SK 43/24
PostanowienieTrybunał Konstytucyjny2024-12-06
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarga konstytucyjna wniesiona przez rodzica w imieniu własnym i w imieniu małoletniego dziecka, kwestionująca konstytucyjność przepisów o obowiązkowych szczepieniach, jest dopuszczalna, oraz czy postępowanie w zakresie zarzutów dotyczących terminu wymagalności szczepień jest zbędne ze względu na wcześniejsze rozstrzygnięcie Trybunału?Ratio decidendi
Trybunał umorzył postępowanie w całości. W zakresie zarzutów dotyczących art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach, postępowanie uznano za zbędne (ne bis in idem), ponieważ Trybunał rozstrzygnął tę kwestię merytorycznie w wyroku sygn. SK 81/19. W zakresie zarzutów dotyczących art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy oraz § 3 rozporządzenia, postępowanie umorzono jako niedopuszczalne, ponieważ skarga wniesiona w imieniu własnym i dziecka stanowiła w istocie połączenie dwóch niezależnych skarg, a skarżąca nie przedstawiła argumentacji dotyczącej naruszenia jej własnych praw (art. 5 ust. 2 ustawy), co uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie zarzutów w tym zakresie.Stan faktyczny
Skarżąca P.D., działając w imieniu własnym i w imieniu swojego małoletniego syna, zakwestionowała konstytucyjność przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenia o szczepieniach. Skarga wynikała z postępowania egzekucyjnego, w którym nałożono na nią grzywnę za niepoddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom. Skarżąca zarzucała przepisom niedostateczną określoność oraz naruszenie prawa do prywatności i autonomii jednostki, wskazując, że terminy szczepień wynikają z komunikatu GIS, a nie z rozporządzenia.Rozstrzygnięcie
umorzyć postępowaniePełny tekst orzeczenia
ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 17 grudnia 2024 r. Pozycja 119 POSTANOWIENIE z dnia 6 grudnia 2024 r. Sygn. akt SK 43/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Justyn Piskorski Bartłomiej Sochański Bogdan Święczkowski – sprawozdawca Michał Warciński, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2024 r., skargi konstytucyjnej P.D. o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 17 ust. 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z § 5 rozporządze-nia powołanego w punkcie 2 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 21 lipca 2023 r. (data nadania) P.D. (dalej: skarżąca) działająca „w imieniu własnym i w imieniu syna T.D.”, reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wniosła o stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobie-ganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) są niezgodne z wywodzoną z art. 2 Kon-
OTK ZU A/2024 SK 43/24 poz. 119 2 stytucji zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo-wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.; dalej: rozporządzenie o szczepieniach) jest niezgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą dostatecznej okre-śloności przepisów prawa oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporzą-dzenia o szczepieniach są niezgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą: Skarżąca nie poddała dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym w terminach wynikających z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego (dalej: GIS) w sprawie Pro-gramu Szczepień Ochronnych (dalej: PSO). Postanowieniem z 1 czerwca 2017 r. wojewoda nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia oraz wezwał ją do poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Postanowieniem z 28 lipca 2017 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. uznał zgłoszone przez skarżącą zarzuty w sprawie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego w administracji za nieuzasadnione. Następnie Państwowy Wojewódzki In-spektor Sanitarny postanowieniem z 14 września 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie z 28 lipca 2017 r. Postanowieniem z 4 grudnia 2017 r. wojewoda oddalił wszystkie zarzuty podniesione przez skarżącą w sprawie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 3 grudnia 2018 r. Minister Zdrowia utrzymał w mocy postanowie-nie z 4 grudnia 2017 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów. Na postanowienie ministra skarżą-ca wniosła skargę do sądu administracyjnego. Wyrokiem z 6 sierpnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odda-lił skargę. Następnie skarżąca wywiodła od tego wyroku skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 marca 2023 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę kasacyjną. Następnie skarżąca wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego z żądaniem wyrażonym w komparycji niniejszego postanowienia. 