SK 77/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 26 października 2023 r. Pozycja 78 POSTANOWIENIE z dnia 17 października 2023 r. Sygn. akt SK 77/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Justyn Piskorski Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Wojciech Sych – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 października 2023 r., skargi konstytu-cyjnej C.G. o zbadanie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.), rozumianych w taki sposób, że „umożliwiały naby-cie przed wejściem w życie art. 3051 – 3054 kc w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 ro-ku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (art. 75 ust. 1 według oznaczenia w tekście pierwotnym ustawy) lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami”, z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. C.G. (dalej: skarżący) wniósł o ustanowienie służebności przesyłu na rzecz Enea Operator sp. z.o.o. (dalej: Enea), wskazując, że na jego nieruchomości znajdują się czynne urządzenia przesyłowe należące do przedsiębiorcy. Postanowieniem z 10 października 2017 r., sygn. akt […], Sąd Rejonowy w P. oddalił wniosek, stwierdzając, że Enea posiada OTK ZU A/2023 SK 77/19 poz. 78 2 tytuł prawny w postaci służebności gruntowej o treści służebności przesyłu nabytej w drodze zasiedzenia. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone apelacją, którą Sąd Okręgowy w P. oddalił postanowieniem z 17 sierpnia 2018 r., sygn. akt […]. W skardze konstytucyjnej z 21 grudnia 2018 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nie-zgodności art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.; da-lej: kodeks, k.c.) rozumianych w taki sposób, że „umożliwiały nabycie przed wejściem w życie art. 3051 – 3054 kc w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej tre-ścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (art. 75 ust. 1 według oznaczenia w tekście pierwotnym ustawy) lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami”, z art. 2, art. 21, art. 31 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji. Uzasadniając podniesione w skardze zarzuty, skarżący stwierdził, że zapadłe w jego sprawie orzeczenia oparte zostały na prawotwórczej wykładni Sądu Najwyższego, naruszają-cej liczne przepisy Konstytucji oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.; dalej: protokół). Przede wszystkim zauważył, że wykładnia, która doprowadziła do wykreowania słu-żebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, narusza regułę zakazującą podważania językowo jednoznacznego rezultatu interpretacji przez odwołanie się do dyrek-tyw celowościowych i funkcjonalnych. Przepisy o służebności gruntowej wymagają przecież, by taka służebność miała na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej. Poza tym zakazana jest rozszerzająca wykładnia wyjątków, a tym bardziej ich tworzenie w drodze interpretacji celowościowej i funkcjonalnej. Wykładnia Sądu Najwyższego kreuje jednak wyjątek od zasady wyrażonej w art. 285 § 2 k.c., jaką jest istnienie nieruchomości władnącej. Ponadto zasadą jest nienaruszalność prawa własności, od której samo zasiedzenie stanowi wyjątek, a zatem wszelkie wątpliwości w tym zakresie należy rozstrzygać na korzyść prawa własności. Interpretacja, która dopuszcza bieg zasiedzenia służebności gruntowej przez pod-miot niespełniający przesłanek jednoznacznie określonych w ustawie, jest sprzeczna z Kon-stytucją i narusza zaufanie obywateli do państwa. Niezależnie od naruszenia dyrektyw interpretacyjnych wykładnia przedstawiona przez Sąd Najwyższy jest z wielu powodów błędna: 1) uchwalając kodeks w 1964 r., prawodawca świadomie zrezygnował z możliwości ustanowienia służebności na rzecz przedsiębiorcy, przewidzianej wcześniej przez art. 175 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319, ze zm.); o ile zatem interpretacja zawsze powinna zmierzać do jak najwierniejszego odtworzenia woli ustawodawcy, o