SK 47/24

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 13 grudnia 2024 r. Pozycja 113 POSTANOWIENIE z dnia 20 listopada 2024 r. Sygn. akt SK 47/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Julia Przyłębska – sprawozdawca Bartłomiej Sochański Bogdan Święczkowski Michał Warciński, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2024 r., skargi konstytucyjnej T.O. o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o za-pobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie ob-owiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 17 ust. 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z § 5 rozporządzenia powołanego w punkcie 2 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, postanawia: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 24 maja 2023 r. skarżący wniósł o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobie-ganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2OTK ZU A/2024 SK 47/24 poz. 113 2 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo-wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie o szcze-pieniach) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporzą-dzenia o szczepieniach z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji. 1.1. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący nie poddał małoletniego syna szczepieniom ochronnym w terminach wyni-kających z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Organ egzekucyjny doręczył skarżącemu postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia i tytuł wykonawczy, od czego skarżący wniósł środki odwoławcze. Mi-nister Zdrowia postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny, co skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA). WSA wyrokiem z 25 lipca 2019 r. skargę oddalił. Skarżący złożył skargę kasa-cyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 8 lutego 2023 r. skargę od-dalił. 2. W piśmie z 2 czerwca 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 15 czerwca 2024 r. Rzecznik Praw Dziecka nie zgłosił udziału w postę-powaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarżący zakwestionował konstytucyjność przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 924; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie o szczepieniach). 2. Zgodność art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Kon-stytucji. 2.1. Trybunał dokonał merytorycznej oceny sprawy o tożsamym petitum i uzasadnie-niu do skargi inicjującej niniejsze postępowanie. Trybunał w wyroku z 9 maja 2023 r. (sygn. SK 81/19, OTK ZU A/2023, poz. 50) orzekł, że „[a]rt. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w za-kresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozpo-rządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. W wyroku Trybunał określił, że wymienione przepisy we wska-zanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku 3OTK ZU A/2024 SK 47/24 poz. 113 3 w Dzienniku Ustaw, gdzie wyrok ten został ogłoszony 12 maja 2023 r. Oznacza to, że wy-mienione przepisy i wywiedziona z nich norma prawna zostały derogowane z systemu praw-nego. W pozostałym zakresie Trybunał postępowanie umorzył. Biorąc pod uwagę powyższą okoliczność Trybunał ocenił dopuszczalność meryto-rycznego rozpoznania niniejszej sprawy. Art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) stanowi, że Trybunał wydaje na posiedzeniu niejaw-nym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Jedną z przyczyn zbędności orzekania jest fakt, że dana norma była już przedmiotem kontroli Try-bunału. 2.2. Trybunał stwierdził, że w sprawie o sygn. SK 81/19 i niniejszej sprawie występuje tożsamość zarówno przedmiotu kontroli, jak i wzorców konstytucyjnych przywołanych przez skarżącego. W wyroku o sygn. SK 81/19 Trybunał rozstrzygnął problem konstytucyjny pod-niesiony w sprawie o sygn. SK 47/24. Ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy naruszałoby zasadę ne bis in idem, uniemożliwiającą wielokrotne ocenianie zgodności z Konstytucją ak-tów normatywnych, co do których Trybunał się już wypowiedział. Z tego względu, na pod-stawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK Trybunał, w zakresie badania zgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach, umorzył postępowanie z uwagi na zbędność wydania wyroku. 3. Zgodność § 3 rozporządzenia o szczepieniach z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepisy rozporządzenia o szczepieniach zaskarżone przez skarżącego zostały uchylo-ne i zastąpione rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. (Dz. U. poz. 2077). Z tego względu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny w zakresie badania zgodności § 3 roz-porządzenia o szczepieniach, umorzył postępowanie z powodu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego przed wydaniem orzeczenia. 