SK 36/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 8 czerwca 2026 r. Pozycja 67 POSTANOWIENIE z dnia 20 maja 2026 r. Sygn. akt SK 36/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Bartłomiej Sochański Bogdan Święczkowski Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2026 r., skargi konstytucyjnej Parafii Rzymskokatolickiej […] w J. o zbadanie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1, w związku z art. 285 § 1 i 2, w związku z art. 3054, w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwiają: – „nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.], art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (DZ. U. z 1991 r. nr 30 poz. 127 ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DZ. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.)”, – „doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia słu-żebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawieszenia biegu zasie-dzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżącego, któremu przyzna-no nieruchomość zamienną w zamian za bezprawnie wywłaszczoną w czasie PRL własność nieruchomości, której zwrot nie był możliwy – po przemia-nach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347 ze zm.) a który to właściciel został po-zbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania poli-tyczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności grunto-wych a następnie służebności przesyłu do czasu przyznania własności nieru- OTK ZU A/2026 SK 36/23 poz. 67 2 chomości zamiennej zamiast nieruchomości wywłaszczonej w postępowaniu regulacyjnym w stanie wolnym od obciążeń przez Komisję Majątkową” – z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 8 stycznia 2021 r. Parafia Rzymskokatolicka […] w J. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przy-toczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następującego stanu faktycznego. Na mocy ugody z marca 1998 r., zawartej z uczestnikami postępowania regulacyjnego przed Komisją Majątkową, skarżącej została przyznana działka gruntu. Przez nieruchomość skarżącej przebiega linia energetyczna średniego napięcia, której właścicielem jest przedsię-biorstwo energetyczne. W piśmie z 2016 r. skarżąca zwróciła się do przedsiębiorstwa energe-tycznego o zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem i wypłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W związku z uzyskaniem odpowiedzi odmownej skarżąca wystąpiła do sądu rejono-wego z wnioskiem o ustanowienie na tej nieruchomości, na rzecz przedsiębiorstwa energe-tycznego, służebności przesyłu. Sąd rejonowy postanowieniem z grudnia 2019 r. oddalił wniosek, stwierdziwszy, że 30 kwietnia 2011 r. doszło do zasiedzenia przez przedsiębiorstwo energetyczne nieodpłatnej służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Apelacja skarżącej została oddalona po-stanowieniem sądu okręgowego z września 2020 r. Od wyroku sądu okręgowego skarżąca wniosła skargę kasacyjną. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 28 kwietnia 2021 r. zawiesił postępowanie do czasu jej rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy postanowieniem z 29 grudnia 2022 r. odmówił przyjęcia skargi kasa-cyjnej do rozpoznania, co skutkowało podjęciem zawieszonego postępowania w sprawie skargi konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny i nadaniem jej dalszego biegu postano-wieniem z 31 marca 2023 r. Zdaniem skarżącej, wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w dotychczaso-wym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego. Uzasadniając przedstawione w skardze zarzuty, skarżąca wskazała, że rozumowanie są-du okręgowego w jej sprawie oparte jest na wykładni prawotwórczej Sądu Najwyższego i „na-rusza szereg przepisów Konstytucji RP oraz art. l Protokołu dodatkowego do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności”. Zdaniem skarżącej, „[w]ykreowana przez Sąd Najwyższy instytucja służebności gruntowej odpowiadającej w swej treści służebno-ści przesyłu w rzeczywistości narusza zasadę nie działania prawa wstecz, zasady pewności pra-wa