SK 41/24
PostanowienieTrybunał Konstytucyjny2025-11-20
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarga konstytucyjna wniesiona przez matkę w imieniu własnym i małoletniej córki, dotycząca obowiązku szczepień ochronnych, jest dopuszczalna, oraz czy art. 2 Konstytucji RP może stanowić samodzielny wzorzec kontroli w skardze konstytucyjnej?Ratio decidendi
Trybunał umorzył postępowanie w całości. W zakresie zarzutu dotyczącego art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach, postępowanie umorzono ze względu na zbędność orzekania (zasada ne bis in idem), gdyż Trybunał orzekł już w tej samej sprawie (SK 81/19). W pozostałym zakresie postępowanie umorzono ze względu na niedopuszczalność: skarżąca nie wykazała legitymacji czynnej w zakresie naruszenia jej własnego prawa do prywatności (obowiązek szczepień ciąży na dziecku, a matka działa zastępczo), a powołanie art. 2 Konstytucji jako samodzielnego wzorca kontroli jest niedopuszczalne, gdyż nie stanowi on źródła praw podmiotowych.Stan faktyczny
Skarżąca, matka małoletniej córki, nie poddała dziecka szczepieniom zgodnie z komunikatem GIS, co skutkowało nałożeniem grzywny przymuszającej i wydaniem tytułu wykonawczego. Po wyczerpaniu środków odwoławczych w administracji i sądach powszechnych (WSA, NSA), skarżąca wniósła skargę konstytucyjną. Żądała stwierdzenia niezgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz § 3 rozporządzenia o szczepieniach z art. 2 i art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także art. 17 ust. 11 ustawy w związku z § 5 rozporządzenia z art. 47, 31 ust. 3 i art. 87 Konstytucji. Skarga została wniesiona w imieniu własnym i w imieniu córki.Rozstrzygnięcie
umorzeniePełny tekst orzeczenia
ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 8 grudnia 2025 r. Pozycja 113 POSTANOWIENIE z dnia 20 listopada 2025 r. Sygn. akt SK 41/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński – przewodniczący Justyn Piskorski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański Wojciech Sych Bogdan Święczkowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2025 r., skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o za-pobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie ob-owiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 17 ust. 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z § 5 rozporządzenia powołanego w punkcie 2 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 4 lipca 2023 r. M.J., „działająca w imieniu własnym i w imieniu córki M.J.”, wniosła o stwierdzenie, że: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób za-kaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) są niezgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2) § 3 rozporządzenia Ministra
OTK ZU A/2025 SK 41/24 poz. 113 2 Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie o szczepieniach) jest niezgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa oraz z art. 47 w związ-ku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach są niezgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fak-tycznym. Skarżąca nie poddała małoletniej córki szczepieniu w terminach wynikających z ko-munikatu Głównego Inspektora Sanitarnego (dalej: GIS) w sprawie Programu Szczepień Ochronnych (dalej także: PSO). Z uwagi na powyższe, wojewoda nałożył na skarżącą grzyw-nę w celu przymuszenia. Jednocześnie skarżącej został doręczony tytuł wykonawczy wysta-wiony przez właściwego miejscowo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (da-lej: PPIS). Skarżąca zaskarżyła zarówno postanowienie o nałożeniu grzywny, jak i tytuł wyko-nawczy. PPIS postanowieniem oddalił zarzuty zgłoszone przez skarżącą. Powyższe postano-wienie zostało zaskarżone do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, który utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z kolei Wojewoda postanowieniem oddalił za-rzuty skarżącej. Skarżąca wystosowała zażalenie na postanowienie Wojewody. Minister Zdrowia utrzymał w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutów, od czego skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA). Wyrokiem z 20 marca 2020 r. WSA oddalił skargę skarżącej. Następnie skarżąca złożyła skargę kasacyj-ną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), który oddalił ją w wyroku z 22 mar-ca 2023 r. (sygn. akt […]). 