Ts 10/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 17 marca 2023 r. Pozycja 48 POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2022 r. Sygn. akt Ts 10/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: 1) art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 1028 § 2 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zdania drugiego „w postępowaniu tym Sąd nie rozpoznaje sporu co do istnienia prawa objętego planem podziału”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w zwią-zku z art. 64 ust. 2 Konstytucji; 3) art. 50 § 3 ustawy – Kodeks postepowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Konsty-tucji; 4) art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) w zakresie, w jakim „przyjmuje się, że stanowi on delegację do stosowania w toku wskazanego w nim postępowania przepisów Ustawy Kodeks Postę-powania Cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296) oraz Ustawy o kosz-tach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398)”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji; 5) art. 117 § 2 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim „przyjmuje się, że stanowi on delegację do stosowania w toku wskazanego w nim postępowania przepisów oraz Ustawy o kosztach sądowych w spra-wach cywilnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398)”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji; 6) art. 39823 § 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zwrotu „jako sąd drugiej instancji”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2023 Ts 10/22 poz. 48 2 UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 stycznia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący wszczął postępowanie egzekucyjne, w toku którego złożył zarzuty wobec podziału środków uzyskanych z egzekucji. Postanowieniem z 17 września 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w P. zatwierdził plan podziału sporządzony przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym P. Na rozstrzygnięcie to skarżący złożył zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]). Następnie postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. (dalej: postanowienie komornika) z 8 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] i […]) umorzono prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia skargi konstytucyjnej skarżący wystąpił 27 maja 2019 r. Został on oddalony postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w T. z 5 lutego 2020 r. (sygn. akt […]). Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę, jednak Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z 21 października 2021 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 20 kwietnia 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 maja 2022 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez podanie, czy od wskazanych w skardze konstytucyjnej ostatecznych orzeczeń został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami) oraz doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną (z wyjątkiem pełnomocnictwa, potwierdzenia wykonania przelewu, zażalenia, wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, skargi na postanowienie referendarza sądowego, pism procesowych skarżącego) pod rygorem ujemnych skutków procesowych. Pismem z 9 maja 2022 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 25 lipca 2022 r.) skarżący, na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konsty-tucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.), został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wyjaśnienie, których orzeczeń wskazanych jako ostateczne dotyczą kwestionowane przepisy i podniesione zarzuty; 2) podanie, czy skarżący wniósł zwyczajny środek zaskarżenia od postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. z 8 kwietnia 2021 r.; 3) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu postanowienia Sądu Okręgowego w P. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]) przez doręczenie poświadczonej koperty wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej lub potwierdzenia odbioru przesyłki; 4) sprecyzowanie przedmiotu skargi konstytucyjnej przez wyjaśnienie, czy skarżący kwestionuje art. 39823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w całości (tj. § 1, 2 i 3), czy tylko § 3 zdanie pierwsze tego przepisu w zakresie zwrotu „jako sąd drugiej instancji”; 5) doprecyzowanie uzasadnienia złożonej skargi przez powołanie argumentów lub dowodów na poparcie podniesionych w petitum skargi zarzutów oraz wskazanie, jakie wolności lub prawa skarżącego – i w jaki sposób – wyrażone w: a) art. 64 ust. 2, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 1025 § 1 k.p.c., b) art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 1028 § 2 k.p.c., OTK ZU B/2023 Ts 10/22 poz. 48 3 c) art. 45 ust. 1 Konstytucji, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 50 § 3 k.p.c., d) art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Kon-stytucji, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 44 ust. 2 ustawy o orga-nizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, e) w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 117 § 2 k.p.c., f) art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 39823 k.p.c.; pod rygorem wydania postanowienia o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie z 1 sierpnia 2022 r. (data nadania), ale nie usunął wszystkich braków formalnych skargi. Stwierdził, że zakwestionowana regulacja narusza jego prawo do sądowej ochrony własności poprzez ustalenie kolejności dochodzenia wierzytelności, w szczególności w wyniku nadania roszczeniom hipotecznym, które