Ts 103/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 grudnia 2020 r. Pozycja 383 POSTANOWIENIE z dnia 30 października 2019 r. Sygn. akt Ts 103/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.P. w sprawie zgodności: art. 89 § 2 i § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825, ze zm.) z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 czerwca 2019 r. (data nadania) W.P. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustano-wionego z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktyczne-go: Pismem z 11 marca 2019 r. (sygn. akt […]) Prokurator Prokuratury Krajowej (dalej: Prokurator) pozostawił bez biegu przedłożony przez skarżącego wniosek o złożenie skargi nadzwyczajnej, z uwagi na brak podstaw do jej wniesienia. Wniosek został złożony m.in. w związku z wydanymi w sprawie małżonki skarżącego prawomocnymi orzeczeniami, tj.: wyrokiem Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy) z 6 maja 2014 r. (sygn. akt […]) o przywrócenie do pracy i odszkodowanie; postanowieniem Sądu Okręgowego z 17 czerwca 2014 r. (sygn. akt […]) w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt […]; postanowieniem Sądu Okręgowego z 8 lipca 2014 r. (sygn. akt […]) w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt […]. Wskazane przez skarżącego jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji wymienione pismo, doręczono mu 14 marca 2019 r. 17 marca 2019 r. skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego w C. (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej. Sąd Rejonowy postanowieniem z 20 marca 2019 r. (sygn. akt […]) ustanowił dla skarżącego pełnomocnika. Pismem z 26 marca 2019 r. (OIRP […]) Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego radcę prawnego P.F. Zawiadomienie o wy- OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 2 znaczeniu doręczono pełnomocnikowi 3 kwietnia 2019 r., zaś skargę konstytucyjną wniesio-no do Trybunału 29 czerwca 2019 r. (data nadania). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 września 2019 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez: 1) doręczenie orygina-łu albo poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pisma Prokuratury Krajowej z 11 marca 2019 r. (sygn. akt […]); 2) wskazanie, w jaki sposób art. 89 § 2 i § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825, ze zm.; dalej: ustawa o SN) naruszają wymienione w skardze konstytucyjnej wolności lub prawa skarżące-go wraz z uzasadnieniem; 3) udokumentowanie dat: doręczenia skarżącemu pisma (o którym mowa w pkt 1) oraz złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismem procesowym z 25 września 2019 r. (data nadania) skarżący usunął braki for-malne skargi. W ocenie skarżącego, art. 89 § 2 i § 3 ustawy o SN narusza prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Zarzucił, że art. 89 § 2 ustawy o SN – przez to, że uniemożliwia wniesienie skargi nadzwy-czajnej przez profesjonalnego pełnomocnika w postaci adwokata lub radcy prawnego – ogra-nicza obywatelom dostęp do sądu. „Tak wąski, jak w skarżonym przepisie krąg podmiotów uprawnionych do złożenia skargi nadzwyczajnej (…) w praktyce nie dozwala na rzetelne i profesjonalne dokonanie analizy zgłaszanych wniosków o złożeni[e] skargi nadzwyczajnej, co też miało miejsce w odniesieniu do wniosku złożonego przez skarżącego (…). W niniej-szej sprawie bowiem postanowienie o odmowie złożenia skargi nie zawiera nawet właściwe-go uzasadnienia, co więcej jego treść ma na tyle ogólny charakter, iż nie pozwala w ogóle na stwierdzenie, czy prokurator je wydający w ogóle zapoznał się z treścią złożonego wniosku” (skarga konstytucyjna, s. 6-8). Regulacja ta, według skarżącego, „urąga” także zasadzie poprawnej legislacji oraz za-sadzie celowości i proporcjonalności wprowadzonego ograniczenia. Twierdzi, że prawidłowe ukształtowanie spornego przepisu umożliwiałoby złożenie skargi przez ww. podmioty. Obecne brzmienie natomiast uniemożliwia skorzystanie przez obywateli z wprowadzonego instrumentu prawnego. Zdaniem skarżącego „tożsamo wskazać należy również w odniesieniu do art. 89 § 3 ustawy o SN w zakresie, w jakim przepis ten dozwala na złożenie właściwego środka nad-zwyczajnego zaskarżenia w terminie liczonym od dnia rozpoznania środka zaskarżenia. W odniesieniu do powyższego zauważyć należy bowiem, że to nie data rozpoznania środka zaskarżenia, a doręczenie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie winna stanowić o podstawie rozpoczęcia biegu terminu” (skarga konstytucyjna, s. 9). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzecze-nia o prawach skarżącego. Chodzi o orzeczenie, które „jest rozstrzygnięciem kształtującym w sposób bezpośredni lub pośredni sytuację prawną skarżącego w zakresie przysługujących mu praw lub wolności zagwarantowanych w Konstytucji” (zob. postanowienie TK z 13 paź-dziernika 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43). OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 3 Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo-znaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie po-stępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu-nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. Formułując zarzut niezgodności z Konstytucją skarżący ma obowiązek wykazania, że jest on podmiotem konkretnych konstytucyjnych wolności lub praw. Musi uprawdopodobnić, że zostały one faktycznie naruszone, a naruszenie to wynika z treści kwestionowanych przepi-sów, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej ostatecznie ukształtował jego sytuację prawną. Dopiero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunku-je możliwość skutecznego wniesienia, a następnie merytorycznego rozpatrzenia skargi kon-stytucyjnej przez Trybunał. Niedochowanie któregokolwiek ze wskazanych wymogów sprawia, że skarga zamiast subsydiarnego środka indywidualnej ochrony konstytucyjnych wolności i praw staje się swoistą formą actio popularis, zbliżoną w swej istocie do wniosku w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm (zob. wyrok TK z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 68). W ocenie Trybunału, na konieczność odmowy przekazania niniejszej skargi konstytu-cyjnej do dalszego rozpoznania miały wpływ następujące okoliczności: Po pierwsze, jako ostateczne rozstrzygnięcie wskazano pismo, które nie jest rozstrzy-gnięciem w zakresie przysługujących skarżącemu praw lub wolności zagwarantowanych w Konstytucji, stanowiącym podstawę do wniesienia skargi w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon-stytucji. Trybunał przypomina, że orzeczeniem jest tylko taki akt organu władzy publicznej, który w sposób władczy określa sytuację skarżącego (zob. postanowienia TK z: 9 czerwca 1998 r., sygn. Ts 67/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 74 oraz 13 października 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43). Natomiast „walor ostatecznego orzeczenia przypisa-ny być może takiemu prawomocnemu wyrokowi, ostatecznej decyzji, bądź innemu ostatecz-nemu rozstrzygnięciu, które – »zamykając« tok instancyjny – zostało wydane na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu, zaś jego treść prowadzi do naruszenia praw bądź wolności skarżącego” (por. postanowienie TK z 14 czerwca 2000 r., sygn. Ts 21/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 214). W przedmiotowej sprawie skarżący jako ostateczne rozstrzygnięcie uznał pismo Pro-kuratora z 11 marca 2019 r. (sygn. akt […]), pozostawiające wniosek o skargę nadzwyczajną bez biegu. Trybunał zauważa, że w piśmie tym Prokurator – na mocy przepisów rozporządze-nia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. – Regulamin wewnętrzny urzędowa-nia powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2017 r. poz. 1206, ze zm.; dalej: Regulamin wewnętrzny) – informuje jedynie o braku istnienia podstaw do wniesienia skargi nadzwyczajnej, o których mowa w art. 89 § 1 ustawy o SN. Nie tworzy ani nie modyfikuje istniejących praw, obowiązków ani wolności skarżącego. Stanowi wskazanie konsekwencji istniejącego stanu prawnego dla skarżącego, a nie jego modyfikację. Pismo to ma więc charakter wyłącznie informacyjny – nie przesądza w sposób władczy o przysługują-cych skarżącemu prawach lub wolnościach konstytucyjnych (por. postanowienia TK z: 11 marca 1998 r., sygn. Ts 15/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 21; 13 września 2000 r., sygn. Ts 128/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 63; 8 listopada 2000 r., sygn. Ts 132/00, OTK ZU nr 7/2000, poz. 292; 19 marca 2001 r., sygn. Ts 128/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 64; 7 sierp-nia 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 296; 20 listopada 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 297; 12 grudnia 2002 r., sygn. Ts 114/02, OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 103; 28 stycznia 2004 r., sygn. Ts 80/03, OTK ZU nr 1/B/2004, poz. 49; 30 marca 2004 r., sygn. Ts 10/04, OTK ZU nr 4/B/2004, poz. 247; 6 września 2004 r., sygn. Ts 10/04, OTK ZU nr 4/B/2004, poz. 248;). Nie stanowi też orzeczenia wydanego na skutek wykorzystania przez skarżącego przysługujących mu w ramach drogi prawnej środków za- OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 4 skarżenia (por. postanowienie TK z 21 grudnia 2009 r., sygn. Ts 70/09, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 351). W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że