SK 56/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 17 kwietnia 2026 r. Pozycja 37 POSTANOWIENIE z dnia 31 marca 2026 r. Sygn. akt SK 56/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący Jakub Stelina Wojciech Sych Bogdan Święczkowski – sprawozdawca Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2026 r., skargi konstytucyjnej B.P. i W.P. o zbadanie zgodności: 1) art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.), dodany przez art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924), w zakresie, w jakim „przewiduje, że spółki nie-przerejestrowane z rejestru handlowego do rejestru przedsiębiorców Krajo-wego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016”: a) „utraciły byt prawny (…)”, z art. 22 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, b) „utraciły byt prawny bez jakiegokolwiek postępowania zapewniającego możliwość obrony praw tych spółek oraz bez uprzedniego [ich] ostrzeże-nia (…)”, z art. 45 ust. 1, art. 61 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, c) „utraciły byt prawny i przez to utraciły one nieodpłatnie także całe swoje mienie (…)”, z art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 Konstytucji, d) „utraciły byt prawny i przez to utraciły one nieodpłatnie także całe swoje mienie (…), przy czym zastosowana w tym wypadku sankcja w postaci utraty podmiotowości prawnej, praw majątkowych i udziałów w spółkach jest sprzeczna z deklarowanym przez ustawodawcę celem tej regulacji”, z art. 64 ust. 1 i 3, art. 22 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji, 2) art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze oraz art. 9 ust. 2b ustawy z 20 sierpnia 1997 r. dodane ustawą z 28 listopada 2014 r., w zakresie, w jakim przewidują: a) „nacjonalizację majątków (ogółu praw majątkowych) spółek nieprzereje-strowanych do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 oraz utratę przez wspólników tych spółek ich praw OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 2 majątkowych w postaci udziałów w tych spółkach (…) również w takim zakresie, w jakim wyłączają możliwość obrony praw tych spółek w postę-powaniach administracyjnych i sądowych przed przejściem ich majątków (ogółu składników majątkowych) na rzecz Skarbu Państwa”, z art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, b) „wywłaszczenie ex lege majątków spółek nieprzerejestrowanych do reje-stru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 (...) w takim zakresie, w jakim wyłączają możliwość obrony praw tych spółek w postępowaniach administracyjnych i sądowych przed przej-ściem ich majątków (ogółu składników majątkowych) na rzecz Skarbu Państwa oraz wyłączają przez to także pośrednio możliwości obrony praw przez wspólników tych spółek”, z art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, c) „swoistą konfiskatę majątków (przepadek ogółu praw majątkowych), (...) na rzecz Skarbu Państwa oraz wyłączają przez to także pośrednio możli-wości obrony praw przez wspólników tych spółek”, z art. 46, art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, 3) art. 9 ust. 2b ustawy z 20 sierpnia 1997 r. dodany ustawą z 28 listopada 2014 r. w zakresie, w jakim „przewiduje wygaszenie (nacjonalizację, wy-właszczenie ex lege lub przepadek) praw wspólników spółek nieprzerejestro-wanych do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 do udziału tych wspólników w masie likwidacyjnej spółek, które utraciły byt prawny na mocy art. 9 ust. 2a [zdanie pierwsze ustawy z 20 sierpnia 1997 r.] (...)”, z art. 64 ust. 1 i 3, art. 21 ust. 2, art. 46 oraz art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 23 listopada 2018 r. B.P. i W.P. (dalej: skarżący) wnie-śli o zbadanie zgodności: 1) art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowa-dzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: p.w.KRS), dodany przez art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajo-wym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924; dalej: ustawa zmieniająca), w zakresie, w jakim „przewiduje, że spółki nieprzerejestrowane z rejestru han-dlowego