wszak nie wymagają potwierdzenia tytułem wykonawczym, pierwszeństwa przed innymi należnościami (art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dodatkowo wskazał na nieuzasadnione dopuszczenie do orzekania w postępowaniach wpadkowych osób objętych wnioskiem o wyłączenie, co narusza prawo skarżącego do uzyskania niebudzącego zastrzeżeń orzeczenia (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W dalszej części skargi podniósł, że wniosek o wy-znaczenie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej nie powinien podlegać żadnej kontroli, ponieważ brak jest dopuszczającej taką kontrolę regulacji, zatem przyjęcie odmiennego wniosku narusza jego prawo do postępowania przed sądem w gra-nicach określonych ustawą i na jej podstawie (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Jako ostatni zarzut skarżący podważył prawidłowość zastąpienia postępowania dwuinstancyjnego formą postę-powania dwuetapowego w tej samej instancji sądu i dopuszczenie do orzekania urzędników sądowych – referendarzy, co jego zdaniem godzi w prawo do sprawiedliwego procesu (art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia merytorycznego. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. Po przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Kon-stytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania merytorycznego z uwagi na nieusunięcie braków formalnych wymienionych w zarządzeniu sędziego Try-bunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2022 r., co skutkowało niewykazaniem wyczerpania drogi prawnej. 3. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji jednym z podstawowych wymagań dopu-szczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest to, by była ona wniesiona po wydaniu ostatecznego orzeczenia o wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji na podstawie przepisu, który został zakwestionowany w skardze. Dlatego w regulacjach u.o.t.p.TK wskazujących przesłanki, jakie powinna spełniać skarga konstytucyjna, przewidziano obowiązek udokumentowania wyczerpania drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK (art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK). OTK ZU B/2023 Ts 10/22 poz. 48 4 4. W związku z powyższym oraz mając na uwadze, że skarga zawierała liczne braki formalne, zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2022 r. – na pod-stawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK – skarżący został wezwany m.in.: do poinformowania, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia – postanowienia komornika sądowego – został wniesiony zwyczajny środek zaskarżenia, celem wykazania wyczerpania drogi prawnej. Z uwagi na fakt, że skarżący wskazał w złożonej skardze dwa orzeczenia ostateczne, dodatkowo został zobowiązany do wyjaśnienia, których orzeczeń wskazanych jako ostateczne dotyczą kwestionowane przepisy i podniesione zarzuty. 4.1. W piśmie procesowym z 1 sierpnia 2022 r. skarżący odniósł się do zarządzenia. Poinformował, że zaskarżone przepisy zostały użyte w toku postępowania egzekucyjnego zakończonego postanowieniami komornika z 8 kwietnia 2021 r. o sygn. akt […] oraz sygn. akt […], zaś wydane w toku postępowania egzekucyjnego postanowienia sądu mają jedynie charakter wpadkowy i nie kończą wszczętego postępowania. Stwierdził również, że nie wniósł od wskazanych orzeczeń nadzwyczajnego środka zaskarżenia, ponieważ nie przysłu-guje on stronie w postępowaniu egzekucyjnym. 4.2. W związku z powyższym Trybunał stwierdził, że skarżący nie usunął braków skargi w zakresie określonym w pkt 2 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2022 r. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 767 § 1 k.p.c. na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego. Skarżący był prawidłowo pouczony o przysługującym mu prawie do złożenia skargi na te czynności. Trybunał zwraca więc uwagę, że oświadczenie skarżącego o niezłożeniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia nie wypełnia wezwania Trybunału w kwestii złożenia zwyczajnego środka zaskarżenia. Zasadnicze znaczenie dla formalnej oceny rozpoznawanej skargi konstytucyjnej ma to, że skarżący zrezygnował z wniesienia skargi na postanowienia komornika sądowego o umo-rzeniu postępowania, które wskazuje jako orzeczenia ostateczne. Zaniechanie to należy ocenić jako niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 5. W związku z tym Trybunał jedynie na marginesie wskazuje także na inne uchy-bienia skargi, które nie pozwalają na poddanie jej kontroli merytorycznej. W szczególności zaskarżone w skardze konstytucyjnej przepisy powinny być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Pismem z 1 sierpnia 2022 r. skarżący doprecyzował, że w niniejszej sprawie orzeczeniem ostatecznym są postanowienia komornika sądowego, zaś postanowienia sądu mają charakter wpadkowy i nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie. Wskazane zaś postanowienia komornika nie mają przymiotu ostateczności, ponieważ nie zostały zaskarżone. 6. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, jeżeli skarga nie spełnia wymagań prze-widzianych w ustawie a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony do rozpoznania wstę-pnego sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie siedmiu dni. Trybunał stwierdził, że skarżący był prawidłowo wezwany do usunięcia braków na etapie kontroli przeprowadzonej przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego, ale nie usunął wszystkich braków formalnych skargi. Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. OTK ZU B/2023 Ts 10/22 poz. 48 5 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.