SK 87/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 marca 2021 r. Pozycja 11 POSTANOWIENIE z dnia 25 lutego 2021 r. Sygn. akt SK 87/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Justyn Piskorski Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r., skargi konstytucyjnej […] sp. z o.o. z siedzibą w T. o zbadanie zgodności: art. 3989 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia stronie merytoryczne rozpoznanie sprawy ograniczając obowiązek przyjęcia przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie do skarg oczy-wiście uzasadnionych i tym samym dochodzenie odpowiedniego odszkodowania od Skarbu Państwa, z art. 77 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, oraz z art. 45 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 20 lutego 2019 r. […] sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca, spółka) wniosła o stwierdzenie niezgodności art. 3989 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim uniemożliwia stronie merytoryczne rozpoznanie sprawy ograniczając obowiązek przyjęcia przez Sąd Naj-wyższy skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie do skarg oczywiście uzasadnionych i tym samym dochodzenie odpowiedniego odszkodowania od Skarbu Państwa, z art. 77 ust. 1 OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 2 w związku z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, oraz z art. 45 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 1 Konsty-tucji. Skargę konstytucyjną wniesiono na tle poniżej opisanego stanu faktycznego: Skarżąca złożyła do Sądu Okręgowego w K. pozew przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę określonej kwoty tytułem odszkodowania za bezprawne naruszenie konstytucyjnego prawa do złożenia skargi konstytucyjnej przez wydanie orzeczenia w sposób oczywiście nie-zgodny z prawem. Jako drugą podstawę dochodzonego przez nią odszkodowania skarżąca wskazała przepisy o zadośćuczynieniu za naruszenie dobra osobistego, podnosząc, że prawo do złożenia skargi konstytucyjnej jest dobrem osobistym. Najpierw przed Sądem Rejonowym w T. toczyło się postępowanie na skutek wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika celem wniesienia skargi konstytucyjnej (w związku z inną sprawą, w której skarżąca została obciążona kosztami procesu). Postanowieniem z 20 grudnia 2013 r. sąd ustanowił dla skarżącej pełnomocnika. Następnie ustanowiony peł-nomocnik – uznawszy, że jest do tego uprawniony na podstawie art. 118 § 5 k.p.c. – sporzą-dził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej. Następnie skarżąca wystąpiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem złożenia skargi konstytucyjnej w sprawie niekonstytucyjności art. 118 § 5 k.p.c. Referendarz sądowy postanowieniem z 12 czerwca 2014 r. oddalił wniosek skarżącej; stwierdził, że prawo do skargi konstytucyjnej przysługuje wyłącznie wtedy, gdy w sprawie zostało wydane ostateczne orzeczenie, a wydanie opinii przez pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi nie stanowi takiego orzeczenia. Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie referendarza, lecz zostało ono oddalone postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 8 sierpnia 2014 r. Zdaniem skarżącej, to właśnie wydane w tej sprawie rozstrzygnięcia są oczywiście niezgodne z pra-wem. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 16 marca 2016 r. oddalił powództwo skarżącej prze-ciwko Skarbowi Państwa o zapłatę. Uznał, że skarżąca nie wykazała, że kwestionowane przez nią orzeczenie jest oczywiście niezgodne z prawem, a nadto że po jej stronie na skutek wyda-nia tego orzeczenia powstała szkoda majątkowa pozostająca w adekwatnym związku przy-czynowym z tym orzeczeniem. Sąd okręgowy przyjął, że do postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, na tle której skarżąca wystąpiła ze swym powództwem, stosuje się art. 4241b k.p.c. Zdaniem sądu okręgowego, nie było także podstaw, by uznać, że orzeczenie kwestio-nowane przez skarżącą było działaniem bezprawnym. Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykaza-ła naruszenia jej dobra osobistego. W jego ocenie, uprawnienie do złożenia skargi konstytu-cyjnej nie jest tożsame z pojęciem dobra osobistego. Skarżąca złożyła apelację od tego wyroku, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym przez: orzekanie w sprawie sędziego sądu rejonowego delegowanego do sądu okręgowego; błędną wykładnię art. 23 w związku z art. 43 k.c. i uznanie, że prawo konstytucyjne nie jest dobrem osobistym; błędną wykładnię art. 448 k.c. i uznanie, że stronie nie należy się zadośćuczynienie lub odszkodowanie za bezprawne uniemożliwienie wniesie-nia środka odwoławczego w postaci skargi konstytucyjnej; błędną wykładnię art. 417 § 1 k.c. w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji i uznanie, że niezgodne z prawem działanie władzy pu-blicznej nie niesie odpowiedzialności Skarbu Państwa za pozbawienie strony prawa do spra-wiedliwego i zgodnego z prawem wyroku, w tym jego skutków; błędne zastosowanie art. 6 k.c. i przyjęcie, że wskutek wydania orzeczenia niezgodnego z prawem stronie nie wyrządzo-no szkody. Sąd Apelacyjny w K. w wyroku z 14 czerwca 2017 r. oddalił apelację skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego w K., który uznał za trafny. OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 3 Od wyroku sądu apelacyjnego skarżąca złożyła skargę kasacyjną, którą oparła na na-stępujących podstawach: „a) naruszenia prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), a mianowicie art. 23 w związku z art. 43 [k.c.] poprzez błędną