SK 57/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 13 maja 2026 r. Pozycja 52 POSTANOWIENIE z dnia 21 kwietnia 2026 r. Sygn. akt SK 57/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Justyn Piskorski Jakub Stelina – sprawozdawca Bogdan Święczkowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2026 r., skargi konstytucyjnej E.D. o zbadanie zgodności: art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywa-niu dzieci (Dz. U. poz. 195, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2019 r., w zakresie, w jakim „przepis ten ogranicza poję-cie «utraty dochodu» jedynie do zdarzeń w nim wymienionych, pomijając w tym katalogu diety radnych”, z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 27 lipca 2020 r. E.D. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła o zbadanie zgodności art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, ze zm.; dalej: ustawa), w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2019 r., w zakre-sie, w jakim „przepis ten ogranicza pojęcie «utraty dochodu» jedynie do zdarzeń w nim wy-mienionych, pomijając w tym katalogu diety radnych”, z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU A/2026 SK 57/22 poz. 52 2 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Prezydent Miasta decyzją z 28 czerwca 2016 r. przyznał skarżącej prawo do świad-czenia wychowawczego na córkę od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. 12 sierpnia 2016 r. skarżąca przedstawiła odpis aktu urodzenia dziecka, którego matką jest córka jej mę-ża. W związku z tym organ zweryfikował sytuację dochodową rodziny. Ustalił, że zmienił się skład osobowy rodziny a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył kryterium ustawowe, uprawniające do otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Decyzją z 31 sierpnia 2016 r. organ pierwszej instancji uchylił zatem przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że organ błędnie zinterpreto-wał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy państwa w wycho-wywaniu dzieci i nieprawidłowo ustalił wysokość dochodu jej rodziny. Zdaniem skarżącej wykazany w oświadczeniu męża dochód w postaci diety nieopodatkowanej podatkiem do-chodowym od osób fizycznych, otrzymywanej przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich za rok 2014, wynikający z pełnienia funkcji radnego, nie został ujęty jako dochód utracony, mimo że w momencie składania wnio-sku o przyznanie świadczenia mąż skarżącej nie pełnił już funkcji radnego i nie pobierał diet. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) decyzją z 20 października 2016 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że organ pierwszej instancji, ustalając dochód rodziny skarżącej, prawidłowo uwzględnił kwotę diet otrzymanych przez małżonka skarżącej w 2014 r. z racji pełnienia funkcji radnego samorządowego. SKO wskazało, że brak jest podstaw do kwalifikowania tego dochodu jako utraconego, bowiem nie został on wymieniony w katalogu enumeratywnym zawartym w art. 2 pkt 19 ustawy. Skarżą-ca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który oddalił ją wyrokiem z 19 lutego 2019 r. Skarga kasacyjna skarżącej od powyższego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 listopada 2019 r. 1.2. Zdaniem skarżącej, pominięcie w katalogu dochodów utraconych, przewidzianym w zakwestionowanym przepisie, diet pobieranych przez osoby pełniące funkcje radnych i ograniczenie pojęcia „utraty dochodu” jedynie do zdarzeń wymienionych w tym przepisie narusza zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Dodatkowo, zdaniem skarżą-cej, nieuzasadnione zróżnicowanie prawa do świadczenia wychowawczego rodzin pozostają-cych w podobnej trudnej sytuacji materialnej wskutek ograniczenia pojęcia „utraty dochodu” godzi w prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji) i prowadzi do dyskryminacji (art. 32 ust. 2 Konstytucji) ze względu na pełnioną rolę społeczną osób, które utraciły dochód z tytułu diet radnych. W ocenie skarżącej, kwestionowany przepis skutkuje pozbawieniem szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konsty-tucji) rodzin, które na skutek faktycznej utraty dochodu pozostają w trudnej sytuacji material-nej. 2. W piśmie z 21 lipca 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. 