SK 7/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 29 maja 2017 r. Pozycja 42 POSTANOWIENIE z dnia 17 maja 2017 r. Sygn. akt SK 7/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Grzegorz Jędrejek Leon Kieres – sprawozdawca Piotr Pszczółkowski Stanisław Rymar, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 maja 2017 r., skargi konstytucyjnej K.E.K. o zbadanie zgodności: art. 542 § 1 w związku z art. 542 § 3, w związku z art. 547 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim wyłączają możliwość wniesienia zażalenia na posta-nowienie o braku podstaw do wznowienia postępowania (oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania) bądź też o pozostawieniu takiego wniosku bez rozpoznania w sytuacji, gdy podstawą wznowienia postępowania jest jedno z naruszeń określonych w art. 439 § 1 ustawy – Kodeks postępowania karnego, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 78, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 6 sierpnia 2015 r. K.E.K. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 542 § 1 w związku z art. 542 § 3, w związku z art. 547 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim wyłączają możliwość wniesienia zażalenia na posta-nowienie o braku podstaw do wznowienia postępowania (oddaleniu wniosku o wznowienie OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 2 postępowania) bądź też o pozostawieniu takiego wniosku bez rozpoznania w sytuacji, gdy podstawą wznowienia postępowania jest jedno z naruszeń określonych w art. 439 § 1 k.p.k., z art. 32 ust. 1 w związku z art. 78, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konsty-tucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fak-tycznym: Postanowieniem z grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w W., stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z marca 2013 r. Postanowienie to zostało wydane wskutek wniosku, w którym skarżący po-wołał się na naruszenie art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Ze względu na art. 542 § 3 k.p.k. wniosek został rozważony przez sąd jedynie pod kątem możliwości wznowienia postępowania z urzę-du. Na postanowienie z grudnia 2014 r. skarżący wniósł zażalenie. Zarządzeniem z lutego 2015 r. zastępca przewodniczącej Wydziału Sądu Okręgowego w W. odmówiła przyjęcia tego zażalenia jako „niedopuszczalnego z mocy ustawy”. Następnie rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z 30 kwietnia 2015 r. 1.2. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący zaznaczył, że zakwestionowane przepisy uniemożliwiają stronie poddanie kontroli instancyjnej decyzji sądu o stwierdzeniu braku podstaw do wznowienia postępowania (o oddaleniu wniosku o wznowienie postępowa-nia) lub o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, co stawia taką osobę w sytuacji mniej korzystnej niż wnioskodawcę, który oparł wniosek o wznowienie postępowania na podsta-wach innych niż wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. Narusza to konstytucyjne zasady równości wobec prawa, prawa do sądu, prawa obywatela do zaskarżania orzeczeń i decyzji oraz dwuin-stancyjności postępowania sądowego. Skarżący wskazał na nieuzasadnione i rażąco niesprawiedliwe różnicowanie sytuacji osób w zależności od tego, czy wznowienie postępowania następuje na wniosek, czy z urzę-du, tj. na podstawie tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych (art. 542 § 3 k.p.k.). W pierwszym wypadku przysługuje zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o wzno-wienie postępowania lub postanowienie pozostawiające ów wniosek bez rozpoznania, w dru-gim wypadku zaś analogiczne postanowienia są niezaskarżalne zażaleniem. Wadliwość za-skarżonych przepisów jest tym większa, że bezwzględne przyczyny odwoławcze są najpo-ważniejszymi naruszeniami zachodzącymi w postępowaniu karnym. Ich zaistnienie musi zo-stać poddane kontroli instancyjnej choćby ze względu na rangę zgłoszonego naruszenia. Wszystkie podmioty, wobec których może zostać wznowione postępowanie karne, są w iden-tycznej sytuacji prawnej i należą do tej samej kategorii, zaś różni je jedynie ewentualna pod-stawa wznowienia, która jednak nie może wpływać na klasyfikowanie tych podmiotów do innych grup obywateli. Jednocześnie, zdaniem skarżącego, art. 547 § 1 k.p.k. w żaden sposób nie ogranicza możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku o wznowienie postę-powania w sytuacji, w której jako podstawę wznowienia wskazuje się naruszenie przewidzia-ne w art. 439 § 1 k.p.k. Dodatkowo wyjątki od zasady sformułowanej w art. 78 Konstytucji nie mogą prowadzić do naruszenia innych norm konstytucyjnych. Tymczasem w stanie fak-tycznym będącym tłem niniejszej skargi konstytucyjnej odmowa przyjęcia zażalenia na po-stanowienie Sądu Okręgowego w W. z uwagi na jego „niedopuszczalność z mocy ustawy” naruszyła inne normy konstytucyjne, tj. art. 32, art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. Ponadto skarżący przypomniał, że konstytucyjne prawo do sądu obejmuje m.in. ko-nieczność poszanowania wymogów sprawiedliwości proceduralnej. W sprzeczności z nimi OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 3 stoi zaś brak możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie oddalenia (stwier-dzenia braku podstaw) wniosku o wznowienie postępowania karnego, w którym powołano się na naruszenia wskazane w art. 439 § 1 k.p.k. Ustawodawca, nie przewidując możliwości za-skarżenia takiego postanowienia, działał w sposób nieuzasadniony, arbitralny i niedający się uzasadnić zastosowaniem rachunku proporcjonalności ograniczeń praw procesowych strony do zaskarżania orzeczeń sądu pierwszej instancji, prawidłowego rozpoznania sprawy, zapew-nienia większej efektywności postępowania oraz jego szybkości. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 16 czerwca 2016 r. nie zgłosił udziału w postępowaniu przed Trybunałem w niniejszej sprawie. 3. Prokurator Generalny zajął stanowisko w sprawie w piśmie z 2 września 2016 r. Wniósł o: 1) stwierdzenie, że art. 542 § 3 w związku z art. 547 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim nie przyznają skazanemu prawa do wniesienia zażalenia na wydane z urzędu postanowienie sądu okręgowego o stwierdzeniu braku podstaw do wznowienia postępowania zakończonego pra-womocnym wyrokiem z powodu uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., nie są niezgodne z art. 78 i art. 176 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz są zgodne z art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji; 2) umorzenie postępowania w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W uzasadnieniu Prokurator Generalny, po przytoczeniu przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej, sprecyzował przedmiot kontroli w niniejszej sprawie. Wskazał w szczególności, że art. 547 § 1 k.p.k. reguluje kwestię formy i treści rozstrzygnięć sądu wznowieniowego, a także zaskarżalności wydawanych w postępowaniu wznowieniowym decyzji. Prokurator Generalny powołał też zasadę falsa demonstratio non nocet i ocenił, że skarżący kwestionuje nierówne traktowanie – w zakresie możności uruchomienia kontroli instancyjnej postanowień sądu okręgowego – tych skazanych, którzy domagają się wznowie-nia postępowania karnego w trybie określonym w art. 542 § 3 k.p.k. w porównaniu ze skaza-nymi, którzy żądają wznowienia na podstawie innych przepisów rozdziału 56 działu XI k.p.k. Prokurator Generalny wskazał, że art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji nie są adekwat-nymi wzorcami kontroli. Sąd okręgowy, orzekając w kwestii wznowienia postępowania kar-nego, nie jest bowiem sądem pierwszej instancji, ponieważ nie rozpoczyna postępowania, w wyniku którego ma zostać wydane rozstrzygnięcie co do istoty sprawy (tj. odpowiedzialno-ści karnej oskarżonego). W kontekście zasady równości i zarzutu naruszenia art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Kon-stytucji Prokurator Generalny uznał, że sytuacja prawna skazanych, którzy w trybie art. 9 § 2 k.p.k. sygnalizują sądowi okręgowemu zaistnienie uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., jako podstawy wznowienia postępowania karnego na mocy art. 542 § 3 k.p.k., jest zasadniczo inna niż sytuacja podmiotów, którym – zgodnie z innymi przepisami rozdziału 56 działu XI k.p.k. – przysługuje prawo do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Tylko bowiem ta pierwsza kategoria osób ma dodatkowo prawo podniesienia tych uchybień w kasacji wniesionej na zasadach określonych w rozdziale 55, dział XI k.p.k. To znaczy zaś m.in., że w wypadku, gdy skazani ci nie mogą z przyczyn formalnych wnieść kasacji