wykładnię, a to poprzez uzna-nie, że konstytucyjnie chronione prawo do sądu nie stanowi dobra osobistego osoby prawnej, b) naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), a mianowicie: – art. 379 pkt 4 [k.p.c.] poprzez rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji przez skład sądu orzekającego sprzeczny z przepisami prawa, względnie przez skład sędziowski obejmujący sędziego wyłączonego z mocy ustawy, – art. 55 ust. 1 i 2 ustawy Pra-wo o ustroju sądów powszechnych w związku z art. 10, art. 45 ust. 1, art. 173 i art. 180 Kon-stytucji poprzez rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji przez skład orzekający obejmujący sędziego pełniącego obowiązki w sądzie niezgodnym z aktem powołania go na stanowisko sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”. Stosownie do art. 3984 § 2 w związku z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując w uzasadnieniu tego wniosku, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 czerwca 2018 r. odmówił przyjęcia do rozpo-znania skargi kasacyjnej skarżącej od wyroku sądu apelacyjnego. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Wskazał, że wniosek o przyję-cie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być oparty na zarzucie nieważności postępo-wania występującej przed sądem pierwszej instancji. Dodał, że kontrola ważności (nieważno-ści) postępowania pierwszoinstancyjnego ma charakter pośredni i jest możliwa jedynie w sy-tuacji, gdy skarżący powoła się, w ramach drugiej podstawy, na zarzut naruszenia przez sąd drugiej instancji art. 386 § 2 k.p.c. Zaznaczył także, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien obejmować przesłankę przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., z uwzględnieniem obowiązku skarżącego wykazania kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającego na jego oczywistości widocznej od razu, bez potrzeby wnikliwej analizy stanu faktycznego i uregulowań prawnych. W ocenie Sądu Najwyższego wniosek skarżącej tych wymagań nie spełniał. Przyjąwszy, że art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. był podstawą prawnego ostatecznego orzecze-nia o przysługujących jej prawach konstytucyjnych, skarżąca zarzuciła, iż dokonywana na podstawie tego przepisu arbitralna ocena oczywistej zasadności skargi kasacyjnej narusza prawo strony do rzetelnego rozpoznania sprawy oraz prawo do sądu. Zdaniem skarżącej, odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej, która nie spełnia kryterium przewidzianego w kwestio-nowanym przepisie, zamyka stronie możliwość dochodzenia swych praw, w sprawie skarżą-cej – prawa do odszkodowania za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. Wobec tego – w ocenie skarżącej – zaskarżony przepis uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy oraz wynagrodzenie szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Skarżąca podniosła także, że kwestionowany przepis nie definiuje, czym jest „oczywi-sta zasadność”, co prowadzi do „dowolności interpretacyjnych oraz budzi wątpliwości w przedmiocie techniki legislacyjnej”. W odniesieniu do art. 176 ust. 1 Konstytucji, skarżąca podniosła: „Postępowanie zai-nicjowane wniesieniem skargi kasacyjnej jest postępowaniem jednoinstancyjnym, w sytuacji, gdy z uwagi na okoliczność, że powinno być postępowaniem niezależnym od wcześniej pro-wadzonych postępowań na których jest oparte, narusza art. 176 ust. 1 Konstytucji”. Skarżąca stwierdziła, że mimo iż wniosła skargę kasacyjną, zachowując wszystkie przewidziane przepisami prawa wymogi formalne oraz obszernie przedstawiając swe żądania, to i tak odmówiono jej przyjęcia skargi do rozpoznania z powodu niespełnienia przesłanki „oczywistej zasadności skargi”. Podkreślając wysoce ocenny charakter wymienionej prze- OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 4 słanki, skarżąca podniosła dodatkowo, że Sąd Najwyższy rozstrzyga w składzie jednego sę-dziego, a nadto postanowienie SN jest niezaskarżalne. Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z art. 4171 § 2 k.c. warunkiem uzyskania odszkodo-wania jest stwierdzenie we właściwym postępowaniu, że wydanie orzeczenia jest niezgodne z prawem, czyli uzyskanie tzw. prejudykatu. Istnieją przy tym trzy możliwości stwierdzenia, że orzeczenie jest niezgodne z prawem: skarga kasacyjna, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem oraz skarga o wznowienie postępowania. Skarżąca wskazała, że każda z tych skarg ma jednak swój zakres zastosowania. 2. Prokurator Generalny w piśmie z 29 grudnia 2020 r. przedstawił stanowisko, zgod-nie z którym postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. Prokurator Generalny stwierdził, że zaskarżony art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie był pod-stawą prawną postanowienia Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2018 r. Zauważył, że z analizy skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą wynika, iż wniosek o przyjęcie tej skargi do roz-poznania został oparty nie na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., lecz na art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. – a więc na przesłance nieważności postępowania. Zatem – zdaniem Prokuratora Gene-ralnego – Sąd Najwyższy, na etapie przedsądu, dokonał weryfikacji, czy skarga kasacyjna wniesiona przez skarżącą, spełnia kryterium formalne z art. 3984 § 2 k.p.c., a następnie, czy zawarty w skardze wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania jest merytorycznie uzasadniony, w szczególności z punktu widzenia publicznoprawnej funkcji skargi. Prokurator Generalny