowania w sprawie skargi ze względu na niedo-puszczalność wydania wyroku. 3. Prokurator Generalny w piśmie z 23 sierpnia 2016 r. zajął stanowisko, zgodnie z którym postępowanie w sprawie podlega umorzeniu na podstawie art. 83 ust. 1 w związku z art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) z uwagi na niedopuszczalność orzekania. 3.1. Prokurator Generalny wskazał w szczególności, że postanowienie Sądu Okręgo-wego było uzasadnione nie tylko brakiem – w opinii tego sądu – legitymacji skarżącego, ale także „równoległym” zbadaniem strony merytorycznej wniosku, prowadzącym do konkluzji, że hasło „bo igrzyska to metoda na smog” ma charakter ocenny i jego prawdziwość nie pod-lega kontroli sądu. Prokurator Generalny wskazał także, że sąd apelacyjny nie zakwestiono-wał legitymacji skarżącego; uzasadnienie postanowienia tego sądu opierało się wyłącznie na merytorycznej ocenie podniesionych we wniosku skarżącego zarzutów. Zdaniem Prokuratora Generalnego, w efekcie w sprawie nie doszło do naruszenia gwarantowanej konstytucyjnie skarżącemu sądowej kontroli spornego materiału referendalnego. 3.2. Ponadto Prokurator Generalny podniósł, że zarzucane w skardze konstytucyjnej naruszenie praw i wolności konstytucyjnych musi mieć charakter faktyczny, osobisty i aktu-alny. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie ma interesu prawnego w merytorycznym rozstrzygnięciu jego skargi, ponieważ ustały całkowicie skutki faktyczne i prawne kwestio-nowanej regulacji w sferze jego praw konstytucyjnych, których ochrony dochodzi. Postępo-wanie podlega zatem umorzeniu także i z tego powodu. 4. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 5 października 2015 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Ustalenia wstępne. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą konstytucyjną, wniesioną 27 sierpnia 2014 r. Od 3 stycznia 2017 r., a więc już po wpływie skargi do Trybunału, zaczęły OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 4 obowiązywać nowe przepisy dotyczące postępowania przed Trybunałem, zawarte w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyj-nym (Dz. U. poz. 2072; dalej: uotpTK). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm.; dalej: u.p.w.), do postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie uotpTK, stosuje się przepisy tej ustawy. W myśl art. 9 ust. 2 u.p.w., czynno-ści procesowe dokonane w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wej-ścia w życie uotpTK pozostają w mocy. Zgodnie z powyższymi przepisami, postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie uotpTK i przepisy tej ustawy rozstrzygają w szczególności o dopuszczalności orzeczenia w sprawie skargi konstytucyjnej, w tym o istnieniu przesłanek skargi. 2. Specyfika postępowania skargowego i jej wpływ na dopuszczalność skargi. Rozpoznając skargę konstytucyjną, TK przede wszystkim uwzględnia założenia, jakie legły u podstaw tego środka ochrony praw i wolności w kształcie nadanym mu przez ustrojo-dawcę. Wynikają one przede wszystkim z treści art. 79 ust. 1 Konstytucji, który wprowadził do polskiego systemu prawa skargę konstytucyjną i – statuując przesłanki jej dopuszczalności – determinuje zarówno zakres zaskarżenia, jak i wzorce kontroli. Zgodnie z treścią tego prze-pisu, skarżący może kwestionować tylko takie unormowanie, „na podstawie którego sąd (…) orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach (…) określonych w Konstytucji”. Na tle tego przepisu nie ulega wątpliwości, że – po pierwsze – skarga konstytucyjna w prawie polskim jest środkiem kontroli konkretnej, dopuszczalnym tylko w takim zakresie, w jakim może służyć ochronie praw i wolności skarżącego, będącego inicjatorem postępowa-nia. Trybunał w swym orzecznictwie przeciwstawił ten model skargi środkom prawnym, któ-re byłyby oderwane od sytuacji prawnej skarżącego i miałyby służyć ochronie interesu po-wszechnego (tzw. actio popularis). Art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej nie daje więc legityma-cji do kwestionowania każdego aktu normatywnego, którego stosowanie – w ocenie skarżą-cego – narusza przepisy konstytucyjne, lecz wymaga związku między obowiązywaniem unormowania będącego przedmiotem skargi a indywidualną sytuacją osoby ją wnoszącej. 