SK 49/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 25 marca 2025 r. Pozycja 31 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2025 r. Sygn. akt SK 49/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz Bartłomiej Sochański Michał Warciński, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2025 r., skargi konstytucyjnej N.K. o zbadanie zgodności: art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) w związku z art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204) „w zakresie, w jakim ustanawia zakaz sądowej waloryzacji przedawnionego roszczenia za-bezpieczonego hipoteką zwykłą umowną ustanowioną w okresie od 30 paź-dziernika 1950 r., do 01 października 1990 r.”, z art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 21 kwietnia 2021 r. (data wpływu do TK) N.K. (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie, „że: art. 12 ust. 2 ustawy z 28 lipca 1990 r. o zmianie usta-wy Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) w związku z art. 77 ustawy o księgach wieczys-tych i hipotece (t.j.: Dz.U. 2019 poz. 2204) w zakresie, w jakim ustanawia zakaz sądowej wa-loryzacji przedawnionego roszczenia zabezpieczonego hipoteką zwykłą umowną ustanowioną w okresie od 30 października 1950 r., do 01 października 1990 r., jest niezgodny z art. 32 § 1 oraz 64 § 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” (skarga, s. 1). Zaskarżony art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321; dalej: ustawa zmieniająca) ma następujące brzmienie: „Do OTK ZU A/2025 SK 49/21 poz. 31 2 zobowiązań pieniężnych powstałych od dnia 30 października 1950 r., jeszcze nie przedaw-nionych i nie wykonanych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się art. 3581 § 3 Kodeksu cywilnego tylko do świadczeń w części nie wykonanej”. Powołany w zaskarżonym przepisie art. 3581 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740) stanowi: „W razie istotnej zmiany siły nabyw-czej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie”. Natomiast powołany związkowo art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wie-czystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204; dalej: u.k.w.h.) stanowi: „Przedawnienie wie-rzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczeń o świadczenia uboczne”. Brzmienie cytowanych przepisów nie zmieniło się od momentu wniesienia niniejszej skargi konstytucyjnej do czasu jej rozpatrywania przez Trybunał Konstytucyjny. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fak-tycznym: E.K. 4 grudnia 1964 r. udzielił pożyczki H.K. Zwrot pożyczki został zabezpieczony hipoteką zwykłą umowną na nieruchomości – dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr […] – należącej wówczas do H.M. Wpis hipoteki na rzecz E.K., w kwocie 120 000 zł, nastąpił 19 grudnia 1964 r. „Hipoteka ta została przeliczona na nową jednostkę pieniężną w kwocie 12 zł zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego i § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 września 1994 r.” (uzasadnienie wy-roku Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny z 6 października 2016 r., sygn. akt […], do-łączonego do akt sprawy). Spadkobiercy E.K., w tym skarżąca, w 2011 r. złożyli do Sądu Okręgowego w W. po-zew przeciwko spadkobiercom H.M. Ze względu na to, że roszczenie o zwrot pożyczki było w momencie złożenia pozwu przedawnione, powodowie powołali się na istniejące zabezpie-czenie hipoteczne wpisane w księgę wieczystą o nr […]. Jednocześnie – ze względu na zjawi-sko hiperinflacji występujące w latach 90. XX wieku – w pozwie został zawarty wniosek o waloryzację roszczenia hipotecznego do kwoty 120 000 zł. Sąd Okręgowy w W. w wyroku z 18 października 2013 r. zasądził od pozwanych je-dynie 12 zł, a zatem kwotę zabezpieczenia hipotecznego w jego nominalnej wysokości. Resz-tę żądania oddalił, wskazując, że z art. 12 ust. 2 ustawy zmieniającej w związku z art. 77 u.k.w.h. wynika zakaz waloryzacji roszczeń zabezpieczonych hipoteką ustanowionych przed 1 października 1990 r. Po wniesionej przez powodów apelacji wyrok Sądu Okręgowego w W. z 18 października 2013 r. uprawomocnił się 4 grudnia 2014 r. na skutek oddalenia apelacji przez Sąd Apelacyjny w W. w sprawie o sygn. akt […]. Następnie od wyroku w sprawie została złożona skarga kasacyjna, która zainicjowała postępowanie przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. akt […]. Skarga kasacyjna N.K. została oddalona. 