samo-dzielnie, przysługuje im prawo sygnalizowania ewentualnych przyczyn odwoławczych Mini-strowi Sprawiedliwości – Prokuratorowi Generalnemu lub Rzecznikowi Praw Obywatelskich w celu wywiedzenia przez te podmioty kasacji w szczególnym trybie określonym w art. 521 § 1 k.p.k. Tego rodzaju „uprzywilejowanie” nie obejmuje natomiast osób składających do sądu wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 540, art. 540a lub art. 540b k.p.k. OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 4 Podsumowując, w ocenie Prokuratora Generalnego, porównywane kategorie podmio-tów nie charakteryzują się wspólną cechą relewantną w rozumieniu art. 32 ust. 1 Konstytucji. 4. Marszałek Sejmu reprezentujący Sejm, jako uczestnika postępowania, zajął stano-wisko w sprawie w piśmie z 26 stycznia 2017 r., wnosząc o stwierdzenie, że art. 542 § 3 w związku z art. 459 § 1 i 2 k.p.k. w zakresie, w jakim nie przewiduje zażalenia na postanowienie, w którym stwierdza się brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu w sytuacji, gdy strona sygnalizuje potrzebę takiego wznowienia z powodu uchybień opisanych w art. 439 § 1 k.p.k., nie jest niezgodny z art. 78 i art. 176 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji, a także jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji. W pozostałym zakresie Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W uzasadnieniu Marszałek Sejmu zauważył, że zasygnalizowany przez skarżącego problem konstytucyjny nie wykazuje żadnego związku ze wskazanymi w skardze konstytu-cyjnej art. 542 § 1 i art. 547 § 1 k.p.k. Stwierdził zaś, że zasadnie jako przedmiot kontroli zo-stał określony art. 542 § 3 k.p.k. Dodatkowo jednak ten przedmiot kontroli powinien być uzu-pełniony o art. 459 § 1 i 2 k.p.k. dotyczący ogólnej konstrukcji zażalenia w kodeksie postę-powania karnego (na zasadzie falsa demonstratio non nocet). Prawidłowe ujęcie przedmiotu kontroli w niniejszej sprawie wygląda zatem następująco – art. 542 § 3 w związku z art. 459 § 1 i 2 k.p.k. Co więcej, wymaga zawężenia – w związku ze stanem faktycznym leżącym u podstaw skargi konstytucyjnej – do zapadłego w sprawie karnej skarżącego postanowienia o braku podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. Marszałek Sejmu zaznaczył również, że art. 32 ust. 1 w związku z art. 78 oraz samo-dzielnie art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji nie są adekwatnymi wzorcami kontroli w niniejszej sprawie. W szczególności bowiem nie upoważniają do wywodzenia z nich prawa do zaskarżania orzeczeń zapadłych w drugiej instancji. Przy tym należy podkreślić, że taki właśnie charakter ma postanowienie sądu okręgowego o braku podstaw do wznowienia po-stępowania z urzędu, które jest przedmiotem analizy w niniejszej sprawie. Wynika to m.in. stąd, że jest wydawane przez sąd drugiej instancji, a wznowienie postępowania stanowi nad-zwyczajny środek zaskarżenia mający na celu uchylenie orzeczenia z uwagi na okoliczności, jakie zaistniały poza postępowaniem, a mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Jedno-cześnie, zdaniem Marszałka Sejmu, nieadekwatność art. 78 Konstytucji rzutuje na analogicz-ny wynik oceny zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji. Marszałek Sejmu stwierdził też, że kolejne wzorce kontroli wskazane przez skarżące-go – art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji – są przez niego postrzegane związkowo jako źródło prawa do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej zgodnej z wymogami spra-wiedliwości, w tym zapewnienia zaskarżalności orzeczeń. Wynika to z treści uzasadnienia skargi konstytucyjnej. Dokonując oceny tego zarzutu, Marszałek Sejmu powołał się na orzecznictwo Trybu-nału Konstytucyjnego i na tej podstawie wywiódł, że unormowanie w ramach danej procedu-ry instytucji wznowienia postępowania jest wprowadzeniem dodatkowego środka zaskarże-nia, którego Konstytucja nie wymaga. Oznacza to przyznanie większych uprawnień niż za-gwarantowane w ustawie zasadniczej. Ustawowych ograniczeń odnoszących się do wznowie-nia postępowania nie sposób oceniać jako ingerencji w uprawnienia konstytucyjne, gdyż pa-radoksalny byłby wniosek o rozszerzeniu w ustawie konstytucyjnego prawa do sądu oznacza-jącym jednocześnie zawężenie tego prawa. Niemożność wniesienia zażalenia na postanowie-nie o braku podstaw do wznowienia postępowania z urzędu, podobnie jak na każde inne orze-czenie w sprawie wznowienia postępowania, dotyczy nadzwyczajnej instytucji prawnej, która może podlegać daleko idącym limitacjom ustawowym, czego jednak nie można oceniać jako ograniczania uprawnień konstytucyjnych jednostki. OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 5 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przystępując do rozpoznania sprawy, należało przypomnieć, że 3 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: otpTK). