Ts 103/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 13 maja 2024 r. Pozycja 102 POSTANOWIENIE z dnia 11 stycznia 2024 r. Sygn. akt Ts 103/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak ‒ przewodniczący Jakub Stelina ‒ sprawozdawca Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 23 lutego 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.B., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lipca 2020 r. (data nadania) M.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, zarzucił niezgodność: a) art. 99a w związku z art. 457 § 2 i 3 w związku z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 424 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.) z art. 42 ust. 1-3 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 78 w związku z art. 31 ust. 1-3 w związku z art. 2; art. 31 ust. 1-3; art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim „pozwala sporządzić uzasadnienie orzeczenia na for-mularzu, w taki sposób, który uniemożliwia poznanie rozumowania sądu i nie pozwala także poznać rozumowania sądu II instancji, a także pozwala na nierozważenie wszystkich wnio-sków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym”, b) art. 523 § 2 w związku z art. 519 w związku z art. 539a § 1-3 w związku z art. 437 i art. 439 w związku z art. 433 § 2 k.p.k. z art. 42 ust. 1-3 w związku z art. 45 ust. 1 w związ-ku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 78 w związku z art. 31 ust. 1-3 w związku z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1; art 31 ust. 1-3; art. 2; art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „ogranicza możliwość wniesienia kasacji lub skargi od [w]yroku [s]ądu II [i]nstancji w zakre-sie braku możliwości zaskarżenia każdego orzeczenia II instancji, które nie odnosi się do środków odwoławczych, zwłaszcza apelacji i podniesionych w tych środkach zarzutów, kasa-cją bądź skargą do SN”. OTK ZU B/2024 Ts 103/20 poz. 102 2 2. Postanowieniem z 23 lutego 2021 r. (doręczonym skarżącemu 10 marca 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W odniesieniu do przepisów wskazanych w pkt 1 lit. a niniejszego postanowienia Trybunał stwierdził, że skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonstytu-cyjności przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa. Trybunał podniósł, że skarżący kwestionuje przede wszystkim orzeczenia wydane w jego sprawie, a nie przepisy wskazane w petitum skargi. Wyjaśnił również, że przepisy te nie określają treści urzędowych formularzy. Ich wzory zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2019 r. w sprawie wzorów formularzy uzasadnień wyroków oraz sposobu ich wypełniania (Dz. U. poz. 2349). Odmawiając nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w części dotyczącej prze-pisów wskazanych w pkt 1 lit. b niniejszego postanowienia Trybunał wskazał, że brak możli-wości wniesienia kasacji oraz skargi wynika wyłącznie – odpowiednio i a contrario – z art. 523 § 2 oraz z art. 539a k.p.k. Na tej podstawie uznał, że zarzuty dotyczące przepisów wskazanych związkowo, tj. art. 519, art. 437, art. 439 oraz art. 433 § 2 k.p.k. są oczywiście bezzasadne. Trybunał wyjaśnił również, że skarżący nie podjął próby wniesienia ani kasacji, ani skargi do Sądu Najwyższego. Tym samym nie dysponuje on orzeczeniem, które potwier-dzałoby ich niedopuszczalność w jego sprawie. Odwołał się przy tym do swojego wcześniej-szego orzecznictwa, zgodnie z którym naruszenie wolności i praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, powinno mieć charakter osobisty oraz bezpośredni. Oznacza to, że skarżą-cy w celu wyczerpania drogi prawnej przed wystąpieniem ze skargą, której przedmiotem jest zarzut naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, zobowiązany jest wnieść środek zaskarże-nia od orzeczenia, od którego – jego zdaniem – środek ten nie przysługuje. Dopiero z chwilą otrzymania orzeczenia o niedopuszczalności tego środka prawnego, skarżący uzyskuje osta-teczne orzeczenie o jego konstytucyjnym prawie do sądu (zob. postanowienie pełnego składu Trybunału z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Trybunał wyjaśnił także, że art. 523 § 2 k.p.k. był już przedmiotem kontroli w sprawie zakończonej wyrokiem z 17 maja 2004 r. sygn. SK 32/03 (OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 44). W powyższym orzeczeniu uznano, że przepis ten jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Na tej podstawie Trybunał stwierdził, że ponowne wydanie wyroku w sprawie konstytucyjności art. 523 § 2 k.p.k. jest zbędne w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu-cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), co − na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK − stanowi przesłankę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w