tyle w tym wypadku jego wola została po prostu pominięta; 2) ustawodawca, dostrzegając próby wypełnienia luki ustawowej przez orzecznictwo sądowe w drodze coraz dalej idących zabiegów interpretacyjnych, zdecydował się wprowa-dzić do kodeksu służebność przesyłu jako nowe ograniczone prawo rzeczowe, co nastąpiło 3 sierpnia 2008 r., przy czym w uzasadnieniu nowelizacji zwrócił uwagę, że koncepcja słu-żebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu nie jest adekwatna do uregu-lowania statusu urządzeń przesyłowych i spotkała się z uzasadnioną krytyką, naruszając zasa-dę zamkniętego katalogu ograniczonych praw rzeczowych; 3) by posiadać prawo w sposób prowadzący do jego zasiedzenia, należy nie tylko fak-tycznie korzystać z rzeczy w sposób temu prawu odpowiadający (element corpus), lecz także mieć zamiar posiadania tego prawa (element animus); biorąc pod uwagę brak świadomości OTK ZU A/2023 SK 77/19 poz. 78 3 możliwości nabycia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, za-nim została ona wykreowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego, niemożliwe było spełnie-nie drugiego warunku. Niezależnie od kwestii prawidłowości normy umożliwiającej zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, za niedopuszczalne należy uznać jej stosowanie do stanów rzeczy istniejących przed wydaniem uchwały Sądu Najwyższego z 7 października 2008 r., sygn. akt III CZP 89/08 (Lex nr 458125), a już w szczególności przed wydaniem uchwały Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2003 r., sygn. akt III CZP 79/02 (OSNC nr 11/2003, poz. 142). Narusza ono bowiem zasadę niedziałania prawa wstecz wyra-żoną w art. 3 k.c. Retroaktywne zastosowanie owej normy uchybiło przy tym zasadzie lojal-ności państwa wobec obywateli, umożliwiając bieg zasiedzenia przeciwko właścicielowi nie-ruchomości, któremu nie sposób zarzucić bierności, gdyż przed 2008 r. nie przysługiwało mu żadne skuteczne roszczenie mogące zapobiec zasiedzeniu. Skarżący – uznając, że uregulowania konstytucyjne odpowiadają w znacznej części konwencyjnej koncepcji ochrony własności, a argumenty za ich naruszeniem są w znacznej części tożsame – ograniczył się do omówienia naruszenia art. 1 protokołu, zaznaczając, iż jego wywody odnoszą się także do naruszenia polskiego porządku konstytucyjnego. Jak zauważył skarżący, zarówno na poziomie konstytucyjnym, jak i na poziomie kon-wencyjnym ograniczenie prawa własności może nastąpić jedynie w drodze ustawy. Warunku tego nie spełnia służebność odpowiadająca treścią służebności przesyłu, która została wykre-owana w orzecznictwie sądowym, dopuszczającym możliwość jej zasiedzenia przed 3 sierp-nia 2008 r. Poza tym wszelkie ograniczenia prawa własności powinny spełniać wymogi wynika-jące z zasady proporcjonalności. Na skutek zakwestionowanej wykładni przepisów kodeksu umożliwiającej nabycie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu, w drodze skomplikowanych i niejasnych zabiegów interpretacyjnych, nastąpiło jednak obciążenie pra-wa własności na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego bez przyznania ekwiwalentu. Jednocześnie norma ograniczająca prawo własności powinna być jednoznaczna, a jej stosowanie przewidywalne. W rzeczywistości właściciele nieruchomości nie zdawali sobie jednak sprawy, że nastąpi zmiana praktyki orzeczniczej, a wsteczne zastosowanie nowo wy-kreowanej normy doprowadziło do arbitralnej ingerencji w prawo własności, wobec czego byli bezradni. 2. W piśmie z 29 maja 2020 r. w imieniu Sejmu stanowisko w sprawie zajął jego Mar-szałek, wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na niedopuszczalność wydania wy-roku. Uzasadniając wniosek o umorzenie postępowania, Marszałek Sejmu stwierdził, że skarżący nie kwestionuje w istocie treści normy prawnej dopuszczającej nabycie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, gdyż nie twierdzi, że funkcjonowanie w polskim porządku prawnym takiego ograniczonego prawa rzeczowego naruszałoby powo-łane przez niego wzorce konstytucyjne. W rzeczywistości zarzut niezgodności z Konstytucją odnosi do prawidłowości wyinterpretowania rozważanej normy z zaskarżonych przepisów prawnych oraz skutków wstecznych przyjętej wykładni. Oba zagadnienia pozostają jednak poza kognicją Trybunału. 