1.2. W skardze konstytucyjnej podniesiono, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwal-czaniu chorób zakaźnych ustanawia obowiązek poddania się przez osoby przebywające na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej szczepieniom ochronnym. Zdaniem skarżącej w przepi-sach prawa powszechnie obowiązującego nie określono, w którym konkretnie miesiącu/roku życia osoby obowiązek szczepienia ochronnego przeciwko poszczególnym chorobom staje się wymagalny. Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenie o szczepieniach nie określają, ile dawek poszczególnych szczepionek należy podać dziecku. Skarżąca podkreśliła, że w praktyce organów stosujących zaskarżone regulacje występuje rozbieżność interpreta-cyjna polegająca na tym, że niektóre z nich stwierdzają, iż wymagalność obowiązku szcze-pienia przeciwko konkretnym chorobom, poszczególnymi dawkami wynika z komunikatu GIS, inne z kolei uznają, że wymagalność wynika z wezwania skierowanego przez lekarza do rodziców. Jej zdaniem przedstawiona rozbieżność jest „tak daleko posunięta”, że nie może zostać rozstrzygnięta przy pomocy środków prowadzących do wyeliminowania niejednolito-ści stosowania prawa (zob. skarga konstytucyjna, s. 4-6). Następnie skarżąca wskazała, że PSO nie należy do katalogu źródeł powszechnie ob-owiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. Jej zdaniem może być zakwalifikowany jako akt prawa wewnętrznego, wiążący wyłącznie jednostki organizacyjne podległe organowi
OTK ZU A/2024 SK 43/24 poz. 119 3 wydającemu, nie zaś obywateli. Według wskazanego poglądu skarżąca nie była związana komunikatem GIS konkretyzującym wiek dziecka, w którym należy podać określoną szcze-pionkę oraz wskazującym ilość dawek. W ocenie skarżącej program szczepień ochronnych nakłada na obywateli nowy obowiązek, a w związku z tym powinien mieć formę prawną co najmniej rozporządzenia. Skarżąca podniosła również, że w obecnym stanie prawnym nie można na jego podstawie – w sposób wiążący jednostkę – wyprowadzać terminu wymagalno-ści wykonywania poszczególnych szczepień (zob. tamże, s. 6-7). Skarżąca zauważyła także, że regulacje normatywne wprowadzające obowiązek szczepień stanowią ingerencję w prawo do prywatności wynikające z art. 47 Konstytucji (prawo do decydowania o życiu osobistym). Skarżąca zwróciła uwagę na wyłączenie możli-wości podjęcia przez osobę obowiązaną do poddania się obowiązkowym szczepieniom albo przez jej opiekunów prawnych lub faktycznych decyzji o odmowie poddania się tym szcze-pieniom. Obowiązek ten ingeruje w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki. Skarżąca zauważyła także, że ograniczenia konstytucyjnych praw mogą nastąpić wyłącznie w ustawie, gdy są konieczne i proporcjonalne. Jej zdaniem kwestionowana regulacja nie spełnia standar-du konstytucyjnego, co potwierdza przeprowadzony test proporcjonalności (zob. tamże, s. 8-10). 2. Postanowieniem z 3 kwietnia 2024 r. (sygn. Ts 213/23, OTK ZU B/2024, poz. 185) Trybunał Konstytucyjny nadał skardze konstytucyjnej dalszy bieg. 3. W piśmie procesowym z 30 kwietnia 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poin-formował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 4. W piśmie procesowym z 8 maja 2024 r. Rzecznik Praw Dziecka poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Wykorzystanie skargi konstytucyjnej, będącej instrumentem ochrony konstytucyj-nych praw i wolności przysługujących jednostce, warunkowane jest spełnieniem wymogów określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organi-zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Analiza formalna skargi konstytucyjnej nie kończy się na etapie tzw. po-stępowania wstępnego, w którym Trybunał Konstytucyjny ocenia, czy wniesiona skarga kon-stytucyjna spełnia wymogi formalne oraz czy nie jest oczywiście bezzasadna. Zgodnie z utrwalonym poglądem Trybunał Konstytucyjny zobligowany jest do oceny – w każdym stadium postępowania – czy w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła ujemna przesłanka proce-sowa implikująca konieczność umorzenia postępowania (zob. postanowienie TK z 18 grudnia 2019 r., sygn. SK 71/19, OTK ZU A/2020, poz. 2). 2. Skarżąca zakwestionowała konstytucyjność wybranych przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 924; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo-wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie o szcze-pieniach).