1.2. Wątpliwości skarżącej koncentrowały się wokół trzech grup zarzutów: 1) naru-szenia zasady dostatecznej określoności przepisów prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji; 2) naruszenia art. 87 Konstytucji stanowiącego katalog źródeł prawa powszechnie obowiązu-jącego w Rzeczypospolitej Polskiej; 3) naruszenia prawa do prywatności – co skarżąca wyra-ziła przez następujący układ wzorców: art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżąca wskazała jako ostateczne rozstrzygnięcie sprawy wyrok NSA z 22 marca 2023 r. Powyższy wyrok odnosił się do oddalenia zarzutów skarżącej wywodzonych w postę-powaniu egzekucyjnym. Jednakże, w ocenie skarżącej, skarżone przez nią przepisy determi-nowały treść tego orzeczenia, a także możliwość dochodzenia przez organ administracji jego realizacji w trybie określonym przez przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowa-niu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479). Skarżąca podniosła, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wprowadza dla osób przebywających na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązek pod-dania się szczepieniom ochronnym. Według skarżącej, przepisy prawa powszechnie obowią-zującego nie określają momentu, w którym obowiązek szczepienia ochronnego przeciwko poszczególnym chorobom staje się wymagalny. Ponadto, z ustawy o zwalczaniu chorób za-kaźnych oraz rozporządzenia o szczepieniach nie wynika również, ile dawek poszczególnych szczepionek należy podać dziecku. W ocenie skarżącej, w praktyce stosowania zaskarżonych regulacji występuje rozbież-ność interpretacyjna – niektóre z nich uznają, że wymagalność obowiązku poddania się szczepieniu przeciwko konkretnym chorobom i poszczególnymi dawkami wynika z komuni-katu GIS, inne zaś twierdzą, że wymagalność wynika z wezwania skierowanego do rodziców
OTK ZU A/2025 SK 41/24 poz. 113 3 przez lekarza. Zdaniem skarżącej, rozbieżności tej nie można rozstrzygnąć za pomocą środ-ków prowadzących do wyeliminowania niejednolitości stosowania prawa. 1.3. Skarżąca wskazała ponadto, że PSO nie należy do katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. Jej zdaniem, akt wydawany przez GIS może być zakwalifikowany co najwyżej jako akt prawa wewnętrznego, wiążący jedynie jed-nostki organizacyjne podległe organowi wydającemu, nie zaś obywateli. Skarżąca podkreśli-ła, że nie jest związana treścią tego komunikatu, w szczególności w zakresie konkretyzującym wiek dziecka, w którym należy podać określoną szczepionkę oraz wskazującym ilość dawek. Tym samym, w ocenie skarżącej, program szczepień ochronnych nakłada na obywateli nowy obowiązek, a w związku z tym powinien mieć formę prawną co najmniej rozporządzenia. Skarżąca podniosła również, że w obecnym stanie prawnym nie można na jego podstawie – w sposób wiążący jednostkę – wyprowadzać terminu wymagalności wykonywania poszcze-gólnych szczepień. 1.4. Odnośnie do ostatniego z przedstawionych zarzutów skarżąca podniosła, że regu-lacje normatywne wprowadzające obowiązek szczepień stanowią ingerencję w prawo do prywatności wynikające z art. 47 Konstytucji (prawo do decydowania o życiu osobistym). W ocenie skarżącej, obowiązujące przepisy uniemożliwiają osobie obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom albo jej opiekunom prawnym lub faktycznym decyzji o odmowie poddania się tym szczepieniom. Obowiązek szczepień ingeruje zaś w zasadę au-tonomii (samostanowienia) jednostki. Skarżąca zauważyła także, że ograniczenia konstytucyj-nych praw mogą nastąpić wyłącznie w ustawie, gdy są konieczne i proporcjonalne. Jej zdaniem, kwestionowana regulacja nie spełnia standardu konstytucyjnego, co potwierdza przeprowa-dzony test proporcjonalności. 