oraz zasadę zaufania obywateli do działania Państwa”. Wskazała przy tym, że „w okresie od dnia 1 stycznia 1965 r. do dnia 3 sierpnia 2008 r. nie było podstaw do ustanawiania służebności OTK ZU A/2026 SK 36/23 poz. 67 3 przesyłu, a tym samym nie istniała możliwość jej zasiedzenia w jakimkolwiek zakresie. Jedynie zaś błędna wykładnia przepisów po pojawieniu się w dniu 17 stycznia 2003 r. uchwały Sądu Najwyższego (sygn. akt: III CZP 79/02), spowodowała iż orzecznictwo sądów powszechnych chroni interesy Skarbu Państwa oraz przedsiębiorców przesyłowych, co nastąpiło wbrew za-mkniętemu katalogowi ograniczonych praw rzeczowych wskazanemu w księdze drugiej k.c.” (skarga, s. 5). W ocenie skarżącej, zostały spełnione ukształtowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przesłanki uzasadniające kontrolę konstytucyjności zakwestionowanych w skardze przepisów w takim rozumieniu, jakie ukształtowało się wskutek działalności Sądu Najwyższego. Wniosku tego, jak podkreśliła skarżąca, nie zmienia fakt, że w sprawach pytań prawnych skierowanych do Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do zaskarżonych w skardze konstytucyjnej przepisów umorzono postępowanie ze względu na przerwanie jedno-litej linii orzeczniczej uchwałą Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2014 r. (sygn. III CZP 87/13). Znaczenie tej uchwały ogranicza się bowiem jedynie do sytuacji, gdy przedsiębiorstwo przesy-łowe legitymowało się decyzją administracyjną, stanowiącą tytuł prawny do korzystania z ob-ciążonej nieruchomości, i takich właśnie stanów faktycznych dotyczyły postanowienia Trybu-nału z 17 lipca 2014 r. (sygn. P 28/13) oraz z 14 lipca 2015 r. (sygn. P 47/13). W odniesieniu zaś do typowych – jak podkreśliła skarżąca – sytuacji braku takiego, administracyjnego tytułu (co charakteryzuje też stan faktyczny sprawy, na tle której wywiedziono przedmiotową skargę konstytucyjną), stanowisko Sądu Najwyższego nie tylko nie uległo zmianie, lecz nawet dopu-ściło możliwość nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią słu-żebności przesyłu bezpośrednio na rzecz Skarbu Państwa lub przedsiębiorstwa przesyłowego bez wymogu identyfikacji nieruchomości władnącej. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuści-ło też możliwość doliczenia okresu posiadania służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu do czasu wymaganego do nabycia – przez zasiedzenie – służebności prze-syłu. Skarżąca podkreśliła, że do zakończenia postępowania przed Komisją Majątkową, na jej działce nie mógł biec skutecznie względem niej termin zasiedzenia, gdyż nie miała ona możliwości wcześniejszego odzyskania prawa własności nieruchomości. 2. W piśmie z 15 maja 2023 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator lub PG) zajął stanowisko w sprawie. W jego ocenie, postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Try-bunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wobec niedopusz-czalności wydania wyroku. 2.1. PG przedstawił podstawy skargi konstytucyjnej, a następnie, z uwagi na zakreso-we określenie przedmiotu kontroli, wskazał na dwa odrębne zakresy stosowania zaskarżonych przepisów. Pierwszy z nich dotyczy normy, zgodnie z którą zaskarżone przepisy „umożliwia-ją nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze przez posiadacza tej słu-żebności (podmiot faktycznie korzystający z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadają-cym treści służebności przesyłu) w sytuacji, gdy posiadacz ten nie może wylegitymować się administracyjnym tytułem, z którego wynika prawo do korzystania z urządzeń przesyłowych znajdujących się na cudzej nieruchomości”. Zdaniem Prokuratora za nieistotne z punktu widzenia wywodów uzasadnienia należy uznać doprecyzowanie, że chodzi o możliwość zasiedzenia służebności przesyłu w przypadku braku decyzji administracyjnej, z której wynika prawo do korzystania z urządzeń przesyło-wych znajdujących się na cudzej nieruchomości, gdyż właśnie podstawową funkcją i istotą zasiedzenia jest uporządkowanie długoletnich stanów faktycznych i nadanie im usankcjono-wanego