SK 84/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 23 stycznia 2026 r. Pozycja 11 POSTANOWIENIE z dnia 29 lipca 2025 r. Sygn. akt SK 84/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Wojciech Sych Michał Warciński, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2025 r., skargi konstytucyjnej spółki […] spółka akcyjna o zbadanie zgodności: art. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) w zakresie, w jakim „uzależnia przyznanie rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej od posiadania obywatelstwa polskiego oraz zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r., co skutkuje pozbawieniem możliwości uzyskania re-kompensaty przez osoby prawne będące właścicielami nieruchomości pozosta-wionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które nie mogą spełnić tych warunków”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1-3, art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 12 lutego 2018 r. (data wpływu: 15 lutego 2018 r.) spółka […] spółka akcyjna (dalej: skarżąca) wniosła o zbadanie zgodności art. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1090; dalej: ustawa rekompensacyjna) w zakresie, w jakim „uzależnia przy- OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 2 znanie rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypo-spolitej Polskiej od posiadania obywatelstwa polskiego oraz zamieszkiwania na byłym teryto-rium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r., co skutkuje pozbawieniem możli-wości uzyskania rekompensaty przez osoby prawne będące właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które nie mogą spełnić tych warunków”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1-3, art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: Skarżąca wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego (dalej: rekompensaty zabużań-skiej). Decyzją z maja 2016 r. wojewoda odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekom-pensaty zabużańskiej z powodu złożenia wniosku po upływie ustawowego terminu oraz zło-żenia wniosku przez osobę nieuprawnioną. Decyzją z lipca 2016 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję wojewody. Minister uznał, że wniosek skarżącej został złożony po terminie. Wyrokiem z listopada 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę skar-żącej na decyzję Ministra Skarbu Państwa w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompen-saty. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa, jak i poprzedzająca ją decy-zja wojewody nie naruszają przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 października 2017 r., sygn. akt […], skargę kasacyjną oddalił. Wskazał, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieru-chomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje osobom fizycz-nym. Rekompensata zabużańska ma charakter majątkowej pomocy publicznoprawnej. Prawo to nie obejmuje i nigdy nie miało obejmować wyrównania strat i utraconych zysków z dzia-łalności gospodarczej prowadzonej przez obywateli polskich na terenach dawnej Rzeczypo-spolitej. 1.2. W ocenie skarżącej, zakwestionowana norma prawna uzależniająca prawo do otrzymania rekompensaty zabużańskiej od posiadania obywatelstwa polskiego i miejsca zamieszkania na byłym terytorium międzywojennej Rzeczypospolitej w dniu 1 września 1939 r., choć expressis verbis nie wskazuje, że beneficjentami tego prawa są wyłącznie osoby fizyczne, to z uwagi na określenie przymiotów, jakimi uprawnieni muszą się legitymować, wyklucza uzyskanie rekompensaty przez osoby prawne. Tego rodzaju rozwiązanie narusza, zdaniem skarżącej, art. 32 ust. 1 w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1-3, art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Kon-stytucji, a przemawiają za tym następujące względy: podobieństwo sytuacji obywateli pol-skich oraz sytuacji polskich osób prawnych, które w związku z wojną pozostawiły nierucho-mości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, brak podstaw do przyjęcia, że o braku możliwości przyznania osobom prawnym prawa do rekompensaty przesądza charakter świad-czenia oraz brak podstaw do przyjęcia, że układy republikańskie wyłączyły możliwość przy-znania rekompensaty polskim osobom prawnym. Skarżąca wskazała ponadto w uzasadnieniu, że przedmiotem skargi jest pominięcie prawodawcze, które – jak podniosła – „polega na zbyt wąskim określeniu zakresu zastosowa-nia kwestionowanego przepisu art. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obec-nymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a mianowicie objęcia nim jedynie osób fizycznych i wykluczenia osób prawnych, w tym spółki prawa handlowego jaką jest skarżąca” (s. 21 skargi). OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 3 Zdaniem skarżącej, regulacja ta byłaby zgodna z Konstytucją, gdyby jako beneficjen-tów wskazywała również osoby prawne, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. stra-ciły swój majątek i znalazły się w analogicznej sytuacji jak obywatele polscy zmuszeni do przesiedlenia z Kresów Wschodnich. W ocenie skarżącej, cechą wspólną obu kategorii pod-miotów, tj. osób fizycznych oraz osób prawnych, było to, że zostały „zmuszone okoliczno-ściami faktycznymi i prawnymi do pozostawienia majątku, w tym nieruchomości poza grani-cami kraju, do przeniesienia się na terytorium aktualnych granic Polski oraz do rozpoczęcia funkcjonowania w nowym miejscu, w oparciu o znacząc[o] uszczuplony majątek” (s. 9 skar-gi). 