2. W piśmie z 30 kwietnia 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 8 maja 2024 r. Rzecznik Praw Dziecka poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest nadzwyczajnym środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności, a skuteczność jej wniesienia obwarowano licznymi wymogami wynikającymi zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W tym kontekście należy przypomnieć, że w każdym stadium postępowania Trybunał Konstytucyjny jest obowiązany badać, czy nie zachodzą przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania. Weryfikacja dopuszczalności skargi konstytucyjnej nie kończy się w fazie jej wstępnego rozpoznania, lecz jest aktualna przez cały czas jej rozpa-trywania (por. postanowienie TK z 25 sierpnia 2020 r., sygn. SK 65/19, OTK ZU A/2020, poz. 41 i przywołane tam orzecznictwo). Ponadto skarga konstytucyjna musi spełniać wymogi formalne, o których mowa w art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK. Zgodnie z tym przepisem, skarga powinna zawierać określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obo-
OTK ZU A/2025 SK 41/24 poz. 113 4 wiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; przedstawienie stanu faktycznego; udokumentowanie daty dorę-czenia wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, oraz informację, czy od wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W przedmiotowej skardze konstytucyjnej Trybunał w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że skarżąca wskazała, iż występuje ze skargą konstytucyjną zarówno w imieniu wła-snym, jak i małoletniej córki. Z treści uzasadnienia oraz zaprezentowanej argumentacji nie wynikało jednak, aby w sprawie występowały dwie skarżące (co nakazywałoby przyjęcie, że w istocie pismo stanowi dwie skargi konstytucyjne, a nie jedną). Również jako skarżąca wskazana została wyłącznie matka małoletniej. Z tego względu – pomimo użycia wyrażenia „w imieniu własnym i w imieniu córki” – Trybunał uznał, że w sprawie występuje tylko jedna skarżąca – matka małoletniej. 2. W niniejszej sprawie skarżąca uczyniła przedmiotem skargi konstytucyjnej przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (ówcześnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 924; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (ówcześnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 753; obecnie już nieobowiązującego). W jej ocenie, art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych są niezgodne z wywodzoną z art. 2 Kon-stytucji zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, § 3 rozporządzenia o szczepieniach jest niezgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, natomiast art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach są niezgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji. 2.1. W odniesieniu do zakresu przedmiotowego sprawy Trybunał w pierwszej kolejno-ści zwrócił uwagę na wyrok z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (OTK ZU A/2023, poz. 50). We wskazanej sprawie postępowanie zostało zainicjowane skargą, która zarówno pod względem zarzutów, jak i uzasadnienia była tożsama z zarzutami zaprezentowanymi przez skarżącą w niniejszym postępowaniu. W wyniku rozpoznania sprawy o sygn. SK 81/19 Trybunał uznał, że: „[a]rt. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w dro-dze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. W części II sentencji wyroku określono, że „[p]rzepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospoli-tej Polskiej”. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie.