do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016”: a) „utraciły byt prawny (…)”, z art. 22 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, b) „utraciły byt prawny bez jakiegokolwiek postępowania zapewniającego możliwość obrony praw tych spółek oraz bez uprzedniego [ich] ostrzeżenia (…)”, z art. 45 ust. 1, art. 61 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 3 c) „utraciły byt prawny i przez to utraciły one nieodpłatnie także całe swoje mienie (…)”, z art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 Konstytu-cji, d) „utraciły byt prawny i przez to utraciły one nieodpłatnie także całe swoje mienie (…), przy czym zastosowana w tym wypadku sankcja w postaci utraty podmiotowości praw-nej, praw majątkowych i udziałów w spółkach jest sprzeczna z deklarowanym przez ustawo-dawcę celem tej regulacji”, z art. 64 ust. 1 i 3, art. 22 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji, 2) art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze oraz art. 9 ust. 2b p.w.KRS, dodane ustawą zmieniają-cą, w zakresie, w jakim przewidują: a) „nacjonalizację majątków (ogółu praw majątkowych) spółek nieprzerejestrowanych do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 oraz utratę przez wspólników tych spółek ich praw majątkowych w postaci udziałów w tych spółkach (…) również w takim zakresie, w jakim wyłączają możliwość obrony praw tych spółek w postępowaniach administracyjnych i sądowych przed przejściem ich majątków (ogółu składników majątkowych) na rzecz Skarbu Państwa”, z art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, b) „wywłaszczenie ex lege majątków spółek nieprzerejestrowanych do rejestru przed-siębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 (…) w takim zakresie, w jakim wyłączają możliwość obrony praw tych spółek w postępowaniach administracyjnych i sądowych przed przejściem ich majątków (ogółu składników majątkowych) na rzecz Skarbu Państwa oraz wyłączają przez to także pośrednio możliwości obrony praw przez wspólników tych spółek”, z art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytu-cji, c) „swoistą konfiskatę majątków (przepadek ogółu praw majątkowych), (…) na rzecz Skarbu Państwa oraz wyłączają przez to także pośrednio możliwości obrony praw przez wspólników tych spółek”, z art. 46, art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Kon-stytucji, 3) art. 9 ust. 2b p.w.KRS, dodany ustawą zmieniającą w zakresie, w jakim „przewidu-je wygaszenie (nacjonalizację, wywłaszczenie ex lege lub przepadek) praw wspólników spó-łek nieprzerejestrowanych do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 do udziału tych wspólników w masie likwidacyjnej spółek, które utraciły byt prawny na mocy art. 9 ust. 2a [zdanie pierwsze p.w.KRS] (…)”, z art. 64 ust. 1 i 3, art. 21 ust. 2, art. 46 oraz art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący byli jedynymi wspólnikami spółki, która w 1999 r. została ujawniona w reje-strze handlowym. Spółka wystąpiła w 2018 r. z wnioskiem o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS). Wniosek został odrzucony postanowieniem wydanym przez referen-darza sądowego. Następnie spółka złożyła skargę na orzeczenie referendarza sądowego do sądu rejonowego, który odrzucił wniosek. Spółka złożyła zatem zażalenie na to postanowie-nie. Zostało ono oddalone przez sąd okręgowy, który uznał, że w świetle art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS spółka utraciła byt prawny 1 stycznia 2016 r., wobec czego nie może zo-stać ujawniona w KRS, gdyż nie ma zdolności sądowej. Na skutek tego orzeczenia skarżący jako wspólnicy utracili posiadane w tej spółce udziały i tym samym odjęto im prawo do udziału w masie likwidacyjnej spółki. Zdaniem skarżących do naruszenia ich praw i wolności konstytucyjnych doszło w po-stanowieniu sądu okręgowego, w którym sąd zastosował zaskarżony art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS. W wyniku tego sąd uznał, że spółka utraciła byt prawny, wobec czego nie można jej wpisać do KRS. Orzeczenie to spowodowało, że wobec skarżących zastosowanie OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 4 miał art. 9 ust. 2b zdanie drugie p.w.KRS, który przewiduje utratę przez nich ex lege praw do udziału w masie likwidacyjnej ww. spółki. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący wskazali, że art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS narusza art. 22 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyż bez ważnego interesu publicznego uzasadniającego ograniczenie wolności działalności gospodarczej narusza zasadę ochrony zaufania do państwa i zasadę proporcjonalności. Zgod-nie z art. 22 Konstytucji, ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko ze względu na ważny interes publiczny. Art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS ograni-cza wolność gospodarczą, gdyż eliminuje z obrotu określoną grupę spółek. Ograniczenie to nie chroni jednak żadnego ważnego interesu publicznego, którym mogłoby być stworzenie jawnego rejestru cieszącego się przymiotami jawności formalnej i materialnej, ponieważ re-jestr handlowy, w którym była ujawniona spółka, był jawnym rejestrem publicznym i posia-dał przymioty jawności formalnej i materialnej. Polski ustawodawca nie zdecydował się na modernizację rejestru handlowego przez migrację wpisów do rejestru elektronicznego, ale wprowadził, zdaniem skarżących, niepotrzebnie nowy rejestr, co spowodowało nowe proble-my prawne. Ustawodawca narzucił mianowicie podmiotom obowiązek przerejestrowania (art. 7 p.w.KRS) i nie przewidział automatycznego przenoszenia danych spółek do nowego KRS na wzór migracji ksiąg wieczystych. Nie wezwał też spółek do przerejestrowania. Skar-żący zauważyli także, że wspomniane działania ustawodawcy zmniejszyły standardy jawności stosunków dotyczących spółek oraz pewność obrotu, gdyż spółka skarżących nadal działała w obrocie prawnym, m.in. płaciła podatki, składała deklaracje podatkowe i sprawozdania fi-nansowe, lecz żaden z organów nie zauważył rzekomego nieistnienia spółki. Skarżący zarzucili także, że art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS narusza zasadę ochrony zaufania do państwa, gdyż bez ważnego interesu publicznego ogranicza prawo do swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej. Zasada ta zabrania przepisom prawnym zastawiania pułapek na obywatela, podczas gdy wspomniany przepis zastawia na nieprzereje-strowane spółki „swoistą pułapkę legislacyjną” (skarga, s. 9). Ustawodawca mianowicie uchylił regulacje zapewniające jawność formalną i materialną rejestru handlowego, a następ-nie wprowadził zakwestionowany przepis z powodu braku jawności rejestru handlowego. Mógł jednak zastosować konstrukcję migracji rejestru handlowego do ogólnokrajowego sys-temu elektronicznego, co zapobiegłoby wykreowaniu niepotrzebnego problemu. Następnie ustawodawca przez 13 lat stwarzał pozór, że obowiązek przerejestrowania spółek do KRS miał charakter leges imperfectae. Uczestnicy obrotu traktowali go zatem jako obowiązek, który nie pociąga za sobą sankcji prawnej. Sankcję za brak przerejestrowania wprowadzono jednak nagle w najsurowszej postaci, tj. utratę bytu prawnego przez spółki ex lege, bez postę-powania przynaglającego czy innych instrumentów prawnych prowadzących do zmiany utrwalonej świadomości uczestników obrotu. Ponadto, kwestionowana regulacja narusza też zasadę proporcjonalności, która stano-wi, że ograniczenia praw i wolności konstytucyjnych muszą być współmierne do zamierzone-go przez ustawodawcę celu. Skarżący wskazali, że utrata bytu prawnego przez spółki nieprze-rejestrowane bez jakiegokolwiek postępowania oraz nacjonalizacja ich majątków, a także utrata praw majątkowych przez ich wspólników stanowi środek niewspółmierny do celu, ja-kim miało być zapewnienie jawności spółek. Cel ten można było osiągnąć przez migrację rejestru handlowego do zdygitalizowanego rejestru (KRS). Celem zakwestionowanego prze-pisu była także mobilizacja zarządów spółek ujawnionych w rejestrze handlowym do przere-jestrowania spółek do KRS, co jednak można było osiągnąć przez postępowanie przynaglają-ce. Jeżeli natomiast celem ustawodawcy było wyeliminowanie z obrotu spółek martwych, to