3. Zaskarżone przepisy jako podstawa orzeczenia o wolnościach i prawach skarżące-go. 3.1. Skarżący zarzuca, że art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 400, ze zm.; dalej: ustawa o referendum lokalnym lub u.r.l.) w związku z art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), zastosowany przez sądy orzekające w jego sprawie, narusza jego określone w Konstytucji prawa: do sądu (art. 45 ust. 1 Konsty-tucji), do udziału w rzetelnie przeprowadzonym referendum (art. 2 i art. 4 w związku z art. 62 ust. 1 i art. 170 Konstytucji), a także prawa chronione przez zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz dostatecznej określoności prawa (art. 2 Konstytucji). 3.2. Skarga została wniesiona w związku z prowadzeniem w Krakowie kampanii refe-rendalnej dotyczącej (m.in.) ubiegania się przez Kraków o organizację Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 r. Ustawa o referendum lokalnym w art. 35 ust. 1-5 przewiduje, że „każdy zainteresowany” może złożyć do sądu okręgowego wniosek o zastosowanie sankcji w wypadku posługiwania się przez uczestników kampanii referendalnej nieprawdziwymi da-nymi i informacjami. Sąd okręgowy rozpoznaje sprawę w postępowaniu nieprocesowym. Na OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 5 postanowienie sądu okręgowego przysługuje zażalenie do sądu apelacyjnego. Na postanowie-nie sądu apelacyjnego nie przysługuje środek zaskarżenia; podlega ono natychmiastowemu wykonaniu. Charakterystyczne dla postępowania w sprawach określonych w art. 35 u.r.l. są, związane ze specyfiką sądowej kontroli kampanii referendalnej, bardzo krótkie (24-godzinne) terminy rozpoznania wniosku, wniesienia zażalenia i rozpoznania zażalenia. 3.3. Wątpliwości dotyczące konstytucyjności regulacji art. 35 u.r.l. były już przedmio-tem wyroków Trybunału Konstytucyjnego, który uznał art. 35 ust. 2 i 3 u.r.l., zaskarżony z powodu skrajnie krótkich terminów i możliwości wydania wyroku pomimo usprawiedli-wionej nieobecności uczestnika, za zgodny z Konstytucją (wyrok z 11 maja 2016 r., sygn. SK 16/14, OTK ZU A/2016, poz. 21), natomiast art. 35 ust. 3 zdanie trzecie u.r.l. – za nie-zgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność wznowienia postępowa-nia (zob. wyrok z 20 kwietnia 2017 r., sygn. K 10/15, OTK ZU A/2017, poz. 31). 3.4. Art. 35 ust. 1 u.r.l. ustanawia prawo „każdego zainteresowanego” do złożenia wniosku o zastosowanie wymienionych w nim sankcji, jeżeli formy propagandy i agitacji użyte w toku kampanii referendalnej „zawierają nieprawdziwe dane i informacje”. Na pod-stawie tego przepisu skarżący skierował do sądu okręgowego wniosek o wydanie zakazu pu-blikowania materiałów zawierających nieprawdziwą informację „bo igrzyska to metoda na smog” oraz orzeczenia innych sankcji tej nieprawdziwości wynikających z art. 35 ust. 1 u.r.l. Jego wniosek został oddalony przez ten sąd, a wniesione przez skarżącego do sądu apelacyj-nego zażalenie na to postanowienie zostało prawomocnie oddalone. Skarżący wskazuje, że przyczyną oddalenia jego wniosku przez sąd okręgowy było przyjęcie w uzasadnieniu postanowienia, że art. 35 ust. 1 u.r.l., ze względu na