2. W piśmie z 17 grudnia 2019 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. 3. W piśmie z 20 maja 2020 r. Prokurator Generalny (dalej: PG) zajął stanowisko w sprawie. Uznał, że postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 usta-wy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konsty-tucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. W ocenie PG, zarzut podniesiony przez skarżącą jest skargą na zaniechanie ustawo-dawcze, którego kognicja Trybunału nie obejmuje. Skarżąca domaga się bowiem wprowa-dzenia do ustawy rekompensacyjnej unormowania poszerzającego katalog podmiotów uprawnionych do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi grani-cami Rzeczypospolitej. Jednakże, ponieważ intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej osobom fizycznym, czego dowodzi – w ocenie PG – między in-nymi istota świadczeń za mienie zabużańskie, to realizacja postulatu skarżącej wykraczałaby poza zakres ustawy rekompensacyjnej, a tak daleko idąca zmiana stanu prawnego nie jest w zakresie kognicji TK. 4. W piśmie z 18 czerwca 2020 r. Sejm wniósł o stwierdzenie, że art. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy rekompensacyjnej „w zakresie, w jakim powoduje pozbawienie osób prawnych będących właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawa do rekompensaty, o której mowa w tej ustawie” jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 i art. 2 oraz z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ponadto Sejm wniósł o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Sejm pozostawił rozwadze Trybunału ocenę, czy zawężenie zakresu podmiotowego beneficjentów ustawy rekompensacyjnej „było działaniem w pełni świadomym i celowym”, a w konsekwencji, czy jest to zaniechanie ustawodawcze, prowadzące do umorzenia postę-powania. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przesłanki dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyj-nej. 1.1. Zgodnie z dotychczasowym, utrwalonym stanowiskiem Trybunału, na każdym etapie postępowania jest on obowiązany badać, czy rozpoznawana skarga spełnia wymogi OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 4 formalne (zob. np. postanowienie TK z 5 lipca 2023 r., sygn. SK 10/20, OTK ZU A/2023, poz. 63 i powołane tam orzecznictwo). Nadanie skardze dalszego biegu nie przesądza bowiem o spełnieniu formalnopraw-nych przesłanek dopuszczalności orzekania w danej sprawie ani nie wiąże składu wyznaczo-nego do rozpoznania sprawy co do meritum (zob. np. postanowienie TK z 5 grudnia 2023 r., sygn. SK 54/21, OTK ZU A/2023, poz. 104 i powołane tam orzecznictwo). Stąd też również na obecnym etapie postępowania Trybunał zobligowany był do oceny, czy rozpoznawana skarga konstytucyjna spełnia wszystkie warunki jej dopuszczalności. 1.2. Skarga konstytucyjna stanowi kwalifikowany środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, którego rozpoznanie uwarunkowane zostało spełnieniem przesłanek wynika-jących z art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowanych w przepisach ustawy z dnia 30 listopa-da 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej może być zarzut niekonstytucyjności przepisów ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których ostatecznie rozstrzygnięto o konstytucyjnych prawach lub wolnościach przysługujących skar-żącemu. Z kolei, zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK, skarga powinna zawierać określe-nie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący doma-ga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją, wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone oraz uzasadnie-nie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego w trybie skargi konstytucyjnej może być zatem przepis aktu normatywnego, którego zastosowanie w konkretnej sprawie doprowadziło do naruszenia przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw lub wolno-ści. Naruszenie tych praw nie może być jednak konsekwencją braku określonej regulacji prawnej. Takie naruszenie nie korzysta z ochrony przewidzianej w trybie skargi konstytucyj-nej. 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. 2.1. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, Trybunał stwierdził, że skarżąca niekonstytucyjność regulacji określającej zakres podmiotowy prawa do rekom-pensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej łączy z brakiem określonej normy prawnej odnoszącej się do osób prawnych, a tym samym, że wyrażone w zaskarżonym art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospo-litej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1090; dalej: ustawa rekompensacyjna) uzależnienie przy-znania rekompensaty zabużańskiej od posiadania obywatelstwa oraz zamieszkiwania na by-łym terytorium Rzeczypospolitej w dniu 1 września 1939 r., skutkujące pozbawieniem moż-liwości uzyskania rekompensaty przez osoby prawne, stanowi zaniechanie prawodawcze, które nie podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego. Odwołując się do swojego dotychczasowego orzecznictwa, Trybunał przypomniał, że: „Gdyby istniała możliwość zaskarżenia przepisu pod zarzutem, iż nie zawiera on regulacji, które w przekonaniu wnioskodawcy winny się w nim znaleźć, każdą ustawę lub dowolny jej przepis można byłoby zaskarżyć w oparciu o tego rodzaju przesłankę negatywną. Gdyby OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 5 ustawodawca uznał za celowe takie ukształtowanie kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, zawarłby stosowną normę w Ustawie Zasadniczej” (wyrok TK z 19 listopada 2001 r., sygn. K 3/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 251). Tymczasem zgodnie z art. 188 Konstytucji, w kompetencjach Trybunału Konstytucyj-nego jest orzekanie w zakresie oceny hierarchicznej zgodności aktów normatywnych. W ra-mach tej kontroli Trybunał dopuszcza ocenę aktu normatywnego z punktu widzenia tego, czy w jego przepisach nie brakuje unormowań, bez których, ze względu na naturę objętej danym aktem regulacji, może ona budzić wątpliwości natury konstytucyjnej – pominięcie prawo-dawcze (w orzecznictwie TK określane też pominięciem „ustawodawczym” lub „legislacyj-nym”). Kognicji Trybunału nie podlega natomiast badanie zaniechania ustawodawczego, czy-li materii, którą ustawodawca pozostawił w całości poza uregulowaniem prawnym. „Zarzut niekonstytucyjności może więc dotyczyć zarówno tego, co ustawodawca w danym akcie unormował, jak i tego, co w akcie tym pominął, choć postępując zgodnie z Konstytucją, po-winien był unormować. Prowadzi to do wniosku, że o ile parlamentowi przysługuje bardzo szerokie pole decyzji, jakie materie wybrać dla normowania w drodze stanowionych przez siebie ustaw, o tyle – skoro decyzja taka zostanie już podjęta – regulacja danej materii musi zostać dokonana przy poszanowaniu wymagań konstytucyjnych. (…) Trybunał Konstytucyj-ny uznał, że linia demarkacyjna oddzielająca sytuacje «zaniechania ustawodawczego» oraz «regulacji fragmentarycznej i niepełnej» związana jest z odpowiedzią na pytanie, czy istotnie w danej sytuacji zachodzi jakościowa tożsamość (albo przynajmniej daleko idące podobień-stwo) materii unormowanych w danym przepisie i tych pozostawionych poza jego zakresem. (…) Zbyt pochopne «upodobnienie» materii nieunormowanych z tymi, które znalazły swoją wyraźną podstawę w treści badanego przepisu, grozi bowiem każdorazowo postawieniem zarzutu o wykraczanie przez Trybunał Konstytucyjny, poza sferę kontroli prawa i uzurpowa-nie sobie uprawnień o charakterze prawotwórczym” (wyrok TK z 22 lipca 2008 r., sygn. K 24/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 110). Trybunał wielokrotnie zwracał uwagę na to, że „[w] praktyce określenie granicy mię-dzy zaniechaniem a pominięciem prawodawczym może budzić wątpliwości. W orzecznictwie Trybunału wypracowano kryteria pomocne w odróżnieniu tych przypadków. Trybunał bierze pod uwagę ratio legis kwestionowanego przepisu, które może wskazywać, czy zarzucany brak określonej regulacji nie stanowi zamierzonego działania ustawodawcy, chcącego pozo-stawić określone zagadnienie poza regulacją prawną” (zob. postanowienie z 14 stycznia 2015 r., sygn. P 9/14, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 6 wraz z przytoczonym w nim orzecznic-twem oraz piśmiennictwem). Jako kolejne kryterium Trybunał wskazał odpowiedź na pytanie, „czy w danej sytuacji zachodzi jakościowa tożsamość (albo przynajmniej daleko idące podobieństwo) materii unormowanych w danym przepisie i tych pozostawionych poza jego zakresem. Przy ocenie podobieństwa konieczna jest ostrożność, gdyż zbyt pochopne upodobnienie materii grozi po-stawieniem zarzutu o wykraczanie przez Trybunał poza sferę kontroli prawa i uzurpowanie sobie uprawnień o charakterze prawotwórczym. Pominięcie prawodawcze może zatem wy-stępować wtedy, gdy materia pominięta w przepisie oraz materia w nim uregulowana są jako-ściowo tożsame albo bardzo do siebie zbliżone. (…) Innym kryterium jest źródło skierowanego do ustawodawcy nakazu regulacji danej materii; nakaz ten powinien wynikać z Konstytucji (zob. postanowienie TK z 1 marca 2010 r., sygn. SK 29/08, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 29). Pominięcie może być badane przez Trybunał – jednak tylko wtedy, gdy na poziomie Konstytucji istnieje «norma o treści odpowiadającej normie pominiętej w ustawie kontrolowanej» (postanowienie TK z 1 marca 2010 r., sygn. SK 29/08), czyli w danym obszarze obowiązuje konstytucyjny nakaz uregulowania kwestii pominiętych w określony sposób (zob. postanowienie TK z 2 grudnia 2014 r., sygn. SK 7/14, OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 6 OTK ZU nr 11/A/2014, poz. 123)” – (postanowienie TK z 17 lipca 2019 r., sygn. SK 6/19, OTK ZU A/2019, poz. 38). Należy przypomnieć, że badanie przez Trybunał „pominięcia prawodawczego w żad-nym wypadku nie może prowadzić w swoich skutkach do «uzupełniania» przez Trybunał obowiązującego stanu prawnego o rozwiązania prawne, które są pożądane z punktu widzenia inicjatora postępowania, ale nie wynikają z treści poddanej kontroli normy prawnej. Narusza-łoby to bowiem zasadę podziału i równowagi władzy, a w konsekwencji orzekanie w sprawie zaniechania ustawodawczego oznaczałoby wykroczenie przez Trybunał Konstytucyjny poza jego konstytucyjną rolę tzw. ustawodawcy negatywnego (zob. postanowienie TK z 13 paź-dziernika 2010 r., sygn. P 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 92)” – (postanowienie TK z 15 marca 2022 r., sygn. K 9/18, OTK ZU A/2022, poz. 16). Biorąc pod uwagę powyższe kryteria, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek pominięcia prawodawczego. Niemniej Trybunał skon-centrował swoją uwagę tylko na braku jednej z nich, jako wystarczającej przyczyny umorze-nia postępowania. 