SK 41/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 10 grudnia 2025 r. Pozycja 119 POSTANOWIENIE z dnia 25 listopada 2025 r. Sygn. akt SK 41/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz Wojciech Sych Jarosław Wyrembak – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2025 r., skargi konstytucyjnej M.T. o zbadanie zgodności: art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78, art. 64 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 1 września 2017 r. M.T. (dalej: skarżąca) zakwestiono-wała art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) stanowiący, że termin do wniesienia zażale-nia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy strona nie zażądała w ter-minie przepisanym doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie – od ogłoszenia posta-nowienia. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że przepis ten jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78, art. 64 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji na tle następującego stanu faktycznego: 1.1. W 2016 roku sąd rejonowy oddalił powództwo skarżącej o zapłatę i obciążył kosztami procesu skarżącą, uznając je za uiszczone w całości. Sąd odrzucił następnie zażale-nie skarżącej w przedmiocie kosztów procesu jako wniesione z przekroczeniem tygodniowe-go terminu biegnącego od dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Skarżąca zakwestiono- OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 2 wała postanowienie sądu rejonowego zażaleniem do sądu okręgowego, domagając się uchylenia go w całości i podnosząc, że przepis regulujący kwestię terminu do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu stanowi niekonstytucyjną pułapkę normatyw-ną. Postanowieniem z 7 lipca 2017 r., sygn. akt […], Sąd Okręgowy w G. oddalił zażalenie skarżącej. 1.2. W tym stanie rzeczy skarżąca wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną wskazując, że zaskarżony przepis narusza jej prawo do sprawiedliwego rozpa-trzenia sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji), ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Kon-stytucji) oraz korzystania z powyższych praw bez ograniczeń, skoro nie są one konieczne ze względu na bezpieczeństwo czy porządek publiczny, ochronę środowiska lub zdrowia, z uwa-gi na moralność publiczną, wolność i prawa innych osób (art. 31 ust. 3 Konstytucji), albo ochronę życia i funkcjonowania w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). 2. W piśmie z 1 sierpnia 2019 r., nr IV.511.329.2019.KP, Rzecznik Praw Obywatel-skich poinformował, że po zapoznaniu się z nadesłanym materiałem postanowił nie przystę-pować do przedstawionej skargi. 3. W piśmie z 26 września 2019 r., nr PK VIII TK 69.2019, Prokurator Generalny (da-lej: Prokurator) zajął stanowisko w sprawie wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393; dalej: u.o.p.t.TK) wobec niedopuszczalności wydania wyroku. Oceniając dopuszczalność badanej skargi Prokurator podniósł, że brzmienie i treść kwestionowanego w niniejszym postępowaniu przepisu nie bu-dzi zastrzeżeń co do zgodności z Konstytucją, a negatywne konsekwencje procesowe, które poniosła skarżąca, nie wynikały z niekonstytucyjności badanej regulacji. W opinii Prokurato-ra za bezpośrednią przyczynę sytuacji procesowej, w której znalazła się skarżąca, należy bo-wiem uznać metodykę pracy reprezentującego ją pełnomocnika oraz brak podjęcia przez nią działań w terminie, a nie zaś niezgodność kwestionowanego przepisu ze wskazanym w skar-dze wzorcem kontroli konstytucyjności. Zdaniem Prokuratora poza oceną Trybunału pozosta-ją okoliczności, w których utrata prawa do rozpoznania skargi konstytucyjnej następuje z przyczyny uchybień proceduralnych w postępowaniach przed sądami, a w badanej sprawie skarżąca nie wykazała, że do naruszenia jej konstytucyjnych praw podmiotowych doszło z powodu treści zakwestionowanego uregulowania. Tym samym zarzuty zawarte w analizo-wanej skardze są według Prokuratora oczywiście bezzasadne. 4. W piśmie z 14 października 2018 r. (data wpływu do TK: 16 października 2019 r.) skarżąca przedstawiła odpowiedź na opinię Prokuratora Generalnego podtrzymując stanowi-sko, że zaskarżony skargą konstytucyjną przepis stanowi pułapkę legislacyjną, natomiast u podstaw skargi nie leży stosowanie prawa przez sąd ani zachowanie stron, lecz prawo, które sądy musiały zastosować. 