wystarczającym środkiem byłoby wprowadzenie domniemania doręczenia pod adresem wskazanym w rejestrze handlowym wezwania do przerejestrowania spółki pod rygorem wy- OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 5 kreślenia spółki z rejestru lub ustanowienia kuratora dla spółki, który mógłby zweryfikować, czy spółka prowadzi działalność. Zdaniem skarżących, art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS „w zakresie, w jakim powoduje z dniem 1 stycznia 2016 utratę podmiotowości prawnej przez spółki, które dotąd zostały zgodnie z prawem powołane i były ujawnione w prowadzonym przez odpowiedni sąd rejestrze handlowym, a poprzez to – także utratę przez wspólników tych spółek ich udziałów, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 61 ust. 1 – w zw. z art. 2 i w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytu-cji” (skarga, s. 13). Wspomniany przepis narusza prawo do sądu, gdyż nie przewiduje żadne-go trybu wezwania lub zawiadomienia spółki czy wspólników o konieczności przerejestrowa-nia, nie przewiduje trybu odwoławczego ani też procedury ochrony spółki przed przedwcze-snym lub bezpodstawnym wykreśleniem. Nie jest przewidziany też żaden środek prawny pozwalający na weryfikację wystąpienia ex lege skutku, jakim jest utrata bytu prawnego przez spółkę i utratę bytu prawnego przez udziały w tej spółce. Ponadto, wygaszenie ex lege bytu prawnego spółki spowodowało, że wyłączona została możliwość dochodzenia przez spółkę jej praw w postępowaniu, w którym starosta stwierdza nacjonalizację jej majątku (art. 9 ust. 2i zdanie pierwsze p.w.KRS) (skarga, s. 14). Po utracie osobowości prawnej spółka nie może być stroną w postępowaniu o stwierdzenie nabycia mienia przez Skarb Państwa. Rów-nież wspólnicy spółki nie posiadają szczególnego uprawnienia dającego im legitymację w takim postępowaniu. Jak zauważyli skarżący, „[b]rak wezwania do przerejestrowania oraz brak orzeczenia powodującego lub stwierdzającego utratę podmiotowości prawnej przez spółkę i utratę bytu prawnego przez udziały w takiej spółce oraz brak ujawnienia tych faktów w publicznym reje-strze godzi także w zasadę jawności życia publicznego oraz konstytucyjne prawo do dostępu do informacji publicznej (art. 61 ust. 1 Konstytucji RP)”. Ponadto, skarżący wskazali, że naruszenie prawa do sądu i prawa do dostępu do in-formacji publicznej nastąpiło z pogwałceniem zasady zaufania obywateli do państwa, gdyż wprowadzenie drastycznej sankcji w postaci wygaszenia ex lege podmiotowości prawnej spółki kapitałowej oraz bytu prawnego udziałów w takiej spółce powiązane z nacjonalizacją jej majątku i prawa wspólników do udziału w masie likwidacyjnej „nosi znamiona szykany”. Nadrzędnym celem ustawodawcy było ukaranie spółek, które nie przerejestrowały się do KRS, a nie wprowadzenie mechanizmu, który wymusiłby ich skuteczne przerejestrowanie. Nacjonalizacja, jak wskazali skarżący, stanowi przy tym najdalej idącą ingerencję w konsty-tucyjne prawo własności przewidziane w art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji, a „[d]rastyczność przepisów art. 9 ust. 2a-2b [p.w.KRS] zwiększa jeszcze to, że nacjonalizacja następuje w tym wypadku bez jakiegokolwiek odszkodowania. Skutek nacjonalizacyjny ukształtowany został przez ustawodawcę w sposób absolutny, stanowiąc najbardziej dotkliwą z możliwych inge-rencji w prawo własności w szerokim, konstytucyjnym znaczeniu” (skarga, s. 18). Odjęcie prawa własności nie ma zaś związku z celem publicznym i następuje bez odszkodowania. Jest też niewspółmierne do celu, jaki zamierzał osiągnąć ustawodawca. W odniesieniu do sprzeczności art. 9 ust. 2a i 2b p.w.KRS z art. 21 ust. 2 Konstytucji, skarżący wskazali, że wywłaszczenie dopuszczalne jest jedynie, gdy wiąże się z nim słuszne odszkodowanie, podczas gdy wspomniane przepisy nie przewidują słusznego odszkodowania dla spółki ani jej wspólników. Przepisy te przewidują także konfiskatę majątku ex lege, bez orzeczenia sądowego i możliwości obrony praw przez podmiot, którego dotyczy konfiskata. Swoisty środek penalny przewidziany w tych przepisach nie jest też uzależniony od winy spó-łek, co stanowi naruszenie zasady nulla poena sine culpa wynikającej z art. 2 Konstytucji. 