3. W piśmie z 28 maja 2021 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. OTK ZU A/2023 SK 77/19 poz. 78 4 Prokurator Generalny zauważył, że w wypadku kontroli sprawowanej w postępowa-niu zainicjowanym skargą konstytucyjną jej przedmiotem są akty normatywne, które stano-wiły podstawę orzeczenia przez sąd lub organ administracji publicznej o prawach i wolno-ściach skarżącego. Trybunał Konstytucyjny nie jest natomiast uprawniony do kontrolowania wykładni przepisów prawa, praktyki ich stosowania czy – tym bardziej – prawidłowości jed-nostkowych rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych. W jego orzecznictwie ugruntowany jest jednak pogląd, że w ramach kognicji Trybunału mieści się dokonywanie kontroli zgod-ności z Konstytucją treści normatywnej przepisu uzyskanej w wyniku jednolitej, powszech-nej i stałej wykładni sądowej. Jak przy tym stwierdzono w postanowieniu Trybunału Konsty-tucyjnego z 17 października 2018 r., sygn. P 7/17 (OTK ZU A/2018, poz. 59), jest to waru-nek konieczny, ale niewystarczający, ponieważ owo jednolite orzecznictwo musi znajdować akceptację w literaturze przedmiotu. Tego ostatniego warunku nie spełniała badana wówczas regulacja, która odpowiada przedmiotowi kontroli w niniejszej skardze konstytucyjnej. Nale-ży zatem uznać, że o ile w judykaturze Sądu Najwyższego dominuje stanowisko dopuszcza-jące możliwość zasiedzenia w okresie przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpo-wiadającej treścią służebności przesyłu, o tyle poglądy wyrażane w literaturze nie są w tym zakresie jednolite. Jednocześnie warunek doktrynalnej akceptacji jednolitej linii orzeczniczej należy postrzegać przede wszystkim w perspektywie zakresu kompetencji Trybunału, który nie jest powołany do rozstrzygania ani rozbieżności interpretacyjnych, ani sporów doktrynal-nych. Prokurator Generalny podkreślił również, że zarówno w postanowieniu z 17 paź-dziernika 2018 r., sygn. P 7/17, jak i w postanowieniu sygnalizacyjnym z 17 października 2018 r., sygn. S 5/18 (OTK ZU A/2018, poz. 60), Trybunał Konstytucyjny uznał, iż nieu-normowanie wprost w ustawie stanów faktycznych dotyczących korzystania z urządzeń prze-syłowych usytuowanych na cudzym gruncie, przed wprowadzeniem do polskiego systemu prawnego służebności przesyłu, stanowi zaniechanie prawodawcze, które – niezależnie od oceny takiej decyzji ustawodawcy – pozostaje poza jego kognicją. 4. W pismach z 16 grudnia 2019 r. oraz z 4 lutego 2020 r. stanowisko w sprawie zajął Rzecznik Praw Obywatelskich, wnosząc o stwierdzenie, że art. 292 stosowany w związku z art. 285 k.c. w zakresie, w jakim umożliwia przed wejściem w życie art. 3051-3054 k.c., tj. przed 3 sierpnia 2008 r., nabycie w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu w sy-tuacji, gdy nie została wydana decyzja administracyjna ograniczająca prawa właściciela do gruntu, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji przez to, że pozbawia prawo własności konstytucyjnej ochrony oraz jest niezgodny z art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji przez to, że w sposób nieproporcjonalny ogranicza prawo własno-ści w drodze przyjęcia analogii na niekorzyść właściciela. Rzecznik uznał, że rozumienie art. 285 i art. 292 k.c. w zakresie dotyczącym możli-wości zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r., ukształtowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ma charakter stały, jednoznaczny i powszechny, a w konsekwencji może stanowić przedmiot kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Uzasadniając niezgodność zakwestionowanego unormowania z art. 64 ust. 2 