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowa-nia przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytu-cyjnego (Dz. U. poz. 2074; dalej: przepisy wprowadzające), przepisy otpTK stosuje się także w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie, co odnosi się do niniejszej sprawy zainicjowanej skargą konstytucyjną z 6 sierpnia 2015 r. Jednocześnie w świetle art. 9 ust. 2 przepisów wprowadzających, czynności procesowe dokonane w postę-powaniu wszczętym przed wejściem w życie otpTK pozostają w mocy, co w kontekście ni-niejszej sprawy obejmuje w szczególności przeprowadzenie wstępnej kontroli skargi konsty-tucyjnej. 2. Na gruncie otpTK aktualna jest reguła, że Trybunał na każdym etapie postępowania bada, czy nie zaistniała negatywna przesłanka procesowa wyłączająca dopuszczalność mery-torycznej kontroli i skutkująca obligatoryjnym umorzeniem postępowania (por. np. postano-wienia TK z: 9 grudnia 2008 r., sygn. SK 94/06, OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 185; 14 listopa-da 2007 r., sygn. SK 53/06, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 139; 30 maja 2007 r., sygn. SK 67/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 64; 28 października 2002 r., sygn. SK 21/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 78; 21 marca 2000 r., sygn. SK 6/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 66 oraz 19 grudnia 2000 r., sygn. SK 19/00, OTK ZU nr 8/2000, poz. 303). Nie ma bowiem żadnych przeszkód formalnych, aby weryfikacja taka miała miejsce po zakończeniu wstępnego rozpo-znania skargi konstytucyjnej. Nadanie jej dalszego biegu nie oznacza bowiem konwalidacji skargi; wydanie przez sędziego odpowiedniego zarządzenia w tej kwestii nie usuwa ani braku legitymacji czynnej, ani braków formalnych, ani oczywistej bezzasadności skargi. Nie wystę-puje tu również związanie Trybunału wcześniejszym orzeczeniem, gdyż zarządzenie sędziego Trybunału nie jest orzeczeniem Trybunału (por. np. postanowienia TK z: 16 czerwca 2009 r., sygn. SK 22/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 97; 23 kwietnia 2008 r., sygn. SK 29/07, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 53; 2 kwietnia 2008 r., sygn. SK 93/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 48). 3. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub inny organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl art. 53 ust. 1 pkt 1 otpTK (a także według obowiązującego w chwili wniesienia niniejszej skargi konstytucyjnej art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konsty-tucyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) skarżący jest zobli-gowany do określenia przedmiotu wnoszonej skargi. Przy czym kwestionowany przepis musi wykazywać złożoną, podwójną kwalifikację. Po pierwsze, winien być podstawą prawną osta-tecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego. Po drugie, to w treści normatywnej tego przepisu winna tkwić bezpośrednia przyczyna naruszenia określonych w Konstytucji praw podmiotowych skarżącego (por. np. postanowienie TK z 11 września 2014 r., sygn. Ts 262/13, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 49). Skarżący jest przy tym zobligowany nie tylko do OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 6 wskazania, które przepisy kwestionowanego aktu normatywnego wykazują taką kwalifikację, ale również do sprecyzowania konstytucyjnego wzorca ich kontroli, a więc wskazania, jakie konstytucyjne wolności i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone przez zaskarżone unormowanie (art. 53 ust. 1 pkt 2 otpTK oraz art. 47 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o TK z 1997 r.). Analizując problem podważenia w skardze zgodności z Konstytucją podstawy prawnej osta-tecznego