2. W piśmie z 18 lipca 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 6 3. W piśmie z 12 października 2022 r. Prokurator Generalny (dalej: PG) wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. PG zwrócił uwagę, iż Trybunał wydał postanowienie z 20 stycznia 2021 r. o sygn. Ts 62/18 (OTK ZU B/2021 r., poz. 69), w którym uznał, że orzeczenie przedłożone przez skarżącego, będącego byłym wspólnikiem spółki z o.o., wydane przez sąd rejestrowy i odrzu-cające wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców z uwagi na ustanie podmiotowości praw-nej spółki, nie jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 Konstytucji, w odniesieniu do tego wspólnika i nie przesądza ono o jego konstytucyjnych prawach i wolnościach. PG wskazał, że pogląd ten przekłada się na dopuszczalność orzekania w niniejszej sprawie. Dodał, że „posta-nowienie pochodzące od sądu rejestrowego i odrzucające wniosek spółki o wpis do rejestru przedsiębiorców z uwagi na ustanie podmiotowości prawnej tejże spółki, nie jest orzecze-niem, które otwiera drogę do złożenia skargi konstytucyjnej zarówno spółce jak i wspólni-kom, i to w odniesieniu do wszystkich norm kwestionowanych przez Skarżących” (pismo, s. 14). Ponadto, PG zauważył, że „[p]rzedmiotem sprawy z wniosku Spółki do sądu rejestro-wego były kwestie unormowane jedynie w art. 9 ust. 2a zd. 1 u.p.w.KRS, nie zaś te, którym poświęcono inne przepisy tejże ustawy, w szczególności dotyczące losu majątku spółki i wspólników” (pismo, s. 14). Wynika to z istoty postępowania rejestrowego w odróżnieniu od postępowań z powództwa windykacyjnego lub powództwa o ustalenie lub odszkodowanie, które mogą dotyczyć majątku spółki i wspólników. Zostało to wprost wskazane w uzasadnie-niu postanowienia sądu okręgowego. Jednakże zarzuty skarżących dotyczą niekonstytucyjno-ści naruszenia ich praw przysługującym im jako wspólnikom. Zatem treść tych zarzutów nie koresponduje ze wspomnianym postanowieniem sądu okręgowego, wobec czego orzeczenie to nie może otworzyć skarżącym drogi do złożenia skargi konstytucyjnej opartej na zarzutach wskazanych w niniejszej sprawie. W tym wypadku postępowanie podlega umorzeniu na pod-stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. II Trybunał Konstytucyjny zauważył, co następuje: 1. Skarga dotyczy zbadania zgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze oraz art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Kra-jowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: p.w.KRS), dodanych przez art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Są-dowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924; dalej: ustawa zmieniająca). Art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS stanowi, że „[p]odmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r.”, a art. 9 ust. 2b p.w.KRS za-kłada, że „[z] dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólni-ków, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru”. Skarżący zarzucili, że zaskarżone przepisy ograniczają wolność gospodarczą bez waż-nego interesu publicznego, zasadę ochrony zaufania do państwa, naruszają zasadę proporcjo- OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 7 nalności, demokratycznego państwa prawnego, a także prowadzą do nacjonalizacji mienia z naruszeniem zasady proporcjonalności i zaufania obywateli do państwa i wywłaszczenia bez odszkodowania i celu publicznego oraz do konfiskaty majątku bez orzeczenia. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, „[k]ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor-matywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. W powołanym przepisie ustawy zasadniczej ustrojodawca wprowadził wymóg istnienia bez-pośredniego związku między treścią wskazanych w skardze konstytucyjnej norm i narusze-niem przysługujących skarżącemu konstytucyjnych wolności lub praw. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try-bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna powinna zawierać: określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu-blicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określo-nych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2); uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyj-ną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego po-parcie (pkt 3). Należy podkreślić, że prawidłowe wykonanie przez skarżącego obowiązku przedstawienia, jakie konstytucyjne prawa lub wolności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej, polegać musi nie tylko na wskazaniu (numerycznym) postanowień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którymi – zdaniem skarżącego – niezgodne są kwestionowane przepisy, lecz także na przed-stawieniu treści prawa lub wolności wywodzonych z tych postanowień, a naruszonych przez normodawcę. Powinna temu towarzyszyć stosowna argumentacja prawna, uprawdopodabnia-jąca stawiane zarzuty. Z powyższego obowiązku nie może zwolnić skarżącego, działający ex officio, Trybunał Konstytucyjny. W konsekwencji poprzestanie przez skarżącego na lako-nicznym uzasadnieniu zarzutu albo na całkowitym nieuzasadnieniu sformułowanych zarzu-tów stanowi niewykonanie dyspozycji ustawowej, co skutkuje umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne precyzo-wanie przez Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie, jedynie ogólnikowo sformułowanych zarzutów niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów (zob. wyrok TK z 28 czerwca 2018 r., sygn. SK 4/17, OTK ZU A/2018, poz. 43 i powołane tam orzecznictwo). Podstawy umorzenia postępowania prowadzonego przed Trybunałem ustawodawca uregulował w art. 59 ust. 1 u.o.t.p.TK. Zgodnie ze wskazanym przepisem, Trybunał na posie-dzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej; 2) jeżeli wydanie orzeczenia jest nie-dopuszczalne; 3) jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne; 4) jeżeli akt normatywny w zakwe-stionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał, a także 5) w przypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, w niezakończonych sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, konieczność badania, czy nie za-chodzi któraś z ujemnych przesłanek procesowych, pociągająca za sobą obligatoryjne umo-rzenie postępowania, istnieje na każdym etapie postępowania (por. postanowienia z: 21 paź-dziernika 2003 r., sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 89; 6 lipca 2004 r., sygn. OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 8 SK 47/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 74; 21 marca 2006 r., sygn. SK 58/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 35 i cytowane tam orzecznictwo). Powyższe oznacza, że wydane w sprawie postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej biegu nie wyklucza wydania postanowienia o umorzeniu postępowania na dalszym etapie sprawy. Uwzględniając przedstawione wywo-dy, Trybunał był zobowiązany – również na obecnym etapie postępowania – zbadać, czy nie zachodzą ujemne przesłanki rozpoznania niniejszej skargi. Przekazanie skargi konstytucyjnej po zakończeniu jej wstępnej kontroli do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza bowiem ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia (zob. posta-nowienie z 3 grudnia 2020 r., sygn. SK 27/17, OTK ZU A/2020, poz. 68). Powyższe okoliczności Trybunał uwzględnił, dokonując analizy skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie. 3. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny uznał za konieczne zbadanie, czy zaskarżone przepisy były podstawą prawną wskazanego przez skarżących ostatecznego orze-czenia sądowego zapadłego w ich sprawie. Skarżący przedmiotem niniejszej skargi uczynili art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze oraz art. 9 ust. 2b p.w.KRS. Jako orzeczenie ostatecznie roz-strzygające o ich konstytucyjnych prawach i wolnościach wskazali postanowienie sądu okrę-gowego i wyjaśnili, że „w wyniku zastosowania przepisu art. 9 ust. 2a zd. 1 [p.w.KRS] Sąd Okręgowy uznał, że spółka ta utraciła byt prawny, a wobec tego nie może zostać wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego. (…) Jednocześnie orzeczenie to spowodowało, że wobec skarżących zastosowanie znajduje przepis art. 9 ust. 2b zd. [p.w.KRS] przewidujący utratę przez nich ex lege praw do udziału w masie likwidacyjnej ww. spółki” (skarga, s. 5). Jednakże Trybunał zwrócił uwagę, że postanowienie sądu okręgowego nie zostało wydane na podstawie zaskarżonego w skardze konstytucyjnej art. 9 ust. 2b p.w.KRS. Przed-miot postępowania zakończonego wydaniem tego orzeczenia dotyczył wyłącznie oceny za-sadności wniosku o wpis do KRS podmiotu uprzednio ujawnionego w rejestrze handlowym. Zakres kognicji sądu rejestrowego, a następnie sądu odwoławczego, ograniczał się zatem do badania przesłanek dokonania wpisu i nie obejmował wtórnych skutków nieprzerejestrowania spółki do KRS, o których mowa w art. 9 ust. 2b p.w.KRS. Z tego względu kwestie dotyczące ewentualnej utraty praw majątkowych przez spółkę, a także zarzuty niekonstytucyjności tego przepisu, mogłyby być podnoszone wyłącznie w odrębnym postępowaniu, którego przedmio-tem byłby majątek spółki, nie zaś w postępowaniu rejestrowym. W związku z powyższym Trybunał zauważył, że art. 9 ust. 2b p.w.KRS nie stanowił podstawy prawnej ostatecznego rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie skarżących, wobec cze-go należało umorzyć niniejsze postępowanie w zakresie kontroli tego przepisu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. W przypadku skargi konstytucyjnej musi istnieć szczególna korelacja aktów indywidualnego stosowania prawa i aktów normatywnych, wyrażająca się w dopuszczalności zakwestionowania tylko takiej regulacji normatywnej, która była podstawą prawną ostatecznego rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie skarżących. Warunkiem koniecznym dla merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest – co do zasady – wskazanie przez skarżącego ostatecznego orzeczenia sądu lub organu admini-stracji publicznej, wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu czy też przepisów aktu normatywnego. Zaskarżony przepis winien zatem stanowić podstawę prawną ostatecznego orzeczenia, z wydaniem którego skarżący wiąże naruszenie przysługujących mu wolności i praw określonych w Konstytucji (zob. postanowienie z 14 stycznia 2014 r., sygn. SK 54/12, OTK ZU nr 1/A/2014, poz. 7). 4. Trybunał uznał, że w sprawie nie zachodzą również przesłanki umożliwiające mery-toryczne rozpoznanie zarzutów kierowanych wobec art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS, które polegają na postulowaniu bardziej skutecznych rozwiązań dla osiągnięcia celu zamie- OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 9 rzonego przez ustawodawcę i tym samym należy je zakwalifikować jako postulaty de lege ferenda. Świadczą o tym następujące sformułowania zastosowane przez skarżących: „Cel ten ustawodawca mógł był osiągnąć przez migrację rejestru handlowego do zdygitalizowanego rejestru (KRS), jak miało miejsce w przypadku digitalizacji ksiąg wieczystych. Rozwiązanie takie zastosowane został[o] w innych krajach UE i nie jest jasne, dlaczego w Polsce ustawo-dawca go nie przewidział” (skarga, s. 10) czy „[z]muszenie spółek faktycznie istniejących, lecz opieszałych w wykonaniu obowiązku przerejestrowania się do KRS, można było osią-gnąć przez postępowanie przynaglające, jakie ustawodawca przewidział np. w przepisach art. 25 i n. ustawy o KRS”, a także „[ś]rodkiem legislacyjnym, który byłby wystarczający do weryfikacji tego, czy spółka rzeczywiście jest podmiotem martwym, byłoby np. wprowadze-nie domniemania doręczenia pod adresem wskazanym w rejestrze handlowym do wezwania do przerejestrowania pod rygorem wykreślenia spółki albo też ustanow[i]enie kuratora dla spółki, który mógłby zweryfikować, czy spółka prowadzi działalność i jest właścicielem nieru-chomości” (skarga, s. 11). W związku z tym Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że wnioski de lege ferenda nie są objęte jego kognicją, a uzasadnienie zarzutów niekonstytucyjności nie polega na postu-lowaniu ustanowienia unormowania trafniejszego czy korzystniejszego z