OTK ZU A/2024 SK 43/24 poz. 119 4 Po zainicjowaniu niniejszego postępowania nastąpiły zmiany w prawie dotyczące ob-owiązkowych szczepień ochronnych. Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych została znowe-lizowana, a dotychczasowe rozporządzenie o szczepieniach zostało zastąpione przez rozpo-rządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. poz. 2077), które – z wyjątkiem jednego przepisu – weszło w życie 1 października 2023 r. W związku z tym należało wyjaśnić, że Trybunał Konstytucyjny, badając dopuszczal-ność niniejszej skargi konstytucyjnej, odwoływał się do stanu prawnego i takiego brzmienia zakwestionowanych przepisów, które były podstawą rozstrzygnięć wydanych w sprawie skar-żącej (podobnie zob. postanowienie TK z 11 kwietnia 2024 r., sygn. SK 71/23, OTK ZU A/2024, poz. 39). 3. W toku analizy formalnej Trybunał w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że skar-żąca wskazała, iż działa w sprawie „w imieniu własnym i w imieniu syna” (zob. skarga konstytucyjna, s. 1). Z treści uzasadnienia skargi konstytucyjnej oraz zaprezentowanej argu-mentacji nie wynikało jednak, aby skarga konstytucyjna pochodziła od dwóch skarżących (co nakazywałoby przyjęcie, że w istocie pismo stanowi dwie skargi konstytucyjne, a nie jedną). W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej pełnomocnik wielokrotnie, posługując się słowem „skarżąca”, wskazywał na P.D., co potwierdza dobitnie kontekst zaprezentowanej argumenta-cji (zob. tamże: np. „[s]karżąca nie poddała dziecka szczepieniom ochronnym”, „skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego”, „skarżąca złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego” – s. 2; „[g]dyby nie wskazane na wstępie przepisy przewidujące obowiązek poddania dziecka skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym (…)” – s. 3). Z tego względu – pomimo użycia wyrażenia „w imieniu własnym i w imieniu syna” – Trybunał uznał, że w sprawie występuje tylko jedna skarżąca – P.D. Nadto Trybunał wskazuje, że analogiczną ocenę zaprezentowano również w uzasad-nieniu postanowienia TK z 18 września 2024 r., sygn. SK 49/24 (OTK ZU A/2024, poz. 78). 4. Po przeprowadzeniu analizy skargi konstytucyjnej Trybunał uznał, że wydanie wy-roku w niniejszej sprawie jest niedopuszczalne oraz zbędne, a postępowanie stosownie do art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK podlega umorzeniu. Swoje stanowisko Trybunał oparł na następujących argumentach. 4.1. W części I wyroku z 9 maja 2023 r. o sygn. SK 81/19 (OTK ZU A/2023, poz. 50) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: „[a]rt. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w za-kresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozpo-rządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. W części II orzeczenia określono, że „[p]rzepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) mie-sięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”. W pozosta-łym zakresie Trybunał umorzył postępowanie. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw 12 maja 2023 r. (zob. Dz. U. poz. 909).