6 października 2016 r. Sąd Rejonowy w O. w wyroku, w sprawie o sygn. akt […], uzgodnił treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr […] w ten sposób, że nakazał wykreślić w dziale tej księgi hipotekę umowną zwykłą w kwocie 12 zł (ustanowioną na rzecz E.K.), z uwagi na wywiązanie się z ciążącego zobowiązania przez spadkobierców H.M. w wysokości 12 zł. Od tego wyroku N.K. wniosła apelację, rozstrzygniętą wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r., zgodnie z którym oddalono apelację. 19 stycznia 2021 r. pełno-mocnik N.K. otrzymał rzeczony wyrok wraz z uzasadnieniem. W uzasadnieniu wyroku z 5 sierpnia 2020 r. Sąd Okręgowy w W. wskazał, że roszczenie hipoteczne zostało w całości OTK ZU A/2025 SK 49/21 poz. 31 3 zaspokojone i dlatego hipoteka na rzecz E.K. powinna zostać wykreślona. Ponadto stwierdził, że: „Sąd Rejonowy w niniejszym postępowaniu nie był władny do ustalania kwoty zwalory-zowanej (…) widniejącej w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. o nr […] dla nieruchomości położonej w O., albowiem ta kwestia była już przedmiotem postępowania w sprawie o sygn. akt […], od którego to wyroku pozwani złożyli skargę kasa-cyjną, która to skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt […]” (wyrok Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt […]). Wyrok Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) został wskazany przez skarżącą jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 1.2. Uzasadniając zarzut niezgodności ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi art. 12 ust. 2 ustawy zmieniającej w związku z art. 77 u.k.w.h., skarżąca podniosła, że nie akceptuje argumentacji sądów, przed którymi rozstrzygane były wskazane sprawy dotyczące kwestii waloryzacji przedawnionego roszczenia zabezpieczonego hipoteką zwykłą umowną w okresie od 30 października 1950 r. do 1 października 1990 r. Zdaniem skarżącej, zgodnie z przepisami Konstytucji nie powinien istnieć zakaz sądowej waloryzacji rzeczonego rosz-czenia. Skarżąca uznała, że sąd nie powinien wykreślać hipoteki, ponieważ – w jej przekona-niu – roszczenie zabezpieczone hipoteką nie zostało w całości spłacone, lecz jedynie w nie-wielkiej części. W sprawach z udziałem skarżącej sądy uznawały, iż nie widzą prawnej możliwości waloryzowania sądowego wysokości przedawnionego zobowiązania hipotecznego wpisanego do księgi wieczystej, powołując się na art. 12 ust. 2 ustawy zmieniającej w związku z art. 77 u.k.w.h. W przekonaniu skarżącej, zaskarżone przepisy są dla niej niekorzystne, ponieważ roszczenie hipoteczne, którego dochodziła, zostało wpisane do księgi wieczystej przed rokiem 1990 i w związku z tym jego wartość uległa radykalnemu zmniejszeniu ze względu na istnie-nie zjawiska hiperinflacji w latach 1989-1990. Skarżąca przedstawiła argumentację, zgodnie z którą skoro według art. 77 u.k.w.h. wierzyciel hipoteczny – pomimo przedawnienia wierzytelności zabezpieczonej – ma nadal uprawnienie do tego, żeby żądać zapłaty określonej sumy pieniężnej, to uprawnienie z art. 77 u.k.w.h. zyskuje swoistą autonomię, a sama akcesoryjność hipoteki względem zabezpieczo-nej, ale przedawnionej wierzytelności – się rozmywa. Zatem, jak wywiodła skarżąca, upraw-nienie wierzyciela hipotecznego z art. 77 u.k.w.h. nie może podzielać losu zwykłych prze-dawnionych wierzytelności, o których mowa w art. 12 ust. 2 ustawy zmieniającej (por. skar-ga, s. 4). Zdaniem skarżącej, jakikolwiek zakaz waloryzacji sądowej przedawnionego roszcze-nia zabezpieczonego hipoteką stanowi bezpośrednie naruszenie zasady równości wobec pra-wa oraz prawa ochrony praw majątkowych. Skarżąca wyraziła przekonanie, że „brak możli-wości zastosowania waloryzacji do zobowiązań hipotecznych w przypadku hiperinflacji jest faktycznym złamaniem zasady ochrony praw majątkowych, gdyż w rzeczywistości skutkuje pozbawieniem roszczeń jednej osoby przeciwko drugiej. Realna wartość roszczenia w wyniku