prawnie statusu, czyli – nabycie ex lege określonego prawa przez nieuprawnionego, OTK ZU A/2026 SK 36/23 poz. 67 4 tj. niemogącego wykazać się tytułem prawnym np. wynikającym z decyzji administracyjnej, posiadacza wskutek faktycznego wykonywania tego prawa w oznaczonym w ustawie czasie. W ocenie Prokuratora „[w] skardze konstytucyjnej nie chodzi (…) o samą możliwość zasiedzenia służebności przesyłu w dobrej wierze (czego dotyczy pierwszy ze wskazanych w petitum skargi konstytucyjnej zakres stosowania zaskarżonych przepisów), lecz jedynie o możliwość doliczenia do okresu wymaganego do zasiedzenia służebności przesyłu okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego – przed dniem 3 sierpnia 2008 r. – z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu”. Z tego względu postępowanie w pierwszym z wymienionych w petitum skargi zakresów stosowania zakwe-stionowanych przepisów podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wy-roku (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). 2.2. Prokurator w odniesieniu do drugiego zarzutu, dotyczącego kwestii dopuszczalno-ści doliczenia do okresu posiadania służebności przesyłu okresu posiadania – przed 3 sierpnia 2008 r. – służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, wskazał, że przedmiotem ewentualnej oceny konstytucyjności może być wyłącznie norma, zgodnie z któ-rą możliwe jest „doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie”. W ocenie Prokuratora, skonstruowana przez skarżącą formuła przedmiotu zaskarżenia nie wyczerpuje się bynajmniej w zakwestionowaniu konstytucyjności samej tylko możliwości sumowania okresów posiadania – wpierw służebności gruntowej o treści odpowiadającej słu-żebności przesyłu (przed 3 sierpnia 2008 r.), a następnie służebności przesyłu – potrzebnych do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie. Obejmuje również sytuację polegającą na „«pominięci[u] zawieszenia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżą-cego, któremu przyznano nieruchomość zamienną w zamian za bezprawnie (…) wywłaszczo-ną w czasie PRL własność nieruchomość, której zwrot nie był możliwy – po przemianach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1347 ze zm. ), a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych, a na-stępnie służebności przesyłu do czasu przyznania własności nieruchomości zamiennej zamiast nieruchomości wywłaszczonej w postępowaniu regulacyjnym w stanie wolnym od obciążeń przez Komisję Majątkową»”. Zdaniem PG ten element konstrukcji zarzutów skargi konstytu-cyjnej nie jest jednak relewantny, gdyż odnosi się w istocie do oceny okoliczności faktycz-nych oraz nie znajduje odniesienia w zaskarżonych przepisach, z których skarżąca rekon-struuje generalną i abstrakcyjną normę, konstytucyjność której kwestionuje. Instytucja zawie-szenia biegu terminu zasiedzenia jest bowiem instytucją odrębną, unormowaną w niezaskar-żonych przepisach. W grę wchodziłby tu w szczególności art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c., stanowiący o zawieszeniu biegu terminu zasiedzenia z powodu siły wyższej. W tym przedmiocie Prokurator wskazał, że bez znaczenia – z punktu widzenia zarzutów skargi konstytucyjnej – jest fakt, iż w toku biegu terminu zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, który doliczono do okresu potrzebnego do stwier-dzenia zasiedzenia służebności przesyłu, miała miejsce zmiana statusu właścicielskiego obcią-żonej tym prawem rzeczowym nieruchomości (w sprawie skarżącej doszło, we wskazanych uwarunkowaniach, do przyznania własności nieruchomości zamiennej, w zamian za nierucho-mość wywłaszczoną, po przemianach ustrojowych z 1989 r.). OTK ZU A/2026 SK 36/23 poz. 67 5 Prokurator wskazał, na pogląd w orzecznictwie, iż możliwość powstania i nabycia przez zasiedzenie – przed wprowadzeniem do polskiego systemu prawnego służebności prze-syłu – służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, który wydaje się być utrwalony, jednak wśród przedstawicieli doktryny brak jest pełnej akceptacji dla takiej wykładni. Poza tym, Prokurator podkreślił, że „nie wskazano, jako przedmiotu zaskarżenia, przepisu art. 3051 k.c., choć to właśnie ten przepis definiuje służebność przesyłu i (…) wespół z art. 352 k.c. może być uznany za źródło rekonstrukcji normy zakwestionowanej w skardze konstytucyjnej”. Z tego też względu uznał, że Trybunał powinien umorzyć postępowanie z uwagi na niedopuszczalność wydania wyroku również w tym zakresie. Prokurator podkreślił, że stanowisko SN jest wciąż przedmiotem krytycznej refleksji, co dowodzi trwającego nadal dyskursu i wzajemnego oddziaływania orzecznictwa i doktryny. Warunek doktrynalnej akceptacji jednolitej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych należy postrzegać przede wszystkim w perspektywie zakresu kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, który nie jest przecież powołany do rozstrzygania rozbieżności interpretacyjnych ani sporów doktrynalnych, a jego kognicja w zakresie kontroli konstytucyj-ności treści normatywnej przepisu uzyskanej w wyniku jednolitej, powszechnej i stałej wykład-ni sądowej ma charakter wyjątku. 3. W piśmie z 18 maja 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy rozważyć kwestię dopuszczalności merytorycznego orzekania w niniejszej sprawie. Konieczność taka wynika z faktu, że w wyroku z 2 grudnia 2025 r. o sygn. P 10/16 (OTK ZU A/2026, poz. 1) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „[a]rt. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm. [dalej: k.c.]), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305l-3054 ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Mając na uwadze, że w wyroku tym dokonano już oceny zgodności art. 292 w związ-ku z art. 285 § 1 i 2 k.c. z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji, należało rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie zaszła ujemna przesłanka proce-sowa w postaci zakazu ponownego orzekania o tym samym (ne bis in idem). Według utrwa-lonego orzecznictwa, występuje ona wtedy, gdy zaskarżony przepis był już przedmiotem roz-strzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, ale w przeciwieństwie do ujemnej przesłanki res iudicata postępowanie mógł zainicjować inny podmiot, choć na podstawie tych samych za-rzutów niezgodności z Konstytucją (por. postanowienie pełnego składu z 3 listopada 2015 r., sygn. SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169, wraz z przywołanym tam orzecznictwem). Zestawiając przedmiot kontroli oraz treść zarzutów w niniejszej sprawie z przedmio-tem kontroli oraz treścią zarzutów w sprawie o sygn. P 10/16, należało stwierdzić wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanki ne bis in idem. Wniosek ten wynika z następujących wzglę-dów. Po pierwsze, przedmiotem oceny Trybunału w sprawie o sygn. P 10/16 były te same przepisy, które wskazała skarżąca, a więc art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. Co prawda w niniejszej sprawie powołano związkowo także art. 172 k.c., jednakże nie zmieniło to treści normatywnej przedmiotu kontroli w stosunku do przedmiotu kontroli w sprawie o sygn. OTK ZU A/2026 SK 36/23 poz. 67 6 P 10/16. Art. 172 k.c. określa przesłanki nabycia własności nieruchomości wskutek zasiedze-nia, a te mają być, zgodnie z nakazem z art. 292 k.c., odpowiednio stosowane do zasiedzenia służebności gruntowej. Kluczowe znaczenie w obydwu sprawach, w związku z formułowa-nymi zarzutami, miała jednak kwestia samej dopuszczalności nabycia przez zasiedzenie pra-wa rzeczowego „służebności gruntowej o treści służebności przesyłu”, a nie przesłanek jej nabycia. Powołanie art. 172 k.c. w niniejszej sprawie w istocie nie miało związku ze stawia-nymi zarzutami, dlatego postępowanie w tym zakresie należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Po drugie, w obydwu sprawach zarzuty dotyczyły tego samego znaczenia przedmiotu kontroli ukształtowanego w orzecznictwie. W wyroku o sygn. P 10/16 Trybunał orzekł, że „kwestionowana norma prawna, wywiedziona z art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. – dopuszczająca nabycie w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-art. 