OTK ZU A/2024 SK 43/24 poz. 119 5 W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się już in merito w sprawie dotyczącej tożsamych – względem sprawy zainicjowanej niniejszą skargą konsty-tucyjną – przedmiotów kontroli oraz wzorców konstytucyjnych. Wobec tego Trybunał musiał rozstrzygnąć kwestię celowości merytorycznego rozpoznania zarzutów wyrażonych w punk-cie 3 petitum niniejszej skargi konstytucyjnej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK Trybunał Konstytucyjny wydaje na posiedze-niu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Zbędność orzekania występuje także wówczas, gdy kwestionowana norma była już w innej sprawie przedmiotem kontroli co do zgodności z Konstytucją. Jeśli w sprawie zacho-dzi tożsamość podmiotowa (dotycząca podmiotu inicjującego postępowanie) i przedmiotowa (dotycząca przedmiotu i wzorców kontroli), ziszcza się ujemna przesłanka procesowa w po-staci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Jeśli zaś w sprawie zachodzi tylko tożsamość przedmiotowa, ziszcza się przesłanka ne bis in idem (zob. postanowienie TK z 23 czerwca 2022 r., sygn. SK 52/20, OTK ZU A/2022, poz. 42). Należy zgodzić się z poglądem zakładającym, że „[u]przednie rozpoznanie sprawy konstytucyjności określonego przepisu prawnego (normy prawnej) z punktu widzenia tych samych zarzutów nie może być jednak uznane za prawnie obojętne. Powoduje ono koniecz-ność wydania rozstrzygnięcia opartego na zasadzie ne bis in idem. Jest ona rozumiana w po-stępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym z uwzględnieniem specyfiki tego postępowa-nia (…). O ile w wypadku zaistnienia przesłanki powagi rzeczy osądzonej Trybunał Konsty-tucyjny musiałby (…) umorzyć postępowanie jako niedopuszczalne, to w wypadku przesłanki ne bis in idem Trybunał dokonuje oceny w kategoriach pragmatycznych, ocenia celowość prowadzenia postępowania i orzekania w kwestii, która została już jednoznacznie i ostatecz-nie rozstrzygnięta przez ten organ. W takiej sytuacji właściwą podstawą umorzenia postępo-wania jest zbędność orzekania (…)” – postanowienie TK z 10 lipca 2007 r., sygn. P 40/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 86. Po dokonaniu porównania petitum oraz uzasadnienia niniejszej skargi konstytucyjnej z tenorem wyroku w sprawie o sygn. SK 81/19 Trybunał Konstytucyjny stwierdził wystąpie-nie tożsamości dotyczącej przedmiotu kontroli oraz wzorców konstytucyjnych. Zarzuty po-stawione w sprawie rozpoznawanej pod sygn. SK 81/19 są analogiczne do przedstawionych – przez tego samego pełnomocnika procesowego – w skardze konstytucyjnej rozpoznawanej pod sygn. SK 43/24. W wyroku o sygn. SK 81/19 Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął zatem analogiczny – do sprawy rozpoznawanej pod sygn. SK 43/24 – problem konstytucyjny. Ponowne rozpa-trzenie sprawy w tym zakresie naruszałoby zatem zasadę ne bis in idem, stabilizującą sytuację ukształtowaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który zgodnie z art. 190 ust. 1 Konsty-tucji ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny (zob. postanowienia TK z: 5 lipca 2023 r., sygn. SK 95/20, OTK ZU A/2023, poz. 67 oraz 8 maja 2024 r., sygn. SK 92/23, OTK ZU A/2024, poz. 50). Wobec zbędności orzekania, postępowanie w zakresie zarzutu postawionego w punk-cie 3 petitum niniejszej skargi konstytucyjnej należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. 4.2. W odniesieniu do zarzutów niekonstytucyjności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych i § 3 rozporządzenia o szczepieniach, w sprawie o sygn. SK 81/19 – zainicjowanej przez skarżącą (matkę), która nie działała w imieniu mało-letniego dziecka – Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie. Nie wypowiedział się zatem merytorycznie o zaskarżonych normach. Wyjaśniając przyjęty kierunek działania, Try-bunał podkreślił, że uczynienie przedmiotem kontroli wskazanych regulacji normatywnych „bez powiązania tych przepisów z innymi jednostkami redakcyjnymi wskazanych aktów
