SK 30/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 13 listopada 2017 r. Pozycja 73 POSTANOWIENIE z dnia 8 listopada 2017 r. Sygn. akt SK 30/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Michał Warciński Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz Andrzej Zielonacki – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2017 r., skargi konstytucyjnej A.K. o zbadanie zgodności: art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) „w zakresie, w jakim przepis ten umożliwia nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi tej spółki, który złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy tej spółki i nie został likwidatorem tej spółki, w kon-sekwencji czego nie mógł wcześniej reprezentować spółki jawnej w postępowa-niu, w którym wydano tytuł egzekucyjny przeciwko tej spółce”, z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organiza-cji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umo-rzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W sporządzonej przez radcę prawnego skardze konstytucyjnej z 22 sierpnia 2016 r. (wniesionej do Trybunału 1 września 2016 r. – data prezentaty) A.K. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo-wania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) „w zakresie, w jakim prze-pis ten umożliwia nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej klau- OTK ZU A/2017 SK 30/16 poz. 73 2 zuli wykonalności przeciwko wspólnikowi tej spółki, który złożył oświadczenie o wypowie-dzeniu umowy tej spółki i nie został likwidatorem tej spółki, w konsekwencji czego nie mógł wcześniej reprezentować spółki jawnej w postępowaniu, w którym wydano tytuł egzekucyjny przeciwko tej spółce”, z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konsty-tucji. 1.1. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym: Skarżący zawarł 22 lutego 2007 r. z inną osobą umowę spółki jawnej. W dniu 26czerwca 2008 r. skarżący złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy spółki ze skutkiem na 31 grudnia 2009 r. Ze względu na to, że w spółce było tylko dwóch wspólników, wspólnik skarżącego został likwidatorem spółki – wyłącznie uprawnionym do jej reprezentowania, co znalazło odzwierciedlenie w Krajowym Rejestrze Sądowym. W dniu 12 marca 2015 r. wszczęto wobec skarżącego egzekucję na podstawie prawo-mocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w W. (dalej: sąd rejonowy) ze stycznia 2011 r., zasądzającego od spółki na rzecz jej wierzyciela kwotę 37 326,67 zł wraz z ustawo-wymi odsetkami liczonymi od 4 października 2010 r. do dnia zapłaty oraz z kosztami proce-su. Wyrok ten był zaopatrzony w klauzulę wykonalności przeciwko skarżącemu (i jego byłe-mu wspólnikowi) na podstawie postanowienia sądu rejonowego z grudnia 2014 r. Na postanowienie z grudnia 2014 r. skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy w W. (dalej: sąd okręgowy) oddalił postanowieniem z czerwca 2015 r. Pismem z 17 marca 2015 r. skarżący złożył sprzeciw od wyroku zaocznego ze stycz-nia 2011 r., jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu oraz o za-wieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności nadanego temu wyrokowi. Postanowieniem z lipca 2015 r. sąd rejonowy zawiesił rygor natychmiastowej wyko-nalności nadany wyrokowi zaocznemu ze stycznia 2011 r. i przywrócił skarżącemu termin do złożenia sprzeciwu. W piśmie z 14 sierpnia 2015 r. wierzyciel (powód) wystąpił o odrzucenie sprzeciwu i utrzymanie wyroku zaocznego w mocy. Postanowieniem z grudnia 2015 r. sąd rejonowy uchylił swoje postanowienie z lipca 2015 r., odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku zaocznego oraz odrzucił sprzeciw skarżącego od tego wyroku. Na to postanowienie z sierpnia 2015 r. skarżący złożył zażalenie, które sąd okręgowy oddalił postanowieniem z maja 2016 r. 1.2. Zdaniem skarżącego art. 7781 k.p.c. narusza konstytucyjne prawo do sądu, zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego oraz zasadę państwa prawa, gdyż „aktualnie ob-owiązujący stan prawny oznacza, iż wspólnik spółki jawnej w likwidacji, który nie pozostaje z jakichkolwiek względów likwidatorem tej spółki, nie ma realnej i pełnej możliwości obrony swoich praw w postępowaniu sądowym. (…) Konstytucyjne prawo do sądu ma (…) gwaran-tować obywatelom dostęp do sądu, rozumiany jako możliwość przeprowadzenia pełnego, dwuinstancyjnego postępowania sądowego, które to postępowanie nie będzie się ograniczało jedynie do zbadania kwestii formalnych w postępowaniu klauzulowym, lecz będzie pełnym postępowaniem rozpoznawczym, w którym sądy obu instancji ocenią zasadność pozwu na gruncie właściwych przepisów prawa materialnego”. 2. Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 1 grudnia 2016 r., sygn. Ts 180/16 (OTK ZU B/2016, poz. 527) skardze konstytucyjnej nadano dalszy bieg, a zarządzeniem Pre-zesa Trybunału Konstytucyjnego z 6 grudnia 2016 r. skarga została zarejestrowana pod sygn. SK 30/16. OTK ZU A/2017 SK 30/16 poz. 73 3 3. W piśmie z 23 grudnia 2016 r. (znak: V.511.497.2016.BW) Rzecznik Praw Obywa-telskich – na podstawie art. 28 pkt 9 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) – poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 4. W piśmie z 10 marca 2017 r. (znak: BAS-WPTK-2620/16), w imieniu Sejmu Rze-czypospolitej Polskiej, stanowisko zajął Marszałek Sejmu, który wniósł o umorzenie postę-powania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: uotpTK), a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku – wniósł o orzeczenie, że art. 7781 k.p.c. w zakresie, w jakim umożliwia nadanie sądowemu tytułowi egzekucyjnemu wydanemu prze-ciwko spółce jawnej w likwidacji klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi tej spółki, który złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy spółki, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, oraz o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie na podsta-wie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK. 5. Do dnia wydania niniejszego postanowienia Prokurator Generalny nie przedstawił stanowiska w sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 w związku z art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Prze-pisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu-cyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074; dalej: przepisy wprowadzające) 3 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: uotpTK) – z wyjątkiem art. 1-6 (które weszły w życie 20 grudnia 2016 r.) oraz art. 16-32 (które wejdą w życie 1 stycznia 2018 r.). W myśl art. 9 przepisów wprowadzających, do postępowań przed Trybunałem, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie uotpTK, stosuje się przepisy tej ustawy (ust. 1), zaś czynności procesowe dokonane w tych postępowaniach na podstawie dotychczasowych przepisów pozostają w mocy (ust. 2). W związku z powyższym do postępowania zainicjowanego rozpatrywaną skargą kon-stytucyjną zastosowanie znajdą przepisy uotpTK. 2. W wyroku z 3 października 2017 r. w sprawie SK 31/15 (OTK ZU A/2017, poz. 62) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po-stępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim dopuszcza nadanie przez sąd tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przeciwko spółce jawnej, klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi tej spółki, niebędącemu już wspólni-kiem w chwili wszczęcia postępowania w sprawie, w której wydany został tytuł egzekucyjny przeciwko spółce jawnej, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej. Sentencja tego orzeczenia została opublikowana w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 10 października 2017 r. pod poz. 1883 i – stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji – ma moc powszechnie obowiązującą. 3. Zgodnie z art. 59 ust. 1 uotpTK Trybunał umarza na posiedzeniu niejawnym postę-powanie m.in., jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne (pkt 2) lub zbędne (pkt 3). OTK ZU A/2017 SK 30/16 poz. 73 4 Orzeczona w wyroku o sygn. SK 31/15 niekonstytucyjność art. 7781 k.p.c. (w zakresie wskazanym w sentencji tego orzeczenia, który z kolei odpowiada zakresowi zaskarżenia w niniejszej sprawie) wpływa na prowadzone obecnie postępowanie. Odnośnie bowiem do kwestii badania zgodności zaskarżonego przepisu z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji zachodzi przesłanka ne bis in idem, uzasadniająca umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK; natomiast w zakresie badania zgodności kwestionowanej regulacji z art. 2, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji – przesłanka zbędności orzekania, uzasadniająca umorzenie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 uotpTK. Ponadto Trybunał zauważa, że skutkiem powołanego orzeczenia jest możliwość sko-rzystania przez skarżącego z instytucji przewidzianych w art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 4011 k.p.c. oraz art. 4171 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.). Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.