Konsty-tucji, Rzecznik wskazał, że zasiedzenie służebności stanowi ograniczenie prawa własności nieruchomości, a w konsekwencji istotne jest, czy właściciel ma możliwość uchronienia się przed negatywnymi dla niego skutkami prawnorzeczowymi. Z tego względu konieczne jest zapewnienie jednolitej kwalifikacji prawnej zdarzenia ciągłego prowadzącego do zasiedze-nia, czyli posiadania służebności. Wymóg ten nie jest spełniony, gdy norma dopuszczająca zasiedzenie zostaje wprowadzona do obrotu w wyniku twórczej wykładni sądowej, a tym OTK ZU A/2023 SK 77/19 poz. 78 5 bardziej, gdy taka norma dotyczy przeszłych stanów faktycznych, co miało miejsce w rozpa-trywanej sprawie. Zakwestionowane unormowanie narusza, zdaniem Rzecznika, również art. 64 ust. 3 Konstytucji, powodując nieproporcjonalne ograniczenie prawa własności. Nie zostało ono ustanowione w ustawie, a jedynie odtworzone z niej w drodze analogii. Co więcej, ingeren-cja w konstytucyjnie chronione prawo nie jest już aktualnie konieczna, gdyż istnieją inne instrumenty prawne należycie zabezpieczające interesy przedsiębiorców przesyłowych, np. przymusowe ustanowienie służebności. Nie ma też powodu, by uprzywilejowywać eko-nomicznie silniejszych uczestników obrotu cywilnoprawnego. Dalsze utrzymywanie rozwa-żanej konstrukcji prawnej nie jest konieczne do realizacji żadnej z wartości wyszczególnio-nych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Rzecznik podkreślił, że w niniejszej sprawie istnieje konieczność wydania wyroku merytorycznie rozstrzygającego kwestię zgodności z Konstytucją instytucji służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu pomimo umorzenia przez Trybunał Konstytucyjny postępowania w sprawie o sygn. P 7/17, w którym przedmiotem analizy były analogiczne problemy konstytucyjne. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Skarga kon-stytucyjna powinna przy tym spełniać warunki określone w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 2. Skarga konstytucyjna inicjująca postępowanie w niniejszej sprawie nie spełnia wy-mogów warunkujących jej merytoryczne rozpoznanie, co pociągnęło za sobą konieczność umorzenia postępowania w całości na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Przedmiotem skargi może być bowiem jedynie zarzut niezgodności określonej regulacji prawnej z Konstytucją, jeżeli na podstawie tej regulacji podjęto rozstrzygnięcie negatywnie ingerujące w konstytucyjne wolności lub prawa. Trybunał Konstytucyjny uznał, że podstawą normatywną wyroków zapadłych w sprawie skarżącego nie była norma odtworzona z zakwestionowanych przez niego przepisów prawnych. Jedno-cześnie przedstawione zarzuty nie zostały uzasadnione lub nie zostały uzasadnione w sposób wystarczający, a wzorców kontroli będących zasadami konstytucyjnymi nie powiązano od-powiednio z przepisami konstytucyjnymi chroniącymi prawa lub wolności jednostki. Ze względu na treść art. 79 ust. 1 Konstytucji, wzorcem kontroli nie mógł być Protokół nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzony w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.; dalej: protokół). 3. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że skarżący nie podnosi zarzutów niezgodności z Konstytucją bezpośrednio wobec treści przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Ko-deks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.; dalej: kodeks, k.c.), lecz w stosunku do unormowania wyinterpretowanego z tych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym możliwe było – jeszcze przed uregulowaniem w kodeksie instytucji służeb- OTK ZU A/2023 SK 77/19 poz. 78 6 ności przesyłu (art. 3051 – art. 3054 k.c.), tj. przed 3 sierpnia 2008 r. – zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z rozstrzygnięciami sądowymi odda-lającymi wniosek skarżącego o ustanowienie służebności przesyłu. Wniosek ten został odda-lony w wyniku uwzględnienia przez sądy obu instancji podniesionego przez przedsiębiorstwo przesyłowe zarzutu zasiedzenia przez nie służebności gruntowej odpowiadającej treścią słu-żebności przesyłu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że sąd pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu, że zasiedzenie służebności nastąpiło w dobrej wierze, jednak sąd drugiej in-stancji nie zgodził się z tym ustaleniem, wskazując, że do zasiedzenia doszło w złej wierze. 