hiperinflacji zmniejsza się do poziomu nieporównywalnego z poziomem wartości nominalnej w dacie ustanowienia tego zobowiązania. Tym samym brak możliwości waloryzacji przez sąd przedawnionych roszczeń zabezpieczonych hipoteką przed dniem 01 października 1990 r., stanowi w rzeczywistości naruszenie art. 64 § 1 Konstytucji RP, czyli prawa do ochrony praw majątkowych” (skarga, s. 5). Ponadto skarżąca zarzuciła, że „[s]ądowy zakaz waloryzacji przedawnionych roszczeń zabezpieczonych hipoteką przed dniem 01 października 1990 r., jest również sprzeczny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa (wynikającą z art 32 § 1 Konstytucji RP). Wierzyciele przedawnionych roszczeń zabezpieczonych hipoteką przed dniem 01 październi- OTK ZU A/2025 SK 49/21 poz. 31 4 ka 1990 r., w wyniku ustanowienia tego zakazu, są bowiem traktowani przez prawo po-wszechnie obowiązujące gorzej od innych wierzycieli, w tym wierzycieli, których roszczenia wynikają chociażby z umowy lub z deliktu. Przedawnione roszczenia zabezpieczone hipoteką przed dniem 01 października 1990 r., są możliwe do wykonania pomimo istnienia możliwości użycia zarzutu przedawnienia powinny być traktowane tak samo jak inne wykonalne i nie-przedawnione roszczenia” (skarga, s. 5). 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 27 października 2021 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. Prokurator Generalny w piśmie z 22 marca 2022 r. (data wpływu do TK: 24 marca 2022 r.) zajął następujące stanowisko w sprawie: „postępowanie podlega umorzeniu na pod-stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa-nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2393) – wobec nie-dopuszczalności wydania wyroku”. W uzasadnieniu Prokurator Generalny stwierdził m.in., że „[i]stotą zarzutów skargi konstytucyjnej jest wywiedziona przez Skarżącą z art. 12 ust. 2 noweli z 1990 r. oraz art. 77 u.k.w.h. norma wyłączająca dopuszczalność «sądowej waloryzacji przedawnionego roszcze-nia zabezpieczonego hipoteką zwykłą w okresie od 30 października 1950 r. do 1 października 1990 r.». Norma o tej treści była bez wątpienia podstawą rozstrzygnięcia sprawy wszczętej w 2011 r. powództwem wytoczonym przez Skarżącą oraz dwie inne osoby (M.K. oraz M.K.) przed Sądem Okręgowym w W. przeciwko J.M., E.M. i H.M. (…). W powołanym już wyro-ku z dnia 18 października 2013 r. sygn. […], Sąd Okręgowy w W. zasądził na rzecz powodów kwotę 12 zł która odpowiada nominalnej sumie hipoteki, oddalając powództwo w pozostałym zakresie (a więc w zakresie objętym wnioskiem o sądową waloryzację). (…) Złożona przez Skarżącą apelacja od wyroku Sądu Okręgowego w W. została oddalona wyrokiem Sądu Ape-lacyjnego w W. z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. […]. To właśnie orzeczenie należy uznać za ostateczne orzeczenie, które zapadło na podstawie normy wskazanej w petitum skargi konsty-tucyjnej oraz w którym, na podstawie owej normy, orzeczono o prawie majątkowym Skarżą-cej (tj. zabezpieczonej hipotecznie wierzytelności) podlegającym konstytucyjnym gwaran-cjom z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Charakteru tegoż orzeczenia jako ostatecznego – w rozu-mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – nie zmienia fakt, iż Skarżąca wywiodła od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 4 grudnia 2014 r. skargę kasacyjną (nadzwyczajny środek zaskar-żenia), która – choć przyjęta do rozpoznania – została oddalona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2016 r., sygn. […]” (s. 9-11). Następnie Prokurator Generalny stwierdził, że skarżąca błędnie przypisała wyrokowi Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r. relewancję, o której mowa w art. 79 ust. 1 Kon-stytucji. Przedmiotem postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rze-czywistym stanem prawnym nie była kwestia ustalenia kwoty zobowiązania hipotecznego, w tym ewentualnie jej sądowa waloryzacja. Zatem nie można przyjąć, że „podstawą rozstrzy-gnięcia Sądu Okręgowego w W. z dnia 5 sierpnia 2020 r., wskazanego w skardze konstytu-cyjnej jako ostateczne orzeczenie o konstytucyjnych prawach Skarżącej (tj. prawach, których naruszenie zakwestionowano w skardze), były