2.2. Z całokształtu unormowania zawartego w ustawie rekompensacyjnej wynika, że zamiarem ustawodawcy było przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej tylko osobom fizycznym – obywatelom polskim oraz ich spadkobiercom. Należy podkreślić, że w żadnym z obowiązujących, a wydanych w wyniku wykonania układów republikańskich, aktów krajowych, które wydano po 1944 r., nigdy nie przyznawano takiego uprawnienia osobom prawnym. Zarówno tzw. prawo zaliczenia, jak i prawo do re-kompensaty odnoszono do osób fizycznych. Podstawowymi kryteriami decydującymi o przy-znaniu potwierdzenia prawa do rekompensaty były: pozostawienie nieruchomości albo okre-ślonych kategorii nieruchomości, np. gospodarstw rolnych, na byłym terytorium państwa pol-skiego, związek między pozostawieniem tych nieruchomości i wojną rozpoczętą w 1939 r., stałe zamieszkiwanie na utraconych terenach przed 1 września 1939 r. lub zamieszkiwanie dokładnie w dniu 1 września 1939 r., przesiedlenie w obecne granice Polski, połączone ze zmianą miejsca zamieszkania, posiadanie obywatelstwa polskiego przez właściciela nieru-chomości (lub jego następcę prawnego) ubiegającego się o prawo zaliczenia lub rekompensa-tę. Żaden z projektów ustawy reprywatyzacyjnej, jakie złożono do Sejmu w latach 1989-2003, a w którym zamierzano rozwiązać tzw. kwestię zabużańską, takiej możliwości nie przewidywał. Podobnie czyniła pierwsza tzw. kompleksowa ustawa zabużańska – ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowa-nia wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych po-za obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). 2.3. Wobec powyższego Trybunał nie miał najmniejszych wątpliwości, że przedmio-tem kontroli konstytucyjności skarżąca uczyniła w niniejszej sprawie sytuację zaniechania prawodawczego, którego kognicja Trybunału nie obejmuje. Trybunał uznał tym samym, że – wbrew wyrażonym w skardze twierdzeniom – regu-lacja, będąca przedmiotem rozpoznawanej skargi, jest regulacją pełną, a wprowadzenie unor-mowania poszerzającego katalog podmiotów w zakresie, w jakim domaga się tego skarżąca, wymagałoby interwencji ustawodawcy, odnoszącej się do kwestii wykraczającej poza zakres zaskarżonej ustawy. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 7 Zdanie odrębne sędziego TK Krystyny Pawłowicz do uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2025 r., sygn. akt SK 84/19 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zgłaszam zda-nie odrębne do uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 29 lipca 2025 r. w sprawie o sygn. akt SK 84/19. Podzielam pogląd o konieczności umorzenia postępowania w niniejszej sprawie, jed-nakże umorzenie postępowania powinno być skutkiem braku legitymacji skargowej spółki […] spółka akcyjna. Umorzenie nie powinno być skutkiem oceny innego kryterium formal-nego, a mianowicie dotyczącego braku kompetencji Trybunału do rozpoznawania kwestii zaniechania prawodawczego. Podtrzymuję swe dotychczasowe poglądy dotyczące podmiotowego zakresu legityma-cji skargowej wyrażone przeze mnie we wcześniejszych zdaniach odrębnych, np. w sprawach o sygn. SK 32/15, SK 31/18, SK 91/19, SK 29/21, SK 81/22, SK 98/22, SK 40/20, SK 14/19, SK 87/19, SK 92/19, Ts 6/22, Ts 45/23, Ts 48/23, Ts 46/23, Ts 47/23, Ts 30/23. Uważam, że prawo do skargi konstytucyjnej przysługuje wyłącznie osobie fizycznej – człowiekowi i obywatelowi – która jest podmiotem praw i wolności gwarantowanych w Kon-stytucji. Z tych względów zgłosiłam zdanie odrębne. Zdanie odrębne sędziego TK Michała Warcińskiego do uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2025 r., sygn. akt SK 84/19 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zgłaszam zda-nie odrębne do uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 29 lipca 2025 r., w sprawie o sygn. akt 84/19. Rozstrzygnięcie niniejszego postanowienia jest zasadne, jednakże nie można zgodzić się z jego uzasadnieniem. Braki formalne postępowania, prowadzące do jego umorzenia, można zaszeregować według ich znaczenia. W szczególności brak legitymacji do wniesienia żądania do Trybunału (skargi, wniosku) ma większą wagę niż choćby nieadekwatność wzor-ców kontroli wobec przedmiotu kontroli czy inne braki uzasadnienia takiego żądania. W ni-niejszej sprawie zachodzi taki przypadek. Mimo innych wad skargi, uniemożliwiających wy-danie wyroku w sprawie, naczelnym powodem umorzenia postępowania w sprawie był brak legitymacji skarżącego do wniesienia skargi. Skarżący jest osobą prawną, a tej