OTK ZU A/2024 SK 43/24 poz. 119 6 normatywnych nie powodowałoby zastrzeżeń w sytuacji, gdyby skarga konstytucyjna została wniesiona w imieniu i na rzecz małoletniej – córki skarżącej. Sytuację prawną skarżącej nor-muje jednak w fundamentalnym stopniu art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych (…). Z analizy petitum, jak i uzasadnienia skargi konstytucyjnej, w tym pisma uzupełniające-go skarżącej, nie wynika, że intencją skarżącej było uczynienie przedmiotem kontroli art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Skarżąca nie wykorzystała w tym zakresie ar-gumentacji dotyczącej naruszenia jej własnego prawa do prywatności, której postacią miałoby być prawo do podjęcia wolnej decyzji o tym, czy w sferze «dobra» dziecka mieści się podda-nie go szczepieniom ochronnym”. Ponadto stwierdził, że „[w]obec braku dostatecznie wyraź-nego wskazania przez skarżącą na istotę ciążącego na niej obowiązku na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz stosownej argumentacji, Trybunał nie był uprawniony do takiej rekonstrukcji skargi konstytucyjnej inicjującej niniejsze postępowanie, która pozwalałaby na jej merytoryczne rozpoznanie we wskazanym zakresie”. 4.2.1. Rozpoznając – analogiczną do niniejszej – skargę konstytucyjną (sygn. SK 49/24), w której skarżąca działała zarówno w imieniu własnym, jak i w imieniu małolet-niego dziecka, Trybunał rozwinął pogląd przytoczony w poprzednim akapicie, uznając, że uczynienie przedmiotem kontroli art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalcza-niu chorób zakaźnych i § 3 rozporządzenia o szczepieniach bez powiązania tych regulacji normatywnych z innymi jednostkami redakcyjnymi ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych i rozporządzenia o szczepieniach nie powodowałoby zastrzeżeń, „gdyby skarga konstytucyjna została wniesiona w imieniu i na rzecz małoletniego dziecka skarżącej – co, jak już Trybunał wykazał, nie miało miejsca w niniejszej sprawie, nawet mimo wskazania, że skarga jest wno-szona zarówno w imieniu własnym, jak i małoletniej córki skarżącej. Jak już bowiem wska-zano, skarga wniesiona przez matkę w imieniu własnym i w imieniu małoletniej córki stano-wiłaby w istocie dwie odrębne skargi – takiej konstrukcji przeczy zaś uzasadnienie, odnoszą-ce się właściwie wyłącznie do praw opiekuna prawnego, nie zaś małoletniej” (postanowienie o sygn. SK 49/24). Ponadto stwierdził, że „[j]ednocześnie skarżąca w żadnym miejscu skargi, ani w jej petitum, ani w uzasadnieniu, nie podnosiła, by jej intencją było uczynienie przed-miotem kontroli art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Przepis ten (…) stano-wiący, że «[w] przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozu-mieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849 oraz z 2022 r. poz. 64 i 974)» w istocie normował sytuację skarżącej. Skarżąca jednakże nie przedstawiła argumentacji dotyczącej naruszenia jej własnego prawa do prywatności, której postacią miałoby być prawo do podjęcia wolnej decy-zji o tym, czy w sferze «dobra» dziecka mieści się poddanie go szczepieniom ochronnym. Zamiast tego próbowała w istocie dokonać połączenia dwóch niezależnych skarg konstytu-cyjnych w jednej”. Przytoczony pogląd skutkował umorzeniem postępowania w sprawie o sygn. SK 49/24 (w zakresie tożsamych zarzutów do wyrażonych w punktach 1 i 2 petitum niniejszej skargi konstytucyjnej) na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK wobec niedopuszczalności wyrokowania. 