zauważył, że SN uznał, iż choć skarga kasacyjna spółki zawie-rała stosowny wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, to wniosek ten został skonstruowany wadliwie. Wadliwość ta wynikała z oparcia wniosku o ewentualną nieważność postępowania pierwszoinstancyjnego. W ocenie Prokuratora Generalnego, okoliczności te były rzeczywistą przyczyną odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Prokurator Generalny wywiódł, że podstawą prawną ostatecznego orzeczenia w spra-wie skarżącej był art. 3989 § 2 w związku z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Zauważył, że Sąd Naj-wyższy jedynie na marginesie zasadniczych rozważań wskazał, że okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej mogłyby stanowić uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jednakże w ramach innej przesłanki. Podsumowując, Prokurator Generalny stwierdził, że skarżąca przedmiotem skargi konstytucyjnej uczyniła przepis, którego Sąd Najwyższy nie mógł zastosować w jej sprawie, ponieważ uniemożliwiła to konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpozna-nia. To znaczy, w jego ocenie, że skarga konstytucyjna spółki nie spełnia jednej z przesłanek swej dopuszczalności, dotyczy bowiem przepisu, który nie był podstawą ostatecznego orze-czenia w sprawie skarżącej. 3. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 3 września 2020 r. poinformował, że nie przystępuje do postępowania w sprawie skargi konstytucyjnej spółki. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot i zarzuty skargi konstytucyjnej. W skardze konstytucyjnej […] sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca lub spółka) wniosła o stwierdzenie niezgodności art. 3989 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; obecnie: Dz. U. OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 5 z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim uniemożliwia stronie meryto-ryczne rozpoznanie sprawy ograniczając obowiązek przyjęcia przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie do skarg oczywiście uzasadnionych i tym samym docho-dzenie odpowiedniego odszkodowania od Skarbu Państwa, z art. 77 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, oraz z art. 45 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. jest jednym z elementów regulacji instytucji przedsądu. Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli jest ona oczywiście uzasadniona. Jak wynika z analizy uzasadnienia skargi konstytucyjnej, mimo użycia w jej petitum zakresowej formuły zaskarżenia, spółka zakwestionowała w isto-cie nie fragment treści normatywnej wyrażonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., lecz przedmiotem swych zarzutów uczyniła określoną w tym przepisie przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Stan faktyczny sprawy, w związku z którą spółka wystąpiła ze skargą konstytucyjną, opisano szczegółowo w części I niniejszego uzasadnienia. W tym miejscu wystarczy przypo-mnieć, że spółka wniosła skargę konstytucyjną dotyczącą art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. na tle sprawy, w której żądała od pozwanego – Skarbu Państwa zapłaty określonej kwoty jako od-szkodowania. Sąd okręgowy oddalił powództwo skarżącej, a następnie sąd apelacyjny oddalił jej apelację. Uznawszy, że orzeczenia te są niezgodne z prawem, co – zdaniem skarżącej – udaremniło jej uzyskanie odszkodowania, wystąpiła ona ze skargą kasacyjną. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przyjąwszy, że podstawą rozstrzygnię-cia Sądu Najwyższego był właśnie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., skarżąca wywiodła, że przepis ten uniemożliwił merytoryczne rozpoznanie jej sprawy oraz spowodował zamknięcie drogi sądo-wej uzyskania przez skarżącą stosownego odszkodowania za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. W petitum skargi konstytucyjnej jako wzorce kontroli zakwestionowanej przez nią re-gulacji skarżąca wskazała art. 77 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konsty-tucji oraz art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Z analizy dość lakonicznego uzasad-nienia skargi konstytucyjnej można wywieść, że skarżąca zarzuciła, iż art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. narusza konstytucyjne prawo do sądu (wysłowione w art. 45 ust. 1 Konstytucji) w roż-nych jego aspektach oraz w związku z różnymi prawami i zasadami konstytucyjnymi. Po pierwsze, skarżąca stwierdziła, że zaskarżony przez nią przepis uniemożliwia uzyskanie me-rytorycznego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej odszkodowania za niezgodne z prawem dzia-łanie organu władzy publicznej, co dodatkowo powiązała także z brakiem jasności i precyzji przesłanki „oczywistej zasadności”. Po drugie, skarżąca podniosła, że postępowanie kasacyj-ne jest jednoinstancyjne, a postanowienie wydawane przez Sąd Najwyższy w ramach przedsądu jest niezaskarżalne, co – w jej ocenie – także narusza prawo do sądu. 2. Warunki merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej. 2.1. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny miał obowiązek ustalić, czy skarga konstytucyjna spółki spełnia warunki jej merytorycznego rozpoznania. Trybunał Kon-stytucyjny w swym ugruntowanym orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniał, że na każdym eta-pie postępowania wszczętego na skutek wniesienia skargi konstytucyjnej – zanim przystąpi do oceny konstytucyjności zaskarżonych przepisów – ma obowiązek zbadać, czy skarga speł-nia wszystkie wymagania formalne. Tak też uczynił w niniejszej sprawie, mając w szczegól-ności na uwadze, że jeden z uczestników postępowania, a mianowicie Prokurator Generalny, zajął stanowisko, że skarga konstytucyjna spółki takich wymagań nie spełnia. 