nie przysługu-je legitymacja skargowa, określona w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W czasie prac Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego (dalej: Komisja) nad Konstytucją z 2 kwietnia 1997 r. rozważano trzy wersje normatywnego ujęcia „kwestii prawa obywatela do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego” (zob. „Komisja Konstytu-cyjna Zgromadzenia Narodowego. Biuletyn”, rok 1995/X, s. 175–176). W wersji I przepis ten miał brzmieć: „[o]bywatel polski, na zasadach określonych w ustawie ma prawo wystąpienia OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 8 do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności z konstytucją ustawy lub innego aktu prawodawczego, na podstawie którego sąd lub organ administracyjny orzekł ostatecznie o jego wolnościach, prawach lub obowiązkach określonych w konstytucji”. W wersji II: „[o]bywatel polski ma prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego na postano-wienia ustawy lub innego aktu prawodawczego ograniczającego wolności lub naruszającego jego prawa wynikające z konstytucji. Tryb wnoszenia i rozpatrywania skargi konstytucyjnej określa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym”. Z kolei w wersji III przepis ten miał brzmieć: „[k]ażdy, którego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone, ma prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego. Tryb wnoszenia i rozpatrywania skargi konstytucyjnej określa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym”. W dwóch na trzy warianty w sposób wyraźny ograniczono zakres stosowania badanego przepisu wyłącznie do osób fizycznych, posługując się sformułowaniem „obywatel polski”. W pracach Komisji nie wybrzmiał pogląd, w ramach którego posłużenie się słowem „każdy” zamiast „obywatel polski” miało służyć rozszerzeniu kręgu podmiotów uprawnionych do wnoszenia skargi poza osoby fizyczne. W nauce prawa konstytucyjnego wskazuje się, co prawda, na dwa ujęcia określenia „każdy”. Pierwsze ma dotyczyć tylko osoby fizycznej. Drugie ma obejmować, poza osobami fizycznymi, także inne podmioty prawa. Jednakże, jak wynika z prac Komisji, sformułowanie „[k]ażdy, którego kon-stytucyjne wolności i prawa zostały naruszone” dotyczy tych samych podmiotów uprawnio-nych do wystąpienia ze skargą konstytucyjną, które zostały wskazane w dwóch wcześniej-szych wersjach – „obywateli polskich”, a więc ogranicza się do osób fizycznych. W pierwszych latach obowiązywania Konstytucji do Trybunału Konstytucyjnego wpływały przede wszystkim skargi osób fizycznych. Sporadycznie inicjatorem skarg były inne podmioty (osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi). Trybunał nie wykorzystał jednak tych sytuacji w celu wypracowania przesłanek legitymacji skargowej podmiotów inicjujących postępowanie. Pierwsze sprawy tego typu kończyły się na etapie kontroli wstępnej. Jednakże za każdym razem podstawa odmowy nadania skardze dal-szego biegu była inna niż brak legitymacji skargowej podmiotu inicjującego postępowanie. Zagadnienie to nie było przedmiotem rozważań Trybunału. Przykładowo, w postanowieniu z 6 stycznia 1998 r. w sprawie zainicjowanej przez spółkę akcyjną Trybunał odmówił nadania skardze dalszego biegu (sprawa o sygn. Ts 9/97, OTK ZU SUP/1999, poz. 6). Powodem tego było wskazanie przez spółkę, jako ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, pism mających charakter informacyjny, które nie miały cech władczego rozstrzygnięcia w zakresie przysłu-gujących jej praw, wolności lub obowiązków. Takie uzasadnienie odmowy nadania biegu skardze zostało powtórzone przez Trybunał w postanowieniu z 3 marca 1998 r. o nie-uwzględnieniu zażalenia (OTK ZU SUP/1999, poz. 7). Trybunał stwierdził w nim, że „[w]o-bec niespełnienia podstawowej przesłanki wniesienia skargi konstytucyjnej, jaką jest ostateczność rozstrzygnięcia, Trybunał nie zajmuje się kwestią, czy doszło do naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącego”. Analogiczna sytuacja miała miejsce w kilku kolejnych sprawach, w których Trybunał odmawiał nadania biegu skardze z przyczyn innych niż brak legitymacji konstytucyjnoskargowej podmiotu inicjującego postępowanie, niebędą-cego osobą fizyczną (zob. postanowienia Trybunału z: 6 kwietnia 1998 r., sygn. Ts 9/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 27; 9 czerwca 1998 r., sygn. Ts 78/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 59; 6 maja 1998 r., sygn. Ts 37/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 49; 17 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 102/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 72; 1 września 1998 r., sygn. Ts 97/98, OTK ZU nr 6/1998, poz. 104; 23 listopada 1998 r., sygn. Ts 130/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 127; 24 listopada 1998 r., sygn. Ts 138/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 129). Pierwszą sprawą wszczętą skargą konstytucyjną osoby prawnej i dopuszczoną do me-rytorycznego rozpoznania była sprawa o sygn. SK 4/98. Podmiotem skarżącym była spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W uzasadnieniu wyroku z 24 lutego 1999 r. (OTK ZU nr 2/1999, poz. 24) Trybunał poruszył kwestię legitymacji skargowej takiej spółki. W ocenie OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 9 składu orzekającego „[z] użytych przez ustrojodawcę określeń odnoszących się do zakresu podmiotowego konstytucyjnych wolności, praw i obowiązków najszerszy zakres mają nie-wątpliwie takie określenia jak «wszyscy» (w użyciu rzecz. «ogół osób» – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. III, s. 776), «nikt» («żaden człowiek, żadna osoba» – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. II, s. 379) i «każdy» (w użyciu rzeczowym «każdy po-szczególny człowiek» – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. I, s. 906). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego w obecnym składzie, skoro ustrojodawca użył w nowej Konsty-tucji RP, w odniesieniu do zakresu podmiotowego zasady równości, określeń «wszyscy» i «nikt», a nie innych stosowanych w tekście konstytucji określeń (np. «obywatel», «czło-wiek»), nie można twierdzić, jak to miało miejsce pod rządami art. 67 ust. 2 przepisów kon-stytucyjnych, że zasada ta stosuje się dzisiaj jedynie do obywateli. Przyjąć raczej należy, że zakres podmiotowy zasady równości rozciągnięty został w art. 32 na «ogół osób», objął więc tak osoby fizyczne jak i prawne”. Trybunał podjął zagadnienie legitymacji skargowej osób prawnych także w uzasad-nieniu wyroku z 8 czerwca 1999 r. o sygn. SK 12/98 (OTK ZU nr 5/1999, poz. 96), zainicjo-wanej skargą spółki akcyjnej. Trybunał stwierdził, że: „[B]adanie zasadności zarzutów sfor-mułowanych w skardze musi być jednak poprzedzone refleksją ogólną dotyczącą zakresu zdolności skargowej osób prawnych. W prawie polskim możliwość wniesienia skargi konsty-tucyjnej w zasadzie ujęta jest jako prawo przysługujące jednostce. W ogromnej większości przypadków skarga stanowi reakcję na naruszenie wolności i praw, które ustawodawca kon-stytucyjny związał ściśle z człowiekiem i obywatelem. Jednocześnie jednak konstytucja sta-tuuje pewne prawa i wolności odnoszące się do podmiotów zbiorowych (np. partii politycz-nych, związków wyznaniowych). Wydaje się też oczywiste, że pewne prawa, np. prawo wła-sności, lub wolności, np. prowadzenia działalności gospodarczej, muszą – z istoty systemu gospodarczego – obejmować nie tylko osoby fizyczne, ale też podmioty gospodarcze nie bę-dące osobami fizycznymi. W konsekwencji, zarówno doktryna prawa konstytucyjnego, jak i Trybunał Konstytucyjny, uznają zdolność osób prawnych do wniesienia skargi. Przyjęcie takiego stanowiska podyktowane jest nie tyle zamiarem wzmocnienia pozycji osób prawnych, co dążeniem do intensyfikacji ochrony jednostek, które bądź to tworzą osobę prawną (w przypadku osób prawnych typu korporacyjnego), bądź to korzystają z jej działalności (w przypadku osób prawnych typu zakładowego). Podkreśla się jednak, że środek ochrony praw i wolności, jakim jest skarga konstytucyjna, przysługuje osobie prawnej wtedy, «gdy zajdzie odpowiedniość między charakterem podmiotu i charakterem prawa, na które ten pod-miot się powołuje» (B. Banaszak, J. Boć, M. Jabłoński [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław 1998, s. 143). Precyzu-jąc tę myśl trzeba przede wszystkim sformułować warunek, by naruszone prawo należało do kategorii tych praw, których podmiotem jest skarżąca osoba prawna. Ponadto, co jest oczywi-ste także w przypadku skargi wnoszonej przez obywatela, prawo, którego ochrony domaga się podmiot skarżący, musi należeć do kategorii praw konstytucyjnych, co oznacza, że podstawą przysługiwania tego prawa jest norma wyrażona w przepisie konstytucji”. W kolejnych sprawach wszczynanych skargami osób prawnych Trybunał dopuszczał przeprowadzenie merytorycznej kontroli zaskarżonych przepisów, jedynie powołując się na stanowisko zajęte w wyrokach w o sygn. SK 4/98 i SK 12/98. W niektórych sprawach Trybu-nał rozpatrywał merytorycznie skargę konstytucyjną, nie rozpatrując w ogóle kwestii legity-macji skargowej osoby prawnej (tak w szczególności w sprawie o sygn. SK 37/01, w której skargę wniosła spółka akcyjna; zob. wyrok TK z 28 stycznia 2003 r., OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 3). W postanowieniu TK z 13 września 2000 r. o sygn. SK 4/00 (OTK ZU nr 6/2000, poz. 193) rozszerzono zakres legitymacji skargowej, przyjmując, że prawo do skargi zmierza-jącej „do ochrony prawa do informacji przysługuje zarówno każdemu obywatelowi, jak też OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 10 i «prasie», a konkretnie odpowiedniemu organowi prasowemu”. Zdaniem Trybunału w tym przypadku użycie w art. 61 ust. 1 Konstytucji słowa „obywatel” należy rozumieć znacznie szerzej, obejmuje ono bowiem także „organy prasowe”. Takie rozszerzenie znaczenia słowa „obywatel” ma wynikać z art. 1 ustawy z 26 stycznia 1984 r. – p.p. W postanowieniu TK z 21 marca 2000 r. o sygn. SK 6/99 (OTK ZU nr 2/2000, poz. 66) powtórzono stanowisko, że „pewne prawa (np. prawo własności) lub wolności (np. prowadzenia działalności gospodarczej) muszą – ze swej istoty – obejmować nie tylko osoby fizyczne, ale też podmioty nie będące osobami fizycznymi”, a także że „Konstytucja statuuje też pewne prawa i wolności odnoszące się do podmiotów zbiorowych (np. związków