3054 k.c., służebności gruntowej odpowiadają-cej treścią służebności przesyłu w sytuacji, gdy nie została wydana decyzja administracyjna ograniczająca prawa właściciela do gruntu – ma oparcie w ugruntowanej i jednolitej praktyce orzeczniczej Sądu Najwyższego i sądów powszechnych”. Doszedł przy tym do przekonania, że linia orzecznicza kreująca służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesy-łu i dopuszczająca zasiedzenie takiej służebności, ma charakter prawotwórczy. Sąd Najwyż-szy wyprowadził z art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. normę przewidującą ustanowienie oraz możliwość nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią słu-żebności przesyłu, która w odróżnieniu od klasycznej służebności gruntowej nie jest związana z własnością nieruchomości władnącej. Trybunał zwrócił przy tym uwagę, że w systemie polskiego prawa cywilnego ustawo-dawca ustalił zamknięty katalog praw rzeczowych, jak i ograniczonych praw rzeczowych. Prawami rzeczowymi są: prawo własności, użytkowanie wieczyste i ograniczone prawa rze-czowe, a tymi ostatnimi: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka (art. 244 § 1 k.c.). Wobec zasady numerus clausus praw rzeczowych i ograniczonych praw rzeczowych, jakiekolwiek poszerzenie lub zawężenie dotychczasowej listy tych praw, wymaga zmiany ustawodawstwa. To ustawa powinna wprost tworzyć takie prawa i określać ich zakres. Tymczasem, dokonywana przez sądy wykładnia art. 285 § 1 i 2 k.c. (wbrew ograniczeniom wynikającym z obowiązywania zasady numerus clausus praw rzeczowych) w istocie doprowadziła do wprowadzenia do systemu prawa rzeczowego trze-ciego rodzaju służebności – służebności gruntowej bez istnienia nieruchomości władnącej, a w konsekwencji do wykreowania w drodze analogii niespójnego systemowo rodzaju słu-żebności ingerującej w prawo własności. W wypadku ustanawiania służebności na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego trudno było bowiem wskazać nieruchomość władnącą i to, by służebność zwiększała jej użyteczność. Przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu, to jest przed 3 sierpnia 2008 r., nie istniała możliwość posiadania ani zasiedzenia służebności gruntowej odpowiada-jącej treścią służebności przesyłu. Służebność gruntowa i służebność przesyłu są bowiem od-rębnymi instytucjami prawa rzeczowego, a przyjęcie możliwości zasiedzenia takiego „odpo-wiednika” prowadziłoby do niedopuszczalnego, wstecznego działania prawa. Właściciele nieruchomości nie mieli świadomości, że urządzenia przesyłowe mogą prowadzić do ustano-wienia lub zasiedzenia służebności na rzecz przedsiębiorców. Praktyka opierała się na dzierża-wie, użytkowaniu lub wywłaszczeniu, a nie na służebnościach. Tym samym właściciele nie mogli przewidzieć negatywnych skutków prawnych dla swojego prawa własności. Trybunał uznał, że oznacza to naruszenie konstytucyjnych zasad ochrony zaufania do państwa, pewności i bezpieczeństwa prawa oraz ochrony własności. Właściciele nie byli świadomi biegu zasiedze- OTK ZU A/2026 SK 36/23 poz. 67 7 nia na korzyść przedsiębiorstw przesyłowych, co prowadziło do rażącego naruszenia ich praw majątkowych. Po trzecie, co prawda treść zarzutów, z punktu widzenia katalogu wzorców kontroli w obydwu sprawach nie była tożsama, niemniej jeżeli w sprawie o sygn. P 10/16 orzeczono o niezgodności tożsamego przedmiotu kontroli ze stosownymi przepisami Konstytucji, to wy-maganie tożsamości wzorców kontroli w obydwu sprawach do stwierdzenia występowania przesłanki ne bis in idem byłoby bezcelowe. Orzeczenie o niezgodności przedmiotu kontroli z jakimkolwiek wzorcem kontroli sprawia, że kolejna ocena tego przedmiotu z innym wzorcem jest pozbawiona racji. Natomiast orzeczenie o zgodności przedmiotu kontroli z określonym wzorcem kontroli wymagałoby do ustalenia przesłanki ne bis in idem w drugiej sprawie także tożsamości wzorca kontroli w tej sprawie. Wystąpienie w sprawie przesłanki ne bis in idem nakazuje umorzenie postępowania przed Trybunałem ze względu na zbędność wydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.