3. W piśmie z 26 maja 2023 r. stanowisko w imieniu Sejmu przedstawił jego Marsza-łek i wniósł o stwierdzenie, że „art. 2 pkt 19 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195 ze zm.) w zakresie, w jakim utracony dochód nie obejmuje diety radnego, jest zgodny z art. 71 ust. 1 zdanie dru-gie Konstytucji” oraz o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie ze względu na nie-dopuszczalność wydania wyroku. OTK ZU A/2026 SK 57/22 poz. 52 3 Marszałek zauważył, że art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji zostały w niniejszej skar-dze wskazane jako samodzielne wzorce kontroli, bez powiązania ich z naruszeniem konstytu-cyjnych praw i wolności. Tym samym postępowanie w zakresie kontroli z tymi wzorcami winno zostać umorzone. Marszałek zauważył również, że skarżąca przedmiotem uczyniła art. 2 pkt 19 ustawy, który określał katalog zdarzeń kwalifikowanych jako prowadzących do utraty dochodu. Prze-pis ten w stanie faktycznym skarżącej znajdował jednak zastosowanie w związku z podnie-sionym przez nią wnioskiem o przeliczenie dochodu na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy, co do-prowadziło Marszałka do uznania, że oba powołane przepisy, stosowane łącznie, stanowiły źródło normy prawnej mającej zastosowanie wobec skarżącej i będącej podstawą rozstrzy-gnięcia sądowego. Wobec tego dokonał modyfikacji przedmiotu kontroli, mając na uwadze zasadę falsa demonstratio non nocet i stwierdził, że problem konstytucyjny dotyczy oceny art. 2 pkt 19 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim do utraconego dochodu nie wlicza się diety radnego, z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Zdaniem Marszałka, porównanie katalogu źródeł dochodów, na podstawie których ustalano kryterium dochodowe i katalogu utraconych źródeł prowadzi do wniosku, że katalogi te nie są równoległe ani tym bardziej tożsame. Zauważył, że katalog dochodów jest znaczenie szerszy i obejmuje dochody ze stosunku pracy, służby, prowadzenia działalności gospodar-czej lub gospodarstwa, a także renty i emerytury, zasiłki wypłacane z ubezpieczenia społecz-nego z powodu powstania ryzyka ubezpieczeniowego, które uniemożliwia świadczenie pracy (dochody główne), dochody jednorazowe lub związane akcesoryjnie z głównym źródłem (np. dodatki do świadczeń emerytalnych i rentowych, dodatki do wynagrodzenia itd.). Tak szeroki zakres był niezbędny do prawidłowego wydatkowania środków publicznych, które powinny być skierowane wyłącznie do potrzebujących. Przypomniał, że państwo nie mogło i nie może zwalniać rodziców z obowiązku dostarczenia środków utrzymania dzieci. Marsza-łek również zwrócił uwagę, że katalog utraconych źródeł obejmuje jedynie dochody główne. Są nimi wynagrodzenia za pracę lub dochód z tytułu działalności gospodarczej, a także wypłacane z ubezpieczenia społecznego świadczenia, które rekompensują utratę głównych źródeł dochodu w związku z wystąpieniem ryzyka ubezpieczeniowego (np. choroba, macie-rzyństwo, wiek emerytalny, inwalidztwo). W istocie katalog ten obejmował dochody wypra-cowane przez opiekunów w związku z ich pracą zawodową lub zastępujące je świadczenia z ubezpieczenia społecznego albo z funduszu pracy (zasiłki dla bezrobotnych). Z kolei porównanie katalogu utraconych źródeł i uzyskanych źródeł wskazuje, że były one prawie tożsame. Pierwszy składa się z dziesięciu zdarzeń prawnych mających wpływ na sytuację majątkową rodziny, drugi zaś z dziewięciu. Ten ostatni nie obejmował jedynie zasą-dzonych świadczeń alimentacyjnych lub świadczeń pieniężnych wypłacanych w wypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. Istniejące różnice pomiędzy trzema zestawionymi ze sobą katalogami skłoniły Mar-szałka do wniosku, że kwestionowany przez skarżącą mechanizm pozwalał – zgodnie z przy-jętym przez ustawodawcę założeniem – na weryfikację dochodu rodziny tylko w skrajnych wypadkach, tj. powstania