części dotyczącej art. 523 § 2 k.p.k. Odnośnie natomiast do art. 539a k.p.k. wyjaśnił, że skarga do Sądu Najwyższego, o której stanowi ten przepis, przysługuje od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. Tymczasem wyrok sądu odwoławczego zapadły w sprawie skarżącego utrzymywał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. W konsekwencji − w ocenie Trybunału − przepis ten nie mógł mieć zasto-sowania w sprawie skarżącego. Trybunał w związku z powyższym uznał, że skarga w zakre-sie dotyczącym art. 539a k.p.k. jest niedopuszczalna, co stanowi przesłankę odmowy nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. W zażaleniu z 17 marca 2021 r. (data nadania) na powyższe postanowienie, skarżą-cy zarzucił Trybunałowi, że błędnie uznał on, iż wniesiona skarga jest oczywiście bezzasadna. W jego ocenie Trybunał, w składzie jednoosobowym, rozpoznał merytorycznie skargę, gdy tymczasem jej wstępna kontrola powinna ograniczyć się wyłącznie do spełnienia wymogów OTK ZU B/2024 Ts 103/20 poz. 102 3 formalnych. Wyjaśnił ponadto, że we wniesionej skardze konstytucyjnej wskazał normy prawne odnoszące się do uzasadnienia urzędowych formularzy oraz normy dotyczące kasacji. Niezależnie od powyższego skarżący podniósł, że sformułowany w orzecznictwie Trybunału wymóg, zgodnie z którym jeżeli skarżący kwestionuje określony sposób stosowa-nia danego przepisu powinien wykazać istnienie w tym przedmiocie utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej, nie ma podstaw w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zaznaczył, że nawet jeżeli byłby on jedynym adresatem normy prawnej, to i tak Trybunał „ma obowiązek rozpoznać merytorycznie skargę w odpowiednim nie jednoosobowym składzie”. W dalszej kolejności skarżący wskazał, że kwestionuje on sam wymóg, aby uzasad-nienia wyroków w sprawach karnych były sporządzane na urzędowych formularzach. Stwier-dził, że z istoty wyroku karnego wynika, że nie może on być „derogowan[y] do nawet najdo-skonalszej i najładniejszej tabelki (...)”. Jego zdaniem narusza to prawo do rzetelnego procesu w sprawie karnej. Podkreślił, że w skardze zakwestionowano art. 99a w związku z art. 457 § 2 i 3 w związku z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 i art. 424 § 2 k.p.k., a nie art. 457 § 2 i 3 w związku z art. 424 pkt 1 i 2 i art. 424 § 1 k.p.k., a zatem „[z]askarżono formularz”. Zaznaczył przy tym, że w jego sprawie tak wykorzystano urzędowy formularz w II instancji, „aby uzasadnie-nia faktycznie nie sporządzić”. Odnosząc się z kolei do zarzutu niekonstytucyjności braku możliwości wniesienia ka-sacji od wskazanego przez niego wyroku sądu drugiej instancji wskazał, że Trybunał w za-skarżonym postanowieniu błędnie uznał, że ma on „roszczenie do państwa o prawo do kasa-cji”. Podkreślił, że we wniesionej skardze wskazano jedynie, że ustawodawca nie ma w tym zakresie swobody. Stwierdził, że „[w]łaśnie ten brak swobody winien zbadać Trybunał”. Wyjaśnił ponadto, że w skardze, w co najmniej minimalnym stopniu, uprawdopodob-niono naruszenie Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zaża-lenie na posiedzeniu niejawnym. Bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu pra-widłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywa-nej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zaża-leniu nie zasługują na uwzględnienie. 2.1. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że w skardze zakwestionował on sam wymóg, aby uzasadnienia wyroków w sprawach karnych były sporządzone na urzędowych formularzach, Trybunał zwraca uwagę, że art. 99a w związku z art. 457 § 2 i 3 w związku z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 424 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa-nia karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; da-lej: k.p.k.) został zakwestionowany w zakresie, w jakim „pozwala sporządzić uzasadnienie orzeczenia na formularzu, w taki sposób, który uniemożliwia poznanie rozumowania sądu i nie pozwala poznać rozumowania także sądu II instancji, a także pozwala na nierozważenie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym”. Powyższy zakres zaskarżenia jednoznacznie wskazuje, że skarżący kwestionuje to, w jaki sposób urzędowy formularz wykorzystywany jest przez sądy w sprawach karnych. Analiza uzasadnienia skargi OTK ZU B/2024 Ts 103/20 poz. 102 4 prowadzi zaś do wniosku, że skarżący kwestionuje przede wszystkim rozstrzygnięcie wydane w jego sprawie. Należy przypomnieć, że jednym z warunków nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, określonym w art. 79 ust. 1 Konstytucji i skonkretyzowanym w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, jest zakwestionowanie w skardze normy prawnej, naruszającej konstytucyj-ne wolności lub prawa skarżącego o