zawodowych, związków wyznaniowych itd.). Instytucja skargi konstytucyjnej, ukształtowana w Europie dopuszcza skargę każdego podmiotu”. Jednocześnie Trybunał zauważył, że nie wszystkie prawa i wolności przysługujące osobie fizycznej przysługują osobie prawnej. „[O]soby prawne takie jak stowarzyszenia czy partie polityczne mogą żądać zbadania konsty-tucyjności przepisów ustawy regulujących prawa i wolności obywatelskie tylko przez wyko-rzystanie aktywności uprawnionych do tego podmiotów, które mogą wystąpić z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie ich zgodności z konstytucją. Prawa wyborcze, a także prawo dostępu do służby publicznej – w świetle art. 60 konstytucji – są przynależne osobom fizycznym – obywatelom polskim. Organizacje społeczne, w tym stowarzyszenia a także inne osoby prawne, mają możliwość skorzystania z instytucji skargi konstytucyjnej w tym zakresie tylko wtedy gdy albo same są osobami prawnymi wymienionymi w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 konstytucji i spełniają wymagania przewidziane w art. 191 ust. 2, albo gdy w następstwie ich działania z wnioskiem takim wystąpią uprawnione do wniesienia wniosku do Trybunału Konstytucyjnego podmioty wymienione w art. 191 ust. 1”. Przegląd orzecznictwa Trybunału wskazuje, że wypracowano w nim stanowisko, zgodnie z którym osoby prawne zasadniczo mają legitymację skargową (por. wyrok TK z 24 lutego 1999 r., sygn. SK 4/98; wyrok TK z 8 czerwca 1999 r., sygn. SK 12/98; postano-wienie TK z 9 lipca 2012 r., sygn. SK 19/10, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 87; postanowienie TK z 20 grudnia 2007 r., sygn. SK 67/05, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 168). Na gruncie tego orzecznictwa zakres dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej przez osoby prawne nie jest jednak wyraźny. Przyjmuje się bowiem, że osobowość prawna nie przesądza zagad-nienia legitymacji skargowej. „Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej jest więc określony, po pierwsze, przez charakter tej instytucji pomyślanej jako środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, przede wszystkim człowieka i obywatela, po drugie, przez zakres podmio-towy poszczególnych wolności lub praw albo obowiązków konstytucyjnych, po trzecie, status (charakter) prawny danego podmiotu – rozumiany jako zdolność bycia podmiotem praw i wolności konstytucyjnych (publicznych praw podmiotowych) chronionych za pomocą skar-gi konstytucyjnej” (postanowienie TK z 6 kwietnia 2011 r., sygn. SK 21/07, OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 28; por. także postanowienia TK z: 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 60; 8 kwietnia 2008 r., sygn. SK 80/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 51; 2 grudnia 2015 r., sygn. SK 36/14, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 189). Odmawia się w związ-ku z tym zdolności skargowej państwu oraz osobom prawnym realizującym funkcję władzy publicznej, w szczególności jednostkom samorządu terytorialnego. Niejednolicie w orzecznictwie Trybunału prezentuje się zagadnienie zdolności skar-gowej publicznych podmiotów gospodarczych, w szczególności spółek prawa handlowego z udziałem Skarbu Państwa. Przeważyło jednak stanowisko, zgodnie z którym osobom takim nie przysługuje zdolność skargowa (zob. postanowienia TK z: 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05; 8 kwietnia 2008 r., sygn. SK 80/06; 6 kwietnia 2011 r., sygn. SK 21/07). Za kryte-rium pozwalające odróżnić osobę publiczną od prywatnej przyjmuje się kryterium majątko-we, wskazujące, do kogo w znaczeniu ekonomicznym należy majątek osoby prawnej. W przypadku, gdy pochodzenie tego majątku ma charakter mieszany, kryterium majątkowe OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 11 stanowi jedynie wstęp do dalszej analizy zdolności skargowej osoby prawnej. W rachubę wchodzi kolejne kryterium – funkcjonalne. Rozstrzyga ono, czy władza publiczna i w jakim zakresie ma wpływ na funkcjonowanie osoby prawnej. Ta złożona i niejasna koncepcja zdolności skargowej osób prawnych właściwie została zbudowana na powierzchownej i wybiórczej wykładni językowej rozpoczynającego art. 79 ust. 1 Konstytucji zwrotu „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa…”, przeprowa-dzonej na potrzeby osiągnięcia z góry założonego celu i abstrahującej od podstaw wykładni systemowej. Nie sposób się z nią zatem zgodzić. Po pierwsze, argument wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji można zawęzić do wyrażenia „każdy”, w oderwaniu od pozostałej części przepisu – „czyje prawa lub wolności…” (por. postanowienie TK o sygn. SK 21/07), co już na wstępie budzi sprzeciw na tle dyrektywy nakładającej obowiązek interpretacji zawsze w kontekście. Pomijając to zastrzeżenie, można twierdzić, że słowo „każdy” obejmuje rów-nież osoby prawne. Wynika to z apriorycznego uznania, że ustrojodawca był zdeterminowany przez podmiotowość ustawowych tworów, jakimi są osoby prawne. Jednakże art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowiący o prawie do skargi konstytucyjnej, znajduje się w rozdziale II Konsty-tucji „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”, a