lub ustania głównego źródła dochodu. W wyniku tej weryfikacji rodziny mogły otrzymać świadczenie lub je całkowicie utracić. Zaskarżone przepisy nie były natomiast, wbrew twierdzeniu skarżącej, ukierunkowane na pełne urealnienie dochodu. Me-chanizmu korygującego nie uruchamiał ani spadek dochodu, ani też wzrost dochodu występu-jący w ramach dotychczasowych źródeł. Ich wystąpienie było irrelewantne dla aktualizacji kryterium dochodowego. Powyższej okoliczności nie dostrzega skarżąca, która – w ocenie Marszałka – stanęła na błędnym stanowisku, że analizowana instytucja służyła ustaleniu fak-tycznego dochodu i musiał on zawsze w pełni odpowiadać realnej sytuacji. Marszałek podkreślił, że zaskarżony przepis nie służył stałemu monitorowaniu stanu majątkowego rodziny przez okres pobierania świadczenia wychowawczego. Przyjęcie takiego OTK ZU A/2026 SK 57/22 poz. 52 4 punktu widzenia powodowałoby, że każda zmiana sytuacji majątkowej miałaby wpływ na prawo do spornego świadczenia. Zakładając, że taki był zamysł ustawodawcy, to świadczenie wychowawcze przyznawane byłoby na krótsze okresy, np. miesięczne lub kwartalne. Pozwo-liłoby to na stałe kontrolowanie kryterium dochodowego. Ustawodawca przyjął jednak od-mienne założenie. Opierało się ono na koncepcji, że korygujący mechanizm uruchamia jedy-nie utrata lub powstanie głównych źródeł dochodu, związanych z aktywnością zawodową i mających podstawowe znaczenie dla utrzymania rodziny. Takiego znaczenia pozbawiona jest dieta radnego. Dieta nie jest wynagrodzeniem za pracę, a więc nie może być traktowana jako podstawowy dochód rodziny. Jej celem nie jest zabezpieczenie bytu dzieciom. Służy prawidłowemu i efektywnemu wykonywaniu mandatu radnego. Pośrednio jest też ekwiwalen-tem utraconych korzyści, np. pomniejszonego wynagrodzenia za pracę w związku z obecno-ścią na sesji rady gminy. Z kolei jej utrata jest wynikiem upływu kadencji lub braku zaanga-żowania się w działalność publiczną. Powyższe przesądza o tym, że utrata diety nie może być traktowana na równi z tymi okolicznościami, które ustawodawca uznał za skutkujące utratą dochodu w rozumieniu ustawy. W konsekwencji zaprzestanie otrzymywania diety radnego w trakcie roku kalendarzowego nie stanowi podstawy uruchomienia mechanizmu korygujące-go w celu ustalenia, czy w danym roku rodzina spełniła kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego. Należy ponadto zwrócić uwagę na wpływ ewentualnej podwyżki diety, jej obniżenia oraz nabycia mandatu na prawo do świadczenia wychowawczego. Otóż wystąpienie wskaza-nych zdarzeń nie skutkowało uruchomieniem mechanizmu korygującego i nie prowadziło do przeliczenia kryterium dochodowego. Zdarzenie w postaci objęcia mandatu, który wiązał się z prawem do diety, a pośrednio – z nowym źródłem dochodu, nie wchodziło w zakres „uzy-skanego dochodu”. Nie stanowiło ono zatem zdarzenia objętego dyspozycją art. 7 ust. 1-3 w związku z art. 2 pkt 19 i 20 ustawy. Wobec tego po stronie wnioskodawcy nie powstawał obowiązek zgłoszenia tych okoliczności w celu weryfikacji dochodu i, potencjalnie, utraty prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W rezultacie przekroczenie kry-terium dochodowego z powodu podwyżki diety lub objęcia mandatu nie wpływało na prawo do tego świadczenia. Powyższe potwierdza tezę, że mechanizm korygujący nie służył pełne-mu urealnieniu kryterium dochodowego. Utrata diety lub jej nabycie było istotne, ale w kon-tekście ubiegania się o świadczenie na kolejny okres zasiłkowy, tj. od 1 października do 30 września. W konkluzji Marszałek stwierdził, że po pierwsze – do czasu wejścia w życie noweli-zacji z 2019 r. świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko lub jedyne dziecko w rodzinie stanowiło rozwiązanie wyjątkowe, ponieważ celem ustawy była poprawa dzietności i tym samym wsparcie ze strony państwa było ukierunkowane na rodziny z co najmniej dwójką dzieci. Po drugie, ustawodawca wprowadził kryterium dochodowe w wypadku świadczenia wychowawczego na pierwsze lub jedyne dziecko w rodzinie. Po trzecie, szeroko zakreślony został katalog