orzeczenia wydanego wobec skarżącego, należy zwrócić uwagę, że za taką podsta-wę mogą być uznane tylko te przepisy, które wyrażają normy prawne bezpośrednio określają-ce sytuację prawną skarżącego w chwili wydania ostatecznego orzeczenia. Wynika stąd jed-noznacznie, że art. 79 ust. 1 Konstytucji wyklucza kwestionowanie za pomocą skargi konsty-tucyjnej innych – aniżeli podstawa prawna orzeczenia – przepisów danego lub innego aktu normatywnego (por. postanowienie TK z 19 października 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101 i cytowane tam orzeczenia). W ocenie Trybunału, powołane wyżej przesłanki dopuszczalności skargi konstytucyj-nej nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Wskazane przez skarżącego unormowania nie odznaczają się bowiem wymaganą kwalifikacją, ponieważ nie stanowią podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia, która kształtowałaby bezpośrednio sytuację prawną skarżącego w kontekście konstytucyjnych praw podmiotowych określonych w skardze (tj. prawa do sądu oraz prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji). Należy zazna-czyć, że skarżący upatruje naruszenie swoich praw w tym, że art. 542 § 1 w związku z art. 542 § 3, w związku z art. 547 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa-nia karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.; dalej: k.p.k.) „wyłączają możliwość wniesie-nia zażalenia na postanowienie o braku podstaw do wznowienia postępowania (…), bądź też [o] pozostawieni[u] takiego wniosku bez rozpoznania w sytuacji, gdy podstawą wznowienia postępowania jest jedno z naruszeń określonych w art. 439 § 1 k.p.k.”. Tymczasem żaden z wymienionych w petitum niniejszej skargi konstytucyjnej przepisów mających być przed-miotem kontroli nie odnosi się do kwestii niezaskarżalności „postanowienia” stwierdzającego – w świetle art. 439 § 1 k.p.k. – brak podstaw wznowienia z urzędu postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem. Art. 542 § 1 k.p.k. stanowi jedynie, że wznowienie postępowania może nastąpić na wniosek strony lub z urzędu. Z art. 542 § 3 k.p.k. wynika, że wznowienie postępowania w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień wymienio-nych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z urzędu (zob. uchwała SN z 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 5/05, OSP nr 3/2006, poz. 37; tak też postanowienia SN z: 24 października 2013 r., sygn. akt SNO 26/13, Lex nr 1388480; 22 listopada 2012 r., sygn. akt V KO 55/12, Lex nr 1228515; 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II KZ 10/11, Lex nr 794980; 23 lutego 2010 r., sygn. akt V KO 115/09, OSNwSK nr 1/2010, poz. 389; 19 grudnia 2007 r., sygn. akt III KO 60/07, OSNwSK nr 1/2007, poz. 2901; 16 maja 2007 r., sygn. akt III KZ 14/07, OSNwSK nr 1/2007, poz. 1055; 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt II KZ 37/05, Lex nr 152513). Zgodnie zaś z art. 547 § 1 k.p.k., na postanowienie oddalające wniosek lub pozostawiające go bez rozpoznania przysługuje zażalenie, chyba że orzekł o tym sąd apelacyjny lub Sąd Naj-wyższy. Przy czym w kontekście tego ostatniego przepisu trzeba podkreślić, że wymienione w nim postanowienie nie jest „postanowieniem stwierdzającym brak podstaw wznowienia postępowania”, o którym mowa w niniejszej skardze konstytucyjnej i które jest wydawane wskutek podjęcia czynności procesowych z urzędu. Postanowienie określone w art. 547 § 1 k.p.k. załatwia „wniosek o wznowienie postępowania” w rozumieniu rozdziału 56 działu XI k.p.k., a więc taki, w którym powołano się na inne podstawy wznowienia niż określone w art. 439 § 1 k.p.k. Jak przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt III KZ 46/13 (Lex nr 1350557), pismo sygnalizujące wystąpienie uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może być potraktowane tylko jako przejaw inicjatywy unormowanej w art. 9 § 2 k.p.k. „Jednakże pismo to nie stanowi wniosku o wznowienie postępowania (pod- OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 7 legającego stosownym rygorom i stosownej procedurze rozpoznania), ale tylko sygnalizuje sądowi potrzebę rozważenia możliwości wznowienia postępowania z urzędu”. Podsumowując, z żadnego ze wskazanych przez skarżącego przepisów nie wynika niemożność wniesienia zażalenia na „postanowienie o braku podstaw