2.2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 6 łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przywołany przepis wyznacza polski model skargi konstytucyjnej, a także określa podstawowe wymaga-nia dotyczące jej konstrukcji, od których spełnienia zależy dopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi. Podstawowym elementem skargi konstytucyjnej jest naruszenie konstytucyjnych praw i wolności, z czego wynika, że wzorcem kontroli w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej może być przepis Konstytucji, który jest źródłem takich wolności lub praw. Zgodnie z utrwa-lonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego chodzi o przepisy Konstytucji, które wy-rażają publiczne prawo podmiotowe. Nadto – zgodnie z treścią art. 79 Konstytucji – skarga konstytucyjna może być wnie-siona wyłącznie w sprawie zgodności z Konstytucją „ustawy lub innego aktu normatywnego”, z czego wynika, że jej przedmiotem nie może być akt stosowania prawa. Skarga konstytucyj-na w polskim systemie prawnym jest zatem zawsze „skargą na przepis”, a nie na jego kon-kretne, nawet wadliwe zastosowanie. Do kompetencji Trybunału nie należy ani sprawowanie kontroli sposobu wykładni obowiązujących przepisów, ani prawidłowości ich stosowania lub niestosowania przez sądy orzekające w indywidualnych sprawach. Przepis (akt normatywny) kwestionowany za pomocą skargi konstytucyjnej wykazy-wać powinien złożoną kwalifikację. Po pierwsze, ma być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji rozstrzygającego o konstytucyjnych wolnościach lub prawach przysługujących skarżącemu. Po drugie, ma stanowić źródło naruszenia tych praw i wolności, czyli ma być niezgodny z unormowaniami konstytucyjnymi, te prawa lub wolno-ści wyrażającymi. Skuteczne zainicjowanie kontroli aktów normatywnych w trybie skargi konstytucyjnej uzależnione jest zatem od spełnienia szeregu konstytucyjnych przesłanek dopuszczalności skargi, doprecyzowanych w przepisach ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try-bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), zwłaszcza w art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK. Przepis ten nakłada na skarżącego obowią-zek: określenia kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na pod-stawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach (lub wolnościach albo obowiązkach) skarżącego (pkt 1), wskazania, która konstytu-cyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób zostały naruszone (pkt 2), a także – uza-sadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną przez skarżącego konstytucyjną wolnością lub prawem (pkt 3). 3. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej w niniejszym postępowaniu. 3.1. Już z samego sformułowania petitum skargi wynika, że podstawowym postawio-nym przez spółkę zarzutem wobec kwestionowanej regulacji jest „uniemożliwienie stronie merytorycznego rozpoznania sprawy i tym samym dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa”. Skarżąca wywodzi bowiem, że uzależnienie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpo-znania od spełnienia przesłanki oczywistej zasadności ograniczyło przysługujące jej prawo do sądu we wskazanych przez nią aspektach. Tymczasem – czego dowodzą wydane w sprawie pozostającej u podłoża skargi kon-stytucyjnej wyroki sądu okręgowego oraz sądu apelacyjnego – skarżąca dochodziła na drodze sądowej odszkodowania od Skarbu Państwa za naruszenie jej prawa do złożenia skargi kon-stytucyjnej, kwalifikując je jako odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez wydanie nie-zgodnego z prawem orzeczenia bądź jako zadośćuczynienie za naruszenie jej dóbr osobistych. OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 7 Sądy obu instancji stwierdziły, że skarżąca nie wykazała, że kwestionowane przez nią orze-czenie jest oczywiście niezgodne z prawem, a nadto że po jej stronie na skutek wydania tego orzeczenia powstała szkoda majątkowa pozostająca w adekwatnym związku przyczynowym z tym orzeczeniem. Nadto nie podzieliły stanowiska skarżącej, że uprawnienie do złożenia skargi konstytucyjnej jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 (w związku z art. 43) usta-wy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740; dalej: k.c.). W sprawie, w związku z którą spółka wystąpiła ze skargą konstytucyjną, zrealizowała ona zatem swe prawo do sądu w postępowaniu przed sądami pierwszej i drugiej instancji. Jak wynika ze skargi konstytucyjnej, spółka założyła jednak, że przysługujące jej kon-stytucyjne prawo do sądu doznało naruszenia wskutek uniemożliwienia jej rozpoznania skargi kasacyjnej i uzyskania kasacyjnego orzeczenia Sądu Najwyższego. Ograniczenie owego pra-wa do rozpoznania sprawy także w postępowaniu kasacyjnym spółka powiązała z konstrukcją jednej z przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania opartą na użyciu niedookre-ślonego wyrażenia „oczywiście uzasadniona”. Jej zdaniem, zastosowanie w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zwrotu niedookreślonego rodzi ryzyko dowolnej interpretacji, a nawet arbitralności rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. 