źródeł dochodów, który obejmował swoim zakresem m.in. diety. Po czwarte, dochód skarżącej w roku kalendarzowym poprzedzającym ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego był wyższy niż kryterium dochodowe. A zatem sytuacja finansowa skarżą-cej i jej męża pozwalała im na wypełnianie swoich obowiązków wobec dzieci bez pomocy państwa. Rodzina nie znajdowała się w sytuacji uzasadniającej wsparcie publiczne. Po piąte, mechanizm korygujący nie służył pełnemu urealnieniu dochodu, a jedynie korekcie źródeł dochodu pochodzących z działalności zarobkowej członków rodziny. Dieta nie jest świadcze-niem zarobkowym, a jego celem nie jest dostarczenie środków utrzymania rodzinie. Po szó-ste, okoliczność utraty diety mogła potencjalnie mieć wpływ na prawo do świadczenia wy-chowawczego za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. OTK ZU A/2026 SK 57/22 poz. 52 5 W związku z powyższym Sejm wniósł o stwierdzenie, że art. 2 pkt 19 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim utracony dochód nie obejmuje diety radnego, jest zgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. 4. W piśmie z 20 lipca 2023 r. stanowisko przedstawił Prokurator Generalny (dalej: Prokurator), który wniósł o stwierdzenie, że postępowanie podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. Prokurator w zakresie obejmującym art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji jako wzorce kontroli wskazał analogiczną argumentację jak Marszałek Sejmu. Z kolei w zakresie dotyczącym art. 71 ust. 1 Konstytucji skarżąca, zdaniem Prokurato-ra, nie spełniła wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Zauważył, że „[b]rak jest w uzasadnieniu rozważań dotyczących sposobu inter-pretacji przedmiotowego przepisu i jakichkolwiek odwołań do dorobku orzeczniczego Trybu-nału Konstytucyjnego w tym zakresie. W dalszej kolejności wskaza[ł] (…), że uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 71 ust. 1 Konstytucji przez kwestionowaną normę odnosi się bardzo ogólnie do sytuacji faktycznej i prawnej, na tle której doszło do wniesienia skargi konstytu-cyjnej” (s. 18 stanowiska). Prokurator podniósł również, że „[s]karżąca nie przeprowadza jednak żadnego wywodu wskazującego na obowiązek ustawodawcy uregulowania obliczania dochodu rodziny w sposób, który zapewni jego natychmiastowe dostosowanie do aktualnej sytuacji dochodowej oraz uwzględni każdą utratę bądź pozyskanie źródła dochodu” (s. 19 stanowiska) oraz „że w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej, oprócz wskazania kwestionowa-nej normy, wzorca kontroli oraz wyrażenia poglądu o zasadności odmiennego uregulowania sposobu ustalania sytuacji majątkowej rodziny na potrzeby świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, nie podjęto próby przeprowadzenia wywodu mającego służyć obaleniu domniemania konstytucyjności przepisu art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d. – z przywołaniem argumen-tów i dowodów. Uzasadnienie skargi należy zatem ocenić jako powierzchowne i pozorne” (s. 22 stanowiska). II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Wykorzystanie skargi konstytucyjnej, jako instrumentu ochrony konstytucyjnych wolności i praw jednostek, uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia w sprawie. W dniu złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu termin ten ulega zawieszeniu i nie biegnie do czasu rozpoznania go przez sąd. Dochodzi wówczas do podzie-lenia terminu na dwa okresy: pierwszy – od dnia doręczenia ostatecznego orzeczenia organu władzy publicznej do dnia wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i drugi – od dnia powiadomienia pełnomocnika z urzędu o umocowaniu w sprawie do dnia złożenia skargi konstytucyjnej. Łącznie oba okresy nie mogą przekroczyć, wyznaczonych przepisami ustawy, trzech miesięcy. Orzeczenie wskazane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon-stytucji zostało jej doręczone 28 stycznia 2020 r. Z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej skarżąca wystąpiła 13 lutego 2020 r., a 31 marca 2020 r. zawiadomiono adwokata o