5. W piśmie z 7 lutego 2020 r., nr BAS-WAKU-1579/19, Sejm Rzeczypospolitej Pol-skiej (dalej: Sejm) przedstawił stanowisko w sprawie wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Alternatywnie Sejm wniósł o stwierdzenie, że art. 394 § 2 k.p.c., w zakresie, w jakim przewi-duje, że termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy, jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 78, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zasadą OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 3 zaufania obywatela do państwa i prawa, wywodzonymi z art. 2 Konstytucji. Sejm podniósł, że postępowanie przed Trybunałem winno podlegać umorzeniu z uwagi na niespełnienie warun-ków formalnych skargi konstytucyjnej oraz ze względu na jej oczywistą bezzasadność. W opinii Sejmu problem konstytucyjny wyłaniający się z petitum i uzasadnienia skargi nie dotyczy środka zaskarżenia, lecz długości terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o kosztach określonych w wyroku sądowym. Zdaniem Sejmu skarżąca nie wyjaśniła, na czym polega „pułapka normatywna”, o której mowa w skardze i która miałaby wynikać z art. 394 § 2 k.p.c. Sejm podniósł, że zaskarżony przepis pod względem konstrukcyjnym nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, które mogłyby generować trudności na płaszczyźnie stosowa-nia prawa. Sejm nie dostrzegł w tym zakresie problemów konstytucyjnych i wskazał, że poło-żenie prawne skarżącej nie było wynikiem wadliwości procedury sądowej, lecz braku należy-tej staranności profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego skarżącą w postępowaniach sądowych. Sejm stanął na stanowisku, że na gruncie analizowanej skargi nie sposób wypro-wadzić argumentacji, która byłaby ukierunkowana na uprawdopodobnienie domniemania konstytucyjności zaskarżonej regulacji. Tym samym, zgodnie ze stanowiskiem Sejmu, postę-powanie przed Trybunałem Konstytucyjnym winno podlegać umorzeniu w całości, względnie winno zakończyć się stwierdzeniem zgodności zaskarżonego przepisu z przytoczonymi w skardze wzorcami kontroli. 6. W piśmie z 20 lutego 2020 r. skarżąca przedstawiła odpowiedź na stanowisko Sej-mu podtrzymując, że zaskarżony przepis stanowi pułapkę legislacyjną, a u podstaw skargi nie leży stosowanie prawa przez sąd ani zachowanie stron, lecz prawo, które sądy musiały zasto-sować. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego z 1 września 2017 r. (data nadania) M.T. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność z Konstytucją art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.), który po zmianach uzyskał brzmienie: „Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia po-stanowienia z uzasadnieniem, w tym także w przypadku, gdy doręczenie to nastąpiło z urzę-du. Jeżeli przy wydaniu postanowienia sąd odstąpił od jego uzasadnienia, termin liczy się od dnia ogłoszenia postanowienia, a jeżeli podlegało ono doręczeniu – od dnia jego doręczenia”. Mając na względzie podniesione przez skarżącą zarzuty w kontekście późniejszej modyfikacji brzmienia zaskarżonej regulacji, Trybunał ustalił, że obowiązuje ona nadal w zakresie, w ja-kim zakwestionowana została w skardze. Zagadnienie konstytucyjne, wokół którego skoncen-trowana została skarga, dotyczy bowiem długości terminu do wniesienia zażalenia na posta-nowienie o kosztach zawarte w rozstrzygnięciu sądowym. W odróżnieniu od terminu do wniesienia apelacji, zgodnie z zakwestionowanym przepisem termin do wniesienia zażalenia na postanowienie jest niezmiennie tygodniowy i w tym zakresie zaskarżone uregulowanie nie uległo modyfikacji. Pozostawanie zakwestionowanego uregulowania w mocy warunkuje zaś możliwość przystąpienia do merytorycznej oceny kwestionującej go skargi. 2. Na każdym etapie postępowania Trybunał jest obowiązany do zbadania, czy nie za-chodzi ujemna przesłanka proceduralna wydania wyroku skutkująca obligatoryjnym umorze-niem tego postępowania. Ustalenia, czy skarga konstytucyjna spełnia konstytucyjne i ustawowe wymagania niezbędne do jej rozpoznania, są co do zasady właściwe dla etapu wstępnej kon- OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 4 troli formalnej, której poddawane są skargi konstytucyjne. Niemniej jednak ustalenia te doko-nują się także po etapie kontroli wstępnej zakończonym skierowaniem skargi do merytorycz-nego rozpoznania, zwłaszcza w zakresie analizy uzasadnienia skargi. Skład Trybunału wy-znaczony do merytorycznego badania skargi konstytucyjnej nie jest związany wynikiem jej wstępnej oceny formalnej (zob. np. wyrok z 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 75). Merytorycznemu rozpoznaniu może być zaś poddana skarga, w której zakwestionowane są uregulowania wykazujące