3.1.1. Jeśli chodzi o pierwszy wymieniony wyżej aspekt podnoszonego przez spółkę naruszenia prawa do sądu – czyli naruszenia „prawa do kasacji” (jak wskazano w skardze – w związku z dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych), Trybunał Konstytucyjny stwier-dził, że rozpoznanie tak sformułowanego zarzutu jest niedopuszczalne. Trybunał Konstytucyjny wyjaśniał już w swym orzecznictwie, że minimalnym stan-dardem dotyczącym postępowań sądowych – obejmującym postępowania, w ramach których sądy „sprawują wymiar sprawiedliwości” w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji – jest standard ich dwuinstancyjności. Zgodnie z art. 176 ust. 1 Konstytucji, postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne. Na gruncie art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Trybu-nał przyjmuje, że „Konstytucja nie gwarantuje ani powszechnego prawa do kontroli orzecze-nia przez trzecią instancję (kasacja), ani jakiegoś ogólnego prawa do wznawiania postępowa-nia” (postanowienie z 28 maja 2003 r., sygn. SK 33/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 47). Z przepisów Konstytucji nie wynika zatem „prawo do kasacji” jako prawo do rozpoznania sprawy przez kolejną, trzecią instancję, nie istnieje zatem także konstytucyjne prawo podmio-towe do trzeciej instancji sądowej (zob. wyrok TK z 30 maja 2007 r., sygn. SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 oraz powołane tam wcześniejsze orzecznictwo, por. także wyrok TK z 10 grudnia 2019 r., sygn. SK 16/19, OTK ZU A/2019, poz. 71). Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga konstytu-cyjna spółki w zakresie, w jakim skarżąca wniosła o stwierdzenie, że art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. „uniemożliwia stronie merytoryczne rozpoznanie sprawy i dochodzenie odpowiedniego od-szkodowania od Skarbu Państwa”, nie spełnia jednego z podstawowych wymagań określo-nych w art. 79 Konstytucji. W tej części wątpliwości skarżącej są oczywiście bezzasadne. Skarżąca wskazała na naruszenie prawa, które nie jest objęte zakresem ochrony wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji, w tym także – z art. 45 ust. 1 w związku z powołanymi przez skarżącą art. 77 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. 3.1.2. Jeśli chodzi z kolei o ten aspekt naruszenia, który skarżąca zdaje się wiązać z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji (ewentualnie także z art. 77 ust. 1 Konstytucji), gdy wskazuje na niedookreśloność zwrotu zastosowanego w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to za-sadniczo tak sformułowany zarzut, odczytany jako zarzut niezgodności z zasadą sprawiedli-wości proceduralnej oraz zasadą przyzwoitej legislacji, mógłby być przedmiotem rozpoznania merytorycznego w postępowaniu wszczętym na podstawie skargi konstytucyjnej, pod pew-nymi wszakże warunkami, o czym niżej. W swym dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny zaznaczał, że usta-wodawca, realizując decyzję o ustanowieniu nadzwyczajnych środków zaskarżenia, nie ma OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 8 pełnej swobody normowania reguł ich wnoszenia i rozpoznawania. Po pierwsze, określając zakres dopuszczalności takich środków, musi należycie wyważyć konkurujące wartości kon-stytucyjne. Po drugie, same postępowania sądowe zainicjowane wniesieniem nadzwyczajnych środków zaskarżenia muszą spełniać wymagania wynikające z prawa do sądu. Na tle instytu-cji kasacji w postępowaniach karnych, Trybunał stwierdził, że „[j]ak już wskazano, Konstytu-cja nie gwarantuje prawa do rozpoznania każdej sprawy w trzech instancjach. Jeżeli jednak ustawodawca kreuje instytucję kasacji, wówczas musi respektować zasady sprawiedliwości proceduralnej oraz zasady przyzwoitej legislacji (…). We wszystkich wypadkach, w których ustawodawca uznał za uzasadnione ustanowienie dostępu do kasacji, musi to być unormowa-ne w zgodzie z normami, zasadami i wartościami konstytucyjnymi (…). Konstytucyjny stan-dard sprawiedliwej procedury sądowej stosuje się zatem nie tylko do postępowania w pierw-szej i drugiej instancji. Wychodzić należy bowiem z założenia, że gwarancje proceduralne wyrażone w art. 45 i art. 2 Konstytucji odnoszą się także do postępowań nadzwyczajnych, takich jak postępowanie kasacyjne czy postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowa-nia karnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądowym” (wyrok z 16 stycznia 2006 r., sygn. SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2, zob. także w nowszym orzecznictwie: wyrok z 18 listopada 2020 r., sygn. SK 5/20, OTK ZU A/2020, poz. 62). Jednakże, zważywszy treść zarzutu postawionego w skardze konstytucyjnej rozpo-znawanej w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny musiał także przypomnieć swe wcze-śniejsze judykaty, w których wskazywał, że z jednej strony standard postępowania sprawie-dliwego i rzetelnego w istocie wyklucza dowolność i arbitralność orzeczeń, lecz z drugiej strony – wynikający z art. 2 Konstytucji zakaz formułowania przepisów niejasnych i niepre-cyzyjnych nie wyklucza per se możliwości posługiwania się przez ustawodawcę pojęciami i zwrotami niedookreślonymi – pod warunkiem wszakże, że możliwe jest ustalenie ich desy-gnatów. Z tego względu „(…) «w celu stwierdzenia niezgodności z Konstytucją nie wystarcza tylko i wyłącznie abstrakcyjne stwierdzenie niejasności tekstu prawa, wynikającej z posłuże-nia się przez ustawodawcę wyrażeniem czy zwrotem niedookreślonym. Zwroty niedookreślo-ne są bowiem zawarte w klauzulach, których celem jest umożliwienie organom stosującym prawo – zwłaszcza sądom – uwzględnienie wielości okoliczności faktycznych» (wyrok o sygn. P 37/07, dotyczący dopuszczalności odmowy uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na «oczywistą bezzasadność» dochodzonego roszczenia)” – (zob. wyrok z 18 listopada 2020 r., sygn. SK 5/20). W wyroku z 16 stycznia 2006 r. (sygn. SK 30/05), dotyczącym oddalenia kasacji w postępowaniu karnym z powodu jej oczywistej bezzasadności, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zakaz formułowania przepisów nieja-snych i nieprecyzyjnych nie wyklucza konstytucyjności sytuacji, gdy to na orzekające sądy spada powinność doprecyzowania pojęć niedookreślonych przez ustawodawcę. Zaznaczył przy tym równocześnie, że użycie zwrotu nieostrego wymaga istnienia szczególnych gwaran-cji proceduralnych, zapewniających przejrzystość i ocenność praktyki wypełniania nieostrego zwrotu konkretną treścią przez organ, decydujący o tym wypełnieniu. W tym aspekcie Trybu-nał podkreślił szczególne znaczenie takich elementów jak np. dostępność przeprowadzonego rozumowania dla zainteresowanych dzięki jawności postępowania lub ujawnianiu motywów rozstrzygnięcia. Jak zauważył: „Uzyskanie informacji, danych umożliwiających ocenę, że praktyka w tym zakresie jest prawidłowa, jest możliwe zwłaszcza na podstawie analizy orzecznictwa sądowego, które autorytatywnie usuwa istniejące obiektywnie wątpliwości co do treści zwrotu niedookreślonego. Nie ulega wątpliwości, że ustalanie treści zwrotu «oczy-wista bezzasadność» może być dokonane w sensowny sposób tylko na podstawie analizy uzasadnień orzeczeń sądu kasacyjnego przyjmującego in concreto istnienie oczywistej bezza-sadności (…)”. Skarżąca w niniejszej sprawie – kwestionując art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – ogranicza się tymczasem jedynie do wskazania, że przepis ten jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 9 art. 2 Konstytucji tylko z tego powodu, że posłużono się w nim zwrotem niedookreślonym. Skarżąca ani nie wykazuje, że gwarancje proceduralne instytucji przedsądu nie zapewniają należytej przejrzystości decyzji procesowych o nieprzyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu niespełnienia wymagania „oczywistej zasadności”, ani nie wykazuje, że praktyka stosowania tego przepisu przez Sąd Najwyższy prowadziła do takiego skutku. W tej płaszczyźnie konieczne jest przypomnienie, że w wyroku z 30 maja 2007 r. (sygn. SK 68/06), Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 3989 § 2 zdanie drugie k.p.c. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji, który to przepis stanowił, że postanowienie Sądu Najwyższego o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wymaga pisemnego uzasadnienia. Trybunał wskazał wówczas: „Wprowa-dzenie przedsądu kasacyjnego jest równoznaczne ze znacznym ograniczeniem dostępności kasacji i uzależnieniem jej merytorycznego rozpoznania od spełnienia niedookreślonych i ocennych przesłanek. Okoliczności stanowiące przesłanki, których wykazanie jest koniecz-ne, aby kasacja została przyjęta do rozpoznania, leżą w sferze polityki sądowej, znanej Sądo-wi Najwyższemu orzekającemu w sprawie przyjęcia kasacji do rozpoznania, nie należą nato-miast do sfery znanej stronie składającej skargę kasacyjną. Dla wykazania przesłanek, od których zależy przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, konieczna jest zatem znajomość szerszej praktyki kasacyjnej, i to widzianej z perspektywy sądowej, tymczasem konstrukcja przedsądu wymaga ich wykazania przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną. Jak już wskazano, ocena, czy okoliczności te są spełnione, dokonywana jest jednoosobowo, bez możliwości wniesienia zażalenia. Na kwestie te Trybunał Konstytucyjny zwrócił już uwagę w wyroku z 31 marca 2005 r., sygn. SK 26/02, zapadłym na gruncie stanu prawnego sprzed nowelizacji k.p.c. dokonanej ustawą z 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Trybunał podkreślił w szczególności, że wprowadzenie dodatkowego szczebla wstępnego w postaci przedsądu spowodowało przekształcenie kasacji w środek w rzeczywistości udzielany arbitralnym po-stanowieniem, niepodlegającym zaskarżeniu. Wskazał ponadto, że krytyczna ocena przedsądu utrwaliła się pod wpływem praktyki uzasadniania odmowy przyjęcia kasacji do rozpoznania w formie schematycznego szablonu odtwarzającego treść art. 393 k.p.c., niwecząc możliwość wyrobienia sobie przez środowisko adwokacko-radcowskie poglądu na temat wymogów sta-wianych przez Sąd Najwyższy w tym zakresie. Przesłanki uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpoznania to zasadniczo zwroty niedookreślone, które – po to, by nie kolidowały z art. 2 Konstytucji – muszą być doprecyzowane przez organy stosujące prawo. To zaś możliwe jest wyłącznie przez uzasadnienia wydawanych orzeczeń”. Skutki przytoczonego wyroku Trybu-nału są znamienne przy analizie otoczenia normatywnego kwestionowanego art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. i podczas dokonywania oceny dopuszczalności posłużenia się w nim zwrotem niedookreślonym, czego skarżąca, stawiając zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, zdaje się w ogóle nie dostrzegać. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego – po ogłoszeniu wyroku TK o sygn. SK 68/06 – znajdujemy liczne przykłady wypowiedzi, w których SN wyjaśnia pojęcie skargi „oczywiście uzasadnionej”. W wydanym w sprawie skarżącej postanowieniu z 27 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy wskazał, że „wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien obejmować przesłankę przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., z uwzględnieniem obowiązku skarżącego do wyka-zania kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegają-cego na jego oczywistości widocznej od razu, bez potrzeby wnikliwej analizy stanu faktycz-nego i uregulowań prawnych”. Jak się wydaje, skarżąca ma zastrzeżenia nie tyle do przyjęte-go przez Sąd Najwyższy rezultatu interpretacyjnego kwestionowanego przez nią przepisu, ile raczej do dokonanej przez Sąd Najwyższy określonej kwalifikacji wniesionej przez nią skargi kasacyjnej. Nawet gdyby tak zrekonstruować skargę konstytucyjną spółki, to i tak Trybunał OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 10 musiałby uznać jej niedopuszczalność, gdyż co do zasady proces stosowania prawa nie jest objęty zakresem jego kognicji. Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że nie jest upoważniony do kontroli prawidłowości rozstrzygnięć sądowych wydanych w sprawie, na kanwie której skarżący wniósł skargę. Trybunał nie jest bowiem instancją odwoławczą od orzeczeń sądów ani nie sprawuje nadzoru judykacyjnego nad sądami, a skarga konstytucyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia ostatecznych rozstrzygnięć sądowych. Jak już wcześniej zaznaczono, Trybunał nie ocenia sposobu i prawidłowości zastosowania prawa przez sądy. Artykuł 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK nakłada na skarżącego nie tylko obowiązek wskazania, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób zostały naru-szone, lecz także powinność uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów i do-wodów na jego poparcie. Dokonana wyżej analiza skargi konstytucyjnej spółki przywiodła Trybunał do wniosku, że tych wymagań w skardze nie spełniono. Trybunał przypomniał, że jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi (art. 67 u.o.t.p.TK), co w kon-sekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał nie tylko przedmiotu kontro-li, lecz także sformułowanie zarzutu. Trybunał nie może zastępować skarżącego w obowiązku doboru właściwych wzorców kontroli konstytucyjności zaskarżonych przepisów i korygować argumentacji dotyczącej zarzutu niezgodności zakwestionowanego przepisu z Konstytucją (zob. np. postanowienie TK z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28). 3.1.3. Na marginesie swych rozważań Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że skarga spółki nie jest pierwszą dotyczącą niekonstytucyjności art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wniesioną w oparciu o istotnie podobne zarzuty. Trybunał wielokrotnie stwierdzał, że skargi tego rodza-ju nie spełniają wymagań dopuszczalności ich merytorycznego rozpoznania (zob. postano-wienia z: 15 kwietnia 2009 r., sygn. Ts 185/08, OTK ZU nr 1/B/2010, poz. 26; 17 lutego 2010 r., sygn. Ts 185/08, OTK ZU nr 1/B/2010, poz. 27; 24 listopada 2009 r., sygn. Ts 85/09, OTK ZU nr 4/B/2010, poz. 283; 14 lipca 2010 r., sygn. Ts 85/09, OTK ZU nr 4/B/2010, poz. 284; 7 czerwca 2011 r., sygn. Ts 48/11, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 119; 11 stycznia 2012 r., sygn. Ts 48/11, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 120; 25 sierpnia 2011 r., sygn. Ts 62/11, OTK ZU nr 5/B/2012, poz. 431; 23 października 2012 r., sygn. Ts 62/11, OTK ZU nr 5/B/2012, poz. 432; 15 października 2012 r., sygn. Ts 179/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 267; 12 czerwca 2013 r., sygn. Ts 179/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 268; 11 września 2013 r., sygn. Ts 83/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 606; 27 listopada 2013 r., sygn. Ts 83/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 607; 18 października 2013 r., sygn. Ts 134/12, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 582; 26 listopada 2013 r., sygn. Ts 134/12, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 583; 28 października 2015 r., sygn. Ts 214/15, OTK ZU B/2016, poz. 175; 3 marca 2016 r., sygn. Ts 214/15, OTK ZU B/2016, poz. 176; 27 kwietnia 2016 r., sygn. Ts 58/16, OTK ZU B/2016, poz. 381; 13 czerwca 2017 r., sygn. Ts 262/16, OTK ZU B/2018, poz. 59; 7 lutego 2018 r., sygn. Ts 262/16, OTK ZU B/2018, poz. 60). 3.1.4. W petitum skargi konstytucyjnej spółki wśród wzorców kontroli wymieniono jeszcze odrębnie art. 176 ust. 1 Konstytucji, natomiast w uzasadnieniu spółka podniosła, że: „Postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi kasacyjnej jest postępowaniem jednoinstan-cyjnym, w sytuacji, gdy z uwagi na okoliczność, że powinno być postępowaniem niezależ-nym od wcześniej prowadzonych postępowań na których jest oparte, narusza art. 176 ust. 1 Konstytucji”. W świetle ustaleń poczynionych wyżej w punkcie 3.1.1, Trybunał uznał, że także to twierdzenie skarżącej jawi się jako oczywiście bezzasadne. Raz jeszcze podkreślić należy, że przepisy Konstytucji nie gwarantują „prawa do kasacji”, a zatem tym bardziej – prawa do dwuinstancyjnego postępowania kasacyjnego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w tym zakresie skarżąca nie spełniła również wymagań wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Wskazany przez skarżącą przepis procesowy dotyczy jednej z przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a nie OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 11 ukształtowania postępowania kasacyjnego w aspekcie jego „instancyjności” lub „zaskarżalno-ści” wydawanych w jego toku rozstrzygnięć. Skarżąca nie podała żadnych argumentów lub dowodów na poparcie sformułowanego przez nią zarzutu niezgodności art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Jak wynika z jednolitego orzecznictwa Trybunału, uzasad-nienie zarzutu musi spełniać określone warunki, w tym przede wszystkim precyzyjnie wska-zywać co najmniej jeden argument za naruszeniem określonych wzorców kontroli. Nie reali-zują omawianego wymagania uwagi nazbyt ogólne, niejasne czy też czynione jedynie na marginesie innych rozważań (zob. zamiast wielu, wyrok z 19 czerwca 2018 r., sygn. K 47/14, OTK ZU A/2018, poz. 40 oraz powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). 