SK 71/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 10 stycznia 2020 r. Pozycja 2 POSTANOWIENIE z dnia 18 grudnia 2019 r. Sygn. akt SK 71/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz – przewodniczący Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Małgorzata Pyziak-Szafnicka – sprawozdawca Jakub Stelina, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2019 r., skargi konstytucyjnej B.B. o zbadanie zgodności: art. 64 § 2 w związku z art. 40 § 4 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Ko-deks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w za-kresie, w jakim określa ten sam termin do uzupełnienia braków formalnych dla osób zamieszkałych w kraju i za granicą, z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 22 marca 2018 r. (data nadania) B.B. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 64 § 2 w związku z art. 40 § 4 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.; dalej: k.p.a.) w zakresie, w jakim określa ten sam termin do uzupełnienia braków formalnych dla osób zamieszkałych w kraju i za granicą, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. 1.1. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: 19 kwietnia 2013 r. skarżąca wniosła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W piśmie złożonym 20 czerwca 2013 r. jako OTK ZU A/2020 SK 71/19 poz. 2 2 pełnomocnika do odbioru korespondencji wskazała Fundację […] z siedzibą w W. (dalej: fundacja). Pismem z 5 lipca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. (dalej: Kierow-nik Biura Powiatowego), na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., wezwał skarżącą do usunięcia bra-ków formalnych stwierdzonych we wniosku. Wezwanie zostało wysłane zarówno na adres fundacji, jak i na adres do korespondencji wskazany w zmianie danych we wniosku o wpis do ewidencji producentów z 20 lutego 2013 r. 18 lipca 2013 r. skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do usunięcia braków formal-nych. Pismem z 24 lipca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego poinformował skarżącą o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie płatności. 26 lipca 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia bra-ków formalnych wniosku i załączników oraz korektę wniosku, w której uzupełniła braki. Po-stanowieniem z 2 sierpnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego odmówił przywrócenia ter-minu. Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor Oddziału Regional-nego ARiMR w Ł. (dalej: Dyrektor Oddziału) postanowieniem z 13 września 2013 r. utrzy-mał w mocy zaskarżone postanowienie. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. (dalej: WSA), który wyrokiem z 30 stycznia 2014 r. (sygn. […]) oddalił skargę. 9 lipca 2014 r. skarżąca złożyła zażalenie na przewlekłość postępowania i niezała-twienie sprawy w terminie. Postanowieniem z 11 sierpnia 2014 r. Dyrektor Oddziału uznał zażalenie i wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy. Kierownik Biura Powiatowego decyzją z 9 września 2014 r. odmówił przyznania skarżącej płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Decyzją z 28 listopada 2014 r. Dyrektor Oddziału utrzymał w mocy powyższą decy-zję. Stwierdził, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zostało wysłane na adres fundacji, jak i na adres do korespondencji wskazany w zmianie danych we wniosku o wpis do ewidencji producentów z 20 lutego 2013 r. Zostało zatem skutecznie doręczone. Również i ta decyzja została zaskarżona do WSA, który wyrokiem z 29 lipca 2015 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę. WSA zauważył, że braki formalne wniosku o przyznanie płat-ności rolnośrodowiskowej na 2013 r. zostały uzupełnione po upływie siedmiodniowego ter-minu, a więc organy administracji zasadnie odmówiły przyznania płatności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 listopada 2017 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę kasacyjną skarżącej od wyroku sądu pierwszej instancji. 1.2. Zdaniem pełnomocnika skarżącej zakwestionowany przepis narusza wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości wobec prawa. Wskazał on, że zgodnie z tą zasa-dą obywatele, w tym także uczestnicy postępowania administracyjnego, nie mogą być trakto-wani gorzej od innych. Jednocześnie żaden przepis nie rozróżnia sytuacji obywateli zamiesz-kałych w kraju i za granicą. W przypadku skarżącej, prawo nakłada na wszystkich uczestni-ków postępowania administracyjnego taki sam obowiązek, nie dając jednak adekwatnych narzędzi do wywiązania się z niego. Skutkiem tego jest sytuacja, w której równość obywateli pozostaje fikcją i jest jedynie pozorna. Dopóki uprawnienia nie będą zrównane, uznać należy, że art. 64 § 2 k.p.a. różnicuje sytuację uczestników postępowania administracyjnego ze względu na ich miejsce zamieszkania i tym samym jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. 