4.2.2. Nadto należało przypomnieć, że pogląd o niedopuszczalności merytorycznego rozpoznania analogicznych zarzutów – do postawionych w punktach 1 i 2 petitum niniejszej skargi konstytucyjnej – Trybunał Konstytucyjny wyraził w serii orzeczeń wydanych po ogło-szeniu wyroku z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (zob. np. postanowienia z: 5 lipca 2023 r., sygn. SK 95/20; 18 października 2023 r., sygn. SK 49/23, OTK ZU A/2023, poz. 79; 6 marca 2024 r., sygn. SK 2/24, OTK ZU A/2024, poz. 32; 24 kwietnia 2024 r., sygn. SK 51/23, OTK ZU A/2024, poz. 41; 8 maja 2024 r., sygn. SK 44/23, OTK ZU A/2024, poz. 48; 8 maja
OTK ZU A/2024 SK 43/24 poz. 119 7 2024 r., sygn. SK 92/23). Orzeczenia te zostały wydane wskutek rozpoznania skarg konstytu-cyjnych, w których skarżący (rodzice dzieci objętych obowiązkowymi szczepieniami ochron-nymi) działali wyłącznie we własnym imieniu. Inaczej mówiąc, w skargach tych nie wystę-powało sformułowanie: „działając w imieniu własnym i w imieniu syna/córki”. 4.3. Uwzględniając w toku rozpoznania niniejszej sprawy ustalenia przedstawione w podpunkcie 4.2 II części niniejszego uzasadnienia, Trybunał ocenił, że w odniesieniu do zarzutów wskazanych w punkcie 1 i 2 petitum skargi konstytucyjnej nie zachodziła przesłan-ka umorzenia postępowania na podstawie zasady ne bis in idem, ponieważ kwestia konstytu-cyjności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych i § 3 rozporządzenia o szczepieniach nie została jeszcze rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Kon-stytucyjnego. W tym zakresie Trybunał wypowiadał się jedynie w formie postanowień uma-rzających postępowania z racji niedopuszczalności wyrokowania, wskazując na braki formal-ne podobnych skarg konstytucyjnych sporządzanych i wnoszonych do Trybunału przez tego samego pełnomocnika. Skoro analizowana skarga konstytucyjna zawierała analogicznie – do wcześniej wskazanych spraw – sformułowane zarzuty i argumenty odnoszące się do niekonstytucyjno-ści zaskarżonych norm ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenia o szczepieniach, a o wadliwości formalnej skarg konstytucyjnych w danym zakresie Trybu-nał Konstytucyjny wypowiedział się już w serii orzeczeń, to niniejsze postępowanie rów-nież należało umorzyć w odniesieniu do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych i § 3 rozporządzenia o szczepieniach. Niniejsza skarga kon-stytucyjna – choć sporządzona i wniesiona już po wydaniu oraz ogłoszeniu wyroku z 9 maja 2023 r. – stanowi niemal dokładne powtórzenie argumentacji zaprezentowanej w skardze konstytucyjnej o sygn. SK 81/19 (z wyjątkiem określenia, że skarżąca działała „w imieniu własnym i w imieniu syna” – co jednak, nie skutkuje wyeliminowaniem przeszkody proce-sowej uniemożliwiającej wydanie wyroku w sprawie). Tym samym rozpoznanie zarzutów wyrażonych w dwóch pierwszych punktach peti-tum niniejszej skargi konstytucyjnej – podobnie jak w sprawach już zakończonych (zwłaszcza w sprawie umorzonej postanowieniem z 18 września 2024 r., sygn. SK 49/24) – również na-leżało uznać za niedopuszczalne, co skutkowało koniecznością umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Powołane przepisy
art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejart. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejart. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejart. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
Źródło: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (trybunal.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło