SK 50/24

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 13 grudnia 2024 r. Pozycja 114 POSTANOWIENIE z dnia 20 listopada 2024 r. Sygn. akt SK 50/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Krystyna Pawłowicz Julia Przyłębska – sprawozdawca Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2024 r., skargi konstytucyjnej E.W. o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o za-pobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie ob-owiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 17 ust. 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z § 5 rozporządzenia powołanego w punkcie 2 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, postanawia: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 16 czerwca 2023 r. skarżąca wniosła o zbadanie zgod-ności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobie-ganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; dalej: OTK ZU A/2024 SK 50/24 poz. 114 2 ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo-wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie o szcze-pieniach) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporzą-dzenia o szczepieniach z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji. 1.1. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: Skarżąca nie poddała małoletniej córki szczepieniom ochronnym w terminach wynika-jących z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Organ egzekucyjny doręczył skarżącej postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia i tytuł wykonawczy, od czego skarżąca wniosła środki odwoławcze. Mini-ster Zdrowia postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny, co skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA). WSA wyrokiem z 23 października 2019 r. skargę oddalił. Skarżąca złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 2 marca 2023 r. skargę oddalił. 2. W piśmie z 2 czerwca 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 15 czerwca 2024 r. Rzecznik Praw Dziecka nie zgłosił udziału w postę-powaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarżąca zakwestionowała konstytucyjność przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 924; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie o szczepieniach). 2. Zgodność art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Kon-stytucji. 2.1. Trybunał dokonał merytorycznej oceny sprawy o tożsamym petitum i uzasadnie-niu do skargi inicjującej niniejsze postępowanie. Trybunał w wyroku z 9 maja 2023 r. (sygn. SK 81/19, OTK ZU A/2023, poz. 50) orzekł, że „[a]rt. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie ko-munikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospoli- OTK ZU A/2024 SK 50/24 poz. 114 3 tej Polskiej”. W wyroku Trybunał określił, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, gdzie wyrok ten został ogłoszony 12 maja 2023 r. Oznacza to, że wymienione przepi-sy i wywiedziona z nich norma prawna zostały derogowane z systemu prawnego. W pozosta-łym zakresie Trybunał postępowanie umorzył. Biorąc pod uwagę powyższą okoliczność Trybunał ocenił dopuszczalność meryto-rycznego rozpoznania niniejszej sprawy. Art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) stanowi, że Trybunał wydaje na posiedzeniu niejaw-nym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Jedną z przyczyn zbędności orzekania jest fakt, że dana norma była już przedmiotem kontroli Try-bunału. 2.2. Trybunał stwierdził, że w sprawie o sygn. SK 81/19 i niniejszej sprawie występuje tożsamość zarówno przedmiotu kontroli, jak i wzorców konstytucyjnych przywołanych przez skarżącą. W wyroku o sygn. SK 81/19 Trybunał rozstrzygnął problem konstytucyjny stano-wiący podstawę skargi w sprawie o sygn. SK 50/24. Ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy naruszałoby zasadę ne bis in idem, uniemożliwiającą wielokrotne ocenianie zgodności z Kon-stytucją aktów normatywnych, co do których Trybunał się już wypowiedział. Z tego względu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK Trybunał, w zakresie badania zgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepie-niach, umorzył postępowanie z uwagi na zbędność wydania wyroku. 3. Zgodność § 3 rozporządzenia o szczepieniach z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepisy rozporządzenia o szczepieniach zaskarżone przez skarżącego zostały uchylo-ne i zastąpione rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. (Dz. U. poz. 2077). Z tego względu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny w zakresie badania zgodności § 3 roz-porządzenia o szczepieniach, umorzył postępowanie z powodu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego przed wydaniem orzeczenia. 4. Zgodność art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób za-kaźnych z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4.1. Trybunał podtrzymał, wyrażone w uzasadnieniu wyroku o sygn. SK 81/19, wąt-pliwości odnośnie do powołania przez skarżącą art. 2 Konstytucji i wywodzonej z niego zasa-dy dostatecznej określoności przepisów prawa jako samodzielnego wzorca kontroli, z którego nie wyprowadziła ona żadnego konkretnego prawa podmiotowego i nie powiązała go z żad-nym innym przepisem Konstytucji oraz wynikającym z niego prawem. Mimo że w petitum skargi przywołany został także art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, to w uzasadnie-niu nie ma argumentów na rzecz związkowego potraktowania tych przepisów. Trybunał w swoim dotychczasowym orzecznictwie stoi na stanowisku, że art. 2 Kon-stytucji i wywodzona z niego zasada demokratycznego państwa prawnego nie może, co do zasady, stanowić samodzielnego wzorca kontroli w sprawach inicjowanych skargą konstytu-cyjną. Przepis ten bowiem nie jest samodzielnym źródłem praw podmiotowych, a wyraża on jedynie pewien standard kreowania przez ustawodawcę konkretnych praw i wolności i korzy-stania z nich przez uprawnione podmioty. Trybunał dopuszcza, by art. 2 Konstytucji stanowił wzorzec kontroli w sprawach inicjowanych skargami konstytucyjnymi pomocniczo i w wy-jątkowych sytuacjach. „Po pierwsze, jeżeli skarżący wskaże wywiedzione z art. 2 Konstytucji OTK ZU A/2024 SK 50/24 poz. 114 4 prawa lub wolności, które wyraźnie nie zostały wysłowione w treści innych przepisów kon-stytucyjnych, to ten przepis będzie pełnił funkcję samodzielnego wzorca kontroli konstytu-cyjności prawa (zob. postanowienia z 24 stycznia 2001 r., sygn. Ts 129/00, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 248, z 21 czerwca 2001 r., sygn. Ts 187/00, OTK ZU nr 3/B/2002, poz. 203, z 6 marca 2001 r., sygn. Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107, z 10 sierpnia 2001, sygn. Ts 56/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 289 oraz wyrok z 12 grudnia 2001 r., sygn. SK 26/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 258). Po drugie, jeżeli skarżący odwoła się do jednej z zasad wyra-żonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia lub wzmocnienia argumentacji dotyczącej naru-szenia praw i wolności statuowanych w innym przepisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji pełnić będzie funkcję pomocniczego wzorca kontroli występującego w powiązaniu z innym przepisem konstytucyjnym (zob. wyrok z 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2)” – (wyrok z 10 lipca 2007 r., sygn. SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75). Żadna z tych dwóch okoliczności nie znajduje oparcia w uzasadnieniu skargi inicjują-cej niniejsze postępowanie. Skarżąca nie wywiodła z art. 2 Konstytucji prawa podmiotowego, które nie wynikałoby z innych przepisów konstytucyjnych, a z przedstawionej przez nią ar-gumentacji nie wynika, by przepis ten pełnił funkcję pomocniczego wzorca kontroli. 4.2. Drugi z zarzutów względem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych dotyczy naruszenia art. 47 (prawa do prywatności) w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu skarżąca nie przytoczyła jednak żadnego argu-mentu na rzecz naruszenia przez zaskarżoną regulację prawa do prywatności, wspomniała natomiast o godności jako istocie praw i wolności. Mimo, że punkt ten jest najdłuższym ele-mentem uzasadnienia, skarżąca skupiła się w nim na art. 31 ust. 3 Konstytucji, którego rów-nież nie powiązał ani z prawem do prywatności, ani nie wskazała, w jaki sposób obowiązują-ce przepisy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych go naruszają. Trybunał nie może uznać, że przytoczenie przez skarżącą informacji o tym, że szczepienia są dobrowolne w wielu pań-stwach, czy wyrażenie oczekiwania, że państwo ureguluje w inny sposób kwestię niepożąda-nych odczynów poszczepiennych może stanowić argumenty na rzecz naruszenia przez obo-wiązujące przepisy prawa do prywatności skarżącej i jej małoletniego dziecka. Art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK stanowi, iż skarga konstytucyjna zawiera uzasadnienie niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Trybunał wielokrot-nie podkreślał, że na skarżących spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji uprawdo-podobniającej niekonstytucyjność zaskarżanych przepisów. Obowiązek uzasadnienia nie-zgodności kwestionowanego przepisu z Konstytucją jest związany z domniemaniem konsty-tucyjności obowiązujących norm prawnych i to na skarżących spoczywa ciężar udowodnienia za pomocą argumentów, że dane przepisy są niekonstytucyjne. „Argumentacja ta nie może się opierać jedynie na subiektywnych odczuciach lub wyobrażeniach inicjatora postępowania. Musi ona zawierać dowody na poparcie przedstawianych twierdzeń. Samo sformułowanie zarzutu lub stwierdzenie, że kwestionowany przepis jest niezgodny z przepisem aktu wyższe-go rzędu, nie mogą być uznane za uzasadnienie zarzutu w sensie procesowym” (postanowie-nie z 5 lipca 2017 r., sygn. SK 8/16, OTK ZU A/2017, poz. 54). Wobec powyższego postępowanie w zakresie oceny zgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał postanowił jak w sentencji.