3.2. Prokurator Generalny w stanowisku przedstawionym w niniejszej sprawie wy-wiódł, że zaskarżony przez spółkę art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie był podstawą prawną postano-wienia Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2018 r. Trybunał Konstytucyjny, przeanalizowawszy skargę kasacyjną spółki oraz wydane w jej sprawie orzeczenie Sądu Najwyższego, podzielił powyższe stanowisko uczestnika postępowania. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie już wyjaśniał, że na gruncie art. 79 ust. 1 Kon-stytucji „[d]o zasadniczych przesłanek dopuszczalności występowania ze skargą konstytucyj-ną należy uczynienie jej przedmiotem przepisów (ustawy lub innego aktu normatywnego) wykazujących podwójną kwalifikację. Będąc podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wy-danego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej, muszą one pro-wadzić jednocześnie do naruszenia wskazywanych przez skarżącego konstytucyjnych wolno-ści lub praw” (postanowienie z 19 października 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101). Skarżący powinien wykazać, że zaskarżone przepisy mają taką po-dwójną kwalifikację, a więc po pierwsze, że były podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w jego sprawie, oraz po drugie, że to w treści normatywnej tych przepisów tkwi bezpośrednia przyczyna naruszenia określonych w Konstytucji wolności i praw skarżącego. Skarżący może uczynić zatem przedmiotem zaskarżenia wyłącznie przepisy zastosowane w jego sprawie, które legły u podstaw ostatecznego jej rozstrzygnięcia przez sąd lub organ administracji publicznej. „Warunek ten spełniony jest wówczas, gdy kwestionowany w skar-dze akt normatywny determinuje w sensie normatywnym treść orzeczenia przyjętego za pod-stawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym” (postanowienie pełnego składu TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 27/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 84). Innymi słowy, istnieć musi ścisły, merytoryczny związek między treścią normatywną zaskarżonej regulacji, treścią wy-danego na podstawie tej regulacji ostatecznego rozstrzygnięcia organu władzy publicznej do-tykającego sfery wolności i praw konstytucyjnych skarżącego oraz podniesionym przez skar-żącego w skardze konstytucyjnej naruszeniem wolności lub praw konstytucyjnych (zob. np. postanowienie TK z 15 października 2019 r., sygn. SK 10/19, OTK ZU A/2019, poz. 54 oraz wcześniejsze orzecznictwo tam powołane). Jak dowodzi analiza skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą, jej wniosek o przy-jęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparty był na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Stosownie do art. 3984 § 2 w związku z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując w uzasadnieniu tego wniosku, że w sprawie za-chodzi nieważność postępowania. W związku z konstrukcją skargi kasacyjnej spółki, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 27 czerwca 2018 r. stwierdził: „Sąd Najwyższy bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. (…) Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. przyczyną wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest nieważność postępowania, obejmująca podstawy wymienione w art. 379 k.p.c., występująca w postępo-waniu przed sądem drugiej instancji. Niezależnie od możliwości powołania się skarżącego we OTK ZU A/2021 SK 87/20 poz. 11 12 wniosku na uchybienie procesowe, które wywołało nieważność, Sąd Najwyższy bierze przy-czyny nieważności pod rozwagę z urzędu w granicach zaskarżenia, stosownie do art. 398[13] § 1 k.p.c., przy czym chodzi również o postępowanie drugoinstancyjne. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być oparty na zarzucie nieważności postępowania występującej przed sądem pierwszej instancji. Kontrola ważności (nieważności) postępowa-nia pierwszoinstancyjnego ma jedynie charakter pośredni i jest możliwa jedynie w sytuacji, gdy skarżący powoła się, w ramach drugiej podstawy, na zarzut naruszenia przez sąd drugiej instancji art. 386 § 2 k.p.c.”. Trafnie zatem wskazał Prokurator Generalny, że to te okoliczno-ści były „rzeczywistą” podstawą odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej spółki do rozpoznania. Choć Sąd Najwyższy w uzasadnieniu odwołał się do art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to przepis ten nie wyznaczył treści analizowanego rozstrzygnięcia. 3.3. W świetle powyższego – wobec niespełnienia konstytucyjnych i ustawowych przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej, co powodowało niedopuszczalność wyda-nia wyroku w niniejszej sprawie – Trybunał Konstytucyjny postanowił umorzyć postępowa-nie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 4. Na marginesie Trybunał Konstytucyjny zauważył, że w wyroku z 20 listopada 2019 r. (sygn. SK 6/18, OTK ZU A/2019, poz. 62) – po rozpoznaniu połączonych skarg kon-stytucyjnych […] sp. z o.o. – orzekł o konstytucyjności kilku kwestionowanych przez tę spół-kę przepisów k.p.c. Trybunał w niniejszej sprawie nadmienił o tym fakcie ze względu na podobieństwo niektórych okoliczności leżących w tle skargi rozpoznanej w niniejszym postę-powaniu oraz w sprawach rozpoznanych w wyroku o sygn. SK 6/18. Zważywszy powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sen-tencji.