przedstawienie wskazanego pisma Prokuratora jako ostatecznego rozstrzygnięcia – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę do odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, niemniej Trybunał odniesie się również do pozosta-łych przyczyn. Po drugie, zakwestionowane przez skarżącego przepisy prawne nie stanowiły podsta-wy wydania – wskazanego jako ostateczne rozstrzygnięcie – pisma Prokuratora. Jako przed-miot kontroli skarżący wskazał art. 89 § 2 i § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825, ze zm.; dalej: ustawa o SN), podczas gdy pismo Pro-kuratora wydane zostało w oparciu o treść art. 335a ust. 7 Regulaminu wewnętrznego w związku z art. 89 § 1 § 2 ustawy o SN. Trzeba przy tym podkreślić, że § 2 art. 89 ustawy o SN stanowił podstawę rozstrzygnięcia tylko w tej części, w jakiej uprawnia Prokuratora Generalnego do wniesienia skargi nadzwyczajnej. Skarżący natomiast kwestionuje niniejszy przepis w zakresie, w jakim uniemożliwia on wniesienie do sądu skargi nadzwyczajnej przez profesjonalnego pełnomocnika czyli adwokata lub radcy prawnego. Trybunał zauważa, że Prokurator pozostawił jedynie bez biegu wniosek o wniesienie skargi nadzwyczajnej, z uwagi na brak podstaw do jej wniesienia (o których mowa w art. 89 § 1 ustawy o SN). Nie orzekał natomiast co do tego, kto jest a kto nie jest uprawniony do wniesienia skargi nadzwyczajnej (art. 89 § 2 ustawy o SN) oraz w jakim terminie (art. 89 § 3 ustawy o SN). Nie ma więc związku między wskazanym jako ostateczne rozstrzygnięcie pismem Prokuratora a skarżonymi przepisami oraz podniesionym przez skarżącego narusze-niem praw podmiotowych. Okoliczność ta – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK stanowi kolejną, samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu. Niezależnie od powyższego Trybunał zauważa, że dochodzenie ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) w trybie skargi konstytucyjnej warunkowane jest stwierdze-niem, że kwestia dopuszczalności drogi sądowej została ostatecznie rozstrzygnięta. Do kon-kretnego naruszenia prawa do sądu dochodzi bowiem dopiero w sytuacji, w której skarżące-mu odmówiono dostępu do sądu. Trybunał zwraca tym samym uwagę, że w badanej skardze konstytucyjnej skarżący stawia jedynie hipotezę o naruszeniu prawa do sądu, którą wywodzi z rzekomego braku możliwości wniesienia skargi nadzwyczajnej przez profesjonalnego peł-nomocnika. Tymczasem skarżący, przed złożeniem skargi konstytucyjnej nie wystąpił za po-średnictwem profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) ze skargą nad-zwyczajną do Sądu Najwyższego, w której mógłby domagać się sądowej kontroli wydanego w jego sprawie rozstrzygnięcia, a tym samym tylko w taki sposób mógłby uzyskać ostateczne orzeczenie o jego konstytucyjnym prawie do sądu, którego treścią byłoby odrzucenie skargi nadzwyczajnej (zob. np. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Po trzecie, skarżący wskazał art. 2 Konstytucji i wynikającą z niego zasadę demokra-tycznego państwa prawnego jako samodzielny wzorzec kontroli zakwestionowanych przepi-sów ustawy o SN. Jak wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie Trybunału, zasada demokratycznego państwa prawnego nie może być samodzielnym wzorcem kontroli w postę-powaniu skargowym, gdyż nie tworzy po stronie obywateli praw podmiotowych ani wolności (zob. wyrok TK z 18 października 2011 r., sygn. SK 24/09, OTK ZU nr 8/A/2011, poz. 82; postanowienia TK z: 12 grudnia 2000 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 59; 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60; 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Trybunał dopuszcza wprawdzie to, że zasada ta może stanowić źródło praw i wolności, jednakże tylko wówczas, gdy nie są one ujęte OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 5 wprost w innych przepisach Konstytucji, a ze względu na zasadę skargowości obowiązkiem skarżącego jest ich wskazanie oraz uzasadnienie (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Niezależnie od powyższego Trybunał jedynie na marginesie zauważa, że część argu-mentów powołana przez skarżącego – tj. odnosząca się do kwestii uzasadnienia pisma o po-zostawieniu bez biegu wniosku o złożenie skargi nadzwyczajnej (pismo procesowe, s. 2-3) – mająca na celu uzasadnienie zarzutów niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów, doty-czy w istocie stosowania przepisów prawa procesowego przez Prokuratora wydającego pismo w sprawie (zob. art. 335a ust. 7 Regulaminu wewnętrznego). Okoliczność ta nie może jednak stanowić przedmiotu skargi konstytucyjnej. Wymienione wyżej okoliczności stanowią, w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.