Ts 104/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 stycznia 2023 r. Pozycja 22 POSTANOWIENIE z dnia 13 grudnia 2022 r. Sygn. akt Ts 104/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Krystyna Pawłowicz – sprawozdawca Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym, zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 19 maja 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej K.W., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie oraz nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 kwietnia 2021 r. (data nadania), K.W. (dalej: skarżąca) – reprezentowana przez pełnomocnika z wybo-ru – zarzuciła niezgodność art. 15zzu ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.; dalej: ustawa marcowa) w zakresie, w jakim „przepis ten przewiduje, iż «w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego» – (bez prawa do odszkodowania dla wierzyciela, a także bez ustalenia granic czasowych wprowadzonych stanem zagrożenia epidemicznego oraz stanem epidemii, co skutkuje brakiem ochrony prawa własności wierzyciela, niezasadnym ograniczeniem pra-wa własności wierzyciela, brakiem ochrony prawnej życia prywatnego wierzyciela, prefero-waniem praw dłużnika z pominięciem praw wierzyciela, stanem braku wykonywania prawo-mocnych wyroków, tj. naruszeniem prawa do Sądu)”, z art. 21 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącej art. 15zzu ust. 1 ustawy marcowej – przez to, że „nie ma żadnego uzasadnienia sanitarnego, epidemiologicznego i nie chroni zdrowia” – narusza konstytucyjne zasady ochrony własności oraz ochrony prawnej życia prywatnego, a także jest niezgodny z konstytucyjnym prawem do sądu. OTK ZU B/2023 Ts 104/21 poz. 22 2 2. Postanowieniem z 19 maja 2022 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dal-szego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopa-da 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) z uwagi na to, że art. 15zzu ustawy marcowej został uchylony przez art. 20 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywate-lom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 830), która weszła w życie 15 kwietnia 2022 r. z mocą obowiązu-jącą od 24 lutego 2022 r. Trybunał przypomniał, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta-tecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Skarżący musi wykazać zatem, że w wyniku wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w jego sprawie doszło do faktycznego i aktualnego naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw. Celem kryterium aktualności jest zapobieżenie rozszerzeniu skargi konstytucyjnej, polegają-cemu na upodobnieniu jej do skargi powszechnej (actio popularis). Wymagane jest więc wy-kazanie, że naruszenie ma charakter aktualny, a nie potencjalny – konieczne jest istnienie ak-tualnego interesu prawnego skarżącego w merytorycznym rozstrzygnięciu skargi. Trybunał uznał, że naruszenie, wskazane przez skarżącą, nie ma już charakteru aktualnego. Skarżąca upatruje naruszenia swoich konstytucyjnych wolności i praw w odmowie wykonania tytułu wykonawczego nakazującego opróżnienie lokalu mieszkalnego. Podstawą prawną tej odmo-wy był art. 15zzu ustawy marcowej, który – decyzją samego ustawodawcy – został wyelimi-nowany z systemu prawnego; tym samym skarżąca (jako wierzyciel) ma obecnie możliwość skutecznego przeprowadzenia egzekucji komorniczej prawomocnego tytułu wykonawczego. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomoc-nikowi skarżącej 25 maja 2022 r. 3. W sporządzonym przez pełnomocnika piśmie procesowym, wniesionym do Trybu-nału Konstytucyjnego 30 maja 2022 r. (data nadania), skarżąca złożyła zażalenie na postano-wienie z 19 maja 2022 r., w którym zarzuciła Trybunałowi naruszenie: – art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK w związku z art. 4171 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.) „poprzez ich niezastosowa-nie, co wyrażało się w odmowie nadania dalszego biegu skardze kasacyjnej [powinno być: konstytucyjnej – przyp. TK] w wyniku błędnego przyjęcia, jakoby «naruszenie wskazane przez Skarżącą nie miało już charakteru aktualnego» z uwagi na uchylenie art. 15zzu ust. 1 [ustawy marcowej] (…) – podczas gdy wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest w dalszym ciągu konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw Skarżącej, albowiem pomimo uchylenia w/w normy prawnej powstały nieodwracalne skutki prawne w sferze majątkowej Skarżącej