jakiegoś punktu widzenia. Skarżący powinni byli dowieść, dlaczego i w jaki sposób, w ich przekonaniu, obo-wiązujący art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS jest niezgodny z normami konstytucyjnymi, a nie przekonywać, że przyjęcie innego, opcjonalnego rozwiązania ustawowego byłoby cel-niejsze, bardziej pragmatyczne czy nawet bliższe aksjologii konstytucyjnej. Ponadto, przedmiotem postępowania przed sądami był wniosek spółki o wpis do KRS, a nie kwestia utraty praw majątkowych przez spółkę i jej wspólników, podczas gdy zarzuty kierowane wobec art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS dotyczą naruszenia praw majątko-wych wspólników, co było pośrednim skutkiem zastosowania art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS w sprawie skarżących. Ponadto przepis ten dotyczy utraty bytu prawnego przez spółkę ex lege w wyniku uznania jej za wykreśloną z rejestru, czego przyczyną było długolet-nie zaniechanie złożenia obligatoryjnego wniosku o wpis do KRS. Uzupełniająco należy wskazać, że w wyroku z 11 grudnia 2019 r. o sygn. P 13/18 (OTK ZU A/2019, poz. 68, badając konstytucyjność art. 9 ust. 2b zdanie trzecie p.w.KRS, Trybunał odniósł się pośrednio do regulacji ujętej w art. 9 ust. 2a p.w.KRS i wskazał, że „(…) przejęcie majątku przez Skarb Państwa i pozbawienie udziału wspólników w majątku wykre-ślonej spółki jest pośrednim skutkiem niezłożenia wniosku o jej przerejestrowanie do KRS. Celem przepisu było doprowadzenie do stanu, w którym wpisy w KRS będą zgodne ze sta-nem rzeczywistym, by wzmocnić funkcje gwarancyjne tego rejestru. Wykreślenie spółki nie-przerejestrowanej do końca 2015 r. miało zmotywować jej organy do złożenia wniosku o przerejestrowanie. Miało wzmocnić efektywność wykonywania nałożonych na te podmioty obowiązków. (…) Jak wynika z uzasadnienia ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924; dalej: ustawa zmieniająca), bierność podmiotów zobowiązanych i nieefektywność poprzed-nich regulacji skłoniły ustawodawcę do wprowadzenia przedmiotowej regulacji. Wykreślenia spółki i przejęcia jej majątku można było uniknąć zgłaszając wniosek o rejestrację w KRS”. Dodał również, że „unormowanie takie podyktowane było koniecznością wzmocnienia pew-ności i bezpieczeństwa obrotu. Wiązało się także z obowiązkami Polski określonymi w pra-wie Unii Europejskiej. Krajowy Rejestr Sądowy spełnia bowiem istotne funkcje: ewidencyj-ną, informacyjną, legalizacyjną i gwarancyjną, co ma duże znaczenie nie tylko w obrocie kra-jowym, ale także w obrocie międzynarodowym (zob. uzasadnienie do ustawy zmieniającej). Domniemanie prawdziwości wpisu i wiarygodności rejestru wymagało wprowadzenia uregu-lowań pozwalających na «wygaszanie» tzw. podmiotów martwych, które choć figurują w KRS, nie wykonują obowiązków rejestrowych, nie prowadzą działalności i nie posiadają OTK ZU A/2026 SK 56/22 poz. 37 10 majątku. Aktualizacja ich wpisów jest niemożliwa, wiąże się z dużymi kosztami, a prowadze-nie procesu likwidacji jest nieefektywne, gdyż najczęściej nie posiadają one majątku. Nato-miast istnienie w rejestrze podmiotu martwego osłabia bezpieczeństwo obrotu gospodarcze-go”. Podkreślił także, że „(…) za niezbędne i uzasadnione należało uznać wykreślenie spółki z rejestru z mocy prawa 1 stycznia 2016 r., jako skutek niezłożenia wniosku o jej przereje-strowanie. Obowiązujące wcześniej unormowania okazały się bowiem nieefektywne. W oce-nie Trybunału, nie budzi wątpliwości, że wykreślenie spółki z rejestru z mocy prawa było środkiem koniecznym w świetle wartości, o których mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji”. Try-bunał zwrócił uwagę, że skarżący nie przedstawili w skardze argumentów przemawiających za przyjęciem odmiennej oceny wspomnianej regulacji. Ze względu na przedstawione okoliczności Trybunał uznał, że treść skargi uniemożli-wia merytoryczne rozpoznanie zarzutów w niej sformułowanych w zakresie kontroli art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.KRS, co implikuje konieczność umorzenia postępowania na pod-stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.