zastosowanie pojęcia „każdy zainteresowany”, w istocie odsyła do art. 510 § 1 k.p.c., zawierającego defini-cję pojęcia „zainteresowany w sprawie”. Zdaniem skarżącego, w związku z oddaleniem przez sąd apelacyjny jego zażalenia przepisy te stały się podstawą prawomocnego, ostatecznego orzeczenia o jego prawach konstytucyjnych. Skarżący nie kwestionuje poprawności tej kon-strukcji prawnej przyjętej przez sąd okręgowy, natomiast zarzuca tak rozumianemu art. 35 ust. 1 u.r.l. sprzeczność ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji określającymi konsty-tucyjne prawa skarżącego. 3.5. Na gruncie art. 79 ust. 1 Konstytucji tylko przepis, którego treść stanowiła bezpo-średnią przyczynę naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego wskutek wydania opartego na nim ostatecznego orzeczenia (lub, w wypadku możliwego wyodrębnienia, nawet tylko odpo-wiednia część takiego przepisu), może być przedmiotem zaskarżenia (zob. w szczególności wyrok TK z 28 października 2015 r., sygn. SK 59/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 162). Analiza art. 35 ust. 1 u.r.l. w jego zaskarżonej części, tzn. w zakresie, w jakim określa on legitymację do wystąpienia z uregulowanym w nim wnioskiem dotyczącym sądowej kon-troli materiałów referendalnych, nie potwierdza stanowiska skarżącego, jakoby przepis ten odsyłał do art. 510 § 1 k.p.c. Zbieżność terminów „każdy zainteresowany” w art. 35 ust. 1 u.r.l. i „zainteresowany w sprawie” w art. 510 § 1 k.p.c. może być myląca, ale w istocie jest tylko werbalna i nawet w płaszczyźnie werbalnej tylko częściowa. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że funkcja tych pojęć w ramach hipotez obu przepisów jest zupełnie odmienna. Art. 35 ust. 1 u.r.l. reguluje prawo do wystąpienia z wnioskiem wszczynającym postępowanie, natomiast art. 510 § 1 k.p.c. dotyczy sytuacji, w której postępowanie jest już wszczęte, a wnioskodawca znany. Status „zainteresowanego” jest regulowany w art. 510 § 1 k.p.c. z punktu widzenia prawa osoby nie będącej wnioskodawcą do nabycia statusu uczestni-ka postępowania; zainteresowanym w sprawie jest tylko osoba, której praw dotyczy wynik postępowania. Przepis ten w § 2 zobowiązuje wręcz sąd do wezwania zainteresowanego do OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 6 udziału w sprawie, jeżeli nie jest on uczestnikiem. Art. 510 k.p.c. pozostawia natomiast regu-lację prawa do wystąpienia z wnioskiem przepisom szczególnym. Argument przeciwko utożsamieniu pojęć „każdy zainteresowany” i „zainteresowany w sprawie” wynika także z porównania zakresu podmiotowego legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zbadanie przez sąd materiałów referendalnych w ustawie o referendum lokal-nym i w ustawie z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 318, ze zm.; dalej: u.r.o.). W art. 44 ust. 1 u.r.o. taka legitymacja została przyznana każ-demu, „czyjego prawa dotyczy wynik postępowania”. To pojęcie, przynajmniej w warstwie werbalnej, istotnie jest zbieżne z określeniem przymiotu uczestnika postępowania w art. 510 k.p.c., wobec czego jednak w każdym razie nie zachodzi potrzeba sięgania do tego przepisu dla ustalenia zakresu podmiotowego legitymacji z art. 44 ust. 1 u.r.o. Natomiast pojęcie „każ-dy zainteresowany” użyte w art. 35 ust. 1 u.r.l. powinno w tym kontekście być rozumiane jako wyraz świadomej decyzji ustawodawcy ukształtowania legitymacji – z uwagi na specy-fikę referendum lokalnego – w sposób rozszerzony (zarówno w stosunku do art. 44 ust. 1 u.r.o. jak i art. 510 § 1 k.p.c.), umożliwiający sądowi elastyczną ocenę sytuacji, przez wyeli-minowanie wymagania, aby zgłaszany przez wnioskodawcę interes miał w ścisłym tego sło-wa znaczeniu charakter prawny. 