dwojaką kwalifikację. Po pierwsze, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, stanowiły one podstawę normatywną ostatecznego orzeczenia wydanego w indywidualnej sprawie. Po drugie, w myśl art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393; dalej: u.o.p.t.TK), uczynienie z nich podstawy ostatecznego roz-strzygnięcia w indywidualnej sprawie spowodowało niedozwoloną ingerencję w sferę konsty-tucyjnie chronionych praw lub wolności skarżących (zob. np. postanowienie z 17 maja 2017 r., sygn. SK 38/15, OTK ZU A/2017, poz. 39). Niezbędne jest zatem określenie przez skarżących, w jaki sposób przysługujące im konstytucyjne wolności lub prawa zostały naru-szone w związku z zastosowaniem podstawy prawnej zakwestionowanej w skardze (art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK). Uzasadnienie zarzutu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw polega zaś między innymi na przedstawieniu argumentów, które wykazywać będą nie-zgodność zachodzącą pomiędzy normami wynikającymi z kwestionowanych przepisów a normami zawartymi we wzorcach kontroli. Nie ulega wątpliwości, że nie czyni zadość roz-ważanej powinności samo zestawienie przepisu stanowiącego przedmiot kontroli z przepisem będącym wzorcem tej kontroli, bez przedstawienia wyjaśnień wskazujących na zachodzącą między nimi niezgodność. Nie realizują tego wymagania również uwagi ogólne, ani tym bar-dziej rozważania de lege ferenda. W takich wypadkach uzasadnienie – jako formalnie wadli-we – należy zakwalifikować jako pozorne, równoznaczne z jego brakiem (zob. wyrok z 6 mar-ca 2019 r., sygn. K 18/17, OTK ZU A/2019, poz. 10 i powołane tam orzecznictwo). W wy-padku więc stwierdzenia przeszkody formalnej w postaci wadliwości uzasadnienia skargi na etapie merytorycznego rozpoznania Trybunał umarza postępowanie ze względu na niedo-puszczalność wydania wyroku. 3. Mając na względzie powyższe ustalenia, Trybunał stwierdził, że badana skarga sta-nowi w istocie polemikę skarżącej z motywami ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w indywidualnej sprawie skarżącej w przedmiocie kosztów postępowania sądowego. Nega-tywne konsekwencje procesowe, które z niego wynikły dla skarżącej, znajdowały swe źródło w braku należytej staranności po jej stronie, polegającym na przekroczeniu ustawowego ter-minu do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu. Strategia procesowa zastosowana przez skarżącą w jej indywidualnej sprawie nie uwzględniła bowiem unormowań proceduralnych, regulujących w szczególności terminy do wnoszenia środków zaskarżenia, których niedo-trzymanie może skutkować nieodwracalnymi, lecz przewidywalnymi konsekwencjami dla strony postępowania. Nie znajduje zatem uzasadnienia powołany w skardze zarzut „pułapki normatywnej” odnoszący się do odmiennej długości wskazanych w ustawie terminów do wnoszenia różnych środków zaskarżenia. Skarżąca nie wykazała jednocześnie, na czym pole-ga związek między ustanowieniem tygodniowego terminu do wniesienia zażalenia, o którym mowa w zakwestionowanym przez nią przepisie, a możliwością realizacji m.in. prawa do są-du przysługującego jej na gruncie Konstytucji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zakreślenie w ustawie terminów do dokonania określonych czynności procesowych w uregulowaniach dotyczących procedur służy m.in. zapewnieniu odpowiedniej dynamiki postępowań i jako takie, na gruncie badanej sprawy, nie miało związku z umożliwieniem realizacji praw gwa-rantowanych w myśl art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji powołanego w skardze jako podstawowy wzorzec kontroli. W konsekwencji podobnie należy ocenić zestawienie OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 5 w skardze kwestionowanego uregulowania z prawami gwarantowanymi w myśl art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Ponadto, z treści skargi wynika, że art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji zostały powołane jako samodzielne wzorce konstytucyjne. W tym kontekście Trybunał podkreślił, że właściwego wzorca kontroli w wypadku skargi konstytucyjnej nie stanowią zasady ustrojowe i normy adresowane do ustawodawcy (zob. postanowienie TK z 23 lutego 2021 r., sygn. SK 33/20, OTK ZU A/2021, poz. 12), a samodzielnymi wzorcami kontroli w postępowaniu zainicjonowanym skargą konstytucyjną mogą być wyłącznie te przepisy Konstytucji, które wyrażają prawa podmiotowe (zob. postanowienie TK z 29 listopada 2023 r., sygn. SK 63/20, OTK ZU A/2024, poz. 63). Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.