do wznowienia postę-powania” z urzędu, wobec tego trudno uznać zakwestionowane przepisy za podstawy prawne postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. (ostatecznego orzeczenia w ujęciu art. 79 ust. 1 Kon-stytucji), które ingerowałyby we wskazane przez skarżącego konstytucyjne prawa podmioto-we. Przepisem, który określa sytuację prawną skarżącego w ramach niniejszej sprawy jest art. 459 k.p.k., zgodnie z którym zażalenie przysługuje na postanowienia sądu zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej (§ 1); zażalenie przysługuje także na postanowienia co do środka zabezpieczającego oraz na inne postanowienia w wypadkach przewidzianych w ustawie (§ 2). Przy czym, jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 maja 2008 r., sygn. akt V KZ 27/08 (OSNwSK nr 1/2008, poz. 1147), w odniesieniu do postanowienia stwierdzającego brak podstaw do wznowienia z urzędu postępowania sądowe-go zakończonego prawomocnym orzeczeniem, żadna ze wskazanych wyżej okoliczności uprawniających do wniesienia środka odwoławczego nie zachodzi. Jednocześnie potwierdze-niem wniosku dotyczącego znaczenia normatywnego art. 459 k.p.k. dla wydania ostatecznego orzeczenia w niniejszej sprawie jest wymienienie tego przepisu w postanowieniu Sądu Apela-cyjnego w W. (zob. s. 3). 4. W ocenie Trybunału, postępowanie w niniejszej sprawie podlega umorzeniu rów-nież z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi konstytucyjnej (art. 59 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 4 otpTK; por. np. postanowienie TK z 24 października 2000 r., sygn. SK 31/99, OTK ZU nr 7/2000, poz. 262). Jak przypomniał Trybunał, istotą zarzutów skarżącego jest niezaskarżalność „posta-nowienia o braku podstaw do wznowienia postępowania (…), gdy podstawą wznowienia po-stępowania jest jedno z naruszeń określonych w art. 439 § 1 k.p.k.”. Tymczasem w orzecznic-twie Trybunału ukształtował się pogląd, że „wniosek o wznowienie postępowania karnego stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego złożenie nie inicjuje nowego postępowa-nia karnego i który nie musi być rozpatrywany w ramach procedury dwuinstancyjnej” (posta-nowienie TK z 10 września 2013 r., sygn. Ts 277/12, OTK ZU nr II/B/2014, poz. 873). Try-bunał bowiem wielokrotnie podkreślał, że „art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji gwarantują jedynie dwuinstancyjność postępowania w odniesieniu do spraw, które od począt-ku do końca są rozpoznawane przez sądy” (tamże i cytowane tam orzeczenia). Nie zapewnia-ją natomiast ani wprowadzenia do systemu prawnego nadzwyczajnych środków zaskarżenia, takich jak kasacja lub skarga o wznowienie postępowania, ani dwuinstancyjności procedury rozpoznawania takich środków zaskarżenia (zob. tamże). Skoro zatem, co do zasady, postępowanie wznowieniowe nie jest postępowaniem, któ-re kończyłoby się rozstrzygnięciem co do istoty sprawy, a więc w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego (por. art. 547 § 2 k.p.k.), to nie jest (i nie musi być) objęte wszystkimi gwarancjami prawa do sądu oraz powiązanej z nim zasady dwuinstancyjności postępowania (zob. wyrok TK z 11 czerwca 2013 r., sygn. SK 23/10, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 57 i cyto-wane tam orzeczenia). Należy też pamiętać, że wznowienie postępowania karnego jest nad-zwyczajną instytucją prawną, która znajduje zastosowanie po prawomocnym wyroku wyda-nym z założenia i w praktyce niemal zawsze w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym (zob. wyrok o sygn. SK 23/10). Wszystko to powoduje z kolei, że zarzuty skarżącego w ni-niejszej sprawie są oczywiście bezzasadne. 5. Dodatkowym argumentem za oczywistą niesłusznością twierdzeń wyrażonych w skardze konstytucyjnej jest to, że niezaskarżalność „postanowienia o braku podstaw do OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 8 wznowienia postępowania (…), gdy podstawą wznowienia postępowania jest jedno z naru-szeń określonych w art. 439 § 1 k.p.k.”, stanowi konsekwencję mechanizmu inicjowania pro-cedury wznowieniowej w tych wypadkach z urzędu, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. Tak określony sposób wszczęcia postępowania w szczególności nie przekreśla inicjatywy stron w zakresie skorygowania naruszeń wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Pozostaje