OTK ZU A/2025 SK 41/24 poz. 113 5 Z uwagi na powyższe okoliczności konieczne było dokonanie oceny dopuszczalności merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy z punktu widzenia przesłanki ne bis in idem, czyli zakazu ponownego orzekania o tym samym (w tej samej sprawie). Zasada ne bis in idem ma zastosowanie, jeżeli te same przepisy zostały już wcześniej zakwestionowane przez inny podmiot w oparciu o te same zarzuty niekonstytucyjności (por. postanowienie TK z 23 czer-wca 2022 r., sygn. SK 52/20, OTK ZU A/2022, poz. 42). Stosownie do treści art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK Trybunał Konstytucyjny wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Zbędność orzekania za-chodzi zaś w szczególności właśnie w sytuacji ziszczenia się przesłanki ne bis in idem. W związku z powyższym Trybunał uznał, że w niniejszej sprawie postępowanie w za-kresie trzeciego zarzutu należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK z uwagi na zbędność wydania wyroku. 2.2. W pozostałym zakresie należało najpierw ustalić, czy spełnione zostały wymogi formalne, określone w art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK, warunkujące dopuszczalność skargi konstytu-cyjnej. W tym zakresie Trybunał nabrał wątpliwości co do wzorców kontroli wskazanych przez skarżącą. 2.2.1. Po pierwsze, skarżąca próbowała dowieść niezgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz § 3 rozporządzenia o szczepie-niach z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Tym samym zakwestionowała wskaza-ne unormowania z powodu ich nadmiernej, niedopuszczalnej konstytucyjnie ingerencji w jej prawo do decydowania o swoim życiu osobistym. Należy jednak pamiętać, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym ciąży na małoletnim dziecku, a obowiązek skarżącej cechował się wtórnością, wynikającą z faktu sprawowania prawnej pieczy nad dzieckiem. Brak wykonania obowiązku przez skarżącą – od którego zasadniczo nie może się uchylić – nie prowadzi jednak do przymusowego zaszczepienia dziecka, lecz przekłada się na koniecz-ność egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym. Innymi słowy, skarżąca nie decyduje o swoim życiu osobistym, lecz zastępczo o życiu osobistym jej dziecka. Powyższe ustalenia wywołały wątpliwości dotyczące legitymacji czynnej skarżącej. Trybunał, podobnie jak w sprawie o sygn. SK 81/19, uznał, że wskazanie jako przedmiot kon-troli art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz § 3 rozporządzenia o szczepieniach bez powiązania tych przepisów z innymi jednostkami redak-cyjnymi wskazanych aktów normatywnych nie powodowałoby zastrzeżeń w sytuacji, gdyby skarga konstytucyjna została wniesiona w imieniu i na rzecz małoletniego dziecka skarżącej – co, jak już Trybunał wykazał, nie miało miejsca w niniejszej sprawie nawet mimo wskazania, że skarga jest wnoszona zarówno w imieniu własnym, jak i małoletniej córki skarżącej. Jak już bowiem wskazano, skarga wniesiona przez matkę w imieniu własnym i w imieniu mało-letniej córki stanowiłaby w istocie dwie odrębne skargi – takiej konstrukcji przeczy zaś uza-sadnienie, odnoszące się właściwie wyłącznie do praw opiekuna prawnego, nie zaś małolet-niej. Jednocześnie skarżąca w żadnym miejscu skargi, ani w jej petitum, ani w uzasadnie-niu, nie podnosiła, by jej intencją było uczynienie przedmiotem kontroli art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Przepis ten, w zaskarżonym brzmieniu stanowiący, że „[w] przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowie-dzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawu-je prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pa-cjenta” w istocie normował sytuację skarżącej. Skarżąca jednakże nie przedstawiła argumen-tacji dotyczącej naruszenia jej własnego prawa do prywatności, której postacią miałoby być prawo do podjęcia wolnej decyzji o tym, czy w sferze „dobra” dziecka mieści się poddanie go