2. Do dnia wydania orzeczenia do Trybunału nie wpłynęły stanowiska Sejmu i Proku-ratora Generalnego. OTK ZU A/2020 SK 71/19 poz. 2 3 3. Pismem z 28 listopada 2019 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Wykorzystanie skargi konstytucyjnej, jako instrumentu ochrony konstytucyjnych wolności i praw jednostek, uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w Konsty-tucji (art. 79 ust. 1) oraz w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo-wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu, w ramach którego Trybunał bada, czy odpowiada ona warunkom formalnym oraz czy nie jest oczywiście bezzasadna. Zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłącza jednak dalszej oceny wa-runków jej wniesienia, dokonywanej na kolejnym etapie postępowania. Postanowienie o przekazaniu skargi konstytucyjnej do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza więc ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia. Trybunał ma obowiązek ustalania na każdym etapie postępowania, czy merytoryczna ocena zarzutów okre-ślonych w badanej skardze konstytucyjnej jest w ogóle dopuszczalna (por. wyrok TK z 9 li-stopada 2010 r., sygn. SK 10/08, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 99). Trybunał rozpoznając sprawę nie jest związany stanowiskiem zajętym w zarządzeniu lub postanowieniu zamykającym wstępne rozpoznanie (zob. m.in. postanowienia TK z: 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98; 11 września 2012 r., sygn. SK 19/12, OTK ZU nr 8/A/2012, poz. 98). Kontrolując istnienie pozytywnych oraz brak ujemnych przesłanek procesowych Trybunał może także dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały uprzednio wyrażone w postanowieniu wydanym na etapie wstępnego rozpo-znania konkretnej skargi konstytucyjnej. 2. Jedną z konstytutywnych przesłanek umożliwiających rozpoznanie skargi stanowi wykazanie przez skarżącego, że doszło do naruszenia określonych w Konstytucji wolności lub praw, których podmiotem jest skarżący. Skarżąca twierdzi, że w jej przypadku doszło do naruszenia zasady równości wobec prawa, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jest to jedyny wzorzec kontroli konstytucyjno-ści wskazany w skardze złożonej w jej imieniu. Trybunał przypomina, że zgodnie z jego ugruntowanym stanowiskiem, art. 32 Konsty-tucji nie statuuje żadnej konkretnej wolności czy prawa. Wynikające z tego przepisu zasada równości oraz zakaz dyskryminacji wyrażają zasady ogólne, znajdujące zastosowanie tylko w związku z konkretnymi prawami lub wolnościami wyrażonymi w Konstytucji. Zasady te nie tworzą praw ani wolności „samoistnie”, tj. w oderwaniu od konstytucyjnie uregulowanych (zob. postanowienie TK z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). W ocenie Trybunału, znaczy to przede wszystkim, że „wszyscy są równi w «god-ności, wolności i prawach», o których w innych przepisach mówi Konstytucja, i że nie jest dopuszczalna dyskryminacja w realizacji tych wolności i praw”. Równość i zakaz dyskryminacji nie mają charakteru abstrakcyjnego i absolutnego, ale funkcjonują zawsze w pewnym kontekście sytuacyjnym; odniesione być muszą do zakazów lub nakazów albo nadania uprawnień określonym jednostkom (grupom jednostek) w porów-naniu ze statusem innych jednostek (grup). W związku z powyższym art. 32 Konstytucji mo-że stanowić wzorzec kontroli w postępowaniu skargowym jedynie w razie wskazania przez skarżącego, jaka jego wolność lub prawo, wynikające z innych przepisów Konstytucji, są uregulowane z naruszeniem powyższych zasad. Inaczej ujmując, w postępowaniu skargowym OTK ZU A/2020 SK 71/19 poz. 2 4 art. 32 Konstytucji może stanowić wzorzec kontroli tylko wtedy, gdy jest powołany wraz z innym przepisem, statuującym prawo lub wolność konstytucyjną (zob. np. wyrok z 7 maja 2013 r., sygn. SK 11/11, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 40 oraz postanowienie z 22 lipca 2014 r., sygn. SK 28/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 87). 3. Dotychczasowe stanowisko TK musi być zastosowane do oceny skargi w rozpatry-wanej sprawie. Trybunał stwierdza, że skarżąca jako jedyny wzorzec kontroli powołała art. 32 ust. 1 Konstytucji, nie wskazując żadnej wolności lub prawa, które – w jej ocenie – zostały naruszone przez nierówne czy dyskryminujące traktowanie. W konsekwencji, złożona przez nią skarga konstytucyjna nie spełniła podstawowego wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, co oznacza konieczność umorzenia postępowania. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.