4. Zgodność art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób za-kaźnych z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4.1. Trybunał podtrzymał, wyrażone w uzasadnieniu wyroku o sygn. SK 81/19, wąt-pliwości odnośnie do powołania przez skarżącego art. 2 Konstytucji i wywodzonej z niego zasady dostatecznej określoności przepisów prawa jako samodzielnego wzorca kontroli, z którego nie wyprowadził on żadnego konkretnego prawa podmiotowego i nie powiązał go z żadnym innym przepisem Konstytucji oraz wynikającym z niego prawem. Mimo że w peti-tum skargi przywołany został także art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, to w uza-sadnieniu nie ma argumentów na rzecz związkowego potraktowania tych przepisów. Trybunał w swoim dotychczasowym orzecznictwie stoi na stanowisku, że art. 2 Kon-stytucji i wywodzona z niego zasada demokratycznego państwa prawnego nie może, co do zasady, stanowić samodzielnego wzorca kontroli w sprawach inicjowanych skargą konstytu-cyjną. Przepis ten bowiem nie jest samodzielnym źródłem praw podmiotowych, a wyraża on jedynie pewien standard kreowania przez ustawodawcę konkretnych praw i wolności i korzy-stania z nich przez uprawnione podmioty. Trybunał dopuszcza, by art. 2 Konstytucji stanowił wzorzec kontroli w sprawach inicjowanych skargami konstytucyjnymi pomocniczo i w wy-jątkowych sytuacjach. „Po pierwsze, jeżeli skarżący wskaże wywiedzione z art. 2 Konstytucji prawa lub wolności, które wyraźnie nie zostały wysłowione w treści innych przepisów kon-stytucyjnych, to ten przepis będzie pełnił funkcję samodzielnego wzorca kontroli konstytu- 4OTK ZU A/2024 SK 47/24 poz. 113 4 cyjności prawa (zob. postanowienia z 24 stycznia 2001 r., sygn. Ts 129/00, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 248, z 21 czerwca 2001 r., sygn. Ts 187/00, OTK ZU nr 3/B/2002, poz. 203, z 6 marca 2001 r., sygn. Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107, z 10 sierpnia 2001, sygn. Ts 56/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 289 oraz wyrok z 12 grudnia 2001 r., sygn. SK 26/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 258). Po drugie, jeżeli skarżący odwoła się do jednej z zasad wyra-żonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia lub wzmocnienia argumentacji dotyczącej naru-szenia praw i wolności statuowanych w innym przepisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji pełnić będzie funkcję pomocniczego wzorca kontroli występującego w powiązaniu z innym przepisem konstytucyjnym (zob. wyrok z 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2)” – (wyrok z 10 lipca 2007 r., sygn. SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75). Żadna z tych dwóch okoliczności nie ma oparcia w uzasadnieniu skargi inicjującej ni-niejsze postępowanie. Skarżący nie wywiódł z art. 2 Konstytucji prawa podmiotowego, które nie wynikałoby z innych przepisów konstytucyjnych, a z przedstawionej przez niego argu-mentacji nie wynika, by przepis ten pełnił funkcję pomocniczego wzorca kontroli. 4.2. Drugi z zarzutów względem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych dotyczy naruszenia art. 47 (prawa do prywatności), w związ-ku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu skarżący nie przytoczył jednak żadnego argu-mentu na rzecz naruszenia przez zaskarżoną regulację prawa do prywatności. Mimo, że punkt ten jest najdłuższym elementem uzasadnienia, skarżący skupił się w nim na art. 31 ust. 3 Konstytucji, którego również nie powiązał ani z prawem do prywatności, ani nie wskazał, w jaki sposób obowiązujące przepisy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych go naruszają. Try-bunał nie może uznać, iż przytoczenie przez skarżącego informacji o tym, że szczepienia są dobrowolne w wielu państwach, czy wyrażenie oczekiwania, że państwo ureguluje w inny sposób kwestię niepożądanych odczynów poszczepiennych, może stanowić argumenty na rzecz naruszenia przez obowiązujące przepisy prawa do prywatności skarżącego i jego mało-letniego dziecka. Art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera uzasadnienie niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Trybunał wielokrot-nie podkreślał, że na skarżących spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji uprawdo-podobniającej niekonstytucyjność zaskarżanych przepisów. Obowiązek uzasadnienia niezgodności kwestionowanego przepisu z Konstytucją jest związany z domniemaniem kon-stytucyjności obowiązujących norm prawnych, i to na skarżących spoczywa ciężar udowod-nienia za pomocą argumentów, że dane przepisy są niekonstytucyjne. „Argumentacja ta nie może się opierać jedynie na subiektywnych odczuciach lub wyobrażeniach inicjatora postę-powania. Musi ona zawierać dowody na poparcie przedstawianych twierdzeń. Samo sformu-łowanie zarzutu lub stwierdzenie, że kwestionowany przepis jest niezgodny z przepisem aktu wyższego rzędu, nie mogą być uznane za uzasadnienie zarzutu w sensie procesowym” (posta-nowienie z 5 lipca 2017 r., sygn. SK 8/16, OTK ZU A/2017, poz. 54). Wobec powyższego postępowanie w zakresie oceny zgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał postanowił jak w sentencji.