bowiem otwarta droga sygnalizowania organowi procesowemu uchybienia należącego do katalogu tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych w celu jego ujawnienia, z którym to działaniem ustawa wiąże obowiązek podjęcia działania z urzędu (zob. uchwała SN o sygn. akt I KZP 5/05). Pełne zastosowanie znajdzie tu instytucja przewidziana w art. 9 § 2 k.p.k., umożliwia-jąca stronom wystąpienie z wnioskiem o dokonanie czynności z urzędu. W tym wypadku mamy jednak do czynienia z mniej sformalizowaną inicjatywą strony, gdzie odnośne pisma nie muszą spełniać wymogów formy przewidzianej dla wniosku o wznowienie postępowania, w tym co do przymusu adwokackiego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt II AKo 37/14, „Krakowskie Zeszyty Sądowe” nr 6/2014, poz. 80). W konsekwencji, zgodnie z jednolitym orzecznictwem Sądu Najwyższego, stwier-dzenie niezaistnienia sygnalizowanego przez stronę uchybienia (wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k.) nie wymaga wydania orzeczenia stwierdzającego, że wskazywana usterka nie występuje (zob. uchwałę SN o sygn. akt I KZP 5/05). Innymi słowy, sąd nie ma obowiąz-ku wydania w tej kwestii żadnej „decyzji procesowej” (postanowienia, zarządzenia) i może jedynie poprzestać na poinformowaniu strony o braku podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu (zob. postanowienia SN z: 5 czerwca 2009 r., sygn. akt V KZ 31/09, OSNKW nr 10/2009, poz. 90; 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt II KZ 37/05; 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt II KK 37/05, „Krakowskie Zeszyty Sądowe” nr 6/2006, poz. 44; zarządze-nie SN z 28 grudnia 2006 r., sygn. akt IV KO 65/06, OSNwSK nr 1/2006, poz. 2589; por. też P. Hofmański, S. Zabłocki, Meandry wykładni art. 9 § 2 kodeksu postępowania karnego, czyli jak postępować z „wnioskami” składanymi na podstawie tego przepisu, [w:] W kręgu teorii i praktyki prawa karnego. Księga poświęcona pamięci Profesora Andrzeja Wąska, red. L. Leszczyński, E. Skrętowicz, Z. Hołda, Lublin 2005, s. 654-656). W związku z powyższym Trybunał zauważył, że kwestionowana w niniejszej skardze konstytucyjnej niedopuszczalność wniesienia zażalenia została odniesiona przez skarżącego do „postanowienia o braku podstaw do wznowienia postępowania”, które w rzeczywistości nie musi być orzeczeniem sądu mającym formę procesową postanowienia czy nawet zarzą-dzenia, ale może być „zwykłą” informacją skierowaną do strony, na którą z natury rzeczy nie może przysługiwać zażalenie jako na czynność niemającą charakteru procesowego. Dodat-kowo skoro strona nie ma prawa do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z przyczyn określonych w art. 439 § 1 k.p.k., to nie powinno przysługiwać jej również żądanie, w drodze środka odwoławczego, kontroli negatywnego stanowiska sądu (zob. postanowienie SN o sygn. akt V KZ 31/09). 6. Trybunał zaznaczył jednocześnie, że wobec wskazanych wadliwości skargi konsty-tucyjnej, w niniejszej sprawie nie badał zgodności z Konstytucją przepisów k.p.k., które wy-łączają możliwość zaskarżenia decyzji sądu stwierdzającej brak podstaw do wznowienia po-stępowania, gdy przesłanką wznowienia powoływaną przez zainteresowanego jest jedno z naruszeń określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Niemniej jednak w tym kontekście Trybunał pragnie zasygnalizować, że wspomniana niezaskarżalność jest ściśle związana z całokształ-tem unormowań przewidujących wznowienie postępowania z urzędu z przyczyn określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Dokonanie w tym wypadku oceny poszanowania konstytucyjnych gwa-rancji prawa do sądu musiałoby być połączone z koniecznością rozważenia zasadności przy-jęcia konstrukcji wznowienia z urzędu postępowania, dla którego podstawę stanowią naru-szenia objęte art. 439 § 1 k.p.k. Wprowadzenie mechanizmu działania w tym wypadku wy- OTK ZU A/2017 SK 7/16 poz. 42 9 łącznie z urzędu, potwierdzone w uchwale Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 5/05, mo-głoby bowiem podlegać konfrontacji z wzorcem kontroli ustanawiającym prawo do sądu. W okolicznościach niniejszej sprawy taka weryfikacja nie była możliwa w szczególności z uwagi na znacznie węższe określenie problemu konstytucyjnego przez skarżącego. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.