3.6. Osób, których interesu może dotyczyć ewentualne rozstrzygnięcie wniosku z art. 35 ust. 1 u.r.l., jest – z uwagi na specyfikę postępowania referendalnego – bardzo wiele i zapewnienie im wszystkim statusu uczestnika, przy tym w sprawie toczącej się w dwóch instancjach przez najwyżej trzy doby, jest w oczywisty sposób niemożliwe. Dlatego art. 35 ust. 1 u.r.l. w ogóle nie reguluje kwestii, kto może uczestniczyć w postępowaniu wszczętym na wniosek osoby zainteresowanej. Ta kwestia musi istotnie być rozstrzygnięta na podstawie art. 510 § 1 k.p.c., którego stosowanie także wymaga wówczas od sądu znacznej elastyczno-ści i dostosowania przepisu do konkretnej sytuacji. Wątpliwości dotyczące podobnych kwestii w obszarze szeroko pojętego prawa wyborczego były już podnoszone w doktrynie i orzecz-nictwie, np. na gruncie ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypo-spolitej Polskiej (Dz. U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467, ze zm.; dalej: u.w.p.). W szczególności, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I CZ 25/01 (OSNC nr 12/2001, poz. 176) stwierdził, komentując art. 80 ust. 1 u.w.p. regulujący zagad-nienie analogiczne do objętego art. 35 ust. 1 u.r.l., iż „sprawy z zakresu prawa wyborczego cechuje trudny do przewidzenia krąg podmiotów zainteresowanych”. Rozstrzygnięcie ewen-tualnych wątpliwości nie jest jednak potrzebne w niniejszej sprawie, w której zarzucane naru-szenie konstytucyjnych praw skarżącego przez zaskarżone przepisy dotyczy wyłącznie od-mówienia mu legitymacji czynnej (do wystąpienia z wnioskiem). 3.7. Jak wynika z powyższej analizy, zawarta w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego opinia co do braku legitymacji skarżącego do wystąpienia z wnioskiem z art. 35 ust. 1 u.r.l. nie wynika z treści zaskarżonych przepisów, a w szczególności z art. 35 ust. 1, ale z interpretacji tego przepisu polegającej na utożsamieniu pojęcia „każdego zainteresowanego” w rozumieniu tego przepisu z pojęciem „zainteresowanego w sprawie” w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c. Interpretacja ta jest błędna i w szczególności in casu nie została podzielona przez sąd apelacyjny. Skarżący, uważając bezpodstawnie, że interpretacja ta nie odbiega od bezpo-średniej treści normy wyrażonej przez art. 35 ust. 1 u.r.l., nie podjął nawet próby wykazania, że jest ona utrwalona w orzecznictwie. Orzecznictwa w tej kwestii, poza postanowieniami sądów w sprawie skarżącego, w istocie nie ma. Wobec tego nie można mówić o nadaniu przez orzecznictwo kwestionowanego przez skarżącego znaczenia normie wyrażonej w art. 35 ust. 1 u.r.l. OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 7 Art. 79 ust. 1 Konstytucji wymaga, aby przedmiotem zaskarżenia była niezgodność z Konstytucją ustawy (a więc określonej normy w ustawie wyrażonej), a nie jej interpretacji zastosowanej przez organ orzekający in casu w stosunku do skarżącego. Już zatem samo po-wyższe ustalenie wystarcza do stwierdzenia, że nie została spełniona jedna z przesłanek skar-gi konstytucyjnej. 3.8. Art. 79 ust. 1 Konstytucji wymaga, aby zaskarżony przepis był podstawą osta-tecznego orzeczenia o wolnościach i prawach skarżącego. Twierdzenie skarżącego, że zaskar-żona rzekoma norma wyrażona w art. 35 ust. 1 u.r.l. (a w istocie jej interpretacja) stała się podstawą ostatecznego orzeczenia o jego legitymacji do wniesienia wniosku uregulowanego w tym przepisie, nie znajduje jednak potwierdzenia w treści orzeczeń sądów. Podstawa praw-na rozstrzygnięć obu sądów nie została wskazana w sentencjach ich postanowień, wobec cze-go jej ustalenie wymaga analizy ich uzasadnienia. Sama okoliczność, że w uzasadnieniu po-stanowienia sądu