rozpoczyna go art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji, zgodnie z którym przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest źródłem wolności i praw człowieka i obywatela. Z natury rzeczy godność człowieka nie przy-sługuje konstrukcjom normatywnym – osobom prawnym. Ponadto, Konstytucja jako najwyż-szy akt normatywny państwa sama kreuje fundamentalne założenia prawne, w tym to, do ko-go jest skierowana. To ustrojodawca decyduje o zakresie podmiotowym obowiązywania Kon-stytucji. Koniecznymi adresatami Konstytucji są ludzie – dla nich została uchwalona i im ma służyć. Osoby prawne są wyłącznie normatywnymi bytami, mogą, ale nie muszą istnieć w systemie prawnym. Zaczynając od organicznej, a kończąc na normatywnej koncepcji istoty osoby prawnej, biorąc pod uwagę całe spektrum opinii na ten temat, osoba prawna ma zawsze podstawę w przepisie prawa, choćby przepis ten miał jej byt, w zamierzeniu twórców, jedynie deklarować, a nie tworzyć. Osoba prawna z tego punktu widzenia jest instytucją ściśle norma-tywną; jest zależna od przepisu prawa i zasadniczo ma podstawę tylko w ustawodawstwie zwykłym. Ustawa nie może determinować tak fundamentalnego zagadnienia jak adresaci Konstytucji, gdy ta nie deleguje generalnie na rzecz ustawodawcy kompetencji do regulacji tej kwestii. Konstytucja RP w nielicznych przepisach odwołuje się do instytucji osób praw-nych (art. 93 ust. 2, art. 165 ust. 1, art. 203 ust. 1 oraz 2, art. 216 ust. 2), niemniej poza art. 165 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji żaden z nich nie gwarantuje istnienia w prawie polskim osób prawnych. Podmiotowość prawną, z natury rzeczy, ma także państwo polskie (Skarb Państwa). Po drugie, wykładnia wyrażenia „każdy” może uwzględniać kontekst sformułowania „czyje prawa lub wolności…”. Prowadzi to do wniosku, że legitymacja skargowa przysługuje tylko temu, kto jest podmiotem konstytucyjnych praw i wolności. Jak już wspomniano, insty-tucje te zostały uregulowane w rozdziale II Konstytucji „Wolności, prawa i obowiązki czło-wieka i obywatela”, rozpoczynającym się art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji. Przepis ten stanowi, że konstytucyjne prawa i wolności wynikają z przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Twierdzenie na tym tle, że konstytucyjne prawa i wolności wynikające z godności człowieka przysługują także osobom prawnym, pozbawione jest racji. Co prawda, zgodnie z art. 165 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji jednostkom samorządu terytorialnego przysługują prawo własności i inne prawa majątkowe, jednakże przepis ten jedynie potwierdza, że oso-bom prawnym zasadniczo nie przysługują konstytucyjne prawa i wolności. Gdyby do osób prawnych, w tym jednostek samorządu terytorialnego, miał zastosowanie art. 64 ust. 1 Kon-stytucji, zgodnie z którym „każdemu” przysługuje w szczególności prawo do własności oraz innych praw majątkowych, to art. 165 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji byłby zbędny. Prawa wymienione w tym przepisie mają zatem inne źródło niż w przypadku osób fizycznych (god- OTK ZU A/2026 SK 84/19 poz. 11 12 ność człowieka – art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji). Dlatego również tryb ich ochrony jest odmienny. Przyjęcie, że instytucja skargi konstytucyjnej jest zarezerwowana wyłącznie dla osób fizycznych nie pozbawia ochrony konstytucyjnej osób prawnych. Przepisy ograniczające własność lub wolność prowadzenia działalności gospodarczej mogą być poddane kontroli konstytucyjnej (w szczególności z art. 20 - art. 22 Konstytucji) w trybie art. 191 Konstytucji. Opinię tę wyrażono w orzeczeniu o sygn. SK 6/99. Mylne jest jednak twierdzenie składu orzekającego w tej sprawie, że organizacje społeczne mogą skorzystać z instytucji skargi kon-stytucyjnej „wtedy gdy (…) same są osobami prawnymi wymienionymi w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 konstytucji i spełniają wymagania przewidziane w art. 191 ust. 2 (…)”. Kontrola abs-trakcyjna zgodności przepisów prawnych z Konstytucją stanowi bowiem odrębną instytucję prawną niż skarga konstytucyjna. Niemniej przysługuje ona osobom prawnym za pośrednic-twem podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 Konstytucji. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że prawo do skargi konstytucyjnej (zdolność skargowa) nie przysługuje osobom prawnym. Zdolność skargowa osób prawnych mogłaby być zaakceptowana, gdyby najwyższy akt prawny państwa (Konstytucja, ustawa zasadnicza) jednoznacznie rozstrzygnął, w drodze szczególnego wyjątku, że prawnopodstawowe prawa i wolności lub przynajmniej zdolność skargowa przysługują także normatywnym konstruk-cjom prawnym, jakimi są osoby prawne. Takie rozwiązania zawierają w szczególności Usta-wa Zasadnicza RFN z 23 maja 1949 r. (art. 19 ust. 3), Konstytucja Hiszpanii z 27 grudnia 1978 r. (art. 162 ust. 1 lit. b), Konstytucja Słowacji z 1 września 1992 r. (art. 127 ust. 1) czy Konstytucja Estonii z 28 czerwca 1992 r. (§ 9 w związku z § 152). Konstytucja Rzeczypospo-litej Polskiej nie zawiera odpowiednika takich regulacji. Z tych względów złożyłem niniejsze zdanie odrębne.