zaskarżone przepisy art. 12 ust. 2 noweli z 1990 r. i art. 77 u.k.w.h. Co więcej, jak podkreślono w tym orzeczeniu, Sąd drugiej instancji uznał się za związany rozstrzygnięciem kwestii waloryzacji w innym, wcześniej prawomocnie zakończonym postępowaniu (…)” (s. 12). Zatem ewentualnie – jak podkreślił Prokurator Generalny – można byłoby uznać (przy najbardziej przychylnym dla skarżącej rozumieniu zasady falsa demonstratio non nocet), że skarżąca wskazała jako rozstrzygnięcie sądowe, w którym ostatecznie orzeczono o jej konsty-tucyjnych wolnościach lub prawach, wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z 4 grudnia 2014 r. OTK ZU A/2025 SK 49/21 poz. 31 5 W takim wypadku jednak na przeszkodzie stoi ustawowy wymóg dochowania trzymiesięcz-nego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej od dnia doręczenia skarżącej prawomocnego wyroku. Osobną kwestią, którą na marginesie poruszył Prokurator Generalny, jest wątpliwość przyjętej w niniejszej skardze konstytucyjnej tezy, że norma zakazująca sądowej waloryzacji przedawnionego roszczenia zabezpieczonego hipoteką zwykłą umowną w okresie od 30 paź-dziernika 1950 r. do 1 października 1990 r. rzeczywiście wynika z zakwestionowanych w skardze przepisów. Prokurator Generalny przedstawił analizę poglądów doktryny i orzecz-nictwa w tej kwestii, a następnie podsumował swój wywód, stwierdzając, że „brak jest prze-konujących argumentów, że zakwestionowana w skardze konstytucyjnej norma prawna rzeczywiście wynika z art. 12 ust. 2 noweli z 1990 r. oraz że nawet w wypadku usunięcia z systemu zaskarżonego przepisu art. 12 ust. 2 noweli z 1990 r. w zakresie, w jakim wyrażony w nim zakaz sądowej waloryzacji obejmować miałby «przedawnione roszczenie zabezpie-czone hipoteką zwykłą», możliwa byłaby sądowa waloryzacja sumy hipotecznej” (s. 16). 4. Marszałek Sejmu w imieniu Sejmu w piśmie z 1 grudnia 2022 r. (taka sama data wpływu do TK) wniósł „o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, ze względu na niedo-puszczalność wydania wyroku”. W uzasadnieniu Marszałek Sejmu stwierdził, że skarga konstytucyjna rozpoznawana pod sygn. SK 49/21 nie spełnia konstytucyjnie określonych przesłanek dopuszczalności. „Skarżąca kwestionuje wynikającą z art. 12 ust. 2 noweli lipcowej normę, zgodnie z którą przedawnione wierzytelności hipoteczne istniejące w okresie 30 października 1950 r. do 1 października 1990 r. nie podlegają waloryzacji sądowej. Jednocześnie wskazuje, że osta-tecznym orzeczeniem, w którym zastosowanie kwestionowanych przepisów spowodowało naruszenie jej konstytucyjnych praw jest wyrok Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt […]. Jest to wyrok wydany w postępowaniu, którego przedmiotem było uzgodnie-nie z rzeczywistym stanem prawnym treści prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. księgi wieczystej nr […]. Wymaga podkreślenia, że rozstrzygający w tym postępowaniu sąd pierw-szej i drugiej instancji nie rozpoznawał kwestii waloryzacji zobowiązania zabezpieczonego przysługującą skarżącej hipoteką. Zasadność żądania sądowej waloryzacji tego zobowiązania została prawomocnie przesądzona we wcześniejszym postępowaniu zainicjowanym powódz-twem skarżącej. W postępowaniu tym oddalenie przez Sąd Apelacyjny w W. apelacji skarżą-cej i innych powodów nastąpiło wyrokiem z 4 grudnia 2014 r., sygn. akt […]. Tym samym wyrokiem prawomocnym, w którym rozstrzygnięta została kwestia waloryzacji był wyrok Sądu Okręgowego w W. z 18 października 2013 r., sygn. akt […], w którym żądanie walory-zacji zabezpieczonego hipoteką roszczenia zostało oddalone na podstawie art. 12 ust. 2 nowe-li lipcowej” (s. 8). Marszałek Sejmu zwrócił uwagę, że „wbrew twierdzeniom skarżącej wyrok Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt […], wskazany przez nią jako ostateczne orzeczenie w jej sprawie nie powołuje się w ogóle na art. 12 ust. 2 noweli lipcowej jako na podstawę prawną rozstrzygnięcia. Przepis ten nie został wymieniony w treści uzasadnienia. Artykuł 77 u.k.w.h. został w nim natomiast powołany w kontekście pozostającym całkowicie bez związku z zarzutami skarżącej. (…) W tym kontekście nie można przyjąć, że skarga kon-stytucyjna w