wyznaczeniu pełnomocnikiem skarżą- OTK ZU A/2026 SK 57/22 poz. 52 6 cej. W związku z tym 90-dniowy termin wniesienia skargi konstytucyjnej upłynął 15 czerwca 2020 r. Skargę konstytucyjną nadano zaś w urzędzie pocztowym 28 lipca 2020 r. Zauważyć jednak należy, że znaczna część okresu, w którym skarżącej przysługiwało uprawnienie do wniesienia skargi konstytucyjnej, przypadła w okresie stanu epidemii. Ustale-nie, czy w niniejszym wypadku termin określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK został dochowany zależy od stwierdzenia, czy do terminu wystąpienia ze skargą konstytucyjną dopuszczalne było zastosowanie art. 15zzs ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiąza-niach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa COVID-19). 2. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przekonania skarżącej, że termin wniesienia skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie został zawieszony 31 marca 2020 r. na podstawie art. 15zzs ust. 1 ustawy COVID-19 i zaczął biec ponownie 23 maja 2020 r. Trybu-nał zwrócił uwagę, że ustawa COVID-19 weszła w życie 8 marca 2020 r. Stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał od 14 marca 2020 r. na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 433, ze zm.), a od 20 marca 2020 r. do odwoła-nia stan epidemii ogłoszony na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491, ze zm.). Zgodnie z art. 15zzs ust. 1 ustawy COVID-19, w okresie stanu zagrożenia epidemicz-nego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądo-wych w postępowaniach: sądowych (w tym sądowoadministracyjnych), egzekucyjnych, kar-nych, karnych skarbowych, w sprawach o wykroczenia, administracyjnych oraz postępowa-niach i kontrolach prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (obecnie: Dz. U. z 2025 r. poz. 111), kontrolach celno-skarbowych, postępowa-niach w sprawach, o których mowa w art. 15f ust. 9 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 847, ze zm.), innych postępowaniach prowadzo-nych na podstawie ustaw – nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Jak natomiast stanowił art. 15zzs ust. 2 ustawy COVID-19, wstrzymanie rozpoczęcia i zawie-szenie biegu terminów, o których mowa w ust. 1 tego przepisu, nie dotyczy m.in. terminów w sprawach wniosków i pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego. Art. 15zzs ustawy COVID-19 został uchylony 16 maja 2020 r. na mocy art. 46 pkt 20 w związku z art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie dzia-łań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875, ze zm.; dalej: ustawa zmieniająca). Zgodnie z art. 68 ust. 6 ustawy zmieniającej, ter-miny w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy COVID-19, których bieg nie rozpoczął się na podstawie tego przepisu, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, zaś stosownie do art. 68 ust. 7 ustawy zmieniającej terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy COVID-19, których bieg uległ zawie-szeniu na podstawie tego przepisu, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie usta-wy zmieniającej. Ustawa zmieniająca weszła w życie 16 maja 2020 r., o czym stanowi jej art. 76. Siódmy dzień od jej wejścia w życie to 23 maja 2020 r., a dzień po nim, to jest 24 maja 2020 r. jest pierwszym dniem po upływie siedmiu dni od wejścia w życie tej ustawy. Zatem terminy, których bieg nie rozpoczął się, biegną poczynając od 24 maja 2020 r. (ten dzień jest ich dniem pierwszym). 3. Trybunał podzielił pogląd wyrażany we wskazanych poniżej postanowieniach, zgodnie z którym termin wniesienia skargi konstytucyjnej jest zawitym terminem prawa ma- OTK ZU A/2026 SK 57/22 poz. 52 7 terialnego. Stanowisko to nie budziło dotąd wątpliwości w orzecznictwie Trybunału (zob. np. postanowienia TK z: 15 lipca 1998 r., sygn. Ts 79/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 82; 11 lipca 2000 r., sygn. Ts 53/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 232; 28 listopada 2000 r., sygn. Ts 98/00, OTK ZU nr 6/2001, poz. 180; 7 grudnia 2004 r., sygn. Ts 99/04, OTK ZU nr 5/B/2004, poz. 326; 18 grudnia 2013 r., sygn. Ts 13/12, OTK ZU nr IIB/2014, poz. 833 – wydane w pełnym składzie; 25 czerwca 2014 r., sygn. Ts 5/14, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 246; 17 października 2018 r., sygn. Ts 143/17, OTK ZU B/2019, poz. 21; 20 lutego 2020 r., sygn. Ts 191/19, OTK ZU B/2020, poz. 213). Jak wyjaśnił Trybunał m.in. w postanowieniu z 4 kwie-tnia 2014 r. o sygn. Ts 5/14 (OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 245), termin wniesienia skargi konsty-tucyjnej „ogranicza w czasie możność dokonania czynności proceduralnej, niezbędnej (choć niewystarczającej) do wywołania skutku materialnoprawnego w postaci stwierdzenia niezgod-ności zaskarżonego przepisu z Konstytucją”. W wyniku jego upływu wygasa prawo do skargi (zob. np. postanowienie z 28 stycznia 1998 r., sygn. Ts 21/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 23) i – w odróżnieniu od terminu o charakterze procesowym – prawnie niedopuszczalne jest jego przywrócenie (zob. np. postanowienia TK z: 16 września 2015 r., sygn. Ts 216/15, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 724 i 6 lipca 2016 r., sygn. Ts 102/16, OTK ZU B/2016, poz. 448). Istnieje jednak możliwość przerwania biegu tego terminu (art. 44 ust. 3 u.o.t.p.TK). Trybunał zwrócił przy tym uwagę, że o charakterze przepisu zawierającego regulacje dotyczące terminu do wystąpienia ze skargą konstytucyjną nie decyduje to, w jakim akcie prawnym został umiejscowiony, ponieważ nie ma znaczenia, czy jest to akt prawny obejmu-jący prawo procesowe, czy materialne. Trybunał przypomniał również, że wprawdzie na pod-stawie art. 36 u.o.t.p.TK w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.; dalej: k.p.c.), jednakże „odpowiednie stosowanie” przepisów oznacza, że niektóre z tych unormowań w ogóle nie mają zastosowania bądź z uwagi na odmienną regulację danego zagadnienia w u.o.t.p.TK, bądź z powodu ich nieadekwatności w tym postępowaniu. Nie mają one zastosowania do ter-minu złożenia skargi konstytucyjnej ani do przywracania terminów dokonania czynności pro-cesowych (art. 168-172 k.p.c.). W odniesieniu do trzymiesięcznego terminu wystąpienia ze skargą – na mocy art. 36 u.o.t.p.TK – zastosowanie ma natomiast art. 165 § 1 k.p.c. (zgodnie z którym terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego), a także art. 112 zdanie pierwsze ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm.), na podstawie którego termin oznaczony w miesiącach kończy się z upływem dnia, który datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca. 4. Skład orzekający w niniejszej sprawie zauważył również, że zawarte w art. 15zzs ust. 2 ustawy COVID-19 wyłączenie dotyczące wniosków i pytań prawnych do Trybunału nie dostarcza argumentów na potwierdzenie tezy o istnieniu, w omawianym zakresie, podo-bieństw dotyczących charakteru prawnego wspomnianych środków prawnych i skargi konsty-tucyjnej. Ani złożenie wniosku o dokonanie przez Trybunał kontroli abstrakcyjnej prawa, ani wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie jest ograniczone jakim-kolwiek terminem (poza wystąpieniem przez Prezydenta w trybie art. 122 ust. 3 albo art. 224 Konstytucji). Już choćby z tego względu nie może w ogóle dojść do zawieszenia terminu zai-nicjowania postępowania przed Trybunałem w tego rodzaju sprawach. Nie może też stanowić uzasadnienia poglądu skarżącej o procesowym charakterze terminu złożenia skargi. 5. Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdził, że termin wniesienia skargi kon-stytucyjnej nie podlegał zawieszeniu na podstawie art. 15zzs ust. 1 ustawy COVID-19. Sku- OTK ZU A/2026 SK 57/22 poz. 52 8 teczny upływ terminu w niniejszej sprawie spowodował jego wygaśnięcie, co uniemożliwiło skarżącej skorzystanie z prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej. Uwzględniając wyżej przedstawione okoliczności, Trybunał uznał, że wydanie wyro-ku w niniejszej sprawie byłoby niedopuszczalne i postanowił, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, umorzyć postępowanie. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.