charakterze ogólnym (norma generalno-abstrakcyjna), a nie indywidualno-konkretnym (akt stosowania prawa) – (zob. wyrok pełnego składu TK z 16 listopada 2011 r., sygn. SK 45/09, OTK ZU nr 9/A/2011, poz. 97). Trybunał Konstytu-cyjny nie jest uprawniony do kontrolowania aktów stosowania prawa. W zakresie kognicji Trybunału mieści się natomiast dokonywanie kontroli konstytucyjności treści normatywnej przepisu uzyskanej w wyniku jednolitej, powszechnej i stałej wykładni (zob. wyrok TK z 24 czerwca 2008 r., sygn. SK 16/06, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 85). Wówczas przedmio-tem kontroli konstytucyjności może stać się norma prawna dekodowana z danego przepisu zgodnie z ustaloną praktyką (zob. wyrok TK z 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Niemniej to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania istnienia utrwa-lonej i jednolitej linii orzeczniczej odnoszącej się do zaskarżonego przepisu. Trybunał w za-skarżonym postanowieniu słusznie zauważył, że skarżący nie wskazał żadnego orzeczenia czy poglądu doktryny, które potwierdzałyby zakwestionowaną przez niego praktykę. W konse-kwencji słusznie uznano, że skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonsty-tucyjności przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa. W związku z powyższym należy stwierdzić, że zażalenie w powyższym zakresie jest bezzasadne. 2.2. W odniesieniu natomiast do odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie dotyczącym art. 523 § 2 w związku z art. 519 w związku z art. 539a § 1-3 w związku z art. 437 i art. 439 w związku z art. 433 § 2 k.p.k. Trybunał zauważa, że skarżący nie ustosunkował się do żadnej z podstaw odmowy dotyczącej powyższego przepisu. Wskazał jedynie, że Trybunał błędnie uznał, że ma on „roszczenia do państwa o prawo do kasacji”, co w żaden sposób nie odnosi się do argumentacji przedstawionej w zaskarżonym postanowie-niu. Mając to na uwadze należy uznać, że zażalenie w powyższym zakresie jest bezzasad-ne. 2.3. Skarżący stawia również zarzut, że Trybunał w zakwestionowanym postanowie-niu „w istocie w składzie jednoosobowym rozpoznał merytorycznie skargę”. Odnosząc się do powyższego należy przypomnieć, że Trybunał na etapie wstępnej kontroli skargi nie bada wyłącznie tego, czy spełnia ona wymogi formalne przewidziane w u.o.t.p.TK, ale również, czy nie jest ona oczywiście bezzasadna. Wynika to z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK, przewidu-jącego możliwość odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z powodu jej oczywistej bezzasadności. Oznacza to, że Trybunał na etapie wstępnej kontroli bada skargę również merytorycznie, chociaż w ograniczonym zakresie. Przechodząc do dalszej analizy należy zauważyć, że Trybunał stwierdził oczywistą bezzasadność w odniesieniu do: – art 519, art. 437, art. 439 oraz art. 433 § 2 k.p.k. oraz – art. 99a w związku z art. 457 § 2 i 3 w związku z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 424 § 2 k.p.k. W odniesieniu do pierwszej grupy przepisów Trybunał wyjaśnił, że kwestionowany przez skarżącego brak możliwości wniesienia kasacji oraz skargi wynika wyłącznie – odpo-wiednio i a contrario – z art. 523 § 2 oraz z art. 539a k.p.k. Nie można tego wnioskować z wykładni innych przepisów wskazanych przez skarżącego związkowo, tj. art 519, art. 437, art. 439 oraz art. 433 § 2 k.p.k. Skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, które zaprze- OTK ZU B/2024 Ts 103/20 poz. 102 5 czyłyby powyższemu twierdzeniu. Skoro skarżący kwestionuje normę prawną, która nie wy-nika ze wskazanych przepisów, trafnie uznano, że jest ona oczywiście bezzasadna. Kwestia ta nie wymaga pogłębionej analizy i jest widoczna „na pierwszy rzut oka”. Tożsama uwaga dotyczy drugiej grupy przepisów. Trybunał w zaskarżonym postano-wieniu prawidłowo uznał, że skarżący kwestionuje przede wszystkim treść formularzy uza-sadnień wyroków w sprawach karnych. Zostały one określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2019 r. w sprawie wzorów formularzy uzasadnień wyro-ków oraz sposobu ich wypełniania (Dz. U. poz. 2349), które nie zostało wskazane przez skar-żącego jako przedmiot kontroli w niniejszej sprawie. Zakwestionowany przez skarżącego art. 99a § 2 k.p.k. zawiera jedynie delegację ustawową do wydania przedmiotowego rozpo-rządzenia oraz wytyczne odnośnie jego treści. Nie sposób jednak uznać, że określa on samą treść formularzy. Analogiczna uwaga dotyczy pozostałych wskazanych przez skarżącego przepisów. W konsekwencji zasadnie uznano, że zarzuty skarżącego są nieadekwatne do za-kwestionowanych przepisów, a tym samym oczywiście bezzasadne. Z tych wszystkich względów należy uznać, że zażalenie w powyższym zakresie jest bezzasadne. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.