niniejszej sprawie dotyczy przepisów, których zastosowanie stało się przyczyną naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności skarżącej we wskazanym przez nią ostatecz-nym orzeczeniu. W odniesieniu natomiast do wyroku Sądu Okręgowego w W. z 18 paździer-nika 2013 r. w sprawie sygn. akt […], w którym rzeczywiście zastosowano art. 12 ust. 2 no-weli lipcowej i rozstrzygnięto o oddaleniu żądania waloryzacji, termin do wniesienia skargi konstytucyjnej wskazany w art. 77 ust. 1 ustawy o TK w chwili wnoszenia skargi w niniejszej OTK ZU A/2025 SK 49/21 poz. 31 6 sprawie już upłynął. Powołane okoliczności przesądzają o konieczności umorzenie postępo-wania w sprawie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK” (s. 10). Ponadto na marginesie Marszałek Sejmu zwrócił także uwagę na inne uchybienia for-malne niniejszej skargi konstytucyjnej. Przede wszystkim uznał za nieprawidłowe wskazanie przez skarżącą art. 32 ust. 1 Konstytucji jako samodzielnego wzorca kontroli, podczas gdy Trybunał stoi na stanowisku, że ten przepis nie może być samodzielnym wzorcem kontroli powoływanym w skardze konstytucyjnej. Ponadto – zadaniem Marszałka Sejmu – „Skarżąca nie tylko powołała art. 32 ust. 1 Konstytucji jako samoistny wzorzec kontroli, ale także kon-struuje argumentację dotyczącą naruszenia konstytucyjnej zasady równości w sposób abstrak-cyjny i oderwany od innych praw i wolności konstytucyjnych. Sejm zauważa jednak, że w niniejszej sprawie wadliwość petitum skargi mogłaby zostać potencjalnie skorygowana zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet (…). W takiej sytuacji można by przyjąć, że właściwym wzorcem kontroli odpowiadającym problemowi konstytucyjnemu sformułowa-nemu przez skarżącą byłby art. 64 ust. 2 Konstytucji, wyrażający zasadę równej dla wszyst-kich ochrony prawa własności” (s. 12). Odrębną wątpliwością podniesioną na marginesie przez Marszałka Sejmu była kwestia możliwości powołania art. 77 u.k.w.h. jako przedmiotu kontroli współokreślającego kwestio-nowaną normę intertemporalną. „Do dwóch odrębnych poziomów języka normatywnego na-leżą (…) art. 12 ust. 2 noweli lipcowej oraz art. 77 u.k.w.h. Kwestionowana przez skarżącą norma intertemporalna wynika z art. 12 ust. 2 noweli lipcowej, natomiast wynikająca z art. 77 u.k.w.h. norma «merytoryczna» tworzy odrębną normę dotyczącą ograniczenia skutków prze-dawnienia wierzytelności hipotecznej. Możliwość dochodzenia przed sądem przedawnionej wierzytelności hipotecznej z przedmiotu zabezpieczenia jest okolicznością istotną dla argu-mentacji, która sformułowała skarżąca. Nie jest to jednak element kwestionowanej przez nią normy intertemporalnej. Z tego względu należy przyjąć, że przedmiotem kontroli jest wyłącz-nie art. 12 ust. 2 noweli lipcowej” (s. 13). Konkludując, Marszałek Sejmu zajął stanowisko, że „w sprawie SK 49/21 decydujące znaczenie ma fakt niezastosowania kwestionowanych przepisów we wskazanym przez skar-żącą ostatecznym orzeczeniu, w którym rozstrzygnięto o jej wolnościach lub prawach okre-ślonych w Konstytucji. W konsekwencji wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie jest niedopuszczalne, a postępowanie powinno zostać umorzone, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK” (s. 13). Natomiast pozostałe wątpliwości co do spełnienia wymagań formalnych niniejszej skargi konstytucyjnej mają wyłącznie charakter uboczny. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Przedmiot oraz dopuszczalność skargi konstytucyjnej. W skardze konstytucyjnej z 21 kwietnia 2021 r. (data wpływu do TK) N.K. (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie, „że: art. 12 ust. 2 ustawy z 28 lipca 1990 r. o zmianie usta-wy Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) w związku z art. 77 ustawy o księgach wieczys-tych i hipotece (t.j.: Dz.U. 2019 poz. 2204) w zakresie, w jakim ustanawia zakaz sądowej wa-loryzacji przedawnionego roszczenia zabezpieczonego hipoteką zwykłą umowną ustanowioną w okresie od 30 października 1950 r., do 01 października 1990 r., jest niezgodny z art. 32 § 1 oraz 64 § 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” (skarga, s. 1). Trybunał Konstytucyjny na każdym etapie