OTK ZU A/2025 SK 41/24 poz. 113 6 szczepieniom ochronnym. Zamiast tego próbowała w istocie dokonać połączenia dwóch nie-zależnych skarg konstytucyjnych w jednej. Stosownie do treści art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK, „Trybunał przy orzekaniu jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skardze konstytucyj-nej”. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, „[z]akres zaskarżenia obejmuje wskazanie kwestionowa-nego aktu normatywnego lub jego części (określenie przedmiotu kontroli) oraz sformułowa-nie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą (wskazanie wzorca kontroli)”. Co prawda w postępowaniu przed Trybunałem ma zastosowa-nie zasada falsa demonstratio non nocet, w myśl której podstawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie (por. np. postanowienie TK z 14 grudnia 2021 r., sygn. SK 22/20, OTK ZU A/2022, poz. 3). Rekonstrukcji zarzutu sformułowanego w skardze kon-stytucyjnej należy dokonywać zatem zarówno na podstawie jej petitum, jak i uzasadnienia, które stanowi integralną część skargi (por. np. postanowienie TK z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28). Zasada falsa demonstratio non nocet nie może być jednak rozumiana jako instrument eliminujący stosowanie zasady skargowości w postępowa-niu przed Trybunałem. Nie może w szczególności służyć sanowaniu przez Trybunał braków formalnych wniesionej skargi konstytucyjnej. Z uwagi na brak dostatecznie wyraźnego wskazania przez skarżącą na istotę ciążącego na niej obowiązku na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz sto-sownej argumentacji, Trybunał nie był uprawniony do takiej rekonstrukcji skargi konstytu-cyjnej inicjującej niniejsze postępowanie, która pozwalałaby na jej merytoryczne rozpoznanie we wskazanym zakresie. 2.2.2. Po drugie, wątpliwości Trybunału wzbudziło powołanie przez skarżącą art. 2 Konstytucji i wywodzonej z niego zasady wymogu dostatecznej określoności przepisów pra-wa jako samodzielnego wzorca kontroli. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał zajmował stanowisko, że art. 2 Konstytu-cji, w którym wyrażono zasadę demokratycznego państwa prawnego, co do zasady nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną, albowiem nie jest samodzielnym źródłem praw podmiotowych. W przepisie tym ustrojodawca zawarł wyłącznie zasadę przedmiotową, która wyznacza określony standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, a także ogólny standard korzystania z nich przez podmioty (por. postanowienie z 9 lipca 2012 r., sygn. SK 19/10, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 87). Niemniej jed-nak w pewnych wypadkach art. 2 Konstytucji może stanowić wzorzec kontroli skargi konstytu-cyjnej, choć możliwość ta powinna być traktowana jako subsydiarna i wyjątkowa. „Po pierw-sze, jeżeli skarżący wskaże wywiedzione z art. 2 Konstytucji prawa lub wolności, które wyraź-nie nie zostały wysłowione w treści innych przepisów konstytucyjnych, to ten przepis będzie pełnił funkcję samodzielnego wzorca kontroli konstytucyjności prawa (zob. postanowienia z 24 stycznia 2001 r., sygn. Ts 129/00, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 248, z 21 czerwca 2001 r., sygn. Ts 187/00, OTK ZU nr 3/B/2002, poz. 203, z 6 marca 2001 r., sygn. Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107, z 10 sierpnia 2001, sygn. Ts 56/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 289 oraz wy-rok z 12 grudnia 2001 r., sygn. SK 26/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 258). Po drugie, jeżeli skar-żący odwoła się do jednej z zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia lub wzmocnienia argumentacji dotyczącej naruszenia praw i wolności statuowanych w innym prze-pisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji pełnić będzie funkcję pomocniczego wzorca kontroli występującego w powiązaniu z innym przepisem konstytucyjnym (zob. wyrok z 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2)” (wyrok z 10 lipca 2007 r., sygn. SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75; por. postanowienie z 27 października 2021 r., sygn. SK 40/20, OTK ZU A/2022, poz. 8). W realiach niniejszej sprawy nie wystąpiła jednak żadna z powyższych okoliczności. Skarżąca nie wywiodła z art. 2 Konstytucji prawa podmiotowego niewynikającego z innych
OTK ZU A/2025 SK 41/24 poz. 113 7 przepisów konstytucyjnych. Ponadto nie ma również podstaw, by uznać, że art. 2 Konstytucji w przedstawionej przez skarżącą argumentacji pełnił funkcję pomocniczego wzorca kontroli. Wobec powyższego postępowanie w zakresie oceny zgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz § 3 rozporządzenia o szczepieniach z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Powołane przepisy
art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejart. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejart. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejart. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
Źródło: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (trybunal.gov.pl), pozyskano 12.07.2026. · Źródło