i niemajątkowej – wywołane obowiązywaniem niekonstytucyjnej normy prawnej – i będą one trwały w dalszym ciągu (naruszenie ma cha-rakter aktualny, a nie potencjalny), a tym samym zachodzi wprost przesłanka zastosowania art. 59 ust. 3 [u.o.t.p.TK] (…) – bez rozpoznania skargi i stwierdzenia niezgodności zaskarżo-nej normy prawnej z Konstytucją Skarżąca zostanie pozbawiona możliwości dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej wskutek obowiązywania niekonstytucyjnej normy prawnej – zgodnie z art. 4171 § 1 [k.c.] (…)”; – art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK „poprzez jego zastosowanie, co wyrażało się w odmo-wie nadania dalszego biegu skardze kasacyjnej [powinno być: konstytucyjnej – przyp. TK], OTK ZU B/2023 Ts 104/21 poz. 22 3 podczas gdy skarga spełnia wymogi określone w ustawie – skarga spełnia przesłanki warun-kujące przekazanie jej do merytorycznego rozpoznania”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie Trybu-nału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szcze-gólności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek od-mowy nadania skardze dalszego biegu (art. 37 ust. 1 pkt 4 lit. c w związku z art. 61 ust. 7 u.o.t.p.TK). 2. Wniesione zażalenie na postanowienie z 19 maja 2022 r. podlega uwzględnieniu. 3. Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny umarza postępowanie na etapie me-rytorycznym (art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK) albo odmawia nadania dalszego biegu skardze na etapie kontroli wstępnej (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK), jeżeli akt normatywny w zakwestio-nowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Podkreślenia jednak wymaga, że z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK wynika, że możliwe jest wydanie wyroku w przedmiocie skargi konstytucyjnej, jeżeli w postępowaniu zainicjowanym tą skargą wydanie orzeczenia o akcie normatywnym, który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15 (OTK ZU A/2017, poz. 51) stwierdził, że „nie jest tak, iżby zainicjowanie postępowania w sprawie kon-troli konstytucyjnej w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do przepisu, który przed wydaniem wyroku Trybunału utracił moc obowiązującą (został zmieniony albo uchylony) było równoznaczne z zaistnieniem sytuacji, o której jest mowa w art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK. W kontekście art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK podkreślenia wymaga, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – utrwalonym na gruncie art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. [tj. ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.)], stanowiącego odpowiednik obowiązującej regulacji – przesłanką uzasadniającą kontro-lę konstytucyjności przepisu jest ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy kwestionowanym uregulowaniem a ochroną konstytucyjnych praw i wolności. Związek ten zachodzi wówczas, gdy spełnione są trzy przesłanki: – po pierwsze – przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odno-szące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; – po drugie – nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; – po trzecie – ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem kwestio-nowanej regulacji prawnej. O ile uwzględnienie powyższych przesłanek nie zawsze może dać wynik jednoznacz-ny, za trafną należy uznać dyrektywę interpretacyjną art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., wyrażoną w wyroku TK z 12 grudnia 2000 r. o sygn. SK 9/00 (OTK ZU nr 8/2000, poz. 297), a która zachowuje aktualność na gruncie art. 59 ust. 3 obowiązującej u.o.t.p.TK, zgodnie z którą «[w] razie wątpliwości w tym względzie domniemanie przemawia na rzecz meryto-rycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej»”. OTK ZU B/2023 Ts 104/21 poz. 22 4 Wziąwszy pod uwagę powyższe, Trybunał w obecnym składzie zauważa, że pomimo utraty mocy obowiązującej przez art. 15zzu ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegól-nych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.), wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw skarżącej sformułowanych przede wszyst-kim w art. 64 Konstytucji, a ocena tego zagadnienia w niniejszej sprawie przekracza ramy kontroli wstępnej. W związku z powyższym należało – na podstawie art. 61 ust. 8 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK – postanowić jak w sentencji.