okręgowego oddalającego wniosek skarżącego znalazła się teza o braku jego legitymacji, a sąd apelacyjny oddalił zażalenie na to postanowienie, nie uzasadnia jesz-cze twierdzenia skarżącego. Konstytucyjne pojęcie „podstawy ostatecznego orzeczenia” nie może być interpreto-wane formalnie. Sposób rozumienia tego kryterium był w szczególności przedmiotem uza-sadnienia wydanego w pełnym składzie wyroku TK z 24 października 2007 r. o sygn. SK 7/06 (OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108). W wyroku tym Trybunał wskazał w szczególno-ści, że o statusie zaskarżonego przepisu z tego punktu widzenia rozstrzyga „związek między normą będącą przedmiotem kontroli a prawną podstawą ostatecznego orzeczenia, którego istnienie jest także jedną z przesłanek skargi, w rozumieniu art. 79 Konstytucji”. Granicznym kryterium tego związku jest konstrukcja sine qua non: bez zastosowania zaskarżonego przepi-su orzeczenie o kwestionowanej treści nie mogłoby być wydane. 3.9. Analiza postanowień sądu okręgowego i sądu apelacyjnego wskazuje, że oba te sądy zbadały wniosek skarżącego co do meritum. Sąd okręgowy zgodnie ze swoim własnym stwierdzeniem „równolegle badał kwestie formalne i merytoryczne”. Sąd ten przeprowadził postępowanie dowodowe i ostatecznie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie „[n]awet gdybyśmy przyjęli, że wnioskodawca ma legitymację do wystąpienia z wnioskiem oraz że przedmiotowe hasło podlega kontroli wg kryteriów prawda/fałsz”. Nie ulega wątpli-wości, że mamy tu do czynienia z proceduralną nieprawidłowością, ponieważ stwierdziwszy brak legitymacji sąd powinien oddalić wniosek bez dalszego postępowania. Zachowanie sądu jest jednak do pewnego stopnia zrozumiałe, gdyż miał zaledwie 24 godziny na rozpoznanie wniosku. Ostateczna konkluzja uzasadnienia wskazuje, że wniosek skarżącego zostałby odda-lony także wówczas, gdyby sąd uznał jego legitymację. Z kolei sąd apelacyjny nie badał w ogóle zasadności tezy uzasadnienia postanowienia sądu okręgowego dotyczącej braku legitymacji powoda. Niewątpliwą wadą uzasadnienia po-stanowienia sądu apelacyjnego jest brak wyraźnego ustosunkowania się do tej tezy. Jednakże sam fakt dokładnego rozpoznania przez sąd apelacyjny wniosku, przy tym wyłącznie co do jego meritum, wskazuje zupełnie jednoznacznie, że sąd apelacyjny nie podzielił tej tezy sądu okręgowego. Nie może się zatem ostać twierdzenie skarżącego, że interpretacja art. 35 ust. 1 u.r.l. w związku z art. 510 § 1 k.p.c., przyjęta w postanowieniu sądu okręgowego, stała się podstawą ostatecznego orzeczenia o jego konstytucyjnych prawach, czego wymaga art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zaskarżona norma nie zablokowała więc skarżącemu drogi sądowej do rozpoznania jego wniosku w sprawie kontroli materiałów referendalnych pod względem me-rytorycznym, a więc nie doszło do sytuacji, w której bez uwzględnienia tej normy nie mógłby zostać wydany wyrok oddalający jego wniosek. Zatem i ta niezbędna przesłanka skargi kon-stytucyjnej nie została spełniona. OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 8 3.10. Uczestnicy postępowania podnosili także zarzut dotyczący braku kolejnej prze-słanki skargi konstytucyjnej, mianowicie aktualnego interesu prawnego skarżącego w uzy-skaniu rozstrzygnięcia jego skargi. W sprawie zachodzi bowiem ich zdaniem utrata przymiotu aktualności naruszenia praw konstytucyjnych skarżącego. Wobec niespełnienia dwóch anali-zowanych powyżej podstawowych przesłanek skargi konstytucyjnej, warunkujących dopusz-czalność wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie, zbędne jest wszakże badanie zasadności tego zarzutu. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.