postępowania jest obowiązany do badania, czy nie zachodzi ujemna przesłanka proceduralna wydania wyroku, skutkująca obligatoryj-nym umorzeniem tego postępowania. Badanie przez Trybunał, czy skarga konstytucyjna OTK ZU A/2025 SK 49/21 poz. 31 7 spełnia konstytucyjne i ustawowe wymogi niezbędne do jej rozpoznania, następuje więc także po zakończeniu etapu wstępnego rozpoznania i jej skierowaniu do merytorycznego rozpozna-nia. Skład wyznaczony do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej nie jest zwią-zany wynikiem jej wstępnej oceny (zob. np. wyrok z 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 75). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna musi zawierać „określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu-blicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określo-nych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją”. Warunkiem merytorycznego rozpoznania przez Trybunał skargi konstytucyjnej jest zatem uczynienie jej przedmiotem przepisów, które wykazują dwojaką kwalifikację. Po pierwsze, stanowiły podstawę normatywną ostatecznego orzeczenia sądu lub organu admini-stracji publicznej, wydanego w indywidualnej sprawie skarżących. Po drugie, uczynienie z nich takiej podstawy przez sąd lub organ administracji publicznej spowodowało niedozwo-loną – zdaniem skarżących – ingerencję w sferę ich konstytucyjnie chronionych praw lub wolności (zob. np. postanowienie z 17 maja 2017 r., sygn. SK 38/15, OTK ZU A/2017, poz. 39). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone w niniejszej sprawie przepisy (tj. art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321; dalej: ustawa zmieniająca) w związku z art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r. poz. 1984; dalej: u.k.w.h.) nie stanowiły podstawy normatywnej wyroku Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]), który to wyrok został wskazany przez skarżącą jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Oddalając apelację wywiedzioną od wyroku Sądu Rejonowego w O. z 6 października 2016 r., Sąd Okręgowy w W. ustalił, że przedmiotem postępowania było uzgodnienie treści księgi wieczystej nr […] z rzeczywistym stanem prawnym. Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy w niniejszym postępowaniu nie był władny do ustalania zwaloryzowanej kwoty widniejącej w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Re-jonowy w O. o nr […] dla będącej przedmiotem sporu nieruchomości położonej w O. Kwestia ta ostatecznie została wiążąco rozstrzygnięta w innym postępowaniu, a mianowicie w sprawie o sygn. akt […], w której Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 18 października 2013 r. zasądził od pozwanych łącznie kwotę 12 zł na rzecz powodów. Jak trafnie podniesiono w stanowisku Marszałka Sejmu: „Zasadność żądania sądowej waloryzacji tego zobowiązania została prawomocnie przesądzona we wcześniejszym postę-powaniu zainicjowanym powództwem skarżącej. W postępowaniu tym oddalenie przez Sąd Apelacyjny w W. apelacji skarżącej i innych powodów nastąpiło wyrokiem z 4 grudnia 2014 r., sygn. akt […]. Tym samym wyrokiem prawomocnym, w którym rozstrzygnięta zo-stała kwestia waloryzacji był wyrok Sądu Okręgowego w W. z 18 października 2013 r., sygn. akt […], w którym żądanie waloryzacji zabezpieczonego hipoteką roszczenia zostało oddalo-ne na podstawie art. 12 ust. 2 noweli lipcowej” (s. 8). We wskazanym przez skarżącą – jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – wyroku Sądu Okręgowego w W. z 5 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) za- OTK ZU A/2025 SK 49/21 poz. 31 8 skarżony art. 12 ust. 2 ustawy zmieniającej w ogóle nie został nawet wymieniony. Natomiast zaskarżony związkowo art. 77 u.k.w.h. został przytoczony w kontekście zupełnie niezwiąza-nym z zarzutami skarżącej. Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Konkludując, Trybunał uznał, że analizowana skarga konstytucyjna nie odpowiadała wymogom wynikającym zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z ustawowych przepisów regulujących postępowanie w sprawie skargi konstytucyjnej, a w związku z tym zachodzą przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.