4. Podniesione w skardze zarzuty niezgodności z Konstytucją zostały sformułowane wobec unormowania odtworzonego z następujących przepisów kodeksu: 1) art. 292: „Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypad-ku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu wła-sności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio”; 2) art. 172 § 1: „Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa wła-sność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoist-ny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie)”; 3) art. 285 § 1: „Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nierucho-mości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążo-nej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nie-ruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu wła-sności (służebność gruntowa)”; § 2: „Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwięk-szenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części”; 4) art. 352 § 1: „Kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowia-dającym treści służebności, jest posiadaczem służebności”. 5. Umarzając postępowanie w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny wziął pod uwagę istotne wady formalne wniesionej skargi konstytucyjnej, uniemożliwiające jej meryto-ryczne rozpoznanie. Po pierwsze, należało zauważyć, że obowiązkiem skarżącego było wskazanie normy prawnej, która miałaby zostać poddana kontroli Trybunału, co następuje przez podanie prze-pisów prawnych, w których została wyrażona. W wypadku skargi konstytucyjnej norma po-winna być podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia o prawach i wolnościach konstytucyjnych. Skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku, ponieważ przedmiotem zaskarżenia uczynił normę umożliwiającą zasiedzenie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu w dobrej wierze; norma ta miałaby zostać odtworzona łącznie z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 w związku z art. 352 § 1 k.c. Jak wynika z zapadłego w jego sprawie wyroku sądu drugiej instancji, zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią słu-żebności przesyłu nastąpiło jednak w złej wierze. Okres posiadania służebności wymagany do jej zasiedzenia w złej wierze reguluje zatem art. 172 § 2 k.c., a nie art. 172 § 1 k.c. Przedmio-tem zaskarżenia powinien być zatem art. 292 w związku z art. 172 § 2 w związku z art. 285 w związku z art. 352 § 1 k.c. Po drugie, mimo że skarżący wskazał liczne wzorce kontroli, dopiero na podstawie uzasadnienia skargi konstytucyjnej – obejmującego przede wszystkim polemikę z wykładnią Sądu Najwyższego z punktu widzenia regulacji i dyrektyw interpretacyjnych prawa cywilne-go oraz ogólnikowe twierdzenia o naruszeniu określonych przepisów Konstytucji – można OTK ZU A/2023 SK 77/19 poz. 78 7 próbować ustalić konkretne postanowienia konstytucyjne, z którymi miałoby być niezgodne zakwestionowanie unormowanie. Przedstawione zarzuty nie zostały jednak uzasadnione albo uzasadniono je pobieżnie i chaotycznie. Co więcej, zarzuty naruszenia poszczególnych zasad konstytucyjnych nie zostały powiązane odpowiednio z właściwymi postanowieniami konsty-tucyjnymi chroniącymi prawa i wolności jednostki. Należy też zauważyć, że wobec tego, iż umowy międzynarodowe nie mogą być wzorcami kontroli w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej, skoncentrowanie się skarżącego na przedstawieniu argu-mentów za niezgodnością zakwestionowanego unormowania z art. 1 protokołu było błędne i wobec tego oczywiście nieskuteczne.